ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 12 575 1582626 953461 2026-05-10T09:17:41Z -Haryad 40333 /* پرسگا */ بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1582626 wikitext text/x-wiki == ڕێنوێنی بۆ خوێنەران == * [[ویکیپیدیا:سەبارەت|سەبارەت]] * [[یارمەتی:ڕێدۆزی|ڕێدۆزی]] * [[یارمەتی:گەڕان|گەڕان]] * [[ویکیپیدیا:پێرستی ئەلفوبێیی|پێرستی ئەلفوبێیی]] * [[ویکیپیدیا:ئامۆژگاری بۆ دایک و باوکان|ئامۆژگاری بۆ دایک و باوکان]] == بەکارھێنانی زمانی کوردی == * [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]] * [[ویکیپیدیا:ڕێنووسی زمانی کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]] * [[ویکیپیدیا:خاڵبەندی|خاڵبەندی]] * [[ویکیپیدیا:پێرستی زاراوە پەسەندکراوەکان|زاراوە پەسەندکراوەکان]] == ڕێنوێنی بۆ بەشداربووە نوێکان == * [[ویکیپیدیا:بەشداریکردن لە ویکیپیدیا|بەشداریکردن لە ویکیپیدیا]] * [[ویکیپیدیا:ناساندن|ناساندن]] * [[ویکیپیدیا:فێرکاری|فێرکاری]] * [[ویکیپیدیا:بۆ دەبێ ھەژمار دروست بکەم؟|بۆ دەبێ ھەژمار دروست بکەم؟]] * [[یارمەتی:چوونەژوورەوە|چوونەژوورەوە]] * [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|خۆڵەپەتانێ]] * [[ویکیپیدیا:سێحربازی وتارەکان|سێحربازی وتارەکان]] * [[ویکیپیدیا:یەکەم وتارت|یەکەم وتارت]] * [[ویکیپیدیا:فێرکاری دەستکاریکردنی ویکیپیدیا بە وێنە|فێرکاری دەستکاریکردنی ویکیپیدیا بە وێنە]] * [[یارمەتی:بەشدارییەکانی بەکارھێنەر|بەشدارییەکانی بەکارھێنەر]] * [[یارمەتی:بەکارھێنانی پەڕەکانی لێدوان|بەکارھێنانی پەڕەکانی لێدوان]] * [[یارمەتی:مێژووی پەڕە|مێژووی پەڕە]] * [[یارمەتی:ھەڵبژاردەکان|ھەڵبژاردەکان]] * [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]] * [[یارمەتی:ئاگاداری|ئاگاداری]] – Wikipedia:Notifications/FAQ * [[ویکیپیدیا:داخوازی گواستنەوەی پۆل|داخوازی گواستنەوەی پۆل]] * [[یارمەتی:ڕێنمای خێرا]] * [[یارمەتی:بەستەر|بەستەر]] * [[ویکیپیدیا:بەستەرە دەرەکییەکان|بەستەرە دەرەکییەکان]] * [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] * [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] * [[ویکیپیدیا:خاوێنکردن|خاوێنکردن]] == وێنەکان == * [[ویکیپیدیا:بارکردن|بارکردن]] * [[ویکیپیدیا:بارکردنی وێنەکان|بارکردنی وێنەکان]] * [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|داواکردنی پەڕگەیەک]] * [[ویکیپیدیا:تاگەکانی مافی بڵاوکردنەوەی وێنەکان|تاگەکانی مافی بڵاوکردنەوەی وێنەکان]] * [[ویکیپیدیا:بەڵگەنامەکانی بڵاوکردنەوەی وێنە|بەڵگەنامەکانی بڵاوکردنەوەی وێنە]] == ڕێنوێنی بۆ بەشداربووە پێشکەوتووەکان == * [[یارمەتی:وەرگێڕانی داڕێژە|وەرگێڕانی داڕێژە]] * [[ویکیپیدیا:کۆلکە|کۆلکە]] * [[ویکیپیدیا:ڕوونکردنەوە|ڕوونکردنەوە]] * [[یارمەتی:ئەرشیڤکردنی پەڕەکان|ئەرشیڤکردنی پەڕەکان]] * [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەران]]، ([[ویکیپیدیا:داواکردنی مافی بەڕێوەبەرایەتی|داواکردنی مافی بەڕێوەبەرایەتی]]) * [[:en:Help:Magic words|Magic words]] == ڕێساکان و سیاسەتەکان == * [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]] * [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]] * [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد]] * [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] * [[ویکیپیدیا:سیاسەتی ناوی بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەر]] * [[ویکیپیدیا:سیاسەتی تایبەتێتی|سیاسەتی تایبەتێتی]] -- * [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی ھەژمار]] * [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]] * [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] * [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوون]] * [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]] * [[ویکیپیدیا:دژایەتی خواستەکان|دژایەتی خواستەکان]] * [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخداری]] * [[ویکیپیدیا:شێواز|شێواز]] * [[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاری]] * [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|یەکدەنگی]] * [[ویکیپیدیا:چارەسەرکردنی ناکۆکی|چارەسەرکردنی ناکۆکی]] * [[ویکیپیدیا:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ|ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] == پرسگا == * [[ویکیپیدیا:پرسیارە دووپاتکراوەکان|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] * [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] * [[ویکیپیدیا:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی|باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]] == پێرستەکان == {{ڕێدۆزی یارمەتی‏}} {{سیاسەتەکان و ڕێساکانی ویکیپیدیا}} {{گرووپەکانی بەکارھێنەران‏}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] sqgvwkt9evjz1ssmusfhz8q6rz5ufvn 0 591 1582615 1580665 2026-05-10T06:49:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582615 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{کەسایەتی ئایینی | ناو = محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەليب | وێنە =The Prophet Muhammad.png | قەبارەی وێنە =300px | alt = | لێدوان = نووسراوەی محەممەد بە عەرەبی | نازناو = «ئەحمەد، ئەبووقاسم، ئەبووتەییب، پێغەمبەری گەڕانەوە، پێغەمبەری بەزەیی، پێشەوای بەنی ئادەم، خۆشەویستی ڕەحمان، موختار، مستەفا، موجتەبا، سادق، مەسدووق، ئەمین، خاوەن شەفاعەت و پێگەی بەرز، خاوەن چاکە و پلەی بەرز، خاوەن تاج و میعراج، پێشەوای لە خواترسان، پێشەوای نێردراوان، پێغەمبەری نەخوێندەوار، پێغەمبەری خوا، [[کۆتا پێغەمبەر|دوایین پێغەمبەر]]، پێغەمبەری مەزن، چرایەکی ڕووناک، نوور، میھرەبان و ھتد» | مێژووی لەدایکبوون = ١٢ی ڕەبیعولئەوەل ٥٢ی پێش کۆچی ([[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[٥٧١]] زایینی) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەککە]] | مێژووی کۆچی دوایی = ڕەبیعولئەوەل [[١١]]ی کۆچی / [[حوزەیران]]ی [[٦٣٢]]ز | شوێنی کۆچی دوایی = [[مەدینە]] | ڕێزلێنراوە بە = [[ئیسلام]] | مێژووی ناردن = [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] ١٢ پ. ک / [[ئاب]]ی [[٦١١]]ز | شوێنی ناردن = ئەشکەوتی حەراء لە [[مەککە]] | شوێنگەی سەرەکی = حوجرەی عائیشە لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] | مێژووی یادەوەری = ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەموو ساڵێکی کۆچیی | ھێماکان = [[قورئان]] | شەفیعە بۆ =بەگشتی بۆ ھەموو خەڵکی بەتایبەتیش بۆ ئیمانداران | نەژاد = لە [[عەرەب]]ە لە [[قوڕەیش]] لە نەوەی [[ئیسماعیل]] کوڕی [[ئیبراھیم]]{{ھن}}'''دایکی''' [[ئامینە کچی وەھب]]{{ھن}}'''باوکی''' [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب]]{{ھن}}'''دایکی بە شیری''' حەلیمە سەعدی، و سۆیبە{{ھن}}'''باوکی بە شیری''' حارس کوڕی عەبدول عیز{{ھن}}{{ھن}}'''[[خوشک و برا]]کانی بە شیری''' [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] (مامی)، و ئەبووسەلەمە کوڕی عەبدئەسەد، و ئەبووسوفیان کوڕی حارس (کوڕی مامی)، و عەبدوڵڵا کوڕی حارس، و شەیما کچی حارس، و ئەنیسە کچی حارس{{ھن}}'''خێزانەکانی''' [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، و سوودە کچی زمعە، و [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]]، و حەفسە کچی عومەر، و زەینەب کچی خزیمە، و ئوم سەلەمە، وزەینەب کچی جەحش، و جوبریە کچی حارس، و ماریە قبتی، و ئوم حەبیبە، و سەفییە کچی حەیی، و مەیموونە کچی حارس{{ھن}}'''کوڕەکانی''' قاسم، و عەبدوڵڵا، وئیبراھیم{{ھن}}'''کچەکانی''' زەینەب، و ڕوقەیە، و ئوم کەلسوم، و فاتیمە | مۆر =Muhammad Seal.svg }} '''محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب''' ({{بە عەرەبی|أَبُو الْقَاسِم ﷴ بْن عَبْدﷲ بْن عَبْد المُطَّلِب بْن ھَاشِم}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ٥۷١ – ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢) پێغەمبەرێکی عەرەبی (مستعرب)ە مستعرب واتە عەرەب کراو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of al-tabari vol 2|پەڕەکان=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=صحيح مسلم|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/22460657/What_Ethnicity_Was_Muhammad|سەردێڕ=?What ethnicity was Muhammad}}</ref>،پێغەمبەری [[ئیسلام|ئیسلامە]] و کەسایەتییەکە کە [[موسڵمانان]] بە پێغەمبەری خوای دادەنێن کە بۆ ھەموو مرۆڤەکان ھاتووە ھەتا خەڵک بگەڕێنێتەوە بۆ [[یەکتاپەرستی]] و [[خواپەرستی]] لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]]. شوێنکەوتووانی لەو باوەڕەدان کە باشترین دروستکراوەی خوایە و پێشەوای مرۆڤە و لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە «دروودی خوای لێبێت». ئەم سڵاوناردنە لە [[قورئان]] و سوننەتدا ھاتووە و وایان لێدەکات سڵاواتی لەسەر بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم الصلاة على النبي عليە الصلاة والسلام عند ذكرە|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/7645/حكم-الصلاة-على-النبي-عليە-الصلاة-والسلام-عند-ذكرە|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان وتە و کردار و سیفەتەکانیان پاراستووە لە پەڕتووکەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیننامە]] و [[فەرموودە]]، و یادی لەدایکبوونی دەکەنەوە لەمانگی [[ڕەبیعەلئەووەڵ|ڕەبیعول ئەوەل]] لە ھەموو ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=متى ولد النبي بالميلادي والھجري ؟ .. تعرف على آراء العلماء|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4787299|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> لە [[مەککە]] لە مانگی ڕەبیعولئەولی [[ساڵی فیل]]، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لە دایکبووە،<ref>ژیاننامەی پێغەمبەر، ئەکرەم زیاء عەمری.</ref> پێش ئەوەی لەدایک بێت باوکی کۆچی دواییی کردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایکی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم]] باپیرەی پاشان لای [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب]] مامی، لەو ماوەیەدا خەریکی شوانی دەبێت، پاشان [[بازرگانی]] دەکات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە لەگەڵ [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، کە دایکی ھەموو مناڵەکانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم. سەرچاوەی سەربەخۆ دەربارەی سەرەتای ژیانی محەممەد و پێش پێغەمبەری زۆر کەمن و ئەوەی لەبەر دەستدایە نووسراوەی موسڵمانانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R. B. |ڕێکەوت=١٩٩٠|editor-last=Crone |editor-first=Patricia |سەردێڕ=Meccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/603188?origin=crossref |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=١١٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٢–٤٨٦|doi=10.2307/603188 |issn=0003-0279}}</ref> دوای کۆچ بۆ [[مەدینە]] چەند سەرچاوەیەکی نائیسلامی بە کورتی باسیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bishop |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Non-Muslim Seventh Century Sources for the Prophet Muhammad |ناونیشان=https://jamesbishopblog.com/2020/10/15/the-non-muslim-seventh-century-sources-for-the-prophet-muhammad/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Bishop's Encyclopedia of Religion, Society, and Philosophy |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوە ئیسلامییەکان، محەممەد لە پێش [[ئیسلام]]دا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتی ڕەتکردووەتەوە کە لەو کاتانەدا بەربڵاوبووە لە [[مەککە]]دا، [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە نیگای خوای پێ گەیشتووە کاتێک لە تەمەنی چل ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(6) الدعوة في مرحلتھا السرية - السيرة النبوية|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79171|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پاشان دە ساڵی تری لە مەککە بەسەر برد بە بانگکردنی خەڵکەکەی و بازرگانەکان و سەردانکەرانی کەعبە کە دەھاتنە مەککە، لە ساڵی ٦٢٢ز کۆچی کرد بۆ شاری [[مەدینە]] کە ناودەبرا بە یەسرب، دوای ئەوەی گەورەکانی [[قوڕەیش]] کەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەکەیان ڕەت دەکردەوە، دە ساڵی کۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی، و بناغەی دەوڵەتی ئیسلامیی دانا، کە دواتر فراوان بوو و مەککە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبییەکانی گرتەوە، و بۆ یەکەم جار عەرەبی یەکخست لەسەر یەک ئایینی یەکتاپەرستی و لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا،<ref>"Muhmmad," Encyclopedia of Islam and the Muslim world</ref><ref name="Lapidus 2002 pp 0">سەیری سەرچاوەکان بکە: * Holt (1977a), p.57 * Lapidus (2002), pp 0.31 and 32</ref> بانگەشەی بۆ دورکەوتنەوە لە ڕەگەزپەرستی و وەلانانی دەمارگیری ھۆزایەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حبايبە|یەکەم=صمود|سەردێڕ=مناھضة التمييز العنصري ما بين الحقيقة والوھم|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/3/31/مناھضة-التمييز-العنصري-ما-بين-الحقيقة|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الإسلام و نبذ العنصرية|ناونیشان=https://islamonline.net/الإسلام-و-نبذ-العنصرية/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لا عنصرية في الإسلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97456/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العنصرية في الاسلام {{!}} سيدنا محمد|ناونیشان=https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقف|ناونیشان=https://www.seo7u.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Seo7u|زمان=En}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.seo7u.com/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکانی ژیاننامەی == لەبەر ئەوەی کەسایەتییەکی کاریگەرە لە مێژوودا، بۆیە ژیان و کاروبار و بیروباوەڕی بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانی لەسەر کراوە لەلایەن لایەنگران و نەیارەکانی بە درێژایی سەدەکان. [[ئیسلام|موسڵمانان]] لە کۆن و نوێدا گرنگییان داوە بە ژیاننامەکەی بەوەی بە پەیڕەوێکی کرداری دادەنرێت بۆ [[ئیسلام]]، زانایانی ئیسلام دانراوی زۆریان لەسەر داناوە و ھەموو شتێکی پەیوەندیداریان پێوەی نوسیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم مصادر السيرة النبوية - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14184/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان بە گرنگترین سەرچاوە دادەنرێت بۆ زانینی ژیاننامەی محەممەد]] [[قورئان]] بە سەرچاوەیەکی سەرەکیی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد،<ref name="محمد أنور-القرآن">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص1-31، مجمع الملك فهد.</ref> دێرینترن و باوەڕپێکراوترین سەرچاوەی ژیاننامەی پێغەمبەرە، لەبەرئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد خۆی و ھەموو موسڵمانان یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە لەگەڵ جیاوازی کۆمەڵە ئیسلامییەکاندا،<ref name="السباعي1">السيرة النبوية دروس وعبر، مصطفى السباعي، ص22-29، المكتب الإسلامي.</ref><ref name="دراسة مصادر السيرة">[http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304062422/http://albadri.info/books/madkhal/index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی قورئان ھەموو ژیاننامەی محەممەد لە خۆناگرێت، بەڵام چەند ئاماژەدانێکی تیایە بۆ ژیانی بە دەربڕینی ئاشکرا بێت یان بە ئاماژەدان. ھەندێک لە سیفەتەکانی باسکراوە لەگەڵ [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگەکانی]] پێغەمبەرێتی، ڕەوشت و تایبەتمەندییەکانی، و باری دەروونی، و ھەندێک شت لە بارەی غەزاکانییەوە باسکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=منزلة الرسول ﷺ في القرآن الكريم|ناونیشان=https://islamonline.net/منزلة-الرسول-في-القرآن-الكريم/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القرآن في حياة الرسول صلى الله عليه وسلم - خالد سعد النجار|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/12603|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رسول الله صلى الله عليه وسلم في القرآن الكريم {{!}} موقع نبي الرحمة|ناونیشان=http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=mercyprophet.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەقورئاندا ٢٨٠ ئایەت باسی غەزاکان دەکات کە دەکاتە ڕێژەی (٪٤،٦٥) ی قورئان، ھەندێکیان بە ئاماژە باسیان کردووە و ھەندێکیان ڕاستەوخۆ، وەک [[شەڕی بەدر|غەزای بەدر]]، [[جەنگی ئوحود|غەزای ئوحود]]، [[غەزای خەندەق]]، [[سوڵحی حودەیبییە]]، [[غەزای خەیبەر]] و [[فەتحی مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات المذكورة في القرآن - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/fatwa/79914/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات الواردة في القرآن|ناونیشان=http://www.iid-quran.com/Statistics/NumQu20.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.iid-quran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هى الغزوات التى ذكر اسمها فى القران الكريم - إسألنا|ناونیشان=https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.isalna.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=konouz.com|سەردێڕ=الغزوات التي ذكرت في القرآن الكريم - من كنوز القرآن الكريم : -|ناونیشان=http://konouz.com//ar/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%86%D9%88%D8%B2/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85.s.8.12800/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=konouz.com|زمان=ar}}</ref> بۆ نموونە [[ئەحزاب|سوورەتی ئەحزاب]] باسی ژیانی پێغەمبەر دەکات لەگەڵ خێزان و ھاوەڵەکانی، و وردەکاری زۆری تێدایە دەربارەی غەزای خەندەق.<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی ئەحزاب</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - أسباب النزول - سورة الأحزاب- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=351&idto=363&bk_no=63&ID=378|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|سەردێڕ=سبب نزول سورة الممتحنة إسلام ويب {{!}} كنج كونج|ناونیشان=https://wikiarticle.xyz/?s=%D8%B3%D8%A8%D8%A8+%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84+%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%AD%D9%86%D8%A9+%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85+%D9%88%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === کتێبی فەرموودە === {{سەرەکی|فەرموودە}} ژیاننامەی پێغەمبەر بەشێکی فراوانی گرتووە لە کتێبەکانی [[فەرموودە]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=https://waqfeya.net/book.php?bid=2582|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=waqfeya.net}}</ref> ھەموو ئەوانەی کتێبیان لە فەرموودەدا داناوە، بەش و دەروازەی تایبەتیان داناوە لەسەر ژیانی پێغەمبەر محەممەد، و بانگەوازەکەی، و ھاوەڵەکانی، لەگەڵ ئەوەی ئەو ڕووداوانە بەپێی کات ڕیزبەند نەکراوان، لەبەرئەوەی ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی وتەکانی محەممەد و کردار و فەرمان و حوکمەکانی بووە.<ref>فقه السيرة، محمد سعيد رمضان البوطي، ص21، دار الفكر، ط1978.</ref> بەشێک لە ژیاننامەکەی لەو کێبانەدا ھاتووە بەمەبەستی بەڵگە ھێنانەوە بۆ حوکمی شەرعی، بەم ھۆیەوە زۆر بەوردی باس نەکراوە و تەنیا گێرانەوەی ھەندێک ھەواڵ بووە بەپێی ڕێبازی فەرموودەناسان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول من كتب في السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أول_من_كتب_في_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19538|سەردێڕ=مصادر تلقي السيرة النبوية والعناية بها عبر القرون الثلاثة الأولى|زمان=ar}}</ref> زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەرئەوەی کە ناودارترین و دێرینترین کتێب لەبارەی ھەواڵی ژیاننامەی پێغەمبەرەوە [[موەتتەئی مالیک|موەتتەئی مالیکە]]، کە کۆمەڵێک فەرموودەی دەربارەی ژیاننامە و سیفاتەکانی پێغەمبەر ھێناوە و باسێکی تایبەتی جیھادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=نظرة سريعة للموطأ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130861/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة كتاب.. موطأ الإمام مالك مَن السبب فى تأليفه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/5/3/سيرة-كتاب-موطأ-الإمام-مالك-مَن-السبب-فى-تأليفه/5302198|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> پاشان [[سەحیحی بوخاری]] باسی چەند لایەنێکی کردووە پێش پێغەمبەرایەتی و دوای دابەزینی سروش، کتێبێکی تایبەت کردووە بە غەزاکانی و جیھاد، بەشێکی زۆر لەسیفاتەکانی و بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی باسکردووە، کەدەکاتە دەیەکی کتێبەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صحيح البخاري - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16729/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> و دواتر [[سەحیحی موسلیم]] کە بەشێکی زۆریان لە ژیانی محەممەد باسکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=صحيح مسلم (ط. طيبة) - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170720183400/http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا ھەریەکە لە [[ئەبووداوود]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أبو داود السجستاني - طريق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/scholar/802/أبو-داود-السجستاني|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الإمام أحمد بن حنبل|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ئیبن ماجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=تعرف على ابن ماجه القزويني صاحب كتاب "السنن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2017/05/29/تعرف-على-ابن-ماجه-القزويني-صاحب-كتاب-السنن-|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=العربية|زمان=ar}}</ref> و [[ترمزی]]، بەھەمان شێوە بەشێکی کتێبەکانیان تەرخان کردووە بۆ ژیانامەی پێغەمبەر بەڵام بە جیاوازی لە شێوەی ڕێکخستن و ڕیزبەندیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === کتێبەکانی ژیاننامە (سیرە) === کتێبەکانی ژیننامەییەکان لە قۆناغێکی دواتر لە نوسیەوەی [[فەرموودە]] نوسراون، ھاوەڵەکان گرنگییان دەدا بە گێڕانەوەی ژیاننامەکەی بە زارەکی، یەکەم کەس کە گرنگی دا بە نووسینەوەی ژیاننامەکەیدا [[عوروە کوڕی زوبەیر]] بوو. پاشان ئەبان کوڕی عوسمان (مردن ١٠٥کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Chapter 2: Saqifa, The First Manifestations|ناونیشان=https://www.al-islam.org/origins-and-early-development-shia-islam-sayyid-husayn-muhammad-jafari/chapter-2-saqifa-first|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Islam.org|زمان=en}}</ref> پاشان وەھاب کوری مونەبی (مردن ١١٠ کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=موقع قصة الإسلام {{!}} إشراف الدكتور راغب السرجاني|ناونیشان=http://www.islamstory.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509023916/http://www.islamstory.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاشان شوڕەحەبیل کوری سەعید (مردن ١٢٣کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص339 - كتاب الجرح والتعديل لابن أبي حاتم - شرحبيل - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/2170/1924|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> و لە دواتریش ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٢٤کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ابن شهاب الزهري معلومات عن الفقيه المؤرخ أول من دون العلم|ناونیشان=https://www.i7lm.com/ابن-شهاب-الزهري/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موقع احلم|زمان=ar}}</ref> بەڵام بەشی زۆری نووسینەکانیان لە ناوچوون، نەگەیشتوون بە ئێمە، جگە لە چەند پاشماوەیەکی پەرتەوازە کە لەلایەن محەممەد کوڕی جەریری تەبەرییە گێردراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216172028/http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=‮سعيد‬‎ ‮الجوماني‬‎|ناونیشان=https://brill.com/view/book/9789004462922/back-1.xml|سەردێڕ=‮قائمة المصادر والمراجع‬‎|دوایین٢=‮كونراد‬‎ ‮ھيرشلر‬‎|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٦٢٩٢-٢}}</ref> لە دواتردا محەممەد کوڕی ئیسحاق دێت لە نووسینەوەی ژیاننامەی محەممەددا بە تەواوی و شارەزایان بە ڕاسترین کتێبی ژیننامەی دادەنێن لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=كتب الدلائل والشمائل والخصائص|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/85074/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref> کتێبەکەی بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام [[ئیبن ھیشام]] (مردن ٢١٨ کۆچی) ھەستاوە بە گێرانەوەی کتێبەکەی بە پوختکراوەیی کە ناسراوە بە [[ژیننامەی ئیبن ھیشام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابن هشام السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ابن_هشام_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نبذة عن السيرة النبوية لابن هشام|ناونیشان=https://mqaall.com/prophetic-biography-ibn-hisham/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19487|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن هشام|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (مردووی ٣١٠ی کؤچی) لە مێژووەکەیدا بەشێوەیەکەی سەرەکی پشتی بە گێڕانەوەکانی ئیبن ئیسحاق بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المدخل إلى دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي ـ الباب الثالث : تعريف بالموسوعات التاريخية وأصولها ومصنفيها ـ الفصل الثاني: تراجم أصحاب الموسوعات التاريخية التي اعتمد عليها ابن أبي الحديد ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (ت310هـ)|ناونیشان=https://www.albadri.info/books/madkhal/madkhal48.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albadri.info}}</ref><ref>موارد السيرة النبوية في تاريخ الطبري : من المولد حتى الهجرة للحبشة,[https://search.emarefa.net/ar/search?append=PERSON_FILTER_AR_NAME_ss%3A%22%D8%B7%D9%87+%D8%AC%D9%85%D9%8A%D9%84+%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF%22 طه جميل أحمد],[https://search.emarefa.net/ar/search?append=SOURCE_s%3A%22%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9+%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8%22 مجلة كلية الآداب].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تأريخ الرسل والملوك لمحمد جرير الطبري|ناونیشان=https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نفحات من علوم المسلم|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کتێبەکانی شەمائل و دەلائل === {{سەرەکی|زانستی شەمائیل}} بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەددا،<ref name="محمد أنور-الشمائل">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص31-39، مجمع الملك فهد.</ref> ئەمانەش ئەو کتێبانەن کە دانەرەکانیان گرنگییان داوە بە باسی محەممەد و خوو ڕەوشت و سیفەتەکانی، و ھەڵسوکەوتی لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="ReferenceE">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> زانستی شەمائیل جێگای گرینگی پێدانی زانایانی موسڵمان بووە، و یەکێک بووە لە بابەتەکانی کتێبەکان فەرموودە، دواتر زانایان کتێبی تایبەتیان لەسەر نوسیووە، ئەبول بەختەری (مردووی ٢٠٠ی کۆچی) یەکەم کەسە کتێبی لەسەر شەمائیل نوسیووە بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر ئەبول حەسەن مەدائینی (مردووی ٢٢٤ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر کتێبی شەمائیلە محەممەدیەکان ی [[ترمزی]]، دواتر [[داوود کوڕی عەلی زاھیری|داوود کوڕی عەلی ئەسفەھانی]] (مردووی ٢٧٠ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الشمائل المحمدية}}،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە21-52، مكتبة العلوم والحكم</ref> دواتر قازی ئیسماعیل مالیکی (مردووی ٢٨٢ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الأخلاق النبوية}}، دواتر ئیبن فارس (مردووی ٢٩٥ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|أخلاق النبي}}، و چەندانی تر لەسەردەمەکانی دواتردا.<ref>مصادر السيرة النبوية وتقويمها، فاروق حمادة، لاپەڕە ٣٦-٤٤، دار الثقافة،١٩٨٠</ref> ھەروەھا '''کتێبەکانی دەلائل''' بە یەکێکی تر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی ژیاننامەکەی دادەنرێن،<ref name="ReferenceE"/><ref>منتهى السول على وسائل الوصول إلى شمائل الرسول، عبد الله بن سعيد محمد عبادي اللحجي، ج1، ص31-32، دار طوق النجاة، ط1998.</ref> ئەمەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە بەڵگە و نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی محەممەد دەسەلمێنێت بەپێی بیروباوەڕی [[ئیسلام|موسڵمانان]]. زۆر کتێب لەم بوارەدا دانراون و ناودارترینییان بەڵگەکانی پێغەمبەرێتی بەیھقییە. هەروەها بوخاری و موسلیم بەشێک لە کتێبەکەیان تایبەت کردووە بە بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی. === سەرچاوەکانی تر === ھەروەھا چەندین جۆری تر سەرچاوە ھەیە، وەک کتێبەکانی تەفسیری [[قورئان]] و ھۆکانی ھاتنە خوارەوە.<ref name=":1">السيرة من موقع المجلس الأعلى للشؤون الإسلامية التابع لوزارة الأوقاف المصريةنسخة محفوظة 08 يناير 2009 على موقع واي باك مشين.</ref> بەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری زانایانی ئیسلامی پشت بە ڕاڤە و لێکدانەوەکانی سەدەکانی سەرەتایی سەرھەڵدانی ئایینی ئیسلام دەبەستن، لە ناویشیان ئەو ئایەتانەی پەیوەندی بە ژیانی پێغەمبەری ئیسلامەوە ھەیە. لە نموونەی ئەو کتێبانەش تفسیری [[ئیبن کەسیر]]، [[تەفسیری تەبەری]]، و ھەروەھا تەفسیری قورتوبی.<ref name=":1" /> جگە لەو کتێبە مێژوویانەی بە شێوەیەکی گشتی گرینگی بە ڕووداوە مێژووییەکان داوە وەک تاری تەبەری و تاریخی [[ئیبن خەلدوون]]، ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی جیا لە زمانی عەرەبی نوسراونەتەوە.<ref>Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (1970), p.112.</ref><ref>Seeing Islam as others saw it: a survey and evaluation of Christian, Jewish, Robert G. Hoyland p.22 '''^'''</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == {{ئیسلام}} [[پەڕگە:Map of Arabia 600 AD-ar.svg|ڕاست|وێنۆک|گرینگترین ھۆزە عەرەبیەکان لە نیمچە دورگەی عەرەب]] لە ڕووی سیاسییەوە، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لێک ھەڵوەشابوو، نە دەوڵەتێک یەکی دەخست و نە حکوومەتێک بەڕێوەی دەبرد، دەوڵەتە دێرینەکانی کە لە [[یەمەن]] و [[نەجد]] و دەورووبەری [[عێراق]] و [[شام]] بوون لێک ھەڵوەشابوون، و ژیانی کۆچەری دەستی بەسەر شارەکانی [[حیجاز|حیجازدا]] گرتبوو، و ھۆزەکان یەکەی سەرەکیی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كيف كانت الأوضاع السياسية في شبه جزيرة العرب قبل الإسلام|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيف_كانت_الأوضاع_السياسية_في_شبه_جزيرة_العرب_قبل_الإسلام|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=المحرر|سەردێڕ=موجز الحالة السياسية عند العرب قبل الإسلام {{!}} سجل التاريخ|ناونیشان=https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و کاروبارەکانی مەککە لە ڕێگای [[دارول نەدوە]] بەڕێوەدەبرا. لە شاری مەدینە بە شێوەیەکی گشتیی بەردەوام کێشە و ناکۆکی لە نێوان [[ئەوس]] و [[خەزرەج]] ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> دەوڵەتی مەنازرە لە [[حارەبشا|حیرە]] و دەوڵەتی غەساسینە لە [[شام]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکان]] ڕێگە بەگەشەیان درابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕێگر لەبەردەم فراوانخوازی عەرەبەکان. فارسەکان دەوڵەتی مەنازیرەیان ھەشت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی ڕوخاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> لە ڕووی ئابوورییەوە، دەشتەکییە عەرەبەکان پشتیان بە شوانکارەیی و کۆچکردن دەبەست بۆ ئەو ناوچانەی ئاویان لێیە، ئەمەش ببووە ھۆی [[شەڕ]] بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەکان، بەڵام لە شارەکاندا چالاکی [[بازرگانی]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و [[پیشەسازی]] ھەبوو، [[مەککە]] چالاکی بازرگانی تێیدا باڵادەست بوو و ڕێگەی بازرگانی نێوان [[شام]] و [[یەمەن]]ی بەڕێوە دەبرد، و سوودی لە پایە ئاینییەکەی وەردەگرت بۆ پاراستنی کاروانە بازرگانیەکان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكة المكرمة قبل البعثة النبوية|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٧-٨٢، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> بەڵام [[مەدینە]] کشتوکاڵ تێیدا لەبرەودا بوو بەھۆی باخی [[میوە]] و [[خورما]] و [[ترێ|ترێوە]].<ref name=":2"/><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص77-82، مكتبة العبيكان، ط2005</ref> عەرەب دیناری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] و درھەمی فارسییان بەکاردەھێنا لە ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا، بەڵام لە ڕووی پیشەسازییەوە [[مەدینە]] ناسرابوو بە داڕشتنی جوانکاریی [[زێڕ]] و [[زێو|زیو]]، لەگەڵ دروستکردنی شمشێر و تیر و ڕم و زرێپۆش، ھەروەھا لە شارە عەرەبییەکاندا ئاسەنگەری و زەڕەنگەری و پێست خۆشکردن و چنین پەرەی سەند، ھەروەھا عەرەب چەند جۆرێک مامەڵەی دارایییان دەزانی وەک قەرز و ڕەھن و باج. لە ڕووی ئایینییەوە، [[بتپەرستی|بت پەرستی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] گرتبوویەوە بە شێوەیەکی گشتی،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص20-25.</ref> کۆمەڵە خواوەندێکیان دەپەرست دروست کرابوون لە بەرد و تەختە، ژمارەیان دەگەیشتە ٣٦٠ بت لە دەوری [[کەعبە]]، ئەو ھۆزانە دەیانپەرستن کە دەھاتن بۆ [[حەج]] و [[قوربانی]] و نەزریان بۆ دەکردن،<ref name=":2"/> گەورەترینیان کۆنترینیان بتی ([[ھوبەل]]) بوو کە قوڕەیش و کینانە دەیانپەرست ھەروەھا بتی (عووزا) شیان دەپەرست، و بتی (مەنات) ھوزەیل و خوزاعە دەیانپەرست، ھۆزی سەقیف بتی (لات) یان دەپەرست.<ref>المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام، بەرگی ١١، لاپەڕە ٢٥٣</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا چەند دروشمێکیان لە پاشماوەی ئایینی [[ئیبراھیم]] بۆ مابوویەوە وەک بەرز ڕاگرتنی کەعبە، و سەردان کردنی، و [[حەج]] و [[عەمرە|عومرە]]، لە ھەمان کاتدا چەند تاکێک ھەبوون کە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و [[ئیسماعیل]] بوون بە تەنھا و ناسرابوون بە حەنەفییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تجلّيات «الحنيفية» في مكة قبل الإسلام|ناونیشان=https://www.makkawi.com/Article/497/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.makkawi.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا چەند ئایینێکی تر ھەبوو بە شێوەیکی دیاریکراو وەک [[جوو|جوولەکە]] لە [[یەمەن]] و [[مەدینە]]، و [[مەسیحییەت]] لە نەجران و حیرە و دەوروبەری [[شام]]، و ھەروەھا بڵاوبونەوەیەکی دیاریکراوی [[ئایینی زەردەشتی|ئاگرپەرستی]] ھەبوو کە لە [[ئێران|ئێرانەوە]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة الدينية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16539/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> == نەژادی == {{سەیری ئەمەش بکە|داڕێژە:درەختی نەژادی محەممەد}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:آباء وأمهات النبي.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەچەڵکی پێغەمبەر]] ئەبوول قاسم محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەڵیب]] کوڕی [[عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی|عەبدولمەنناف]] کوڕی قوسەیی کوڕی کیلابی کوڕی موڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالیبی کوڕی فیھری کوڕی مالیکی کوڕی نەزڕی کوڕی کینانەی کوڕی خوزیمەی کوڕی مودرکەی کوڕی ئیلیاسی کوڕی مزەڕی کوڕی نزاری کوڕی مەعدی کوڕی عەدنانە (تائێرە زانایان کۆدەنگن)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی کوڕی [[ئیبراھیم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=نَسبُ الحبيب المصطفى ﷺ ويوم ميلاده|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/11/10/نسب-الحبيب-المصطفى-ويوم-ميلاده|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النسب النبوي الشريف|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/النسب-النبوي-الشريف|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ھیچ لقێک نییە لە [[قوڕەیش]]دا کە نزیکایەتی لەگەڵ محەممەددا نەبێت،<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە لە سەحیحی بوخارییدا</ref> و [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص69-102، دار الفكر المعاصر، ط1991</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|خرجتُ من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم إلى أن ولدني أبي وأمّي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث ( خرجت من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم ... ) من الشريعة للآجري|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_443985|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (من لەئادەمەوە تاوەکوو [[دایک و باوک]]م لە ھاوسەرگیریەوە لەدایکبووم، لە داوێنپیسی لەدایک نەبووم). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل، واصطفى قريشًا من كنانة، واصطفى من قريش بني هاشم، واصطفاني من بني هاشم}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل ، واصطفى قريشا من كنانة ... ) من صحيح مسلم|ناونیشان=https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (خوای گەورە کینانەی لە منداڵەکانی ئیسماعلدا ھەڵبژاردووە، و قوڕەیشی لە کینانەدا ھەڵبژاردووە، و بەنی ھاشمی لە قوڕەیشدا ھەڵبژاردووە، منیشی لە بەنی ھاشمدا ھەڵبژاردووە). گوتووشیەتی ({{عەرەبی|نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/79916|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> واتا (ئێمەی بەنوو نەزر تۆمەتی داوێن پیسی نادەینە پاڵ دایکمان، و خۆمان لە بابمان بێبەری ناکەین). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله كلمة تعالى خلق الخلق، فجعلني في خير فِرَقِهم، وخير الفرقتين، ثم تخيَّر القبائل فجعلني في خير قبيلة، ثم تخيَّر البيوت فجعلني في خير بيوتهم، فأنا خيرُهم نفسًا، وخيرُهم بيتًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث العباس بن عبدالمطلب - سنن الترمذي|ناونیشان=https://dorar.net/h/0774d1e09b668fd24ff7cb1f3ef3096a|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-اقتضاء الصراط المستقيم-12b-4|ناونیشان=https://www.alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=153367|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alathar.net}}</ref> واتا: (خوای گەورە دروستکراوەکانی دروستکردووە منی لە باشترین کۆمەڵەیان داناوە، دواتر لەتیرەکان منی لە باشترین تیرە داناوە، و دواتر لەماڵەکان منی لە باشترین ماڵدا داناوە). * '''باوکی'''؛ عەبدولڵای کوڕی عەبدولموتەڵیب بووە، دایکی فاتیمەی کچی عەمری کوڕی عائیزی کوڕی عیمران کوڕی مەخزوومی کوڕی یەقەزەی کوڕی موڕڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالب بووە.<ref>جامع الأحاديث، السيوطي، فەرموودەی ژمارە ٤٤٤٣٢.</ref><ref>لروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٢-٣٤.</ref> عەبدوڵڵا چاکترین کوڕەکانی باوکی بووە و لێبوردەترین و نزیکترینیان بووە لێوەی، و بچووکترینیان بووە،<ref name=":3">جامع الأحاديث، السيوطي، رقم:44432.</ref><ref>جمهرة أنساب أمهات النبي صلى الله عليه وآله وسلم، الحسين بن حيدر الهاشمي، ص1-58.</ref> نازناوی سەربڕدراوە بەھۆی ئەوەی باوکی سەد حوشتری بۆ سەربڕی لەجیاتی ئەو نەزرەی کە کردبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح والد النبي صلى الله عليه وسلم - موقع مثال|ناونیشان=http://www.methaal.com/articles/index?id=2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.methaal.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح أبو النبي :: قصص السيرة النبوية مصورة للاطفال ⋆ تطبيق حكايات بالعربي|ناونیشان=https://www.belarabyapps.com/BelarabyStories/قصة-عبدالله-الذبيح/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بالعربي نتعلم|زمان=ar}}</ref> * '''دایکی'''؛ ئامینەی کچی وەھب کوڕی عەبد مەناف کوڕی زوھرە کوڕی کیلاب بووە، لەو سەردەمەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب و شوێندا، و باوکی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا،<ref name=":3" /> و باوکی سەرۆک و باشترینی بەنوو زوھرە بووە لەو کاتەدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە ١-٤٨</ref> *'''مام و پورەکانی:''' [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب|عەبباس]]، [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزە]]، زوبەیر، حارس، غەیداق، قوسەم، عەبدول کەعبە، موقەوەم، جەحل، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوو لەھەب،]] [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبوو تاڵیب]] و زیرار.<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، لاپەڕە ١٣٠-١٣٩، دار المنهاج، ٢٠٠٥</ref> پوورەکانی عاتیکە، ئومیمە، ئەروا، ئوم حەکیم، بەڕڕە و سەفییە. حەمزە و عەباس و سەفییە موسڵمان بوون.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، لاپەڕە ١-٦٣</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، لاپەڕە ١٥٩-١٦٣، المطبعة الأدبية، بيروت، ١٨٩٢</ref> == ژیانی لە پێش بانگەواز == === لەدایکبوونی === [[پەڕگە:Mecca from Jabal Nur.JPG|ڕاست|وێنۆک|250px|دیمەنێکی مەککە لەسەر شاخی نوورەوە]] کاتێک عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەلیب گەیشتە تەمەنی ھەژدە ساڵی باوکی خوازبێنی ئامینەی کچی وەھبی بۆ کرد لەمامی وھەیب کوڕی عەبدول مەناف کەلەلای ئەوان دەژیا.<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، بەرگی ١ ، لاپەڕە ١٠٣-١١٠، المطبعة العلمية، ١٩٩٥</ref> عەبدوڵڵا لەمەککە گواستیەوە و ئامینە بە پێغەمبەر دووگیان بوو. ئامینە دەیگووت کاتێک پێغەمبەر لەزگیدا بووە پێی گوتراوە ({{عەرەبی|إنّك قد حملت بسيّد هذه الأمّة، فإذا وقعَ على الأرض فقولي "أعيذه بالواحد من شرِّ كل حاسد"، ثم سمّيه "محمدًا}})<ref>لطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ١، لاپەڕە ٩٤-١٠٨، دار صادر،بيروت.</ref> واتا (تۆ گەورەی ئەم ئوممەتەت لە زگدایە، کاتێک لەدایکبوو بڵێ بە خوای تاک و تەنیا دەیپارێزم لە خراپەی ھەموو چاوپیسێک، و دواتر ناوی بنێ محەممەد). عەبدوڵڵا بەمەبەستی بازرگانی بەرەو شام بەڕێکەوت مانگێک بەنەخۆشی لە مەدینە مایەوە و دواتر مرد.<ref>أعلام النبوة، أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي، لاپەڕە ٢٤٠، دار الكتاب العربي، ١٩٨٧</ref> لەو کاتەدا تەمەنی پێغەمبەر دوو مانگ لە زگی ئامینەدا(بەپێی بۆچوونی زۆربەی زانایان)، لەدوای خۆی پێنج حوشتر ڕانە مەڕێک و بەندەیەکی بەناوی بەرەکە کە [[کونیە|کونیەکەی]] ئوم ئەیمەن بوو بەجێھێشت.<ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، بەرگی ١، لاپەڕە ٣٢٧-٣٢٨</ref><ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٨، دار المعرفة.</ref> [[پەڕگە:مكتبة مكة المكرمة.jpg|وێنۆک|شوێنی لەدایکبوونی '''پێغەمبەر محەممەد''' لەدۆڵی ئەبوو تاڵیب.]] پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لە ماڵی باوکی لە شاری مەککە لە دایکبووە (بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە لە ڕۆژی دووشەممە، ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی لە دایکبووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أين ومتى ولد الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أين_ومتى_ولد_الرسول_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> سەرچاوە مێژووییەکان سەبارەت بە ڕەووشی کاتی لە دایکبوونی ناکۆکیان ھەیە، بەشی زۆریان ئاماژە بەوەدەکەن محەممەد لە سکی دایکیدا بووە باوکی کۆچی دوایکردووە،<ref>تاتات</ref> بەڵام بەشێکی دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن باوکی لە ژیاندا بووە کاتێک لە دایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یحیی الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای راشدین|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ڕۆژھەڵات|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٣٩٨}}</ref> بەشێکی دیکە دەڵین تەمەنی سێ ساڵ بوو کاتێک باوکی کۆچی دوایکردووە، و بەشێکی دیکە دیکە دەڵێن دووساڵ بووە. سەرچاوەیەکی دیکە دەلێت تەمەنی ٧ مانگ بووە، بەشێکی دیکە دەلێن تەمەنی یەک مانگ بووە کاتێک باوکی کۆچی دوایی کردووە. بەڵام ئەم سەرچاوە و قسانە بە شێوەیەکی گشتی ڕەتکراونەتەوە، بەشی زۆری مێژوو نوسان کۆکن لەسەر ئەوەی پێغەمبەر بەبێ باوکی لەدایکبووە.<ref name=":0" /> کاتێک عەبدولموتەڵیب باپیری پێغەمبەر ھەواڵەکەی پێدەگات زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە کەعبەوە سوپاسی خوا دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=تحميل كتاب الرحيق المختوم pdf|ناونیشان=https://www.noor-book.com/كتاب-الرحيق-المختوم-pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> و ناوی محەممەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت کە لەو کاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الروض الأنف،|یەکەم=السهيلي، ج1|پەڕەکان=٢٧٨-٢٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جعفر|یەکەم=مرتضى العاملي|سەردێڕ=الصحيح من سيرة النبي الأعظم ج2|بڵاوکەرەوە=دار السيرة،|ساڵ=بيروت، ١٩٩٥|پەڕەکان=٦٣-٦٨}}</ref> تەنھا سێ کەس ھەڵگری ئەو ناوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسميته صلى الله عليه وسلم باسم محمد - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/38609/سبب-تسميته-صلى-الله-عليه-وسلم-باسم-محمد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە بە خەتەنکراویی لەدایکبووە،<ref>الاستيعاب في معرفة الأصحاب،ابن عبد البر، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠-١٧</ref> بەڵام گێڕانەوەی ڕاست ئەوەیە عەبدول موتەلیب لەڕۆژی حەوتەمدا خەتەنەی کردووە و خوانێکی بۆ ڕێکخستووە.<ref>الروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٧٨-٢٩٦</ref> دایکی گوتبووی ئەو ناخۆشی و لاوازی و قورساییانەی بەسەردا نەھاتووە کە بەسەر ژنانی دووگیاندا دێن،<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، بەرگی ١، لاپەڕە ١٦٧-١٦٨، دار الفكر،بيروت، ١٩٨٨</ref> و کاتێک لەدایکبووە ڕوەوە قیبلە لەدایکبووە سەری بەرزکردبوەوە بەرەو ئاسمان، پەنجەکانی قوچاندبوون وەک ئەوەی تەحیات بخوێنێ.<ref>مستدرك الحاكم ، بەرگی ٣، لاپەڕە ٣٢٧</ref><ref>دلائل النبوة، البيهقي، بەرگی ٥، لاپەڕە ٣٥٤</ref> ھەروەھا لەکاتی لەدایکبوونیدا وەک ئەوە وابووە نورێک لێوەی دەرچوبێت کە کۆشکەکانی شامی ڕوناک کردۆتەوە.<ref>رواه ابن تيمية في الردّ على البكري، عن العرباض بن سارية، فەرموودەی ژمارە ٦١</ref> ئوم عوسمان کچی ئەبول عاس دەڵێت: ({{عەرەبی|حضرتُ ولادة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرأيت البيتَ حين وضع قد امتلأ نورًا، ورأيت النجوم تدنو حتى ظننتُ أنها ستقعَ عليّ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=في الذكرى العطرة.. معجزات رافقت مولد النبي (ص) - المصريون|ناونیشان=https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=almesryoon.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المعجزة المنتظرة فى ذكرى المولد النبوى!|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/131762/59/461090/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%AD%D8%B1%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=الأهرام اليومي|زمان=ar}}</ref> واتا (لە کاتی لەدایکبوونی پێغەمبەردا مزگەوتی حەڕامم بینی پڕبوبوو لە نوور و ڕوناکی، و ئەستێرەکانم دیتن نیزیک دەبونەوە وامزانی بەسەرمدا دەکەون). کاتێک لەدایکبووە مژدەیان بە عەبدول موتەلیب داو زۆر پێی خۆشحاڵ بوو، و بردیە ناو کەعبە و سوپاسی خوای کرد و گووتی: ({{عەرەبی|ليكوننّ لابني هذا شأن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة الحديث|ناونیشان=http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadith.islam-db.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا (ئەم کوڕەم پلە و پایەیەکی گەورەی دەبێت). جوولەکە زانی کە محەممەد لەدایکبووە، [[حەسان کوڕی سابت]] دەڵێت: ({{عەرەبی|والله إني لغلام يفعة، ابن سبع سنين أو ثمان، أعقل كل ما سمعت، إذ سمعت يهوديًا يصرخ بأعلى صوته على أطمة بيثرب: يا معشر يهود، حتى إذا اجتمعوا إليه، قالوا له: ويلك ما لك؟ قال: طلع الليلة نجم أحمد الذي ولد به}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية - ط دار المعرفة - ابن هشام الحميري - کتابخانە مدرسە فقاھت|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/44821/1/159|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=lib.eshia.ir|زمان=fa}}</ref> واتا (من منداڵ بووم، حەوت یان ھەشت ساڵ دەبووم، دەمزانی چ دەگوزەرێ، گوێم لە جوولەکەیەک بوو لەسەر بەرزایەکی مەدینە دەیگووت: ھۆ کۆمەڵی جوولەکە، ئەوانیش کۆبونەوە و گووتیان چی ڕویداوە؟ گووتی: ئەمشەو ئەستێرەی لەدایکبوونی ئەحمەد دەرکەوتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(رِوَايَةُ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ مَوْلِدِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b1%d9%90%d9%88%d9%8e%d8%a7%d9%8a%d9%8e%d8%a9%d9%8f-%d8%ad%d9%8e%d8%b3%d9%91%d9%8e%d8%a7%d9%86%d9%8e-%d8%a8%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%ab%d9%8e%d8%a7%d8%a8%d9%90%d8%aa%d9%8d%d8%8c-%d8%b9%d9%8e%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref> === پەروەردە بوونی === دوای دایکی یەکەم کەس [[سوەیبە]] بەندەی [[ئەبوو لەھەب]] شیری پێدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هم مرضعات النبي الثلاثة ؟|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2016/12/10/998224.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=دنيا الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الذي ربى الرسول|ناونیشان=https://mawdoo3.com/من_الذي_ربى_الرسول|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48.</ref> کە بە ھۆی مژدەی لەدایکبوونی پێغەمبەر ئازادی کردبوو، بوخاری دەگێڕێتەوە لە عوڕوەی کوڕی زوبەیرەوە ({{عەرەبی|لما مات أبو لهب رآه بعض أهله بمنامه، قال له: ماذا لقيت؟ قال أبو لهب: لم ألقَ بعدكم (أي لم ألقَ بعدكم خيرًا) غير أني سُقيت في هذه بعتاقتي ثويبة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/4227|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لمن يتمشدق ويتجرأ على صحيح البخاري|ناونیشان=https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نسيم الشام|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (کاتێک [[ئەبوو لەھەب]] مرد، کەسوکارەکەی لەخەودا دیتیان، پێیان گووت توشی چ بووی؟ گووتی توشی ھیچ شتێکی باش نەبووم، تەنیا ئەوە نەبێت ئاوم پێدراوە بە ھۆی ئازادکردنی سوەیبە). ئوم ئەیمەن لەباوەشی دەگرت تاوەکوو گەورەبوو،<ref>السيرة النبوية عرض وقائع وتحليل أحداث، علي الصلابي، لاپەڕە ١٤-٩٦</ref> پێغەمبەر پێی دەگووت دایە، و کاتێک تەماشای دەکرد دەیگووت ئەوە پاشماوەی بنەماڵەکەمە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ٨، لاپەڕە ٢٢٤، دار صادر، بيروت.</ref> دوای لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کەم لای دایکی مایەوە تا ئەو کاتەی دایەنێکیان بۆ دۆزییەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەبوو یەکێک لە خوونەریتی خێزانە دەوڵەمەندەکانی قورەیش ناردنە دەرەوەی منداڵەکانیان بوو بۆ بیابان نشینیی، بەمەبەستی ئەوەی دووربن لە نەخۆشی و لە ئاوھەوایەکی تەندروست گەشە بکەن.<ref>هاشم یحی الملاح، کتێبی مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین، لا١٠٤–١٠٥</ref> سوەیبە لەھەمانکاتدا شیری خۆیداوەتە کوڕەکەی خۆی بەناوی مەسروح و ھەروەھا ئەبوو سەلەمەی مەخزوومی، ھەمزەی کوڕی عبدولموتەڵیب کە دواتر ئەم سێ کەسە بوونە برای شیری پێغەمبەر،<ref>ابن قيم الجوزية:زاد العماد، ج1، لا36</ref><ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، ج1، ص327-328.</ref><ref>ابن سعد :الطبقات، ج1، لا108</ref> پاشان بردیانە لای [[حەلیمەی سەعدیە]] و ئەو گرتییە خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من هي مرضعة النبي محمد|ناونیشان=https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=e3arabi - إي عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، بەرگی ٢، لاپەڕە ٢٩٥-٢٩٨، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ١٩٩٠</ref> و لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی شیری پێدەدا لە بیابانی بەنی سەعد، مێردەکەی ناوی حارس کوڕی عەبدول عوزا بوو، دوو کچی ھەبوو بەناوی ئەنیسە و حوزافە کەپێشی دەگوترا شەیما، لەگەڵ دایکی ئەویش بەشداری دەکرد لەبەخێوکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قصة حليمة السعدية مرضعة الرسول.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/15/قصة-حليمة-السعدية-مرضعة-الرسول-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4929734|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> زانایانی ژیننامە کۆکن لەسەر ئەوەی لەو ساڵەدا بیابانی بەنی سەعد بە ھۆی وشکەساڵیەوە دەیناڵاند، بەڵام کاتێک پێغەمبەر ھات زەویەکانی حەلیمە سەوز بوون و گوانی ماڵاتەکەی پڕبوون لەشیر.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە ٦٩-١٠٢، دار الفكر المعاصر، ١١٩٩١</ref> دوو ساڵ لەلای حەلیمە ماوەیەوە تاوەکوو لەشیر چۆوە، و چەند مانگ جارێک دەیھێنایەوە بۆ لای دایکی. پاش ئەوەی جارێکی دیکە حەلیمە دایکی پێغەمبەر ڕازی دەکات بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی دیکەش لەلایان بمێنێتەوە، بە ھۆی ترس لەپەتایەک لەمەککەدا بڵاوبوەتەوە، و بە ھۆی بەرەکەتی پێغەمبەر بۆیە ئامینە ڕازیبوو.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48</ref> ھەندێک دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چوار ساڵ لەلای حەلیمە ماوەتەوە،<ref name="ReferenceF">السيرة النبوية سير وعبر، مصطفى السباعي، ص13-29، المكتب الإسلامي.</ref> بەڵام ئەوەی زیاتر زانایان و مێژوونوسان لەسەری کۆکن ئەوەیە کە ماوەی پێنج ساڵ پێغەمبەر لەلای حەلیمەی سەعدی ماوەتەوە ئەویش بەھۆی ئەو فەرموودەیەی کە پێغەمبەر باس لە شانازیکردن بە وەرگرتنی شێوازی ئاخاوتنی لە خێڵی بەنی سەعد و کاری شوانی لەگەڵ برا شیرییەکەی دا دەکات.لەتەمەنی چوار یان پێنج ساڵی سنگی لەتکرا، کەچەند جارێکی تریش دووبارە بۆتەوە، بەم ھۆیەوە حەلیمە گێڕایەوە بۆ لای دایکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما فعلت حليمة السعدية بعد حادثة شق الصدر - موقع المختصر|ناونیشان=https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almukhtsir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حادثة شق صدر النبي صلى الله علية وسلم|ناونیشان=https://moga5.yoo7.com/t1701-topic|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=moga5.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> موسلیم ئەو ڕوداوەی گێڕاوەتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان، فأخذه فصرعه فشق عن قلبه فاستخرج القلب، فاستخرج منه علقة، فقال: هذا حظ الشيطان منك. ثم غسله في طست من ذهب بماء زمزم، ثم لأمه (جمعه وضم بعضه إلى بعض) ثم أعاده في مكانه، وجاء الغلمان يسعون إلى أمه (مرضعته) فقالوا: إن محمدًا قد قُتل، فاستقبلوه وهو منتقع اللون. قال أنس: وقد كنت أرى أثر ذلك المخيط في صدره.}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(حَدِيثُ الْمَلَكَيْنِ اللَّذَيْنِ شَقَّا بَطْنَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%ad%d9%8e%d8%af%d9%90%d9%8a%d8%ab%d9%8f-%d8%a7%d9%84%d9%92%d9%85%d9%8e%d9%84%d9%8e%d9%83%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%91%d9%8e%d8%b0%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%b4/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref><ref>رواه مسلم في صحيحه، عن أنس بن مالك، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠١،</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شرح حديث: أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/111770/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> واتا:<blockquote>کاتێک محەممەد لەگەڵ منداڵان یاری دەکرد جوبرەئیل ھات بۆلای، و خستیە سەر زەوی و سینگی لەت کرد و دڵی دەرھێنا، پارچەیەکی لەدڵی دەرھێنا و گووتی ئەمە بەشی شەیتانە، دواتر لەتەشتێکی زێڕدا بەئاوی [[زەمزەم]] شوشتی، دواتر بۆیەکی ھێنایەوە و دڵی خستەوە جێگای خۆی، منداڵەکان ڕایانکردە لای دایەنەکەی و گووتیان محەممەد کوژراوە، و بەڕەنگی چڕژاوی گەڕایەوە، ئەنەس دەڵێت: شوێنەواری ئەو ھێڵەم لەسەر سینگی دەدیت.</blockquote>لە تەمەنی شەش ساڵیدا بوو کاتێک دایکی کۆچی دوایی کرد،<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، لاپەڕە ١-٣</ref><ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، بەرگێ ٢، لاپەڕە ٨٣-٩٨ دار السيرة، بيروت، ١٩٩٥</ref> لەکاتی گەڕانەوەیان لەسەردان کردنی خاڵوانیان لە بەنی نەجار، و گۆڕەکەی لەشوێنێکە پێیدەگوترێت ئەبوا.<ref>نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، لاپەڕە ٧-٢١، دار المعرفة، ٢٠٠٤</ref> پاشان عەبدول موتەلیبی باپیرەی بردیە لای خۆی تا لەگەڵ منداڵەکانیدا بژی، و کاتێک لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو عەبدول موتەلیب کۆچی دوایی کرد لە مەککە،<ref name="ReferenceG">نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص7-21، دار المعرفة، ط2004.</ref><ref>السيرة النبوية، أبو فارس، ص101.</ref> و پێش مردنی ئەبو تالیبی کوڕی ڕاسپارد بە پەروەردەی محەممەد.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص83-98، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> === لاویەتی === مامی ئەبوتاڵیب داھاتێکی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە محەممەد سەرەتا شوانی دەکرد لە بەنی سەعد لەسەر چەند قیڕاتیک بۆ خەڵکی مەککە (قیڕات بەشێکە لە درھەم یان دینار) بۆ یارمەتیدانی مامی<ref>السيرة النبوية سير وعبر،مصطفى السباعي، لاپەڕە ١٣-٢٩، المكتب الإسلامي.</ref>، دەڵێت ({{عەرەبی|ما بعث الله نبيًا إلا رعى الغنم. فقال أصحابه: وأنت؟ فقال: نعم، كنت أرعاها على قراريط (أجزاء من الدراهم والدنانير) لأهل مكة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/118739|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=»الإجابة على الأسئلة العقائدية »مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: خوای گەورە ھیچ پێغەمبەرێکی نەناردووە شوانی نەکردبێت، ھاوەڵەکانی گووتیان تۆش کردووتە؟ گووتی بەڵێ منیش شوانیم بۆ خەڵکی مەککە کردووە بەرامبەر چەند قیڕاتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - فتح الباري شرح صحيح البخاري - كتاب الإجارة - باب رعي الغنم على قراريط- الجزء رقم2|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=4118&idto=4119&bk_no=52&ID=1422|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> «لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] ھەواڵی شوانییەکەی ڕەت دەکەنەوە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل رسول الله يعمل راعي أغنام عند قريش يا سفهاء !!|ناونیشان=https://www.yahosein.com/vb/node/153358|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=منتديات يا حسين|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.yahosein.com/vb/node/153358 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ [[شام]] بۆ بازرگانی، کاتێک گەیشتنە بوسڕا چوون بۆلای ڕاهیبێک بەناوی بەحیرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علامات نبوة "محمد".. هكذا عرفها راهب.. وحذر من أن يعرف بها اليهود|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە زانا بوو لەئینجیلدا سەیری محەممەدی دەکرد و تێیڕادەما، دواتر بە ئەبوو تاڵیبی گووت ({{عەرەبی|ارجع بابن أخيك إلى بلدك واحذر عليه اليهود فوالله إن رأوه أو عرفوا منه الذي أعرف ليبغنه عنتًا، فإنه كائن لابن أخيك شأن عظيم نجده في كتبنا وما ورثنا من آبائنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل كان بحيرا الراهب موحدًا وهل كان إنجيله الذي وجد فيه صفة خاتم النبوة محرفًا - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/249691/%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%85%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%8B%D8%A7-%D9%88%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%AF-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8B%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (هذا سيد العالمين هذا رسول رب العالمين هذا يبعثه الله رحمة ... ) من دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_556401|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: برازایەکەت بگەڕێنەوە بۆ شارەکەت ئاگات لەجوولەکە بێت ھیچی لێنەکەن، سوێند بەخوا ئەگەر ئەوەی من دەربارەی محەممەد دەیزانم ئەوان بیزانن ئەوا دەیکوژن ئێمە لەکتێبەکانمان و قسەی باب باپیرانمان پلە و پایەکەی دەزانیین. لەمەککە ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵک ئەمانەتیان لە لا دادەنا،<ref name="ReferenceG"/> بەوە ناسراوە ھەرگیز کڕنووشی بۆ بتەکان نەبردووە سەرەڕای بڵاویان لەناو قوڕەیشدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=في ذكرى مولد النبي العطرة.. الرسول محمد أعظم الشخصيات في تاريخ الإنسانية.. ومفكر يهودي: دعا لنبذ العنصرية والعصبية القبلية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3579496|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> و بەشداری گاڵتەو گەپی گەنجەکانی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأسوة الحسنة - الأهرام اليومي|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/NewsPrint/680733.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=gate.ahram.org.eg}}</ref> بەڵکوو لەگەڵ گەورەکان بەشداری جەنگەکانی کردووە و یارمەتی داون،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣١٩-٣٣٢</ref> لەتەمەنی چواردە ساڵیدا جەنگی فیجار لەنێوان کینانە و قەیسی عەیلان ڕویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حروب الفجار الأربعة فى الجاهلية|ناونیشان=https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=شبكة الأبحاث العربية|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرجع الالكتروني للمعلوماتية|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێغەمبەر لەگەڵ قوڕەیش کە بەشێک بوون لە کینانە بەشداری کردووە، بەرامبەرەکانیان بریتی بوون لە تیرەکانی هەوازن، غەتەفان، سولەیم، عەدوان، فەھم و چەندانی تر لە تیرە قەیسییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفِجَار وشهود النبيﷺ لها - وِلادةُ خيرِ الأَنام ﷺ إلى بَيْعةُ العَقبةِ الأولى.|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79865|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پێغەمبەر دەربارەی ئەو جەنگە دەڵێت ({{عەرەبی|قد حضرته مع عمومتي، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: ذكر حضور رسول الله حرب الفجار{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص16 - كتاب ما شاع ولم يثبت في السيرة النبوية - اشتراكه صلى الله عليه وسلم في حرب الفجار - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33458/16|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم بەشداریم لەو جەنگەدا کردووە و تیرم ھاویشتووە، پێشم خۆشنییە بەشداریم نەکردبا. ھەروەھا دەڵێت ({{عەرەبی|كنت أنبل على أعمامي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعريب سيد المرسلين - جعفر الهادي - مکتبة مدرسة الفقاهة|ناونیشان=http://ar.lib.eshia.ir/86688/1/244|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.lib.eshia.ir|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=8 - فترة الشَباب في حياة النبيّ الاكرم|ناونیشان=http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم تیرم دەھاویشت. وەدەشڵێت ({{عەرەبی| ما سرني أني لم أشهده إنهم تعدوا على قومي عرضوا عليهم أن يدفعوا إليهم البراض صاحبهم فأبوا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم - حياته و سيرته - Page 7 - Wattpad|ناونیشان=https://www.wattpad.com/465698131-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wattpad.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=https://areq.net/m/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=areq.net}}</ref> واتا: پێم خۆشنییە بەشدار نەبوبام ئەوان دەستدرێژیان کردە سەر گەلەکەم، سەرەڕای ئەوەی گەلکەم پێشنیازی ڕادەستکردنەوە بەڕڕاز_کەسێک بوو لەکینانە پیاوێکی کوشتبوو بەھۆی ئەوەوە جەنگی فیجار ھەڵگیرسا_ یان کردبووە. بەشداری کردووە لە ھاوپەیمانیەتی فزول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ما هو حلف الفضول ؟|ناونیشان=https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موسوعة المحيط|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێککەوتننامەیەک بوو قوڕەیش لەماڵی عەبدوڵڵا کوڕی جودعان لەمەککە بەستبوویان، ڕێککەوتبوون لەسەر پاراستنی کەسانی لاواز و ستەملێکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=حلف الفضول - حروف عربي|ناونیشان=https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حروف عربي موسوعة المحتوي العربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف الفضول - منار الإسلام|ناونیشان=https://www.islamanar.com/%d8%ad%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%b6%d9%88%d9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> دەربارەی دەڵێت: ({{عەرەبی|لقد شهدتُ في دار عبد الله بن جدعان حِلفًا، لو دُعيت به في الإسلام لأجبتُ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لقد شهدتُ مع عمومتي حلفاً !|ناونیشان=https://www.al-watan.com/news-details/id/265817/لقد-شهدتُ-مع-عمومتي-حلفاً-|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Watan|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف المطيبين وحلف الفضول .. ودروس في العمل الجماعي|ناونیشان=http://www.saaid.net/Minute/266.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> واتا: لەماڵی عەبدوڵڵای کوڕی جودعان بەشداریم لە ھاوپەیمانیەتیەک کرد، ئەگەر لەئیسلامدا داوای بەشداریم لێبکەن بەشدار دەبم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/149778|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/134245|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> ماوەیەک بەر لە دابەزینی سروش بۆ پێغەمبەر، بەهۆی لافاوەوە دیوارەکانی کەعبە داڕوخان، بۆیە خەڵکی مەککە بڕیاریاندا دوبارە کەعبە نوێبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكعبة المشرفة.. بيت الله الحرام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/9/6/الكعبة-المشرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=النبي (ص) وإعادة بناء الكعبة المشرفة (9)|ناونیشان=http://www.hajij.com/ar/articles/religious-articles-viewpoints/item/1416-------9|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hajij.com|زمان=ar-aa}}</ref> لە کاتی بنیادنانەوەی کەعبە کێشە و ناکۆکییەکی زۆر کەوتە نێوان ھۆزەکانی مەککە، بەھۆی ئەوەی ھەریەکەیان ھەوڵی دەدا ھۆزەکەی ئەوان [[بەردە ڕەشەکە]] بخەنەوە جێگای خۆی، ئەم ناکۆیییەکە چەند ڕۆژێکی خایەند، دواتر بەمەبەستی چارەسەرکردنی ئەم کێشە لە [[مزگەوتی حەرام]] کۆبوونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكتبة الحرم- ومكان ولادة الرسول صلى الله عليه وسلم - مكة المكرمة|ناونیشان=http://wikimapia.org/7578409/ar/مكتبة-الحرم-ومكان-ولادة-الرسول-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=wikimapia.org|زمان=ar}}</ref> دواجار گەیشتنە ڕێکەوتنێک ھەرکەسێک یەکەم کەس لە دەرگای مزگەوتەوە بێتە ژوورەوە ئەو دەکەن بە ناوبژیوانی خۆیان و بەردەکە لە جێگای خۆی دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم حمل الحجر الأسود|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ئەوەبوو پێغەمبەر محەممەد ھاتە ژوورەوە، بەھۆی ناوبانگی لە ڕووی ڕاستگۆی و دەستپاکییەوە، ھەموویان ڕازی بوون لەسەر بڕیار و قسەکانی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=حسن|یەکەم=مجدي عز الدين|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=تأملات في تأملات ديكارت: قراءة تأويلية في سيرة ديكارت الفكرية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.33914/1312-002-003-003|journal=مجلة آداب النيلين|پەڕەکان=٥٠|doi=10.33914/1312-002-003-003}}</ref> و گووتیان: ({{عەرەبی|هذا الأمينُ، قد رَضينا بما يقضي بيننا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سيرة ابن إسحاق - محمد بن إسحاق بن يسار - ج ٢ - الصفحة ٨٧|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ئەوە ئەمینە ھات ڕازین ببێ بەناوبژیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النبي هو الذی وضع الحجر الاسود في موضعه|ناونیشان=https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=arabic.tebyan.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی پێغەمبەر لە کێشەکە گەیشت، داوای پۆشاکێکی کرد و بەردەکەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەکانی شاری مەککەی بانگکرد و ھەر یەکەی چەمکێکیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەکەی خستەوە شوێنی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} شبابه صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/65/شبابه_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول عليه الصلاة والسلام شاباَ ووصيته للشباب|ناونیشان=https://adlat.net/showthread.php?t=22285|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=عدلات|زمان=ar}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی چارەسەرکردنی کێشەکە، زانایان و شوێنکەوتوانی ئایینی ئیسلام ئەم ڕووداوەیان وەک دانایی و لێھاتوویی پێغەمبەر لە چارەسەرکردنی خێرای کێشەکان داناوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ابن كثير|یەکەم=إسماعيل بن عمر|دوایین٢=صالح|یەکەم٢=فارس علي|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=رسالة في تجويد القرآن الإمام أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي الدمشقي الشافعي ت. 774 ھ., دراسة وتحقيق|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.51990/2228-008-024-015|journal=مجلة آداب الفراهيدي|پەڕەکان=١٠١|doi=10.51990/2228-008-024-015}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=الرشد في التفكير والتصرف وأثره في الحياة|ناونیشان=https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alshareyah.com|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرَّسول صلى الله عليه وسلم القدوة في الأمَانَة|ناونیشان=https://dorar.net/akhlaq/124|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> === ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە === {{سەرەکی|خەدیجە کچی خووەیلید}} [[پەڕگە:Khadija tomb.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەو گومەزەی لەسەر گۆڕی خەدیجە دروستکرابوو]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، ژنێکی بازرگانی شاری [[مەککە]] بوو،<ref name="ReferenceG"/> ڕێزلێگیراو و خاوەنی پارە و سامان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خدیجة بنت خویلد|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحیفة الخلیج|زمان=ar}}</ref> کچی خوەیلدی کوڕی ئەسەدی کوری عبدالعزی کوڕی قصی بوو. دایکی فاتیمەی کچی زائدە کوڕی ئەسام کوڕی عامری کوڕی لوئەی بوو، خەدیجە پێش ئەوەی شوو بە پێغەمبەر بکات دوو شووی دیکەی کردبوو.<ref>الصحیح من سیرة النبی الأعظم، جعفر مرتضی العاملی، ج2، ص105-125، دار السیرة، بیروت، ط1995</ref> سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوەدەکەن لە ناو خانەوادەکەی شکۆمەند و خاوەن پلە و پایە بووە سەروەت و سامانی خۆی ھەبوو لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوە مێژووییەکان بە شێوەیەکی گشتی ئەوەیان ڕووننەکردووەتەوە خەدیجە چۆن ئەو ماڵ و سامانەی دەستکەوتووە بەڵام بەشێک لە سەرچاوەکان دەلێن بەھۆی بارزگانییەوە توانیویەتی گەشە بە سەروەت و سامانەکەی بکات.<ref name=":0" /> کاتیک ھەواڵی دەست پاکی محەممەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن محەممەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی کە بەشداری بکات لە بازرگانییەکەیدا بۆ [[شام]]،<ref>أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، ج1، ص1337-1338.</ref> محەممەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەکی کڕی، لە گەشتەکەیدا خزمەتکارێکی لەگەڵ بوو بەناوی مەیسەرە، کاتێک گەشتنە شام لە بازاڕی بوسڕا لەژێر سێبەری دارێک دانیشت کە لە نزیک [[سەومەعە|سەومەعەی]] ڕاھیبێک بوو بەناوی نەستوڕا،<ref>عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، ابن سید الناس، بەرگی ١،لاپەڕە ٧١، مؤسسة عز الدین، بیروت، ١٩٨٦</ref> ڕاھیبەکە بە مەیسەرەی گووت ({{عەرەبی|ما نزل تحت ھذە الشجرة قطّ إلا نبیّ}})<ref>ثقات ابن حبان، ابن حبان، بەرگی ١، لاپەڕە ٤٧</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/1311/read?part=1&page=123&index=819046/819081|سەردێڕ=الموسوعة فی صحیح السیرة النبویة - العھد المکی {{!}} مجلد 1 {{!}} صفحة 118 {{!}} مولد رسول اللە الرحمة المھداة صل|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عظیمات|ناونیشان=http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alfaseeh.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: تەنیا پێغەمبەران لەژێر سێبەری ئەم دارەدا دانیشتوون، مەیسەرە کاتێک گەرما بەتین دەبوو دەیبینی دوو فریشتە سێبەر بۆ پێغەمبەر و حوشترەکەی دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة ام المؤمنین خدیجە رضی اللە عنھا مع الرسول الکریم|ناونیشان=https://tamimi.own0.com/t6163-topic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tamimi.own0.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتابات فی المیزان / لنعرف خدیجة علیھا السلام!!|ناونیشان=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kitabat.info}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص81 - کتاب سیرة ابن اسحاق السیر والمغازی - حدیث خدیجة ابنة خویلد - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9862/84|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> کاتێک گەڕایەوە بۆ مەککە قازانجێکی زۆری کردبوو دوو ئەوەندەی جارانی پێشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاجر النبی فی مال خدیجة.. فحقق أرباحًا ما لم یحققھا غیرە فی 40 سنة|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەیسەرەی خزمەتکاریش ئەو شتانەی بۆ خەدیجە گێڕایەوە کە بەسەریان ھاتووە، بۆیە لە دوای گەڕانەوەکەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی لەڕێی نەفیسە کچی مەنییە،<ref>الاکتفاء بما تضمنە من مغازی رسول اللە والثلاثة الخلفاء، سلیمان بن موسی الکلاعی الأندلسی، ج1، ص114، عالم الکتب، بیروت، ط1996.</ref> محەممەدیش ڕازی بوو و داواکەی خستە بەردەم مامەکانی، ئەبوو تاڵیبی مامی لەگەڵی چوو خوازبێنی بۆ کرد لە عەمری کوڕی ئەسەدی مامی و مارەییەیەکەی بیست حوشتر بوو،<ref>البدایة والنھایة، ابن کثیر، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣٦١</ref> خەدیجەی خواست کاتێک لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێک دەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف تزوج النبی صلی اللە علیە وسلم من خدیجة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34550/کیف-تزوج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-من-خدیجة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج النبی صلی اللە علیە وسلم بخدیجة رضی اللە عنھا - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/156056/زواج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-بخدیجة--رضی-اللھ-عنھا-|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> خەدیجە یەکەم ژنی محەممەدە و تاوەکوو لەژیاندا مابوو ژنی تری نەھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول امرأة تزوجھا رسول اللە صلی اللە علیە وسلم بعد خدیجة|ناونیشان=http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sahaba.rasoolona.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بیست و پێنج ساڵ لەلای مایەوە پازدە ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی و دە ساڵ دوای پێغەمبەرایەتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی أول امرأة تزوجھا النبی صلی اللە علیە وسلم ؟|ناونیشان=https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ejaaba.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دایکی ھەموو منداڵەکانی بوو بێجگە لە ئیبراھیم کە دایکی ئەو ماریە قیبتی بوو، مناڵەکانی تری قاسم و عەبدوڵڵا و زەینەب و ئوم کەلسوم و فاتمە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سعید|یەکەم=مریم|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اسماء ابناء الرسول صلی اللە علیە وسلم|ناونیشان=https://www.fekera.com/94104/اسماء-ابناء-الرسول-صلی-اللھ-علیھ-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موقع فکرة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fekera.com/94104/%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن بەڵام ھەموو کچەکانی موسڵمان بوون و لە گەڵیدا کۆچیان کرد بۆ مەدینە، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحکمة من موت أبناء الرسول الذکور|ناونیشان=https://www.almrsal.com/post/924895|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرسال|زمان=ar}}</ref> === مژدەکان لە نزیکبوونەوەی ناردنی === [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو بڕوایەدان کە خوا ھەر پێغەمبەرێکی ناردبێت بەڵێنی لێوەرگرتووە کە بە نەتەوەکەی بڵێت باوەڕ بە دوایین پێغەمبەر بھێنن کە محەممەدە و سەری بخەن،<ref>[http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?flag=1&bk_no=49&ID=265 لە تەفسیری ئیبن کەسیر، سورەتی ئەنعام]</ref> و محەممەد خۆی فەرموویەتی: ({{عەرەبی|أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم}}) واتا: من بانگەوازی ئیبڕاھیمی باوکمم، مژدەکەی عیسام،<ref>دەقی فەرموودەکە؛ «أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم»</ref> ھەروەھا لە کتێبەکانی ژیننامەدا ھاتووە کەوا حاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] و قەشە مەسیحییەکانی ناو [[عەرەب]] باسیان لە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کردووە پێش ناردنی کاتێک کاتەکەی نزیک بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=كيف أخبرت الكتب السماوية عن النبي (ص) وشريعته؟|ناونیشان=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/كيف-أخبرت-الكتب-السماوية-عن-النبي-ص-وشريعته|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وكالة أنباء الحوزة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5-%D9%88%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%87 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> فاڵگرەوە عەرەبەکان لە جنۆکە شەیتانەکانەوە زانیایان کە بەدزیەوە گوێیان دەگرت و ھەواڵەکانیان لەئاسمانەوە دەھێنا پێش ئەوەی ڕێگریان لێبکیرێت. قەشە مەسیحییەکان و حاخامە جوولەکەکان لە کتێبەکانیان سیفەتی خۆی سیفەتی کاتی ھاتنیان دەزانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعض صفات النبي الموعود {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/11307/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> و پێغەمبەرەکانیان بەڵێنیان لێوەرگرتبوون کاتێک هات باوەڕی پێبێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من أوصاف الرسول في التوراة والإنجيل -2-|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات النبي (صلى الله عليه وآله) في التوراة - مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=https://www.aqaed.com/faq/1666/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aqaed.com}}</ref> ئیبن عەبباس دەڵێت : جوولەکەکانی خەیبەر جەنگیان لەگەڵ غەتەفان دەکرد کاتێک بەیەک گەیشتن جوولەکەکانی خەیبەر دۆڕان، و جوولەکەکان ئەم دوعایەیان کرد؛ خوایە ئێمە داوات لێدەکەین بەحەقی پێغەمبەر محەممەدی ڕاستگۆ کە بەڵێنت داوە بۆمانی بنێری سەرمان بخەی بەسەریاندا، بۆیە کاتێک گەیشتن بەغەتەفان ئەو دوعایەیان کرد و لێیان بردنەوە، کاتێک پێغەمبەر وەحی بۆ ھات باوەڕیان پێنەکرد، خوای گەورە ئایەتی دابەزاند (ئەوان لەپێشدا بە پێغەمبەر ھەڕەشەیان لە بێباوەڕان دەکرد بەڵام کاتێک ھات باوەڕیان پێنەھێنا).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بكر/السيوطي|یەکەم=جلال الدين عبد الرحمن بن أبي|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jzdMDwAAQBAJ&pg=PT169&lpg=PT169&dq%253D%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2584%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2591%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D9%2587%25D9%258F%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D9%2581%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25AA%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%252B%25C2%25AB%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%25D9%2585%252B%25D8%25A5%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A3%25D9%2584%25D9%2583%252B%25D8%25A8%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2591%252B%25D9%2585%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D9%2585%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B0%25D9%258A%252B%25D9%2588%25D8%25B9%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25A3%25D9%2586%252B%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25AC%25D9%2587%252B%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2581%25D9%258A%252B%25D8%25A2%25D8%25AE%25D8%25B1%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D8%25A5%25D9%2584%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B5%25D8%25B1%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2585%25C2%25BB%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2583%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A5%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2582%25D9%258E%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%258C%252B%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2587%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%258F%25D8%25B9%25D8%25AB%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%252B%25D8%25B5%25D9%2584%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%252B%25D9%2588%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%252B%25D9%2583%25D9%2581%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%252B%25D9%2581%25D8%25A3%25D9%2586%25D8%25B2%25D9%2584%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25EF%25B4%25BF%25D9%2588%25D9%258E%25D9%2583%25D9%258E%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%258F%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2592%252B%25D9%2585%25D9%2590%25D9%2586%252B%25D9%2582%25D9%258E%25D8%25A8%25D9%2592%25D9%2584%25D9%258F%252B%25D9%258A%25D9%258E%25D8%25B3%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2581%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%2590%25D8%25AD%25D9%258F%25D9%2588%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D8%25B9%25D9%258E%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2591%25D8%25B0%25D9%2590%25D9%258A%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D9%2583%25D9|سەردێڕ=تفسير السيوطي (الدر المنثور في التفسير بالمأثور) 1-7 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٣٠٠١-٣|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص5 - شرح كتاب قاعدة جليلة في التوسل والوسيلة - الكلام على حديث ابن عباس في معنى استفتاح اليهود على الذين كفروا - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32403/296|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> لەباسی موسڵمان بوونی [[سەلمانی فارسی]] دەڵێت یەکێک لەڕاھیبەکان پێیگووتوە: سەردەمی پێغەمبەرێک نیزیک بۆتەوە، بەدینی ئیبراھیم نێردراوە لەوڵاتی عەرەب دەردەکەوێت، کۆچدەکات بۆ زەوییەک لەنێوان دوو چیا دایە و خورمای لێدەچێندرێت، چەند نیشانەیەکی ھەیە؛ دیاری وەردەگرێت بەڵام خێر وەرناگرێت، لەنێوان شانەکانی مۆری پێغەمبەرایەتی ھەیە، ئەگەر بتوانی بگەی بەو وڵاتە ئەو پێی بگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iMR9DwAAQBAJ&pg=PT726&lpg=PT726&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=JFDqO8C8LS&sig=ACfU3U0b7_r4XN8EyZYXaVMZ0AtDNkB_SQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgLEAM|سەردێڕ=البداية والنهاية 1-8 مع الفهارس ج1: البداية والنهاية 1/8 - لونان|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٢٧٨١-٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - هداية الحيارى في أجوبة اليهود والنصارى - القسم الأول في أجوبة المسائل - المسألة الثانية فيما لو اختاروا الكفر - قصة إسلام سلمان الفارسي - سلمان يلحق بقس عمورية- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=115&ID=20|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عويص|یەکەم=د إيهاب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5go0EAAAQBAJ&pg=PT522&lpg=PT522&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=yvBiBZtnkj&sig=ACfU3U1CKp3m8DCTd5EtjLjM0lFiXWA6aw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgNEAM|سەردێڕ=كهولة قبل البلوغ|بڵاوکەرەوە=ٌرواية|ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٩٠٤٣٧-٥-١|زمان=ar}}</ref> عامر کوڕی ڕەبیعە دەڵێت: ({{عەرەبی|سمعت زيد بن عمرو بن نفيل يقول أنا أنتظر نبيًا من ولد إسماعيل ثم من بني عبد المطلب بن هاشم ولا أراني أدركه، وأنا أؤمن به وأصدّقه وأشهد أنه نبيّ، فإن طالت بك مدة فرأيته فأقرئه مني السّلام، وسأخبرك ما نعته حتى لا يخفى عليك. قلت: هلمّ. قال: هو رجل ليس بالقصير ولا بالطويل ولا بكثير الشعر ولا بقليله وليست تفارق عينيه حمرة وخاتم النبوة بين كتفيه، واسمه أحمد، وهذا البلد مولده ومبعثه، ثم يخرجه قومه منها، ويكرهون ما جاء به حتى يهاجر إلى يثرب فيظهر أمره، فإيّاك أن تخدع عنه فإني طفت البلاد كلها أطلب دين إبراهيم، فكل من أسأل من اليهود والنصارى والمجوس يقولون "هذا الدين وراءك" وينعتونه مثل ما نعته لك ويقولون "لم يبق نبي غيره}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ مدينة دمشق - ابن عساكر - ج ١٩ - الصفحة ٥٠٤|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 |date=ئابی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المجمع العالمي للتقريب بين المذاهب الاسلامية : أعـلام النبوة|ناونیشان=https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=taghrib.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://w11a.weebly.com/157516041585158716081604-158916041609-1575160416041607-1593160416101607-1608158716041605.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=عظماء في التاريخ الاسلامي}}</ref> واتا: گوێم لە عەمر کوڕی نوفەیل بوو دەیگووت چاوەڕێی پێغەمبەرێک دەکەم لەنەوەی ئیسماعیل، دواتر لەنەوەی عەبدول موتەڵیب کوڕی ھاشم و وانازانم پێیبگەم، من باوەڕم پێی ھێناوە و بەڕاستی دادەنێم و شایەتی دەدەم پێغەمبەرە، ئەگەر تەمەنت درێژ بوو و پێی گەیشتی لەمنەوە سەلامی لێبکە، و سیفاتەکانیت پێدەڵێم تاوەکوو لێت تێکنەچێ. گووتم: پێم بڵێ. گووتی: پیاوێکە نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، پرچی نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، سورایی ھەمیشە لەچاوەکانیدا ھەیە و مۆری پێغەمبەرایەتی لەنێوان شانەکانیەتی، ناوی ئەحمەدە و ئەو وڵاتەی ئێرە شوێنی لەدایکبوون و ناردنیەتی، دواتر گەلەکەی لە وڵات دەریدەکەن و ڕقیان لە بەرنامەکەیەتی، ئینجا کۆچدەکات بۆ مەدینە و سەردەکەوێت، ئاگات لێبێت لێت تێکنەچێت من ھەموو وڵاتان گەڕاوم بەدوای دینی ئیبراھیم، پرسیارم لە ھەر جوولەکە و مەسیحی و ئاگرپەرستێک کردبێت گووتویانە: بگەڕێوە لەوەڵاتی تۆ سەرھەڵدەدا، بەو شێوەیەی بۆم وەسف کردی ئاوا بۆیان وەسف کردووم و دەیانگووت تەنیا ئەو پێغەمبەرە ماوە بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زيد بن عمرو بن نفيل العدوي - The Hadith Transmitters Encyclopedia|ناونیشان=http://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B2%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadithtransmitters.hawramani.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب السابع عشر فيما هجست به النفوس من إلهام العقول بنبوته عليه السلام، الباب الثامن عشر في مبادىء نسبه وطهارة مولده صلى الله عليه وسلم - أعلام النبوة للماوردي|ناونیشان=http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> محەممەد پێش پێغەمبەرایەتی چەند شتێکی دەبینی لەوانە ({{عەرەبی|إني لأعرف حجرًا بمكة كان يسلّم علي قبل أن أُبعث، إني لأعرفه الآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تسليم الحجر عليه صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://jeridety.com/ar/170292|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=جريدتي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المطلب الحادي عشر: تسليم الحجر|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/2067|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> واتا: من بەردێک دەزانم لەمەککە پێش پێغەمبەرایەتی سەلامی لێدەکردم، ئێستا دەیناسمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب فضل نسب النبي ﷺ ، وتسليم الحجر عليه قبل النبوة|ناونیشان=https://muslim.lna.io/2267/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ عبد المحسن العباد-صحيح مسلم-254-5|ناونیشان=http://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=243110|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=alathar.net}}</ref> ئەگەر ویستبای دەست بەئاو بگەیەنێت دوور دەکەوەتەوە تاوەکوو ماڵەکانی مەککە وندەبوون و دەچوو بۆ شیو و دۆڵەکانی دەوری مەککە، بەلای ھەر دار یان بەردێکدا تێپەڕیبا دەیگووت «سەلامت لێبێت ئەی پێغەمبەری خوا»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حجرُ يسلم على رسول الله - شبكة الشفاء العالمية|ناونیشان=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حجرُ يسلم على رسول الله|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلام الحجر على النبي - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/202255/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> سەیری لای ڕاست و چەپی خۆیدەکرد تەنیا بەرد و داری دەبینی، ئەو بارودۆخە بەردەوام بوو تاوەکوو جبرەئیل ھات بۆلای لە [[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حیرا]].<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٣، لاپەڕە ٥-٣٣</ref> == ژیانی دوای ناردنی تا پێش کۆچ == === دابەزینی سرووش === [[پەڕگە:Cave Hira.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەشکەوتی حیرا]] کاتێک گەیشتە تەمەنی چل ساڵی بە زۆری دەردەچوو بۆ [[ئەشکەوتی حیڕا]] <ref name="ReferenceF" /> دەمایەوە لە «[[چیای نوور]] لە دووری دوو میل لە مەککەوە»،<ref>[[:ar:الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> ئەمەش لە ھەموو ساڵێکدا بوو،<ref name=":4">البداية والنهاية ،[[ئیبن کەسیر]]، ج3، لا5-33</ref> ئاو و خواردنی لەگەڵ خۆی دەبرد و مانگێک تیایدا دەمایەوە و پەرستن و تێڕامانی دەکرد.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص109-120، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> موسڵمانان لەو بڕوایەدان کە بۆ یەکەم جار سروشی بۆ دابەزی لە ١٧ی ڕەمەزان<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص190-198، دار صادر، بيروت.</ref> یان ٢٤ی ڕەمەزان <ref name=":4" /><ref>في مسند أحمد، ج4، ص107، والجامع الصغير، للسيوطي، رقم:2734، وحسّنه: «أن رسول الله  قال: "أُنزل القرآن لأربع وعشرين خلت من رمضان"».</ref> یان ٢١ی ڕەمەزان <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> بەرامبەر ١٠ی ئابی ٦١٠ز، (٢٧ی ڕەجەب دانراوە لای [[شیعە]]).<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص243-252، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> [[عائیشە]] بەسەرھاتی دابەزینی سروش دەگێڕێتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أول ما بدأ به رسول الله صلى الله عليه وسلم من الوحي الرؤيا الصالحة في النوم، فكان لا يرى رؤيا إلا جاءت مثل فلق الصبح، ثم حُبب إليه الخلاء، وكان يخلو بغار حراء، فيتحنّث فيه الليالي ذوات العدد قبل أن ينزع إلى أهله، ويتزوّد لذلك، ثم يرجع إلى خديجة فيتزود لمثلها، حتى جاءه الحقّ وهو في غار حراء، فجاءه المَلك فقال: اقرأ، قال: ما أنا بقاريء. قال: فأخذني فغطّني حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، قلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثانية حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، فقلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثالثة، ثم أرسلني فقال:{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤}} فرجع بها رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجف فؤاده، فدخل على خديجة بنت خويلد رضي الله عنها فقال: زمّلوني زملّوني، فزمّلوه حتى ذهب عنه الروع، فقال لخديجة وأخبرها الخبر: لقد خشيت على نفسي. فقالت خديجة: كلا والله ما يخزيك الله أبدًا، إنك لتصل الرّحم، وتحمل الكلّ، وتكسب المعدوم، وتُقرِي الضيف، وتُعين على نوائب الحقّ. فانطلقت به خديجة حتى أتت به ورقة بن نوفل بن أسد بن عبد العزى، ابن عم خديجة، وكان امرءًا تنصّر في الجاهلية، وكان يكتب الكتاب العبراني، فيكتب من الإنجيل بالعبرانية ما شاء الله أن يكتب، وكان شيخًا كبيرًا قد عمي، فقالت له خديجة: يا ابن عمّ، اسمع من ابن أخيك. فقال له ورقة: يا ابن أخي ماذا ترى؟ فأخبره رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر ما رأى، فقاله له ورقة: هذا الناموس الذي نزل الله به على موسى، يا ليتني فيها جذع، ليتني أكون حيًا إذ يُخرجك قومك، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أوَمخرجيّ هم؟ قال: نعم، لم يأتِ رجل قطّ بمثل ما جئتَ به إلا عُودِي، وإن يدركني يومك أنصرك نصرًا مؤزرًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدء الوحي إِلى رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/271.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=بدء الوحي|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/35963/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://muslim.lna.io/195/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إنكار أحاديث بدء الوحي|ناونیشان=http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bayanelislam.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: [[پەڕگە:Siyer-i Nebi 158b.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەردەمی عوسمانی لەلایەن سیەر نەبی، کە پێغەمبەر محەممەد نیشاندەدات (بێ ڕووخسار) لەسەر کێوی نوور (حیراء)]] <blockquote>پێغەمبەر سەرەتا خەونی ڕاستی دەبینی، ھەر خەونێکی دیتبا وەک بەری بەیان دەھاتە دی، دواتر خەڵوەتی لەلا خۆشەویستکرا و خەڵوەتی دەکرد لە ئەشکەوتی حیڕا، و چەند شەوێک تێیدا دەماوە بەندایەتی دەکرد پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی، بۆ ئەوەی کەلوپەلی پێویست لەگەڵ خۆی ببات، لەسەر ئەو کارە بەردەوامبوو تا وەکوو وەحی بۆ ھات لە ئەشکەوتی حیڕادا، جوبرەئیل ھات بۆ لای و پێیگووت: بخوێنە، ئەویش گووتی: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: بە توندی باوەشی پێداکردم تا وەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: بخوێنە، گووتم: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: جاری سێیەم بە توندی باوەشی پێداکردم تاوەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی=بخوێنە بەناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، مرۆڤی لە خوێنپارەیەک دروستکردووە، بخوێنە خوای تۆ بەخشندەترینە، ئەو خوایەی بەھۆی پێنووس مرۆڤی فێرکردووە، فێری ئەو شتانەی کردووە کە نەیزانیوە}}. پێغەمبەر بە ترسێکی زۆرەوە گەڕایەوە ماڵەوە و بە خەدیجەی گووت: دامبپۆشن دامبپۆشن، دایانپۆشی تاوەکوو ترسەکەی نەما، بەخەدیجەی گووت ج ڕویداوە و پێی گووت لەژیانی خۆم ترسام، خەدیجە گووتی: سوێند بەخوای گەورە ھەرگیز خوا سەرشۆڕت ناکات، تۆ خزمایەتی بەجێدەھێنی، یارمەتی بێتوانایان دەدەی، ھاوکاری کەسانی ھەژار دەکەی، ماف بۆ خەڵکی دەگێڕیەوە. خەدیجە لەگەڵ خۆی بردی بۆلای [[وەرەقە کوڕی نەوفەل]] کە ئامۆزای خەدیجە بوو، لەنەفامیدا ببوو بە مەسیحی، ئەوەندەی خوا ویستی لەسەربێت ئینجیلی بەعیبری دەنووسی، پیاوێکی پیربوو بینایی لەدەستدابوو. خەدیجە گووتی: ئەی ئامۆزاکەم گوێ لەبرازاکەت بگرە بزانە دەڵێ چی، وەرەقە گووتی کوڕە برا دەڵێی چی؟ پێغەمبەر ئەوەی دیتبووی بۆی گێڕایەوە، وەرەقە پێیگووت: ئەوە ھەر ئەو شتەیە کەبۆ مووسا دابەزیوە، خۆزگە گەنج و بەتوانا دەبووم کاتێکک گەلەکەت دەرتدەکەن، پێغەمبەر گووتی: ئەوان دەرمدەکەن؟ وەرەقە گووتی: بەڵێ، ھەر کەسێک شتێکی وەک ئەوەی تۆی ھێنابێت دوژمنایەتی کراوە، خۆئەگەر لەکاتەدا زیندووبم زۆر چاک سەرتدەخەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص193 - كتاب التعريف بالإسلام - بدأ الوحي - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/144/198|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث عن بدء الوحى من صحيح البخاري (7 أحاديث)|ناونیشان=https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-hamdoulillah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. علي محمّد الصلابيّ - الحلقة التاسعة (9): نزول الوحي على سيِّد الخلق محمد صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=رسالة بوست|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب بدء الوحي (028) {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com}}</ref></blockquote>[[پەڕگە:Jabal Nur.JPG|وێنۆک|250px|شاخی نوور]] ئبن ئیسحاق دەڵێت: یەکەم جار جوبرائیل لە خەودا ھاتووەتە لای پێغەمبەر ،{{تێبینی|بەشێک لە سەرچاوەکان بە پێچەوانەی ئەو گێرانەوەی ئێستا ھەیە ڕەتی دەکەنەوە لە کاتی دابەزینی نیگا (وەحی) پێغەمبەر لە باری خەوودابووبێت بە ئاگا بووە بەڵام ئەمە جێگای بایەخی نەبووە زۆرینە لە سەر ئەوە کۆکن کە پێغەمبەر لە باری خەودا بووە ، بەھۆی ئەوەی خەوبینینی پێغەمبرە خەوی ساڵح بووە و دەھاتە دی.|group=تێبینیی}} دەگێڕێتەوە پێغەمبەر وتی لە کاتی خەودا ھات بۆلام ، پێی وتم بخوێنە ، وتم خوێندەواریم نیە جارێکی دیکە گەڕایەوە و ھەمان شتی دووبارە کردەوە ، ووتی بخوێنە ، منیش وتم خوێندەواریم نیە پاشان ئەم ئایەتەی گووت .{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی= بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروستکردووە ، ئادەمیزادی لە چەند خانەیەکی ھەڵواسراوا (لەناومنداڵدان) درووستکردووە ، بخوێنە لە کاتێکدا کە ھەر پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە ، ئەو زاتەی کە بەھۆی قەڵەمەوە زانست و زانیاری فێرکردووە و ئادەمیزادی فێری ئەو شتانەکردووە کە نەیزانیوون}}.<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە</ref> ئەمەش یەکەم ئایەتی [[قورئان]] بوو کە دابەزی بۆی .<ref name=":0" /> لە دوای ئەو ڕووداوە ماوەیەک سروشی بۆ نەھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: مطلب أول سورة نزلت وفترة الوحي وسببها:{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> گوتراوە چل ڕۆژ یان کەمتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87-_20124|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|زمان=ar}}</ref> گوتراوە شەش مانگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي عن النبي صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://midad.com/article/203243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مداد|زمان=ar}}</ref> گوتراوە نزیکەی سێ ساڵ یان کەمتر بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية (9)..عودة الوحي بعد إنقطاعه والدروس المستفادة - وضوح الاخبارى|ناونیشان=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> تا کۆتایی ھات بە دابەزینی ئایەتەکانی سەرەتای سورەتی مودەسیر ، پاشان سروش دابەزی و بەردەوام بوو بۆ ماوەی بیست و سێ ساڵ تا کۆچی دوایی کرد. دەربارەی چۆنیەتی دابەزینی وەحی پێغەمبەر دەڵێت: ({{عەرەبی|أحيانًا في مثل صلصلة الجرس، فهو أشده عليّ فيفصم عني وقد وعيت ما قال، وأحيانًا يتمثل لي الملك رجلاً فيكلمني فأعي ما يقول}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/72226|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموقع الرسمي لسماحة الشيخ عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين - رحمه الله -|ناونیشان=https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.ibn-jebreen.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ھەندێک جار وەک زرینگانەوەی زەنگێک ھەستی پێدەکەم کە لە ھەموو شێوەکان لەلام گرانترە، دەنگەکە نامێنێت و من ئەوەم لەبەرکردووە کە گووتویەتی، ھەندێکجار فریشتەیەک لەشێوەی مرۆڤێک دێت بۆلام و قسەم لەگەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/ibn-katheer/42/2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tafsir.app}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حديث أحْيانًا يَأْتِيني مِثْلَ صَلْصَلَة الجَرَس|ناونیشان=https://islamic-content.com/hadeeth/1826|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamic-content.com|زمان=ar-SA}}</ref> عائیشە دەڵێت: ({{عەرەبی|ولقد رأيتُه ينزل عليه الوحي في اليوم الشديد البرد، فيفصِم عنه، وإنَّ جبينه ليتفصَّد عرقًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=كيف كان بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://bukhari.lna.io/37/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح البخاري|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إبتداء الوحي|ناونیشان=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ibadhiyah.tripod.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> واتا: لەڕۆژی زۆر ساردی زستاندا بینیومە وەحی بۆ دادەبەزێت، کاتێک تەواو دەبێت ڕومەتەکانی عارەقیان لێدەچۆڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=في كيفية إتيان الوحي إلى النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم وشِدَّته عليه {{!}} الموقع الرسمي لفضيلة الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس حفظه الله|ناونیشان=https://ferkous.com/home/?q=nabawiya-1-15|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ferkous.com}}</ref> ھەر لەو ماوەیەدا بۆدووەم جار سینگی لەتکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=العالم الخفى.. النبى محمد والملائكة.. كم مرة شق الملائكة صدر النبى؟.. فقهاء: 3 مرات آخرها قبل رحلة الإسراء والمعراج.. شق الصدر عملية بسيطة لقدرات جبريل التى منحها له الله|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/6/2/العالم-الخفى-النبى-محمد-والملائكة-كم-مرة-شق-الملائكة-صدر/4269219|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%B3%D9%86%D8%A9-4-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> === سەرەتای بانگەواز === [[پەڕگە:Grigory Gagarin. This Russian painting from 1840-1850 shows prophet Muhammad preaching.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ڕووسی لەلایەن گریگۆری گاگارین لە ساڵانی ١٨٤٠-١٨٥٠ کە پێغەمبەر محەممەد نیشان دەدات لە کاتی بانگەوازدا (وێنەکە بە تەواوەتی ڕاست نییە و خەیاڵییە)]] موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە محەممەد نێردراوە بۆ ھەموو مرۆڤایەتی<ref>رواه السيوطي، في الجامع الصغير، عن الحسن البصري، رقم: 2697، وقال عنه: مرسل حسن.</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|أنا رسولُ من أدركتُ حيًا، ومن يولد بعدي}}) واتا: من پێغەمبەر ھەموو زیندووانم و پێغەمبەری ئەوانەشم دوای من لەدایک دەبن، و لەدوای ھاتنە خوارەوەی ئایەتەکانی [[مودەسر|سورەتی مودەسیر]]<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص55-58.</ref>، دەستیکرد بە بانگ کردنی خەڵک بۆ [[ئیسلام]] لە گەورە و بچوک، و سەربەست و بەندە و پیاوان و ژنان و یەکەم کەس کە باوەڕی پێ ھێنا بەپێی گێڕانەوەکانی [[سوننە]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]ی خێزانی <ref>في عيون الأثر، لابن سيد الناس، ج1، ص123: «قال ابن إسحق: "كانت خديجة أول من آمنت بالله ورسوله وصدّقت ما جاء من عند الله عز وجل وآزرته على أمره، فخفف الله بذلك عن رسوله"».</ref> و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای بوو کە تەمەنی دە ساڵ بوو<ref>في تهذيب التهذيب، لابن حجر العسقلاني، ج7، ص195: «قال ابن إسحاق: أول من آمن بالله ورسوله من الرجال علي بن أبي طالب، وهو قول ابن شهاب، إلا أنه قال: من الرجال بعد خديجة، وهو قول الجميع في خديجة وهو قول عبد الله بن محمد بن عقيل وقتادة ومحمد بن كعب القرظى وروى أبو عوانة عن أبي بلج عن عمرو بن ميمون عن ابن عباس قال "كان عليّ أول من آمن بالله من الناس بعد خديجة"».</ref>(بەپێی گێڕانەوەکانی [[شیعە]] عەلی یەکەم کەس بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە، ئەو کاتە مناڵ بووە لە تەمەنی دە ساڵی یان ھەشت ساڵیدا بووە و دەژیا لە ژێر چاودێری محەممەدا)، و [[زەید کوڕی حاریسە|زەیدی کوڕی حاریسە]] یەکەم پیاو بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە و پاشان ھاوڕێی نزیکی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] باوەری پێ ھێنا (لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە کە ئەبووبەکر پێش عەلی باوەڕی ھێناوە و یەکەم پیاو بووە کە موسڵمان بووە) [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: ئەبووبەکر یەکەم پیاو بوو باوەڕی پێھێنا، وعەلی یەکەم منداڵ بوو باوەڕی پێھێنا، و بە موسڵمان بوونی ئەبووبەکر [[ئیسلام]] دەرکەوت لە [[مەککە]]، یەکەم کەس بوو کەموسڵمان بوونی خۆی دەرخست، و دەستی کرد بە بانگ کردنی ھۆز و نزیکەکانی بۆ ئیسلام و ئەوانەی بە بانگەوازی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] موسڵمانبوون، [[عوسمان کوڕی عەفان]] و [[عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف]] و [[تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا|تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا]] و [[زوبەیر کوڕی عەوام|زوبێر کوڕی عەوام]] و [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبی وەقاس]] بوون.<ref>في تاريخ الأمم والملوك، للطبري، ج1، ص541: «قال الواقدي: اجتمع أصحابنا على أن أول أهل القبلة استجاب لرسول الله ﷺ خديجة بنت خويلد ثم اختلف عندنا في ثلاثة نفر في أبي بكر وعلي وزيد بن حارثة أيّهم أسلم أوّل».</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب الرحيق المختوم - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/9820|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref>[[پەڕگە:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|وێنۆک|220px|شایەتمان «لا إله إلا الله محمد رسول الله» کە پێغەمبەر محەممەد بانگەوازی بۆ ئەکرد]] محەممەد لە سەرەتادا سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد<ref name="ReferenceH">فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref>، و لە یەکەمینی ئەو حوکمانەی ھاتنە خوارەوە فەرمان کردن بوو بە [[نوێژ]]کردن ئەنجامدانی دوو ڕکات بەیانیان و دوو ڕکات لەشەواندا، موسڵمانان سەرەتا بە نھێنی کۆدەبوونەوە بۆ نوێژکردن <ref>الروض الأنف، السهيلي، ج1، ص414-437.</ref> و بە دیداری پێغەمبەر محەممەد دەگەیشتن. کاتێک ژمارەیان گەیشتە سی ژن و پیاو، محەممەد ماڵی [[ماڵی ئەڕقەم|ئەڕقەمی کوڕی ئەبو ئەڕقەمی]] بۆ ھەڵبژاردن تا تیایدا کۆببنەوە بە مەبەستی ڕێنمایی و فێربوون، و کاتێک ژمارەیان گەیشتە چل کەس، فەرمان کرا بە محەممەد بە ئاشکرا بانگەواز ڕابگەیەنێت.<ref name="ReferenceH" /><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199، دار صادر، بيروت.</ref> === بانگەواز بە ئاشکرا === دوای سێ ساڵ بانگەوازی نھێنی، محەممەد دەستی کرد بە ئاشکراکردنی بانگەواز دوای ئەوەی لەلایەن خواوە فەرمانی پێکرا، عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب دەڵێت: ({{عەرەبی|لما نزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» جمع رسول الله ﷺ قرابته، فاجتمع له ثلاثون رجلاً، فأكلوا وشربوا، فقال لهم: من يضمن عني ديني ومواعيدي ويكون معي في الجنة ويكون خليفتي في أهلي؟ فقال علي: أنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مسند الإمام أحمد - مسند العشرة المبشرين بالجنة - مسند الخلفاء الراشدين - ومن مسند علي بن أبي طالب رضي الله عنه- الجزء رقم1|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=6&ID=841|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.quran7m.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: کاتێک ئایەتی ''خزمە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە دابەزی، پێغەمبەر کەسە نزیکەکانی کۆکردەوە، سی کەس کۆبونەوە نان و ئاویان خوارد، پێغەمبەر گووتی کێ زەمانەتی دینەکەم دەکات لەگەڵ منە لەبەهەشت و دەبێتە جێگرەوەی من لەناو خێزانەکەمدا: عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب گووتی من.''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الجهر بالدعوة .. وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/3406641/cat-%D8%B1%D8%AC%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> <blockquote>[[ئیبن عەبباس]] دەڵێت {{عەرەبی|لمّا أنزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» صعد رسول الله ﷺ على الصّفا فقال: يا معشر قريش! فقالت قريش: مالك يا محمد؟ قال: أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلاً بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟ قالوا: نعم، أنت عندنا غير متَّهم، وما جربنا عليك كذبًا قطّ. قال: فإنّي نذيرٌ لكم بين يدي عذابٍ شديدٍ، يا بني عبد المطلب! يا بني عبد مناف! يا بني زهرة! إنّ الله أمرني أن أُنذر عشيرتي الأقربين، وإنّي لا أملك لكم من الدنيا منفعة ولا من الآخرة نصيبًا، إلا أن تقولوا لا إله إلا الله. فقال أبو لهب: تبًا لك سائر اليوم، ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله تبارك وتعالى «تبت يدا أبي لهب وتب»}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ="وأنذر عشيرتك الأقربين" النبى يصدح بالرسالة.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/9/9/وأنذر-عشيرتك-الأقربين-النبى-يصدح-بالرسالة-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4967884|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> واتا: کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢٦|ئایەت=٢١٤|کوردی=خزم و کەسە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە}}دابەزی پێغەمبەر چووە سەر چیای سەفا و گووتی: ئەی قوڕەیش، قوڕەیش گوتتیان چیبووە ئەی محەممەد؟ ەویش گووتی ئەگەر پێتان بڵێم لەپشت ئەو شاخەوە سوپایەک ھەیە و دەیەوێت بەسەرتاندا بدات بڕوام پێدەکەن؟ گوتییان بەڵێ، تۆ لەلای ئێمە کەسێکی پاکی و ھەرگیز درۆمان لێنەبیستووی. پێغەمبەر گووتی کەواتە من نێردراوم بۆ لاتان تاوەکوو لەسزایەکی بە ئازار ڕزگارتان بکەم. ئەی بەنو عەبدولموتەلیب، ئەی بەنوو عەبدمەناف، ئەی بەنوو زوھرە خوا فەرمانی پێکردووم خزمە نزیکەکانم ئاگادار بکەمەوە، من لەلای خوا ھیچ سودێکتان پێناگەیەنم، ئەگەر شایەتی نەدەن کە ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوولەھەب]] گووتی دەستت بە بڕین چێ ھەر بۆ ئەوە کۆت کردووینەوە؟ خوای گەورە ئایەتی {{قورئان|سوورەت=١١١|ئایەت=١|کوردی=لەناوچێ ھەردوو دەستی ئەبوولەھەب، وە لەناویشچوو}} دابەزاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير وأنذر عشيرتك الأقربين [ الشعراء: 214]|ناونیشان=https://surahquran.com/aya-tafsir-214-26.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=surahquran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=في قوله تعالى: وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/113765/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القران الكريم {{!}}وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ|ناونیشان=https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alro7.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </blockquote>بەپێی ڕیوایەتێکی زوھری ئیبن عەباس دەڵێت؛ [[قوڕەیش]] لە دژی بانگەوازی محەممەد نەوەستان تا ئایەتەکان لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] ھاتنە خوارەوە<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199-206، دار صادر، بيروت.</ref>،بەڵام زۆربەی موفەسیر و نوسەرانی ژیننامە دەڵێن دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی ھەر لەسەرەتای باگەوازی ئیسلامەوە دەستی پێکرد.<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی2، لاپەڕە92-163.</ref> لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچوونە ئیسلامەوە مەترسی دروستبوو بۆ شێوازی ژیانی ئاینی لە مەککە [[و]] بە خراپی کار دەکردە لەسەر ھێزی ئابووری قوڕەیش، بۆیە قوڕەیش دژی بانگەوازەکەی وەستان و داوایان لیدەکرد واز بھێنیت بەڵام محەممەد ڕازی نەبوو لە بەرامبەر ھیچ شتێک دەست لە بانگەواز ھەڵگرێت. ھەر لەبەر ئەوە قورەیش گوتیان: محەممەد توشی جۆرێک لە شێتی بووە، و گوتیان [[جنۆکە]] و شەیتان تێکیان داوە و ھەروەھا پێیان گوت ساحیر و شاعیرە. کاتێک زانیان بەمە ناتوانن ڕێگە لە بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکە بگرن بۆیە بڕیاری ئازاردانی موسڵمانانیان دا، و ھەر سەرۆک ھۆزێک ئازاری ئەو کەسانەی دەدا لە ھۆزەکەی کە موسڵمانبوون، و بڕیاری ئازاردان و لێدانیان دا بۆ ھەر یەکێک موسڵمان بێت. ھەتا گەیاندیانە ئەوەی کە ئازاری پێغەمبەر خۆشیان دەدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> [[عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود|ئیبن مەسعوود]] دەڵێت: حەوت کەس لە مەککەدا موسڵمان بوونی خۆیان ئاشکرا کرد: ئەوانیش پێغەمبەر، ئەبووبەکر، [[بیلالی حەبەشی]]، خەبابی کوڕی ئەرەت، سوھەیبی ڕۆمی، عەماری کوڕی یاسر و سومەیە کچی خەیات، ھەرچی پێغەمبەر و ئەبووبەکرن ئەوا ھۆزەکانیان دەیان پاراستن، بەڵام ئەوانی تر بەرگی ئاسنیان لەبەردەکرا و لەبەر خۆری بیابان دادەندران، و [[ئەبوو جەھل]] ھات و سومەیەی بە ڕمێک کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة رسول الله صل الله عليه وسلم|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b5%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref><ref>الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، بەرگی٤، لاپەڕە ٣٣٥.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص13 - كتاب شرح سنن ابن ماجة الراجحي - شرح حديث كان أول من أظهر إسلامه سبعة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32167/138|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> هەتاوەکوو پێغەمبەریش پارێزراو نەبوو لە دژایەتی قوڕەیش،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مقاطعة بني هاشم|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البداية والنهاية/الجزء الثالث/فصل اجتراء قريش على رسول الله بعد وفاة عمه أبي طالب - ويكي مصدر|ناونیشان=https://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB/%D9%81%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%85%D9%87_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ar.wikisource.org|زمان=ar}}</ref> عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاس دەگێڕێتەوە دەڵێت: لەو کاتەی پێغەمبەر نوێژی لە نزیک کەعبە دەکرد عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت ھات و شانی پێغەمبەری گرت و جلەکەی لەملی ھاڵاند و ویستی بیخنکێنێت، لەو کاتەدا ئەبووبەکر ھات و لەپێغەمبەری دورخستەوە و گووتی: ئایا کەسێک دەکوژن کە دەڵێت خوای من تەنیا ئەڵڵایە و ئایەت و نیشانەی لەلای خواوە بۆ ھێناون.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن عمرو بن العاص، ژمارە: 4815.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=الذي دافع عن النبي صلى الله عليه وسلم عندما خنقه عقبة بن أبي معيط وهو يصلي هو|ناونیشان=https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wizviral.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عقبة بن أبي معيط|ناونیشان=https://www.alanba.com.kw/130049|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://www.alanba.com.kw|زمان=ar-kw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> زۆرترین ئەو کەسانەی دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانیان دەکرد بریتیبوون لە: ئەبوو جەھل، ئەبوو لەھەب، ئەسوەد کوڕی عەبد یەغوس، حارس کوڕی قەیس کوڕی عەدی، وەلید کوڕی موغەیڕە، ئومەییە کوڕی خەلەف و عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> تا کار گەیشتە ئەوەی پێغەمبەر دووعایان لێبکات و بڵێ: ئەی خوای گەورە تۆڵە لە ئەبوو جەھل، و عوتەبەی کوڕی ڕەبیعە، و شەیبەی کوڕی ڕەبیعە، و وەلیدی کوڕی عوتبە،و ئومەیەی کوڕی خەلەف،و عوقبەی کوڕی ئەبوو موعەیت و عیمارەی کوڕی وەلید بکەیتەوە.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن مسعود، ژمارە: 520.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة الحلبية - الحلبي - ج ١ - الصفحة ٤٧٠|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-صحيح مسلم-06b-4|ناونیشان=https://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=112965|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alathar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qaala Rasul Allah (saw) - Comprehensive Hadith Database - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=qaalarasulallah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوڕەیش ھەوڵیاندا لەڕێگەی گفتوگۆوە محەممەد لەئیسلام پاشگەز بکەنەوە، عوتبەی کوڕی ڕەبیعەیان بۆ ئەو مەبەستە نارد کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش، کاتێک گوێی لەقورئان بوو گەڕایەوە و بەقوڕەیشی گوت: بەقسەم بکەن واز لەو پیاوە بێنن ھەرچی دەڵێت، سوێند بەخوا ئەوەی کەدەیڵێت داھاتوویەکی گەورەی دەبێت، خۆئەگەر عەرەب بەسەریدا سەرکەوتن ئەوا کەسانی تر کارەکەیان بۆ کردوون، بەڵام خۆئەگەر سەرکەوت بەسەر عەرەبدا ئەوا دەسەڵات و سەربەرزی ئەو دەسەڵات و سەربەری ئێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوار عتبه بن ربيعه مع رسول الله صلى الله عليه وسلم - ملة إبراهيم|ناونیشان=http://www.melatibrahim.com/all/hwar|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.melatibrahim.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.melatibrahim.com/all/hwar |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع هدى القرآن الإلكتروني|ناونیشان=https://www.hodaalquran.com/details.php?id=1814|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.hodaalquran.com}}</ref> دواتر زۆر ھەوڵیان لەگەڵدا سامان و سەرکردایەتییان خستە بەردەست بەڵام ھەموو جارێک ڕەتیدەکردەوە.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە 62-85، دار الفكر المعاصر، 2006.</ref> لەو کاتەدا محەممەد لەژێر پارێزراوی ئەبوو تالیبی مامیدا بوو، بۆیە قوڕەیش چەندین وەفدیان دەنارد بۆ لای و زۆر گلەییان لێدەکرد،<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی 2، لاپەڕە 92-163</ref> تاوەکوو دژایەتی کردنی زیاتری قەومەکەی قورسبوو بەلایەوە و بەمحەممەدی گوت: برازای خۆم ئەوە خزمان ھاتوون و ئەوە و ئەوەیان گوتووە، خۆم و خۆشت بپارێزە و داوای شتێک مەکە کە نەخۆم نەخۆت نەتوانین ھەڵبگرین، ئەوەی کە خزمەکانت پێیان ناخۆشە مەیڵێ. پێغەمبەر وایزانی کە مامی چیتر پاڵپشتی ناکات و دەیداتە دەست قوڕەیش، و چیتر توانای پاراستنی نەماوە، لەو کاتەدا پێغەمبەر قسە بەناوبانگەکەی کرد و گوتی:'''ئەی مامە ئەگەر خۆر لەسەر شانی ڕاستم دانێن، مانگیش لەسەر شانی چەپم دانێن، واز لەو ئیسلامە ناھێنم تاوەکوو خوای گەورە سەریدەخات یان لەپێناویدا دەمرم'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bC5tDwAAQBAJ&pg=PT117&lpg=PT117&dq=%D9%8A%D8%A7+%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%8C+%D9%84%D9%88+%D9%88%D9%8F%D8%B6%D8%B9%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A7+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%AA%D9%8F+%D9%87%D8%B0%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%B1+%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D9%8A%D8%B8%D9%87%D8%B1%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87+%D8%A3%D9%88+%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%83+%D9%81%D9%8A+%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87&source=bl&ots=jcY0pnbsBU&sig=ACfU3U3MjZYYPsPHuimIBbgaaPVAkAUcJw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi37Lj3otL2AhWIQ_EDHe1eDEkQ6AF6BAgtEAM|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن كثير|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٤٤٤٥-٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية|ناونیشان=https://dorar.net/h/e4072577709e235f592188b95489d5c7|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=490117&yearquarter=20163|سەردێڕ=(يا عَمِّ لو وَضعوا الشَّمسَ في يَمينيً والقَمَرَ في يَساري على أن أترُكَ هذا الأمر حتى يُظهِره اللهُ أو أهلك دونه ما تَركتُهُ)|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alwatan.kuwait.tt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} لو وضعوا الشمس في يميني والقمر في يساري|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20879/%D9%84%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%89-%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> دواتر محەممەد گریا، ئەبوو تاڵیب گوتی: برازای خۆم بەردەوام بە و ئەوەی پێت خۆشە بیکە، سوێند بەخوا ھەرگیز ناتدەم بەدەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=غشي|یەکەم=يحيى بن محمد|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=دلائل النبوة:, القرآن الكريم: انشقاق القمر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.54246/1548-008-002-003|journal=مجلة الواحات للبحوث والدراسات|پەڕەکان=٨٧٩|doi=10.54246/1548-008-002-003}}</ref><ref>الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء، سليمان بن موسى الكلاعي الأندلسي، بەرگی 1، لاپەڕە 163، عالم الكتب، بيروت، 1996.</ref> === کۆچکردن بۆ حەبەشە=== [[پەڕگە:LocationAksumiteEmpire-ar.png|وێنۆک|259x259پیکسڵ|شوێنی شانشینی حەبەشە کە موسڵمانان کۆچیان بۆ کرد لە دوای ئازاردانیان.]] کاتێک نەھامەتی زیادی کرد لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێغەمبەر محەممەد ڕێگەی پێدان کە کۆچ بکەن بۆ حەبەشە لە ساڵی ٦١٥ز بۆ لای پاشا [[نەجاشی|ئەسحەمەی نەجاشی]] لەبەرئەوەی ستەمی لە کەس نەدەکرد، پێغەمبەر گوتی: زەوی حەبەشە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت تاوەکوو ئەو کاتەی خوای گەورە دەروتان لێدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/13256/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بها ملك لا يُظلَم عنده أحد - موقع تيار الإصلاح|ناونیشان=https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.noslih.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتا ١١ پیاو و ٤ ژن کۆچیان کرد<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، بەرگی 7، لاپەڕە 188-189.</ref> لەسەرویانەوە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و خێزانەکەی،<ref>سيرة ابن هشام، بەرگی 1، لاپەڕە 321-340.</ref> لەمانگی رەجەبی ساڵی پێنجی پێغەمبەرایەتی.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە 168-181، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> ڕۆشتنی ئەوانە لەشەودا بوو بە نھێنی چوونە سەر دەریا بۆ بەندەری شعێبە، لەو کاتەدا دوو کەشتی دەڕۆشتن بۆ حەبەشە و ئەوانیش لەگەڵ ئەو دوو کەشتییە ڕۆشتن، کە ئەمە یەکەم کۆچککردنە لەئیسلامدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> دواتر نزیکەی ٨٠ پیاو و ژنی تر کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، کە بەکۆچی دووەمی حەبەشە ناسراوە. لەدوای کۆکردن بۆ حەبەشە و بەدیاریکراوی لەرەمەزاندا، پێغەمبەر چووە حەرەم و دەستی بەنوێژ کرد، لەنوێژەکەدا [[نەجم|سوورەتی نەجمی]] خوێند، پێشتر ئەوانە گوێیان لەقورئان نەبوبوو و بەردەوام بوون لەدروستکردنی ژاوەژاو لەکاتی قورئان خوێندندا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٥٣|ئایەت=٦٢|کوردی=کڕنوش ببەن بۆ خوای گەورە و ھەر ئەو بپەرستن}}<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی نەجم، ئایەتی ٦٢</ref> خوێند و سوجدەی برد، ھەموو ئەو قوڕەیشیانەی ئامادەبوون لە نزیک کەعبە سوجدەیان برد،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، ژمارە : 1070.</ref> تەنیا کەسێکی پیر نەبیت کە مشتە خۆڵێکی ھەڵگرت و گوتی ئەوەندە بەسە،<ref>رواه أحمد بن حنبل في مسنده، عن عبد الله بن مسعود، بەرگی 5، لاپەڕە307، وصححه أحمد شاكر.</ref> بەم ھۆیەوە بڵاوبۆوە کەوا قورەیش موسڵمانبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=قصة الهجرة الى الحبشة|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%87%d8%ac%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%a8%d8%b4%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref> کاتێک دەنگۆی موسڵمانبوونی قورەیش بڵاوبۆوە بەشێک لەوانەی کۆچیان کردبوو گەڕانەوە بۆ مەککە، بەڵام دەرکەوت و ھەواڵەکە ڕاست نییە، بۆیە بەشاراوەیی چوونە ناو مەککە و ھەندێکیان لەژێر پارێزراوی کەسێکدا چوونە ناو مەککە دواتر گەڕانەوە بۆ حەبەشە و بەشێکی تری موسڵمانانیان لەگەڵ دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باب هجرة أصحاب رسول الله، من مكة إلى أرض الحبشة - البداية والنهاية، ط. دار إحياء التراث العربي|ناونیشان=http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش کۆچکردنی دووەمە بۆ حەبەشە، بەم شێوەیە ھەموو ئەو پیاوانەی کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە ٨٣ پیاوبوون. کاتێک قورەیش بینی ھاوەڵانی محەممەد لە حەبەشە پارێزراون عەبدوڵڵای کوڕی رەبیعە و عەمری کوڕی عاسیان بە چەند دیاریەکەوە نارد بۆلای [[نەجاشی]] بەو مەبەستەی موسڵمانان دەربکات لەوڵاتەکەی، نەجاشی موسڵمانەکانی بانگکرد و جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب بەرگری لە موسڵمانان دەکرد، و بەشێک لە [[مریەم (سوورەت)| سوورەتی مەریەمی]] بۆ خوێندنەوە، نەجاشی و پیاوە ئاینییەکان گریان دوای گوێگرتن لەقورئان، دواتر نەجاشی گوتی: '''ئەو قورئانە و ئەوەی پێغەمبەر عیسا ھێناویەتی لەیەک شوێنەوە هاتوون، بڕۆن سویند بەخوا هەرگیز موسڵمانەکانتان نادەم بەدەستەوە'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة التاريخ الإسلامي - محمد هادي اليوسفي - ج ١ - الصفحة ٥٨٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة دروس وعبر|ناونیشان=https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=جزايرس}}</ref> دواتر زۆربەی ئەوانەی کۆچیانکردبوو بۆ حەبەشە ڕۆیشتن بۆ مەدینە دوای ئەوەی [[ئیسلام]] لە مەدینەدا جێگیر بوو، ھەندێکیان مانەوە تا دوای فەتحی خەیبەر ساڵی ٧ی کۆجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات وبحوث / هجرة الرسول(صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله ‏و سلم) وبناء الدَّولة والمجتمع الإسلاميِّين قراءة تحليليَّة نقديَّة في شبهات المستشرقين|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=11&sid=838|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية}}</ref> === گەمارۆدانی بەنی ھاشم === کاتێک قوڕەیش زانییان موسڵمانان پارێزراون لای نەجاشی حەبەشە، و دوای ئەوەی [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] ئیسلام بوون، و [[ئیسلام]] بڵاوئەبوویەوە لە نێو ھۆزەکاندا <ref name="ابن هشام-الحصار2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، ئەمە زۆربوو بەلایانەوە، کۆبوونەوە بۆ کوشتنی پیغەمبەر، قسەیان لەگەڵ بەنی ھاشم کرد و داوایان کرد بیدەن بە دەستەوە، ئەوانیش ڕازی نەبوون، و کاتێک قوڕەیش ئەمەیان زانی گەمارۆی بەنی ھاشمیان دا بەوەی کەس تێکەڵیان نەبێت و لەگەڵیان دانەنیشێت و ھیچ مامەڵەیەکیان لەگەڵ نەکات تا محەممەد ئەدەن بە دەستەوە. بۆ ئەمەش نوسراوێکیان نوسی و بە کەعبەدا ھەڵیان واسی.<ref name="الأنوار-الحصار">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref><ref name="ابن هشام-الحصار">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>البداية والنهاية ص 660</ref> دواتر پێنج لە سەرکردەکانی [[قوڕەیش]] ھەوڵیاندا کۆتایی بەو گەمارۆیە بھێنن <ref name="الروض-الحصار">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج2، ص159-167.</ref>، پاشان ئەبوتاڵیب کۆچی دوایی کرد لە ڕەمەزان یان شەوالی دەیەم ساڵی پێغەمبەرایەتی (٣ ساڵ پێش کۆچی)،[[شیعە|شیعەکان]] بە کۆی دەنگ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ئەو وەک موسڵمانێکی باوەڕدار مردووە، <ref>الغدير في الكتاب والسنّة والأدب، عبد الحسين الأميني، ج7، ص384.</ref> ئەمەش لە ڕیوایەتێکدا ھاتووە [[ئیبن ئیسحاق]] ڕایگەیاندبوو کە لە کاتی مردنیدا باوەڕی بە ئاینی [[ئیسلام]] ھێناوە،<ref name="ابن هشام-الحزن">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام [[سوننە|سوننەکان]] بۆچوونیان وایە کە مردووە موسڵمان نەبووە.<ref name="سميرة-الإسراء">مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995.</ref>قوڕەیش نەیانتوانی ئازاری پێغەمبەر بدەن تا ئەوکاتەی ئەبوتاڵیب لە ژیاندا بوو<ref name="ابن هشام-الحزن2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، مانگێک و پێنج ڕۆژ دوای مردنی [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تالیب]], <ref name="البوطي-الحصار">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص86-99، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و لە دوو مانگدا گوترا، و لە سێ ڕۆژدا گوترا،<ref name="الألفية-الحبشة والحصار والحزن">[[ألفية السيرة النبوية]]، [[عبد الرحيم العراقي]]، ص60-63، دار المنهاج، ط2005.</ref> پاشان خەدیجەی خێزانی لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[مەککە]] بە خاک سپێردرا، پێغەمبەر زۆر خەمبار بوو بۆ لە دەستدانی مامی و ھاوسەرەکەی لەبەر ئەوە ئەو ساڵ ناونرا ساڵی دڵتەنگی .<ref name="الأنوار-الحصار2">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> === دەرچوون بۆ تائیف === {{سەرەکی|چوونی محەممەد بۆ تایف}} [[پەڕگە:Taifroad.jpg|وێنۆک|250px|شاخی شاری تائیف]] کاتێک قوڕەیش ئازاریان توند کرد لەسەر محەممەد و ھاوەڵەکانی دوای وەفاتی ئەبوتالیب مامی، محەممەد دەرچوو بۆ [[تایف|تائیف]] و داوای لێکردن بێنە ناو ئیسلامەوە،<ref name="ابن هشام-الطائف">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام ئەوان زۆر بە توندی ڕەتیان دایەوە و ڕازی نەبوون، <ref name="البوطي-الطائف">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص100-101، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و پاشان محەممەد تائیفی بە جێ ھێشت و بە خەمباری گەڕایەوە بۆ مەککە لەبەرئەوەی کەس لە خەڵکی تائیف نەھاتن بە دەم بانگەوازەکەیەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص210-212، دار صادر، بيروت.</ref> === ئیسرا و میعراج === {{سەرەکی|ئیسرا و میعراج}} [[پەڕگە:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 1.JPG|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەقسا]] لە دوای گەشتەکەی تائیف،<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995. ↑ تعدى إلى الأعلى ل:^'''''أ''''' ^'''''ب''''' ^'''''ت'''''</ref> ڕووداوی ئیسرا و میعراج یان شەوڕەو ڕوویدا بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە [[سوننە]] و [[شیعە]]وە لەو باوەڕەدان، ئەم گەشتە لە [[مزگەوتی حەرام]]ەوە بۆ [[مزگەوتی ئەقسا]] <ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص51، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref>واتە شاری بیت المقدس بە سواری بوراق و بە ھاوەڵی [[جبرەییل|جوبرەیل]]، لەوێ دابەزیوە و نوێژی کردووە، پاشان ئەو شەوە لە بیت المقدسەوە ڕۆیشتووە بۆ ئاسمانی دنیا،<ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> و لەوێ [[ئادەم]]ی بینیوە وسڵاوی لێکردوە و ئەویش وەڵامی داوەتەوە، ھەر لە ئاسمان بەدیداری [[یەحیا]] و [[عیسا]] و [[یووسف|یوسف]] و [[ئیدریس]] و [[ھاروون]] و [[مووسا|موسا]] و [[ئیبراھیم]] گەیشتووە،<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، ج7، ص196-218.</ref> پاشان بوراقەکە بەرزی کردۆتەوە بۆ لای [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]]، و [[نوێژ]]ەکان لەو شەوەدا فەڕز کراون.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص213-215، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> بەپێی ڕای [[ئیبن ئیسحاق]] خوا تەنھا ئیسرای بە ڕۆحی پێغەمبەر کردووە، یان گەشتێکی ڕۆحی بووە، لە ھەمان کاتدا ھەندێ لە مێژوو ناسان وایدەبینن کە محەممەد بە ڕۆح و جەستەشی سەفەری کردووە. ھەر لەو ڕۆژەدا محەممەد بە ھۆزەکەی ڕاگەیاند بەڵام بە درۆیان خستەوە، باوەڕیان پێ نەکرد تەنھا ئەوان نەبێت کە باوەڕیان بە بانگەوازەکەی کردبوو وەک [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]].<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص303-306، دار الكتب العلمية، ط1985.</ref> === بەیعەتی عەقەبەی یەکەم و دووەم === {{سەرەکی|بەیعەتی عەقەبە}} محەممەد لە وەرزی حەجدا بانگی دەکرد بۆ لای خودا و داوای لێکردن پشتیوانی لێبکەن و تا [[ئیسلام]] دەگاتە خەڵک. <ref name="ابن هشام-قبل الهجرة">السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص270-313، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ساڵی ١١ی پێغەمبەرایەتیدا بوو شەش لاوی [[یەسریب]] ([[مەدینە]]) ھاتن بۆ مەککە لە وەرزی حەجدا، بانگی کرد بۆ [[ئیسلام]] و ئەو لاوانە بەڵێنیان بە پێغەمبەردا کە پەیامەکەی بگەیەننە ھۆزەکانیان لە کاتێکدا لای عەقەبە بوون،<ref>[[البداية والنهاية]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج3، ص179-206.</ref> خەڵکەکەیان بانگێشت کرد بۆ ئاینی ئیسلام , بە شێوەیەک پەیامەکەیان بڵاوکردەوە ھیچ ماڵێک لە ماڵەکانی ئەنسار (پشتیوانان)نەمابوو کە ئەم باسەی تێدانەکرێت.لە وەرزی داھاتووی حەجدا، دوانزە پیاو ھاتن، پێغەمبەريان بینینی و ئەوانیش بەیعەتییان داپێی ئەمەش بە بەیعەتی عەقەبەی یەکەم ناسراوە؛ و کاتێک خەڵکەکە گەڕانەوە، موسعەبی کوڕی عومەیری لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامەوە نێردرا بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری نوێژ و بنەماکانی ئاینی ئیسلامیان بکات بۆیە پێی دەگوترا خوێنەر، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص179-206.</ref>پێش وەرزی حەجی داھاتوو، موسعەبی کوڕی عومەر گەڕایەوە مەککە.لە وەرزی سێیەمی حەجدا لە ساڵی ١٣ی پێغەمبەرایەتی،(حوزەیرانی ٦٢٢ی زایینی) نزیکەی حەفتا کەسێک لە موسڵمانانی یەسرب (مەدینە) ھاتن بۆ حەج،<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref> و کە گەیشتنە مەککە پەیوەندی نھێنیان بە محەممەدەوە کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی محەممەد و ھاوڕێکانی کۆچ بکەن بۆ مەدینە ئەمەش بە '''بەیعەتی عەقەبەی دووەم''' ناسراوە.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref>سێ مانگ پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] . <ref>السيرة النبوية، [[ابن حبان]]، ص118.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص118.</ref> === کۆچکردن بۆ مەدینە === لە دوای بەیعەتی عەقەبەی دووەم، بارودۆخەکە توند بوو لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]]، پێغەمبەر ڕێگەی بە موسڵمانان دا کە کۆچ بکەن بۆ [[مەدینە]]، یەکەم کەس کە ھاتە [[مەدینە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد]] بوو. لە [[مەککە]] تەنیا پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] مانەوە لەگەڵ ئەو کەسانەی لاواز بوون و توانای کۆچکردنیان نەبوو.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>کاتێک [[قوڕەیش]] دەرچوونی موسڵمانانیان بینی، ترسان محەممەدیش دەربچێت، لە [[دارول نەدوە|دارولنەدوە]] کۆ بوونەوە، و بڕیاری کوشتنی محەممەدیان دا،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref> و ڕێککەوتن لە ھەر ھۆزێکی قورەیش لاوێک بۆ ئەوکارە ڕاسپێرن، و محەمەد بکوژن، ئەمەش لە پێناو ئەوەی خوێنەکەی لە نێوان ھۆزەکان ون بێت. <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>[[جبرەییل|جوبڕەئیل]] ئەم ھەواڵەی گەیاند بە پێغەمبەر و پێی ڕاگەیاند لە شوێنەکەی نەخەوێت، محەممەد فەرمانی بە عەلی کرد بخەوێت لە جێگەکەی تا ئەمانەتەکانی لایەتی بیگەڕێنێتەوە پاشان بڕوات بە دوایاندا،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص312-332.</ref> پاش ئەوە پێغەمبەر چووە لای [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و بەیەکەوە کۆچیان کرد و لە ڕۆژی [[دووشەممە]] دەی ڕەبیعولئەووەڵی ٦٢٢ز محەممەد خۆی چووە مەدینەوە لەگەڵ ئەبووبەکری ھاوەڵی، و پشتیوانان پێشوازییەکی گەرمیان لێ کرد.خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] ئەم بۆنەیەی کرد بە سەرەتای مێژووی ئیسلامی، بەڵام موحەڕڕەمی کرد بە سەرەتای [[ڕۆژژمێری ئیسلامی|ڕۆژژمێری کۆچیی]] لە جیاتی ڕەبیعولئەووەڵ لەبەر ئەوەی ویستی کۆچەکە لە موحەڕڕەمدا دەستی پێ کرد،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> بەڵام [[شیعە]] لەو بڕوایەدان کە ڕۆژژمێری کۆچی ھەر لە سەردەمی محەممەددا دانراوە.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج4، ص178، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> == ژیانی لە مەدینە == === دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی === [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] یەکەم ھەنگاوی محەممەد لە [[مەدینە]] فەرمانی پێکردن دروستکردنی مزگەوت بوو کە ناسراوە بە [[مزگەوتی پێغەمبەر]]،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەو شوێنەی بۆ ھەڵبژارد کە وشترەکەی لێی وەستابوو و دەستیان کرد بە بنیاتنانی مزگەوتەکە. سەرەکەی بە گەڵای خورما دروستکرابوو، ستوونەکانی لە دارخورما دروستکرابوون، زەویەکەی بە خۆڵ و داپۆشرابوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref> محمد خشتی دەگواستەوە لە بیناکەیدا، سێ دەرگای بۆ دروستکرا، و [[قیبلە|قیبلەکەی]] ڕووی لە [[مزگەوتی ئەقسا]] دروستکرا تا کاتێک فەرمانێک ھاتە خوارەوە بۆ گۆڕینی قیبلە بۆ [[کەعبە]] دوای شانزە مانگ لە کۆچکردن ( ٢ کۆچی ).<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص238-257، دار صادر، بيروت.</ref>مەدینە لە پێش گەیشتنی پێغەمبەر بەدەست ناکۆکی سەد ساڵەوە دەیناڵاند لە نێوان ھۆزە جیاوازەکانیدا، سەرکردەکانی مەدینە ھەستیان ئەکرد پێویستیان بە سەرکردەیەکی یەکگرتوو ھەیە کە پەیوەندیەکانیان ڕێک بخات و ناکۆکی نێوانیان نەھێڵێت، ئەمەش وای لێکردن محەممەد قبوڵ بکەن وەک سەرکردەی مەدینە و پاڵپشتی و پارێزگاری لە خۆی و کۆچکردووە موسڵمانەکان بکەن؛ و محەممەد برایەتی خستە نێوان کۆچکردووان و پشتیوانان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ھەر پشتیوانێک کۆچکردوویەکی ھەڵبژارد تا برای بێت و لەماڵەیدا بمێنێتەوە <ref>أنساب الأشراف، البلاذري، ج1، ص270.</ref>ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیریەی لە نێویاندا بوو. بەم شیوەیە پشتیوانان ماڵ و سەروەتیان بەش کرد لەگەڵ کۆچکردووەکانی برایاندا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref>ھەروەھا محەممەد بەڵگەنامەیەکی نوسیوە کە ناسرا بە دەستوری مەدینە، ئامانجی دەستوورەکە پابەندبوونی ھەموو لایەنەکانی ناو مەدینە بوو لە کۆچبەران و لایەنگران و [[جوو|جولەکەکان]], سەبارەت بە ئەرک و مافەکانیان<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> دەستوورەکە ٥٢ بەندی لە خۆگرتبوو، بیست و پێنج بەندیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن [[ئایین]] و دیانەتەکانی تر،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج3، ص31-39، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و ئەم دەستورە ڕێگەی دەدا بە خاوەن ئاینەکانی تر لەگەڵ موسڵمانان بژین بە سەربەستی، ھەروەھا باس لە ھاوپەیمانی ھۆزە جیاوازەکان کرا بوو کاتێک مەدینە بکەوێتە بەر ھێرش، و دڵنیای سەربەخۆیی دارایی ھەر ھۆزێکی تیا دووپات کرابوویەوە. زۆربەی بت پەرستەکانی مەدینە [[ئیسلام]] بوون، تەنانەت سەرکردە گەورەکانیان وەک سەعدی کوڕی موعاز، تەنھا کەمایەتییەک مانەوە لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] کە ئەوانیش کاریگەریان دیار نەبوو.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> === سەرەتای ناکۆکیی سەربازی === [[پەڕگە:Gabal Uhud.jpg|وێنۆک|ئەو شوێنەی چیای ئوحود، کە محمد و بەشێک لە ھاوەڵەکانی پەنایان بردووە دوای ئەوەی لە شەڕی ئوحود برینداربوون.]] لەگەڵ سەرەتای بوونی موسڵمانان لە مەدینە، خاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] لە [[بەنی قورەیزە]] و [[بەنی قەینوقاع]] و [[بەنی نەزیر]]<nowiki/>ر دەستیان کرد بە دوژمنایەتی محەممەد، و ھەندێک لە پیاوەکانی ئەوس و خەزرەج چوونە پاڵیان ئەوانەی لە سەرەوە خۆیان بە [[ئیسلام]] دەردەخست و لە لایەکی دیکە دژی ئیسلام بوون، ئەمانا ناونران بە دوو ڕووەکان، لە دوای ئەوە خوا فەرمانی جەنگی بە پێغەمبەر محەممەد کرد کە ڕووبەڕوویان ببێتەوە،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص338-369.</ref><ref>ئەحمەد کوڕی حەنبەل ڕیوایەتی کردووە لە موسنەدەکەیدا.</ref> دەستی کرد بە ناردنی نوێنەر و سریە، چووە غەزاوە و شەڕی کرد خۆی و ھاوەڵەکانی، ژمارەی ئەو غەزایانەی خۆی بۆی دەرچوو ٢٧ غەزا بوو،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> لە ٩ غەزایاندا خۆی جەنگاوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> و ژمارەی سریەکانی ٤٧ سریەیە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و لە ھەموو ئەو غەزایانەیە محەممەد بە دەستی خۆی کەسی نەکووشتوە تەنھا ئەبی کوڕی خەلەف نەبێت.<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص413، دار المعرفة.</ref> یەکەمی سریەکان [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] بوو،<ref>السرايا والبعوث النبوية حول المدينة ومكة، بريك بن محمد العمري، ص78-191، دار ابن الجوزي، ط1996.</ref> لە مانگی ڕەمەزان لە سەری حەوتەم مانگی کۆچییدا، سی پیاو لە کۆچگردووان دەرچوون، ڕێگەیان لە کاروانێکی [[قوڕەیش]] گرت،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص286-308.</ref> بەڵام شەڕ ڕووی نەدا لە نێوانیان، پاشان سریەی عوبەیدەی کوڕی حاریس، و سریەی سەعد کوڕی ئەبی وەقاس ڕوویاندا،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان لە مانگی سەفەری سەری دوانزەیەم مانگی کۆچییدا، پێغەمبەر محەممەد دەرچوو بۆ یەکەم غەزا کە ئەویش غەزای ودان بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان غەزاکانی بوات و عەشیرە و بەدری یەکەم ڕوویاندا. لە ١٧ی ڕەمەزانی ساڵی ٢ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٤ز، غەزای [[شەڕی بەدر|بەدری گەورە]] ڕوویدا، بڕیاریان دا کە کاروانێکی بازرگانی ١٠٠٠ وشتری سەر بە قوڕەیش، بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبو سوفیان]] ڕابگرن،کە بەرەو شام دەچوو<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref>لە ٨ یان ١٢ی ڕەمەزان ، محەمەد لەگەڵ ٣٠٥ پیاودا <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص19-172، عالم الكتب، بيروت.</ref><ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>بۆ ئەو مەبەستە بەبێ ئامادەکاری بۆ شەڕ چوونە دەرەوە،<ref name=":4">الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref><ref name=":4" /> تەنھا [[ئەسپ|ئەسپێک]] یان دوو ئەسپ لەگەڵیان بوو، لەگەڵ حەفتا [[وشتر|وشتریش]] .<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>کاتێک ئەبو سوفیان ئاگادارکرایەوە لە جووڵەی موسڵمانەکان ڕێگەی خۆی گۆڕی بۆ کەناراوەکان و سەرکردەکانی مەککەی ئاگادارکردەوە، بۆیە ١٠٠٠ چەکدار بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو جەھل|ئەبوو جەهل]] هاتنە دەرەوە، بە بەکارھێنانی ١٠٠ [[ئەسپ]] و چەندین [[وشتر]] .<ref>شرح النووي على صحيح مسلم، ج12، ص443.</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref> شەڕەکە لەنزیک بیری بەدر ڕوویدا. بە سەرکەوتنی موسڵمانان شەڕەکە کۆتایی پێ ھات،قورئان بەشداری فریشتەکان لە شەڕ بە سوودی موسڵمانان لە ئایەتێکدا پشتڕاست دەکاتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير سورة الأنفال الآية 9 تفسير البغوي - القران للجميع|ناونیشان=https://quran4all.net/ar/tafsir/4/8/9|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=quran4all.net|زمان=ar}}</ref> و لە ئەنجامی شەڕەکەدا ١٤ کەس لە موسڵمانان کوژران، و ٧٠ کەس لە بێ باوەڕەکان کوژران کە ئەبو جەھلیان لە نێودا بوو، و ٧٠ی تریان بە دیل گیران،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن خويا|یەکەم=إدريس|ڕێکەوت=2016-06|سەردێڕ=مبدأ الشورى في سيرة الرسول سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0032004|journal=مجلة الحقيقة|issue=37|پەڕەکان=٩٤–١١٢|doi=10.12816/0032004|issn=1112-4210}}</ref> ١٦ کەسیان لێ موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن شعلال|یەکەم=سامي رياض|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=منهج النقد التاريخي عند الحافظ ابن سيد الناس، ت. 734 ھ. من خلال كتابه "عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير"|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37138/1425-035-002-006|journal=مجلة جامعة الأمير عبد القادر للعلوم الإسلامية|پەڕەکان=١٦٧|doi=10.37138/1425-035-002-006}}</ref> لە دواتردا محەممەد یەھوودەکانی بەنی قینقاعی کردە دەرەوە لە غەزای بەنی قینقاع، بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە [[دەستووری مەدینە]] ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری [[سێکس|سێکسی]] کرابۆوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=أحمد|یەکەم=حسنين السعيد حسنين|ڕێکەوت=2018-01|سەردێڕ=جهود ابن هشام الحميري البصري (ت 218 ھ) في تفسير القرآن وعلومه من خلال كتابه السيرة النبوية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0046165|journal=الاستواء|بەرگ=N.A.|issue=8|پەڕەکان=١٧–٥٧|doi=10.12816/0046165|issn=2356-9808}}</ref>ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول|عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی]] خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی [[بەنی قەینوقاع]] دا.<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص176-180، عالم الكتب، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود، ئەو شوێنەی شەڕی ئوحود لە ساڵی ٣ی کۆچیدا ڕوویدا.]] قوڕەیش ھەوڵیاندا تۆڵەی غەزای بەدر بکەنەوە، دەرچوون لەگەڵ ژمارەیەک ھۆزەکاندا بە ٣٠٠٠ جەنگاوەر و ٢٠٠ سوارچاک و ٣٠٠٠ ووشترەوە، و لەو کاتانە [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبووسوفیان کوڕی حەرب]] سەرکردایەتی ئەکردن، و کاتێک ھەواڵەکە گەیشت بە محەممەد خۆیان ئامادەکرد و لەگەڵ ١٠٠٠ ھاوەڵەکانیدا بەڕێکەوت، پاشان لە ڕێگادا [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول]] لەگەڵ یەک لەسەر سێی سوپاکە کشایەوە (لەو کەسانەن کە پێیان دەوترێت “ دووڕووەکان”).پێش شەڕەکە پێغەمبەر ٥٠ تیرھەڵگری لەسەر چیای عەینین دانا، لە ژێر سەرکردایەتی [[عەبدوڵڵا کوڕی جوبەیر|عەبدوڵڵا بن جوبەیر]]، ئامۆژگاری کردن ″لە جێگای خۆتان بمێننەوە و پشتەوەمان بپارێزن، ئەگەر بینیتان سەرکەوتین لە جێگای خۆتان مەجوڵێن، وە ئەگەر بینیتان دەکوژرێین سەرمان مەخەن″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=تعرف على موقف أمير الرماة في معركة أحد|ناونیشان=https://www.elbalad.news/1612825|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> '''[[شەڕی ئوحود]]''' لە ڕۆژی شەممە ٧ شەوال لە ساڵی ٣ی کۆچی دەستی پێکرد، <ref name="ابن سعد-أحد">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> <ref name="الرحيق-أحد">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص208-263.</ref> ، سەرەتا شەڕەکە لە بەرژەوەندی موسڵمانان بوو، تیرھاوێژەکان وایانزانی شەڕەکە کۆتای پێ ھاتووە، بێ فەرمانی پێغەمبەریان کرد و شوێنەکەیان چۆڵ کرد، [[خالید کوڕی وەلید]] ئەوەی قۆستەوە و ھاوسەنگی جەنگەکە گۆڕا بە بەرژەوەندی قوڕەیش، و ئازارێکی زۆریان بە موسڵمانان گەیاند و<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> لەم شەڕەدا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] لەلایەن وەحشی بن حەربەوە کوژرا، ھیند کچی عوتبە بەشەکانی جەستەی بڕی، بۆیە گەدەی لە جگەری بڕدرا و لووت و گوێچکەکانی بڕا، بۆیە دواتر بانگکرا شێری خودا و شێری پێغەمبەرەکەی. <ref name="ابن هشام-أحد">السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص5-120، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>لە ٨ی شەوال محەممەد دەرچوو بۆ غەزای حەمڕا لئەسەد بەڵام بێ ڕوودانی جەنگ گەڕایەوە بۆ مەدینە، لە کاتێکی دواتردا غەزای بەنی نەزیڕ ڕوویدا لەگەڵ یەھوودەکانی بەنی نەزیر <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref>دوای ئەوەی غەدریان کرد بە شکاندنی پەیماننامەکە و ھەوڵی کوشتنی پێغەمبەریان دا. بۆیە محەممەد ١٠ی ڕۆژێکی پێدان بۆ ئەوەی شارەکە بەجێبھێڵن،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ئەوان ڕەتیان کردەوە و خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی محەممەد ئامادەکرد، بەم ھۆیەوە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ گەمارۆیان لەسەردانرا لەلایەن موسڵمانانەوە ،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ھەندێک ئەلێن ٦ شەوبوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص269-270.</ref> دواتر مەدینە چۆڵیان کرد بە ژن و منداڵەوە .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص57-58، دار صادر، بيروت.</ref> === گەمارۆدانی مەدینە === [[پەڕگە:Al-Ahzab Battle map.jpg|ڕاست|وێنۆک|نەخشەیەک کە [[غەزای خەندەق]] ڕووندەکاتەوە]] دوای ئەوەی [[بەنی نەزیر]] کرانە دەرەوە لە مەدینە و ڕۆیشتن بەرەو [[خەییر|خەیبەر]]، خەڵکیان نارد بۆ لای قوڕەیش و ھانیان دان بۆ شەڕکردن لەگەڵ محەممەد،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج3، ص415-458.</ref> ڕێکەوتن لەگەڵیان، [[قوڕەیش]] ٤٠٠٠ کەس و ٣٠٠ سوارچاکیان کۆکردەوە، کۆمەڵێکی تریش لە ھۆزەکان چوونە پاڵیان لەوانە بەنی سلێم و بەنی ئەسعەد و فەزارا و بەنی غەتافان و ھەروەھا بەنی مورا ھەموویان نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس بوون و ناونران بە ئەحزاب، و سەرکردەکەیان [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] بوو، شەڕەکە لە شەوالی ساڵی ٥ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٧ی زایینی ئەنجامدرا<ref name=":5">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> لە میژوودا بە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەق]] یان [[غەزای خەندەق|شەڕی حزبەکان]] ناسرا، <ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref><ref name="تاريخ الإسلام-الأحزاب">تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> کاتێک محەممەد بە ھەواڵەکەی زانی لەگەڵ سێ ھەزار موسڵمان لە دامێنی چیای سێلا کەمپیان دانا <ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>فەرمانیكرد ژن و منداڵەکان لە ناو قەڵاکانی مەدینە بمێننەوە تاکوو دەستی ھێرشبەرەکانیان پێ نەگات.دواتر بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستان بە ھەڵکەندنی خەندەق یاخود چاڵ لە بەشی باکووری خۆرئاوای شارەکەدا ئەمەش بەھۆی ئەوەی تەنیا شوێنێک بوو کە تەخت و دەشتایی بوو ، شوێنەکانی دیکە بە شاخ و شیو و بەردەڵان و دارخورما دەورە درابوو. خۆی بەشدار و چاودێری کارەکە بوو، دوای ٦ ڕۆژ خەندەقەکەیان تەواوکرد. <ref name=":5" />کاتێک خەندەقەکەیان تەواو کرد، [[قوڕەیش|قوڕەیشەکان]] و ئەوانەی لەگەڵیان بوون لە حزبەکان ھاتن و بە گەمارۆیەکی توندی شارەکەیان دا،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لەو ماوەیەدا ھەوڵیاندا کە دەرچەیەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی بچنە ناو شارەکە لەو نێوەندەدا [[جوو|جوولەکەکانی]] [[بەنی قورەیزە]] ڕازی بوون کە ڕێگە بدەن حزبەکان بچنە ناو شارەکەوە لەدوای ئەوەی دانوستانیان لەگەڵ حیای کوڕی ئەختاب کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی بەنی قورەیزە كرد ، بەڵام ئەوە نەکرا، پاش ئەوەی پێغەمبەر توانی لە رێگای “نەعیم کوڕی مەسعوود ”سەر بە ھۆزی غەفتان بێ متمانەی لە نێوان بەنی قورەیزە و ئەحزابەکان دروستکرد.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> موسڵمانان و حزبەکان ٢٤ شەو مانەوە، جگە لە تیر و گەمارۆ ھیچ شەڕێک لە نێوانیاندا نەبوو. <ref name="ابن سعد-الأحزاب2">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص65-77، دار صادر، بيروت.</ref> تا ڕەشەبایەکی توند ھات بە سەر سەربازگەکانی ئەحزابدا و چۆڵیان کرد. لە ئەنجامی ئەم گەمارۆدا ٨ لە موسڵمانان و ٤ لە حیزبەکان کوژران. <ref name="الصحيحة-الأحزاب2">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> وە کاتێک حزبەکان [[مەدینە|مەدینەیان]] بەجێھێشت، محەممەد بە ھاوەڵەکانی گوت « لەم ساڵە بەدواوە قوڕەیش ناتوانێت ھێرشبکاتە سەرتان ، بەڵکو ئێوە ھێرش دەکەن».<ref>[[تفسير ابن كثير|تفسير القرآن العظيم]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج6، ص396.</ref>  قووریشیەکان لە دوای ئەم ھێرشە و دۆرانیان نەیانتوانی جارێکی دیکە ھێرشێکی لەو شێوەیە بکەنەوە سەر مەدینە.  <ref name="الروض-الأحزاب2">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج3، ص415-458.</ref> دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، [[بەنی قورەیزە]] گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەھێز کرد. بەھۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە ھۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص279-281.</ref><ref>المغازي، الواقدي، ج2، ص496-521، عالم الكتب، بيروت.</ref> لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و ھاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی [[بەنی قورەیزە]] بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی ھیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ ھیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، ھەرچەند ویستیان کە ھەمان مامەڵەی ھۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی [[ئیبن ئیسحاق]] ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون . <ref>الأموال لابن زنجويه رقم الحديث 359 وإسناده صحيح</ref> <ref>صحيح الترمذي رقم الحديث 1582 ، و صححه الألباني و ابن حجر العسقلاني</ref> <ref>السيرة النبوية لابن هشام ، طبعة دار الصحابة للتراث ، الجزء 3 صـــ230</ref>.سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش ھەندێک لە توێژەرانی ھاوچەرخ گومانیان ھەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یەحیا الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر|ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٣٦٩ -٣٧٣}}</ref> === ڕێکەوتنی حودەیبیە === {{سەرەکی|سوڵحی حودەیبییە}} لە مانگی [[زولقەعدە|زیلقەعدەی]] ساڵی ٦کۆچی بەرامبەر [[٦٢٨|٦٢٨زاینی]]، محەممەد فەرمانی کرد بە شوێنکەوتووەکانی ئامادەکاری بکەن بۆ ڕێوڕەسمەکانی [[عەمرە|عومرە]] لە [[مەککە]]، دوای ئەوەی لە خەونیدا بینی خۆی و ھاوەڵەکانی چوونە [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتی حەرامەوە]]،[[تەواف]]ە و عەمرەی ئەنجامداوە عەرەب و خەڵکی دەوروبەری بیابانەکەیان کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بچنە دەرەوە، ڕۆژی دووشەممە سەرەتای مانگی [[زولقەعدە]] لە ساڵی ٦ی کۆچی ، لە ساڵی ١٤٠٠ یان ١٥٠٠، <ref name="ابن سعد-الحديبية">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> دەرچوون بە بێ چەک تەنھا چەکی گەشتیار نەبێت،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و کاتێک قوڕەیش بەوەیان زانی، بڕیاریان دا نەھێڵن بچێتە [[کەعبە|کەعبەوە]]، ٢٠٠ سوارچاکیان بە سەرکردایەتی [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] نارد بۆ ڕێگەی سەرەکی [[مەککە]]، بەڵام محەممەد ڕێگەیەکی سەختتری ھەڵبژاردبوو بۆ ئەوەی ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، <ref name="ابن حزم-الحديبية">جوامع السيرة، [[ابن حزم (توضيح)|ابن حزم]]، ص207-211، دار المعارف، [[مصر]]، ط1900.</ref> تا گەیشتە حودەیبیە لە دووری ٩ میل لە مەککەوە،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref> کۆمەڵێک کەس ھاتنە لای محەممەد ئەویش پێی وتن:« ئێمە بۆ شەڕ نەھاتووین، بەڵکو ھاتووین عەمرە بکەین ، شەڕ و کوشتار قوڕەیشی ماندوو کردووە،چی دەبێت ئەگەر ئەوان دەستبەرداری نێوان من و سەرجەم عەرەبەکانی تر ببن، ئەگەر ئەوان سەرکەوتن بەسەرمدا ئەوا ئاواتی ئەوان دێتەدی،ئەگەر خوا منیشی سەرخست ئەوا بە لێشاو دێنە ناو ئاینی ئیسلامەوە،با ئەوانش بە خواستی خۆیان پەیمان لەگەڵ ھەرکەس دەبەستن ئازادن ،ئیتر قوڕەیش نیازی چی یە؟ سوێند بە خودا بەردەوام تێدەکۆشم لە پێناو ئەو ئاینەی خودا بەمن ئەسەردە کردووە،تا خودا سەری دەخات یان من لە پێناویدا لە ناو دەچم»<ref>صحيح البخاري، البخاري، عن المسور بن مخرمة، رقم: 2731.</ref> .پێغەمبەر خەداشی کوری ئەمییە خەزاعی ناردە لای قورەیش بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیەنێتە سەرکردەکانی قورەیش کە بۆ شەڕ نەھاتوون، ھەندێک کەس ویستیان نێردراوەکە بکوژن بەڵام حەبەشەکان ڕێگەیان نەدا بیکوژن و ئازادیان کرد، ئەویش گەڕایەوە لای پێغەمبەر. ھەڵوێست و نیازەکانی پێغەمبەر بووە جێی سەرنجی ھاوپەیمانەکانی قوڕەیش ، قوڕەیشیەکانیش لە ترسی لە دەستدانی ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە وتوێژ لەگەل محەممەد. ئەوەبوو کاتێک حەلیسی کوڕی عەلقەمە گەورەی حەبەشیەکان لەلای موسڵمانەکان گەڕایەوە و بینی ئەوان بەرگی ئیحرامیان پۆشیوە و قوربانیان ئامادەکردووە، وتی ( ئەی سەرکردەکانی قوڕەیش ، سوێد بەخوا ئێمە لەسەر ئەوە ھاوپەیمانیمان لەگەڵ ئێوە نەبەستووە ،کە ڕێگە لە کەسانێک بگرن مەبەستیان مەزن ڕاگرتنی ماڵی خودایە ،بە کەسەی گیانی حەسیلی بەدەستە ،واز لە محەممەد دێنن عەمرەکەی بکات باشە ، ئەگەینا ھەموو حەبەشییەکان وەک ھەڵمەتی یەک پیاو) وتیان (بەسە ئەی (حەلیس)ماوەیەک وازمان لێبێنە تا لەناو خۆماندا لەسەر بڕیارێک ڕێکدەکەوین)<ref>السيرة النبوية لابن هشام ص 313</ref> پاشان ووتوێژ کەوتەوە لە نێوان موسڵمانان و قوڕەیشدا.پێغەمبەر [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانی]] وەک نێردراوی خۆی ناردە لای قوڕەیشیەکان بۆ ئەوەی لەگەڵیان وتووێژبکات .عوسمان و چەند کەسێکی دیکە بەرەو شاری مەککە ڕێکەوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ لە [[مەککە]] مانەوە .پێغەمبەر وا گومانی کرد کە کوژرابن <ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>بۆیە ھاوەڵاکانی بانگ کرد و بەیعەتی لێوەرگرتن کە لە دوژمن ڕانەکەن ، هەندێکیشیان بەیعەتی مردنیاندا بە پێغەمبەر، ئەم بەیعەتدانە بە بەیعەتی ڕەزوان لە مێژوودا ناسراوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> کاتێک موسڵمانەکان خۆیان ئامادە دەکرد بۆ ئەگەری بەرپا بوونی شەڕ، قوڕەیش سوھێلی کوری عومەریان ناردە لای پێغەمبەر بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێکی ئاشتەوایی واژۆ بکات کە بە [[سوڵحی حودەیبییە]] ناسراوە,ئەو ڕایگەیاند ھەر ڕێکەوتنێک بکەین پێویستە ئەو بەندەی لە خۆ گرتبێت کە ئەم ساڵ بگەڕێنەوە و ساڵێکی دیکە بێنەوە بۆ ناو مەککە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Muhammad letter muqawqis.jpg|وێنۆک|شوێنەوارێکی پەیامی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەلموقاوقیس، فەرمانڕەوای [[میسر]]، بانگھێشتکردنی بۆ ئیسلام، وەک یەکێک لە دەرئەنجامەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]. لە مۆزەخانەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] پارێزراوە.]] سەرئەنجام ھەردوولا ڕازی بوون، ھەر لە ڕێکەوتنەکەدا ھاتبوو جەنگ و شەڕ لە نێوانیان بۆ ماوەی دە ساڵ ڕابوەستێت تاوەکو سەر و ماڵی خەڵکی پارێزراو بێت و کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر کەسی تر، ھەروەھا ھەرکەسێک بەبێ پرسی خاوەنەکەی ھەڵبێت و بڕواتە لای (محەممەد)دەبێت (محەممەد)بیداتەوە قوڕەیش، بەڵام ھەرکەسێک لەلای (محەممەد)ەوە ڕابکاتە لای قوڕەیش ئەوە نادرێتەوە (محەممەد). ھەروەھا ھەرکەس و لایەنێک دەیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ محەممەد ببەستێت ئازادە وە ھەرکەس و لایەنێک بیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ قوڕەیش بکات ئازادە، محەممەد و ھاوەڵەکانی ئەم ساڵ دەگەرێنەوە و ناڕۆنە مەککەوە،ساڵی داھاتوو دێنەوە و دەڕۆنە ناو مەککەوە و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ دەمێننەوە تەنیا چەکی سواریان پێ بێت و نابێت قوڕەیش ڕگەیان لێ بگرێت) بەم شێوەیە پەیمانەکە بەستراو لە دوو پەڕدا نوسرایەوە دانەیەکیان درایە دەست پێغەمبەر و دانەیەکی دیکەیان دا بە سوھەیل کوری عومەر.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان بە ھۆی مەرجەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]، و ئەنجامنەدانی عەمرە ھەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «ھەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام ھیچیان ھەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای ھەستان و قوربانییەکانیان کرد.<ref>[[صحيح البخاري]]، [[محمد بن إسماعيل البخاري|البخاري]]، عن [[المسور بن مخرمة]]، رقم: 2731.</ref>دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و ھەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوك|یەکەم=FoulaBook-مكتبة فولة|ناونیشان=https://foulabook.com/ar/book/%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9-pdf|سەردێڕ=تحميل كتاب صلح الحديبية تأليف عبد الحميد جودة السحار pdf|زمان=ar}}</ref> .لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - عمرو بن أمية- الجزء رقم3|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=310&bk_no=60&flag=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref>کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، [[موسڵمان]] بوو، <ref>تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، أبو القاسم علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله، ج45، ص45، دار الفكر، بيروت، ط1995.</ref>و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بابتي ،الدكتورة|یەکەم=عزيزة فوال|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=riBLDwAAQBAJ&pg=PT190&lpg=PT190#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=موسوعة الأعلام (العرب والمسلمين والعالميين) 1-4 ج2|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|زمان=ar}}</ref> و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەھمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصحابي عبد الله بن حذافة السهمي - الصحابة والتابعين|ناونیشان=https://hawlalrasool.com/o/الصحابي-عبد-الله-بن-حذافة-السهمي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlalrasool.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophet Muhammad's Letters to Kings (628 CE)|ناونیشان=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cyberistan.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص258-290، دار صادر، بيروت.</ref> === غەزای خەیبەر و مۆتە === {{سەرەکی|غەزای خەیبەر}} {{سەرەکی|غەزای موئتە}} دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەھۆی ھاندانی ھۆزەکان لە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] دژی موسڵمانان  ،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص300.</ref> بۆ ئەو مەبەستە بە نھێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (ھەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە [[غەزای خەیبەر|خەیبەر]] ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص211-218، دار المعارف، ط1900.</ref> و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە).<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان ھێرشدەکاتە سەریان، ھەروەھا داوای یارمەتیان لە ھۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان ھێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان.<ref>هاشم, یەحیا الملاح (٢٠١١). مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین. چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر. pp. ٣٨٦.</ref>بەمەش لە یارمەتیەکانی ھۆزی غەفتان بێ بەش بوون.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی ھێرشی کرد. توانیان سەرکەوتووبن لە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکان و دیلی لێ گرتن لە ناویان [[سەفییە کچی حوییەی]] کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A9-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1-7-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> دوا قەڵا کە داگیرکرا بریتی بوون لە ئەلوەتیح و ئەلسەلام و موسڵمانان بۆ چەند شەوێک گەمارۆیان دا، تا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. محەممەد ئەیویست جولەکەکان دەربکات لە خەیبەر بەڵام لەگەڵیان ڕێکەوت لەسەر ئەوەی ساڵانە نیوەی بەروبوومەکەیان بدەن بە موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة فتح خيبر 7 ھ القصة الكاملة للغزوة والفتح|ناونیشان=https://suwaidan.com/the-story-of-the-conquest-of-khaybar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=suwaidan.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - البداية والنهاية - سنة سبع من الهجرة النبوية - غزوة خيبر- الجزء رقم6|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=366&idto=378&bk_no=59&ID=406|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} غزوة خيبر|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پاشان دوای ٨ مانگ، محەممەد لە زولقەعدەی ساڵی ٧کۆچی دەرچوو بۆ عومرە بەو پێیەی لە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنی حودەیبیەدا]] لەگەڵ قوڕەیش لەسەری ڕێککەوتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمرة القضاء.. سبب التسمية بهذا الاسم - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/136407/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} ما هي عمرة القضاء ؟ ومتى كانت ؟|ناونیشان=http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=عمرة القضاء أي ويقال لها عمرة القضية|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a7%d8%a1-%d8%a3%d9%8a-%d9%88%d9%8a%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref>لە جەمادی یەکەمی ساڵی ٨کۆچی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ غزوة مؤتة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تاريخ_غزوة_مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> [[غەزای موئتە]] ڕوویدا لە باشووری [[ئوردن]]، کە ھۆکەی کوژرانی پەیامبەرەکەی پێغەمبەر بوو کە ناردبووی بۆ پاشای بوسڕا تا بانگی بکات بۆ ئیسلام، کە حارس عومەیرئەزدی بوو،<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، ج3، ص455-480.</ref> محەممەد سوپایەکی ٣٠٠٠ کەسی نارد و لە بەرامبەریاندا سوپای ڕۆم ھەبوو بە سەرکردایەتی ھەرقل و ١٠٠٬٠٠٠ جەنگاوەرەوە، شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە [[موسڵمان|موسڵمانان]] لە دەرەوەی سنوورەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی ([[زەید کوڕی حاریسە]]، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون کوژران ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210101171815/https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر خالید [[خالید کوڕی وەلید]] سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ لە ڕێگای تەکنیکی سەربازی خۆی، توانى سوپای موسڵمانان بکشێنێتەوە بۆ [[مەدینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة مؤتة - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16663/غزوة-مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة وعبقریة خالد بن الولید العسکریة فی الانسحاب التکتیکی|ناونیشان=http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125214941/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص11 - كتاب سلسلة مصابيح الهدى - خالد بن الوليد في غزوة مؤتة - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7700/25|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة (1)|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130407/غزوة-مؤتة-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> شەڕەکە بە شکستی موسڵمانان کۆتایی ھات. خەڵکی مەدینە کاتێک سوپاکە گەڕایەوە سەرزەنشتیان کردن و ھاواریان کرد بەسەریاندا و دەیان وت (ھەڵھاتووەکان، ئێوە لە جیھاد کردن لە پێناو خوا ھەڵھاتوون )، محەممەد کاتێک ئەوەی بیست جوابی دانەوە و وتی (ئەمانە ھەڵھاتوو نین، بەڵکو ئەمانە کۆڵنەدەرن و راکەرەن ان شادەستیان کرد بە فڕێدانی خۆڵ بەسەر ڕووخساریان و دەیانگوت: ئەی ئاواران، ئایا ئێوە لە پێناو خودا ھەڵاتوون؟ محمد دەفەرموێت (ئەوان ھەڵنەھاتوون، ئەوانە ڕاکەرن إن شاء الله). <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص128-130، دار صادر، بيروت.</ref> === فەتحی مەککە === {{سەرەکی|فەتحی مەککە}} [[پەڕگە:Bilal.jpg|وێنۆک|وێنەکێشانێکی فارسی [[بیلالی حەبەشی|'''بیلالی کوڕی ڕەباح''']] لە کاتێکدا کە لە سەربانی [[کەعبە]] بانگی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژی]] دەکرد دوای [[فەتحی مەککە]] لە ساڵی ٨ی کۆچیدا.]] لە ئەنجامەکانی ڕێکەوتنی [[سوڵحی حودەیبییە|حودەیبیە]]، ھۆزی خزاعە ھاتنە ھاوپەیمانییەکەی محەممەدەوە، و بەنوبەکر چوونە ھاوپەیمانییەکەی قوڕەیشەوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> و بەنی بەکر و خزاعە شەڕ و کوشتاری سەردەمی نەزانی لە نێوانیاندا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%B3%D9%86%D8%A9-8-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> ماوەیەک بە ئیسلامەوە سەرگەرم بووبوون و پاشان شەڕ لەنێوانیان دەستی پێکردەوە، و [[قوڕەیش]] یارمەتی بەنوبەکریان دا،چەندین کەسیان لەیەکتری کوشت. بەمەش کۆتایی بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] لەگەڵ [[ئیسلام|موسڵمانان]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن فتح مكة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/261634/%D9%86%D8%A8%D8%B0%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە [[مەککە|مەککەوە]] ھات و ویستوی [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] نوێ بکاتەوە, بەڵام ڕەتکرایەوە. پاشان محەممەد فەرمانی ئامادەکردنی سوپا و جوڵەی بەرەو [[مەککە]] دەرکرد، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ جەنگاوەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ساڵی ٩ک، بەرەو مەککە کەوتنە جووڵە بە شێوەی نھێنی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=علي|سەردێڕ=فتح مكة.. فتح من الله ونصر مبين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/5/30/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%83%d8%a9-%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d9%88%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d9%8a%d9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> وە خەڵک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.تاکوو شەو گەیشتنە مر زەھران لە دەورووبەری مەککە، بەھەڵکردنی ١٠ ھەزار مەشخەڵ ھەواڵی گەیشتنی سوپای چاوەروانەکراوی موسڵمانان گەیشتە سەرکردەکانی مەککە.پاشان ئەبوو سەفیان و حەکیم کوڕی حزام بۆ پشتراستکردنەوەی ھەواڵەکە لە مەککە چوونەدەر،لە ڕێگە بەدیلی کوڕی وەرقایان پێ گەیشت، بە بینی ئەو سوپایە زۆرە توشی سەرسوڕمان بوون و زانییان کە توانایی ڕووبەڕووبوونەوەیان نییە. لەو کاتەدا [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب]] کە پێشتر بۆ بینینی محەممەد بەڕێکەوتبوو گەیشتە لایان، داوای لێکردن باوەڕ بە ئیسلام بھێنن و ببنە موسڵمان گەرەنتی پاراستنی گیانان دەدا تا دەگەنە لای پێغەمبەر، ئەوانیش ڕازی بوون و دواتر چوونە لای محەممەد موسڵمان بوونیان ڕاگەیاند.<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص140-203.</ref>ڕۆژی سێشەممە، ١٧ی ڕەمەزان لە ساڵی ٨ی کۆچی، سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەی بۆ شاری مەککە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref><ref>سعد بن عبادة قائل عبارة نسخة محفوظة 16 أغسطس 2016 على موقع واي باك مشين.</ref>موسڵمان بوونی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سفیان]] کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش کاریگەری زیاتر ھەبوو بۆ ئەوەی موسڵمانان بەبێ شەڕ بچنە ناو مەککە، محەممەد لەگەڵ ئەبوو سفیان ڕێکەوت خەڵکی مەککە ڕازی بکات لەکاتی چوونە ناوەی سوپای ئیسلام خەڵک ڕووبەروویان نەبێتەوە، پاشان گەڕایەوە مەککە بۆ ئەوەی قسەکانی محەممەدیان پێ بلێت واتە: ھەرکەسێک بچێتە ناو ماڵی ئەبووسفیان پارێزراودەبێت ! وە ھەرکەسێک دەرگاکەی ماڵەکەی دابخات ونەیەتەدەرەوە پارێزراو دەبێت! وە ھەرکەسێک بچێتە ناو مزگەوتەوە (بیت الحرام-کەعبە) پارێزراو دەبێت”.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص315.</ref>ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆرلەلایەن خەڵکی مەککەوە پێشوازی لێ کرا. [[پەڕگە:Kaaba (1910)-2.jpg|ڕاست|وێنۆک|[[کەعبە]] ساڵی [[١٩١٠]]]] دواتر محەممەد فەرمانی بە یەکە سەربازییەکانی دا لە چەند شوێنێکەوە بچنە ناو مەککە بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کەس بنەوە تەنھا ئەوانە نەبێت کە شەڕیان لەگەڵ دەکەن.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> ئەوەبوو [[خالید کوڕی وەلید]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لە لە خوارەوە، وە [[زوبەیر کوڕی عەوام]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لەسەرەوە و [[ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح]] لە دۆڵەکەوە ھاتە ناوەوە مەککە <ref name="الرحيق-فتح مكة2">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص372-394.</ref> <ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref>لەکاتی چوونە ناو مەککە تەنھا لەلای [[خالید کوڕی وەلید|خالید کوڕی وەلیدەوە]] تووشی ڕووبەڕووبوونەوە بوون،ھەندێک لە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی [[ئەبوو جەھل]] ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە،خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان کوژران.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref> سوپاکە گەیشتە [[کەعبە]], و چوونە ناو [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتەکە]], محەممەد لە [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەش]] نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون <ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4720.</ref>و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بھێنن و بیانشکێن.<ref name=":0" /> === ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان === ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە [[مەککە]] لە '''[[شەڕی حونەین|غەزای حونەین]]''' دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکھاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص397-407.</ref>دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص248-276.</ref> و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان.<ref>رواه مسلم، في صحيحه، عن أنس بن مالك، رقم: 1059.</ref><ref>الفصول في سيرة الرسول ﷺ، ابن كثير، ص84-85.</ref>لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو،<ref>دلائل النبوة، البيهقي، ج5، ص362، رقم: 2028.</ref> دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر <ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، ص46، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref>بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص195-221، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>غزوات الرسول وسراياه، ابن سعد، ص80-82.</ref> و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref> و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص989-1075، عالم الكتب، بيروت.</ref> موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیھاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیھێشت ئەو کارە بکەن . .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref>زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی ھیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە ھیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.<ref>See, for example, Bowersock, Glen Warren, Peter Robert Lamont Brown and Oleg Grabar Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World (1999, Harvard University Press) p. 597, which notes that many of the details surrounding Muhammad's life as given in the biographies, are "problematic in certain respects, the most important of which is that they represent a tradition of living narrative that is likely to have developed orally for a considerable period before it was given even a relatively fixed written form. Ideally, one would like to be able to check such accounts against contemporary evidence... however, there is no relevant archaeological, epigraphic, or numismatic evidence dating from the time of Muhammad, nor are there any references to him in non-Muslim sources dating from the period before 632." Also cf. El-Cheikh, Nadia Maria Byzantium Viewed by the Arabs (2004, Harvard University Press) p. 5, "One major challenge to examining initial contacts between Byzantium and the early Muslim umma arises from the controversy surrounding the traditional Islamic account......sources are not contemporaneous with the events they purport to relate and sometimes were written many centuries later. These sources contain internal complexities, anachronisms, discrepancies, and contradictions. Moreover, many of them provide evidence of embellishment and invention that were introduced to serve the purposes of political or religious apologetic."</ref> لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص222-228، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref>و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص436-452.</ref> بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص248، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> === حەجی ماڵاوایی === [[پەڕگە:Petrograd, № 923-Dorn 312, fol 313 The Last Sermon of the Prophet Muhammad.jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ|وێنەیەکی فارسیی کۆتا وتاری پێغەمبەر محەممەد، کە لەلایەن عەلی قاسمەوە وێنا کراوە لە دەستنووسێکی ئەحسەن ئەل-کیبار لە ساڵی ١٥٢٦]] لە زولقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی، پێغەمبەر محەممەد ویستی ڕێوڕەسمەکانی [[حەج]] ئەنجام بدات، دوای ئەوەی ٩ ساڵی لە مەدینە بەسەربرد بێ ئەوەی حەج بکات،<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص384.</ref>بۆیە بە خەڵکەکەی ڕاگەیاند کە بۆ ئەو مەبەستە بەرەو مەککە بەرێ دەکەوێت.بۆیە خەڵکێکی زۆر ھاتنە مەدینە, ھەموویان ھەوڵیاندەدا لەگەڵ محەممەد سەفەر بکەن بەرەو مەککە.ئەم حەجە لە مێژوودا بە حاجی حەجی ماڵاوایی, یان حەجی پەیوەندی, یان حەجی ئیسلام ناسراوە, بەڵام زیاتر بە حەجی ماڵاوایی ناسراوە<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> چونکە لە وتارەکەی ماڵاوایی لە موسڵمانان کردو دوای ئەوە حەجی نەکردەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، تحقيق: مصطفى عبد الواحد، ج4، ص211-413، دار المعرفة، بيروت، ط1971.</ref> ھەروەھا باسی ئەو شتانەی بۆ کردن کە [[حەرام]] یان [[حەڵاڵ]]ن، لە ڕۆژی ٢٥ی زوقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی،<ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref> محەممەد دەرچوو بەرەو [[مەککە]] لەگەڵ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی ژن و پیاودا. <ref name="الحلبية-الوداع">السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>بە وتنەوەی «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك»<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref> چووە مەککەوە لە ڕۆژی یەکشەممە ٤ی زیلحەجە، <ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref>و چووە مزگەوتی حەرامەوە، دوای ئەوەی مەناسیکەکانی حەجی ئەنجامدا، ووتاری حەجی ماڵاوایی دا.<ref name=":6">رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن عبد الله، رقم:1218.</ref><ref name=":6" /> لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە [[قورئان]]ییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ (<small>[[وەرگێڕاوەکانی قورئان بۆ زمانی کوردی|کوردی]]</small>: ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)<ref>سورەتی مائیدە، ئایەتی ٣</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وه‌رگێڕانی ماناكان ئایه‌تی 3 سوره‌تی سورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref>لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم الغدير كمال الدين وتمام النعمة|ناونیشان=http://www.alshirazi.net/monasabat/monasabat/61.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.alshirazi.net}}</ref> == کۆچی دوایی == [[پەڕگە:Mrs Aisha room.jpg|وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە]] یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> {{قورئان|سوورەت=١١٠|ئایەت=١|کوردی=کاتێ یارمەتی و کۆمەکی خوا دێت، شاری مەککە ڕزگار دەکرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەکرێت}}.<ref>سورەتی نەسر، ئایەتی ١</ref> لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەھێز بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] بمێنێتەوە. و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] کرد نویژیان پێ بکات،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد، ج2، ص308، دار صادر، بيروت.</ref> لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت [[مزگەوتی پێغەمبەر]].<ref>نور اليقين في سيرة سيد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص205، دار المعرفة، بيروت، ط2004.</ref> === پاش وەفاتی === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە ھەبوو کە دەبێتە جێنشین،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص457-470.</ref> کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص77-83، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری]] سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص448-461.</ref> ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: علي شيري، ج5، ص270، دار إحياء التراث العربي، ط1988.</ref>سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |سەردێڕ=تۆڕی شیعەی جیھانی |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزھەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حكيم|یەکەم=گۆران|سەردێڕ=ململانێی سوننەو شیعە: باکگراوندێکی مێژووی و نەزیفێکی بەردەوام|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2018/07/14/%d9%85%d9%84%d9%85%d9%84%d8%a7%d9%86%db%8e%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%86%d9%86%db%95%d9%88-%d8%b4%db%8c%d8%b9%db%95-%d8%a8%d8%a7%da%a9%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%88%d9%86%d8%af%db%8e%da%a9%db%8c-%d9%85%db%8e/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی [[خەلافەتی ڕاشدین]] دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی [[ئیسلام]] و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە [[زەکات]] کرد،<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد،<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا [[مێزۆپۆتامیا|وڵاتی نێوان دوو ڕووبار]] و وڵاتی [[فارسەکان|فارس]] و [[شام]] و [[میسر]] فەتح کرا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=كهەیفی|سەردێڕ=پوختەیەک لە ژیانی عومەری کوڕی خەطاب ڕەزای خوای لێبێت|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/15/%d9%be%d9%88%d8%ae%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%83%d9%88%da%95%db%8c-%d8%ae%db%95%d8%b7%d8%a7%d8%a8-%da%95%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umar I {{!}} Biography, Caliph, Achievements, & Death {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Umar-I|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == موعجیزەکانی == {{سەرەکی|موعجیزەکانی محەممەد}} موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد [[قورئان|قورئانە]]، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الجواب عن شبهة أن القرآن يدل على أن الله لم يؤيد نبيه بمعجزات غير القرآن - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809210636/https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان]] بەپێی بیروباوەری [[ئیسلام|موسڵمانان]]، [[قورئان]] موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،{{قورئان|سوورەت=١٧|ئایەت=٨٨|کوردی=ئەی محمد پێیان بڵێ: سوێند بە خوا ئەگەر ھەموو ئادەمیزادو پەریەکان کۆ ببنەوەو (ھەوڵی بەردەوام بدەن تا) قورئانێکی وەکو ئەمە دانێن و بیھێننە (مەیدان) ناتوانن کاری وابکەن و ناتوانن لە وێنەی بھێنن، ئەگەر چی ھەموو لایەکیان ببنە پشتگیرو یارمەتیدەری یەکتر}}.<ref>سورەتی ئیسرا، ئایەتی ٨٨</ref> بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی [[عەرەب]] و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە.<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان،<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التوبة|یەکەم=غازي|سەردێڕ=الإعجاز العلمي في القرآن.. تصويب الاتجاه|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2009/10/29/%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b9%d8%ac%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%8a%d8%a8|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Rima_Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APOD: 2002 October 29 - A Lunar Rille|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apod.nasa.gov}}</ref> زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگ]]ەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلائل النبوة - المعجزات الحسية للرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saaid.net}}</ref>]] === لەتکردنی مانگ === موسڵمانانی [[سوننە]] کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص270-272، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ [[مەدینە]]، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4864.</ref> ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە، {{قورئان|سوورەت=٥٤|ئایەت=١|کوردی=ڕۆژی قیامەت نزیک بۆتەوە و مانگیش لەت بوو}}.<ref>سورەتی قەمەر، ئایەتی ١</ref>لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە ھەیە بەھی نەبوونی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی .<ref>Wensinck, A.J. "Muʿd̲j̲iza." دائرة المعارف الإسلامية. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007.</ref> === لە موعجیزەکانی دیکە === دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو،<ref>خلاصة سير سيد البشر، المحبّ الطبري، ص107-107، تحقيق: طلال بن جميل الرفاعي، مكتبة نزار مصطفى الباز، ط1997.</ref> و ھەواڵەکانی دەربارەی [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بەوەی کە خوا دەیکاتە ھۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان،<ref>المطالب العالية، ابن حجر العسقلاني، ج4، ص262.</ref> و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات،<ref>رواه مسلم في صحيحه عن عائشة بنت أبي بكر، رقم: 2450.</ref> ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە.<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج1، ص249-258، دار الفكر، بيروت، ط1988.</ref>لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە <ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص412، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref>و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مواهب الجليل في شرح مختصر خليل - كتاب الطهارة - باب يرفع الحدث وحكم الخبث- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=85&idfrom=0&idto=0&flag=1&bk_no=19&ayano=0&surano=0&bookhad=0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref>قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا،<ref>تفسير ابن كثير، عن أبي ذر الغفاري، ج5، ص76.</ref> و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، <ref>تخريج مشكاة المصابيح، ابن حجر العسقلاني، ج5، ص346.</ref>و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف،<ref>رواه أبو داود، في سننه، عن عبد الله بن جعفر، رقم: 2549.</ref> ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش<ref>دلائل النبوة، البيهقي، عن عاصم بن عمر بن قتادة، ج3، ص276، رقم: 1110.</ref> و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/althaalabi/9/118|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=tafsir.app}}</ref> == ژیانی تایبەتی == === خێزانەکانی === {{سەرەکی|دایکانی باوەڕداران}} خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن،<ref name=":7">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، ص 132.</ref> و ھۆی جیاوازیەکەش لە [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتییدایە]]، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە کچی خوەیلد]]، [[سەودە کچی زەمعە]]، [[عائیشە]] کچی ئەبووبەکر، [[حەفسە کچی عومەر]]، [[ئوم سەلەمە]]، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ [[زەینەب کچی جەحش]]، جوەیریە کچی حارس، [[زەینەب کچی خوزەیمە|زەینەب کچی خوزیمە]]، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش [[سەفییە کچی حوییەی|سەفییە کچی حویەی]] لە بەنی ئیسرائیلە، و [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتی]] ئەمێنێتەوە کە لە [[میسر]]ەوەیە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubārakfūrī|یەکەم=Ṣafī al-Raḥmān|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r_80rJHIaOMC&redir_esc=y|سەردێڕ=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Darussalam|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٨٩٩-٥٥-٨|زمان=en}}</ref>و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.<ref name=":7" /> === مناڵەکانی === محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدد أبناء وبنات النبي صلى الله عليه وسلم - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/23294/%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) <ref name=":8">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، ص130-139، دار المنهاج، ط2005.</ref>و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا)<ref name=":8" />، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام [[شیعە]] فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ [[عوسمان کوڕی عەفان]] پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، <ref name=":8" /> کە [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەن]] و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]] و [[زەینەب کچی عەلی|زەینەب]] و ئوم کەلسوم بوون. === موالی و خزمەتکارەکانی === محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ [[زەید کوڕی حاریسە|زەید کوری حاریسە]] (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش [[ئیسلام]]) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع،<ref name=":8" /> و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=السيره الذاتيه لمحمد ابن عبدالله, عليه الصلاه والسلام - مجلة رجيم|ناونیشان=https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شێوەی === موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە [[ترمزی]] دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛<ref>کتێبی لشمائل المحمدیة لە نوسینی الحافظ الترمذی لاپەڕە ٢–١٤</ref> * '''جەستەی''': بەشکۆ و بەرز بووە،<ref name="ReferenceA">لە سیوتی گێردراوەتەوە لە کتێبی الجامع الصغیر لە ھند بن ابی ھالە وەرگیراوە بە ژمارە:٦٤٩٣</ref> نە بەرز بووە و نە کورت،<ref>رواه ابن كثير في البداية والنهاية عن أبي هريرة، ج6، ص21.</ref> بەڵام لە بەرزییەوە نزیک بووە، ڕەنگی گوڵی بووە،<ref name="ReferenceA"/> نە سپی بووە نە ئەسمەر.<ref>لە سەحیحی بوخاری گێردراوەتەوە لە ئەنەسی کوری مالیکەوە بە ژمارە:٣٥٤٧</ref> * '''سەر و قژی''': سەری گەورە بووە، سەری بەرز، و قژی زۆر ڕەش بووە،<ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البدایە والنھایە گێراویتیەوە لە ئەبو ھورەرەش وەرگیراوە بەشی ٦ لاپەڕە ٢١.</ref> قژی نە لوول بووە و نەخاو، کاتێک وەفاتی کردووە لە سەر و ڕیشیدا ٢٠ تاڵی سپی نەبووە.<ref name="ReferenceB">رواه ابن عبد البر في كتابه الاستذكار عن علي بن أبي طالب، ج7، ص336.</ref><ref name="ReferenceD">رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك، رقم: 3547.</ref><ref name="ReferenceD"/> * '''دەست و قۆڵی''': قۆڵی درێژ بووە، زۆر موودار بووە، دەست و قاچی ئەستوور بووە، پەلەکانی درێژ و جومگەکانی بەھێز بووە.<ref name="ar.wikipedia.org">https://ar.wikipedia.org/wiki/وصف_النبي_محمد</ref> * '''شان و سنگ و سکی''': شانەکانی فراوان بوون، زۆر موودار بووە و سنگی بەرز بووە، و سنگی پان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Depictions_of_Muhammad</ref> * '''نیشانەی پێغەمبەرایەتی''': نیشانەیەکی سوور وەک ھێلکەی کۆتر، یان وەک ھیلال، چەند موویەکی کۆبووەوەی تیابووە لە نێوان شانییدا، و ئەمەش لە نیشانەکانی پێغەمبەرایەتی بووە بەپێی بیروباوەری موسڵمانان.<ref>ھەیسمی گێراوێتیەوە لە کتێبی مجمع الزوائد لە سەلمانی فارسی وەرگیراوە لە بەشی ٩ لاپەرە ٣٤٣.</ref> * '''ڕووخسار و ناوچەوانی''': ڕووخساری ڕێک بووە، زۆر بە تەواوی بازنەیی نەبووە، ناوچەوانی فراوان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البداية والنھاية گێراوێتیەوە لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی ٦، لاپەڕە ٢١.</ref> * '''چاو و برۆی''': چاوی زۆر ڕەش بووە، لە سپیاییەکەیدا سووری ھەبووە، و چاوەکانی زۆر فراوان بووە، و برۆکانی بەھێز و کەوانەیی بووە، و بە نەرمی بە یەک گەیشت بوونەوە.<ref name="ReferenceB"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن سمرة، رقم:2339.</ref> * '''لوت و دەمی''': لووتی ڕێک بووە، و دەمی گەورە بووە، و دانەکانی ناسک و ڕێک بوون.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>[[ئیمام]]ی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابر بن سمرەوە، بە ژمارە:'''٢٣٣٩'''.</ref><ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/محمد</ref> * '''قاچەکانی''': قاچەکانی گەورە بوون، ھەموو پێی لەسەر زەوی دادەنا<ref>ئیبن کەسیر گێراوێتیەوە لە کتێبی البداية والنهاية لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی شەشەم لاپەڕە ٢١.</ref><ref>ئیمامی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابری کوری سمرەوە، بە ژمارە :٢٣٣٩.</ref> [[پەڕگە:4025 Istanbul - Topkapi - Sbirciando da finestra sala reliquie - Foto G. Dall'Orto 27-5-2006.jpg|وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]]] === پێداویستی و ئاسارەکانی === لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا،<ref>کتێبی إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، بەشی ٢، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی [[قەسوا]] بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە [[میسر]] لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری [[قاھیرە]]، تا کاتی فەتحی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.<ref>کتێبی:إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، '''بەشی دووەم'''، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]]، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان،<ref>'''جریدة الحجاز:''' جدل حول تدمیر الوھابیة لما تبقّی من آثار إسلامیة - فؤاد المشاط تاریخ الوصول 7 یولیو 2011. نسخة محفوظة03 نوفمبر 2012 علی موقع وای باک مشین.</ref>، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت<ref>'''صحیفة عکاظ:''' مفتی مصر: الآثار النبویة عظیمة القیمة وتمثل تاریخ الإسلام تاریخ الوصول 7 یولیو 2011.نسخة محفوظة 24 سبتمبر 2015 علی موقع وای باک مشین.</ref><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص2، دار بیرسان.</ref><ref name="ReferenceC">'''علی الطالقانی. معھد الإمام الشیرازی الدولی للدراسات:'''توصیات ومقترحات لمعالجة ھدم الآثار، تاریخ الوصول 21 یولیو2011. نسخة محفوظة 15 أغسطس 2018 علی موقع وای باک مشین.</ref> لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر [[خیانەت]]ەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ [[ئەبوو ئەیووبی ئەنساری|ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی]]، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.<ref name="ReferenceC"/><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص182-183، دار بیرسان.</ref><ref>نصیحة لأخواننا علماء نجد، یوسف الرفاعی، ص12.</ref> == تێڕوانینەکان لەسەر کەسایەتیی محەممەد == === تێڕوانینی موسڵمانان === بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە،<ref>الفتاوى الحديثية، ابن حجر الهيتمي، ص346-349، تحقيق: أحمد عناية، دار التقوى، ط2008.</ref><ref>قال النبي محمد «أنا سيّد ولد آدم يوم القيامة»، رواه مسلم في صحيحه، عن أبي هريرة، رقم: 2278.</ref> و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو [[ئیسلام|موسڵمانان]] و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و [[ئیسلام]] ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت،<ref name=":9">الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج2، ص3، دار الكتب العلمية، ط2006.</ref><ref name=":9" /> گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان،<ref name=":10">مجموعة رسائل الإمام الغزالي - روضة الطالبين وعمدة السالكين، أبو حامد الغزالي، ص107، المكتبة الوقفية.</ref><ref name=":10" /> بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی. ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت،<ref>رواه مسلم في صحيحه، رقم: 2832.</ref> موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="محمد".. الاسم الأكثر شعبية بين المواليد الذكور في بريطانيا|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/دولي/محمد-الاسم-الأكثر-شعبية-بين-المواليد-الذكور-في-بريطانيا/2440257|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ساڵی [[٢٠٠٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammed is most popular name for baby boys in London|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/6194354/Mohammed-is-most-popular-name-for-baby-boys-in-London.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی،<ref>حسن المقصد في عمل المولد، جلال الدين السيوطي، ص5.</ref> لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی [[سوننە|ئەھلی سونەو جەماعە]] ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن،<ref>حول المولد النبوي الشريف، محمد علوي المالكي، ص11-12، دار جوامع الكلم، ط1997.</ref> موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».<ref>قال النبي محمد «من صلى عليّ صلاة لم تزل الملائكة تصلي عليه ما صلى عليّ فليقلّ عبد من ذلك أو ليكثر» رواه الدمياطي، في المتجر الرابح، رقم: 246، وقال عنه: حسن.</ref> === تێڕوانینی یەھوودی === نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی [[جوو|یەھوود]] جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[تەورات]] یەک ناگرێتەوە.<ref>The Bustan al-Ukul, by Nathanael ibn al-Fayyumi, edited and translated by David Levine, Columbia University Oriental Studies Vol. VI, p. 105</ref><ref>''Gan ha-Sekhalim'', ed. Kafih (Jerusalem, 1984), ch. 6.</ref> ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا. موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.<ref>[http://www.aishdas.org/student/navi.htm Prophet: True or False?], Gil Student</ref><ref>[http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml Jewish Views on Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}, Marc B. Shapiro</ref> === تێڕوانینی مەسیحییەت === [[پەڕگە:Dante and Virgil Meet Muhammad and His Son-in-law, Ali in Hell.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] و [[ڤێرجیل|ڤیرجیل]] لە دۆزەخدا محەممەد و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]] یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت،<ref>[http://orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx St. John of Damascus’s Critique of Islam], Orthodox Christian Information Centre</ref>لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد ھەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەھدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. <ref>[http://books.google.com/books?id=E6SIe0ommuYC&pg=PA169 Modern Western Christian theological understandings of Muslims since the Second Vatican council], Mahmut Aydin</ref> بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە [[ئەندەلوس]] و [[فەلەستین]] بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی [[ئەورووپا]] لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]. بەتایبەت لای [[پرۆتێستانت|پرۆستانتەکان]]. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکەکان]] ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە.<ref name="Quinn2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn|یەکەم=Frederick|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٢٥٦٣٨|شوێن=[[نیویۆرک|New York]]|پەڕەکان=١٧–٥٤|chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PAF5py-2Oi0C&pg=PA17}}</ref> ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hilaire Belloc {{!}} British author {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Hilaire-Belloc|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ [[مەسیح]] و [[مریەم|مریەمی]] دایک دایناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great and Enduring Heresy of Mohammed|ناونیشان=https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-great-and-enduring-heresy-of-mohammed|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Catholic Answers}}</ref> ھەروەھا چەندین بۆچوون ھەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو ھێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hilal|یەکەم=Sidi Mahmoud|سەردێڕ=تصريحات بنديكت وبيان نوسترا آيتاتي.. انحراف أم امتداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2006/9/27/%d8%aa%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%83%d8%aa-%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%8a%d8%aa%d8%a7%d8%aa%d9%8a|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> === تێڕوانینی ڕۆژئاوا === ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان [[ئیسلام]] و [[ئەورووپا]]دا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە [[تورکیا]] یان [[ئیسپانیا]] ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص35-39، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.<ref>ئەفسانەکانی ئەورووپا لەسەر ڕۆژھەڵات، ڕەنا قەبانی.</ref> لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕوناکبیری]] لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەدا]] و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان [[ئەورووپا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییدا]]، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص107، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، و تا لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا]] شەپۆلی [[ئیسلامۆفۆبیا]] بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.<ref>[http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss پێگەی ئەمڕۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss |date=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }},.</ref><ref>[http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm جەزیرە نێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}.</ref> نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».<ref>١٠٠ نەمرەکە [[مایکل ھارت]]</ref><ref>[https://archive.org/stream/MichaelHartRankingOfThe100GreatMuhammadNumber1/Michael+Hart+Ranking+of+the+100+Great++Muhammad+Number+1_djvu.txt Full text of "Michael Hart Ranking Of The 100 Great Muhammad Number 1]" لە [[وەیباک مەشین]] ەوە پارێزراوە</ref> === تێڕوانینەکانی تر === * [[ئایینی بابی|بابی]] و [[ئایینی بەھایی|بەھائی]] و [[ئەحمەدی]]، محەممەد بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان دادەنێن، بەڵام بە دوا پێغەمبەری دانانێن، و بەپێی ڕای ئەوان لە دوای محەممەد باب و بەھاء و غوڵام ئەحمەد قادیانی ھەیە. * لە دیانەتی سیلیما، محەممەد بە یەکێک لە قەدیسییەکان دانراوە (کەنیسەی کاسۆلیکی) * ناناک دامەزرێنەری دیانەتی سیخی بە یەکێک لە پیغەمبەرەکانی براھمای دادەنێت.<ref>Peter Teed (1992), p.424</ref> * کەنیسەی یەسوع مەسیح، بە یەکێک لە چاکسازەکانی دادەنێت وەک [[کۆنفۆشیۆس|کۆنفووشیوس]] و [[سوقرات]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەوانی تر، و پاداشتیان لای خوا وردەگرنەوە لە بەر بەھا ڕەوشتییەکانیان، و بانگەوازەکەیان بۆ ڕوناککردنەوە و ھێنانەدی ئاستێکی بەرزی تێگەیشتن لە نیو خەڵکدا.<ref>[http://www.lds.org/portal/site/LDSOrg/menuitem.b12f9d18fae655bb69095bd3e44916a0/?vgnextoid=2354fccf2b7db010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=bbaba1615ac0c010VgnVCM1000004d82620a____&hideNav=1 A Latter-day Saint Perspective on Muhammad - James A. Toronto].</ref> == ئەمانەش ببینە == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * [[فەرموودە]] * [[قورئان]] * [[ئیسلام]] * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]] {{col-2-of-3}} * [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەلیب کوڕی ھاشم]] *[[خەلافەتی ڕاشدین]] * [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلاقەتی ئەمەوی]] * [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] {{col-2-of-3}} * [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] * [[عومەر کوڕی خەتتاب]] * [[عوسمان کوڕی عەفان]] * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] {{col-end}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/54:1 سایتی تەنزیل] * ژیانی پێغەمبەری خوا لە قورئان و سوننەتدا، نوسینی/ محەممەد مەلا فائق شارەزووری * وێکپیدیای عەرەبی * [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }} ===کتێبنامە=== <!-- ATTENTION: If you add an entry into this section, please ensure that you include it within proper alphabetical order of the existing list, generally by author's last name --> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adil |یەکەم=Hajjah Amina |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=31tscfPF4tkC|سەردێڕ=Muhammad, the Messenger of Islam: His Life & Prophecy |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ISCA |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٤٠٩-١١-٨}} *{{cite encyclopedia |last=Ahmad |first=Anis |author-link=Anis Ahmad |date=2009 |title=Dīn |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |url-access=subscription |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |archive-date=5 December 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Shahab |بەستەری نووسەر=Shahab Ahmed |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZCcuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Before Orthodoxy: The Satanic Verses in Early Islam |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٤٧٤٢-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bukhari |یەکەم=Muhammed Ibn Ismaiel |سەردێڕ=The Translation of the Meanings of Sahih Al-Bukhari: Arabic-English |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧١٧-٣١-٩|translator-last=Khan |translator-first=Muhammad M.}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari|یەکەم=Abu Jafar Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sD8_ePcl1UoC |سەردێڕ=The History of al-Ṭabarī Vol. 8: The Victory of Islam: Muhammad at Medina A.D. 626-630/A.H. 5-8 |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٣١٥٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari |یەکەم=Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uyFjzQEACAAJ |سەردێڕ=The History of al-Tabari Vol. 6: Muhammad at Mecca |ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٧٠٦-٧٠٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony |یەکەم=Sean W. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_r7LDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٩٧٤٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ardic |یەکەم=Nurullah |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Islam and the Politics of Secularism |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٨٩٨٤-٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180122105439/https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arjomand |یەکەم=Said Amir |بەستەری نووسەر=Saïd Amir Arjomand |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rNGAEAAAQBAJ|سەردێڕ=Messianism and Sociopolitical Revolution in Medieval Islam |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٨٧٥٩-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTqRqVNtBfoC |سەردێڕ=Muhammad: A Prophet for Our Time |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١١٥٥٧٧-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Armstrong|یەکەم=Karen |بەستەری نووسەر= Karen Armstrong|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=[[Muhammad: A Prophet for Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک= ٩٧٨٠٠٦٢٣١٦٨٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z) |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/6997 |editor-last=Bearman |editor-first=Peri |editor-link=Peri Bearman |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٧٥٦-٢|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Thierry |editor-link2=Thierry Bianquis |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C. Edmund |editor-link3=C. Edmund Bosworth |editor4-last=Donzel |editor4-first=E. J. van |editor-link4=E. J. van Donzel |ref = {{harvid|Bearman et al.|2002}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeston |یەکەم=A. F. L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC |سەردێڕ=Arabic Literature to the End of the Umayyad Period |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٠١٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Clinton |دوایین=Bennett |بەستەری نووسەر=Clinton Bennett |سەردێڕ=In search of Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922131141/https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bogle |یەکەم=Emory C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IpFhLDUw20gC |سەردێڕ=Islam: Origin and Belief |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٨٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borup |یەکەم١=Jørn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FMG0DwAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Diversity in Asia |دوایین٢=Fibiger |یەکەم٢=Marianne Qvortrup |دوایین٣=Kühle |یەکەم٣=Lene |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤١٥٨١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o58K2t344YQC |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٨٣٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Daniel W. |بەستەری نووسەر=Daniel W. Brown |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TPbLcSlUs8cC |سەردێڕ=A New Introduction to Islam |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢١٦٠٤-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A.C. |بەستەری نووسەر=Jonathan A. C. Brown|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Muhammad: A Very Short Introduction |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٩٢٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadveryshor00brow}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheikh |یەکەم=Nadia Maria El |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lRPRCgAAQBAJ |سەردێڕ=Women, Islam, and Abbasid Identity |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٣٦٣٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cimino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ="No God in Common": American Evangelical Discourse on Islam after 9/11 |journal=[[Review of Religious Research]] |بەرگ=٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٦٢–٧٤|doi=10.2307/3512048 |jstor=3512048}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cole |یەکەم=W. Owen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1T_UAwAAQBAJ |سەردێڕ=Six World Faiths |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=A&C Black |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٤٩٦٤-١}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Conrad |یەکەم=Lawrence I. |بەستەری نووسەر=Lawrence Conrad |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٥٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|s2cid=162350288 |doi=10.1017/S0041977X00049016}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Orientalism and Islam: European Thinkers on Oriental Despotism in the Middle East and India |ناونیشان=https://archive.org/details/orientalismislam00curt |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |پەڕە=[https://archive.org/details/orientalismislam٠٠curt/page/n٤٢ ٣١]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٧٢٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deming |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2FKNAgAAQBAJ&dq=muhammad+bring+you+slaughter+quraysh&pg=PA68 |سەردێڕ=Science and Technology in World History, Volume 2: Early Christianity, the Rise of Islam and the Middle Ages |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٤٢-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dibble |یەکەم=Roy |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73644 |سەردێڕ=Mohammed |ڕێکەوت=١٩٢٦|بڵاوکەرەوە=Viking Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Azhari |یەکەم=Taef Kamal |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_LaSvwEACAAJ |سەردێڕ=Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٢٣١٨-٢|پەڕەکان=٢٤–٥|chapter=Two Wives at the Same Time: Sawda and 'Aisha}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Islam: The Straight Path |edition=3rd |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know About Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |editor-link=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Islam |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٥٨-٠|پەڕە=١٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA |ناونیشان=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/198 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=What everyone needs to know about Islam |edition=2 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930142902/https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fontaine |یەکەم=P. F. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2cuUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Imperialism in Medieval History I: Dualism in Byzantine History 476–638 and Dualism in Islam 572–732 |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٢٣٤-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Forward |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Forward |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BCkQAQAAIAAJ |سەردێڕ=Muhammad: A Short Biography |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٦٨-١٣١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٣٨٦٠-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0HQCBQAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٢٥٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen |بەستەری نووسەر١=H. A. R. Gibb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IAajmgEACAAJ |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: Vol. 1- |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=Brian |دوایین٣=Donzel |یەکەم٣=Emeri J. van |بەستەری نووسەر٣=Emeri van Donzel |دوایین٤=Bosworth |یەکەم٤=Clifford Edmund |بەستەری نووسەر٤=Clifford Edmund Bosworth |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ref = {{harvid|Gibb et al.|1986}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil |یەکەم=Moshe |بەستەری نووسەر=Moshe Gil |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099 |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb |یەکەم=Sir John Bagot |بەستەری نووسەر=John Bagot Glubb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=miAqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life and Times of Muhammad |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cooper Square Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٤-١١٧٦-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goddard |یەکەم=Hugh |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=A History of Christian-Muslim Relations |ناونیشان=https://archive.org/details/historychristian00godd |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |chapter=The First Age of Christian-Muslim Interaction (c. 830/215) |پەڕەکان=٣٤–٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٣٤٠-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldman |یەکەم=Elizabeth |بەستەری نووسەر=Elizabeth Goldman |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Believers: spiritual leaders of the world |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٤٠-١|ناونیشان=https://archive.org/details/believersspiritu00gold}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KiawUHevW24C |سەردێڕ=The Rise of Islam |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٥٢٢-٩}} *{{cite encyclopedia |first1=Richard |last1=Gottheil |author-link1=Richard Gottheil |first2=Mary W. |last2=Montgomery |first3=Hubert |last3=Grimme |date=1906 |title=Mohammed |url=http://jewishencyclopedia.com/articles/10918-mohammed |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |publisher=[[Kopelman Foundation]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton |یەکەم=Lesley |بەستەری نووسەر=Lesley Hazleton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8b2JDQAAQBAJ |سەردێڕ=The First Muslim: The Story of Muhammad |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٦٣-٢٣٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgson |یەکەم=Marshall G. S. |بەستەری نووسەر=Marshall Hodgson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18b-K9AMLlwC |سەردێڕ=The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٤٦٨٦-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |بەستەری نووسەر١=Peter Holt (historian) |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |بەستەری نووسەر٢=Ann Lambton |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |بەستەری نووسەر٣=Bernard Lewis |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |edition=paperback |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5OO-AQAACAAJ |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|ref = {{harvid|Holt et al.|1977}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |بەستەری نووسەر١=Albert Hourani |دوایین٢=Ruthven |یەکەم٢=Malise |بەستەری نووسەر٢=Malise Ruthven |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Belknap Press; Revised edition |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard-Johnston |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Howard-Johnston |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I_9QEAAAQBAJ |سەردێڕ=Witnesses to a World Crisis: Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٦٠٨-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |یەکەم=R. Stephen |بەستەری نووسەر=R. Stephen Humphreys |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L-A9DwAAQBAJ |سەردێڕ=Islamic History: A Framework for Inquiry – Revised Edition |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٨٥٦-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Hisham |یەکەم١=ʻAbd al-Malik |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tug7AAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh |دوایین٢=Ibn Ishaq |یەکەم٢=Muhammad |بەستەری نووسەر٢=Ibn Ishaq |ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Kathir |بەستەری نووسەر١=Ibn Kathir |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muhammad Volume I |دوایین٢=Gassick |یەکەم٢=Dr Trevor Le |بەستەری نووسەر٢=Trevor LeGassick|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Garnet Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-١٤٢-٢|شوێن=Reading |translator-last=Gassick |translator-first=Prof Trevor Le}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Kathīr |یەکەم=Ismāʻīl ibn ʻUmar |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVdTAAAAYAAJ |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muḥammad: A Translation of Al-Sīra Al-Nabawiyya |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Center for Muslim Contribution to Civilization |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-٠٤٠-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irving |یەکەم=Washington |بەستەری نووسەر=Washington Irving |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p7EPAAAAYAAJ&pg=PA17 |سەردێڕ=Mahomet and His Successors |ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=P. F. Collier}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Scott Fitzgerald |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KEYSDAAAQBAJ |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Late Antiquity |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٧٧٥٣-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Steven |بەستەری نووسەر=Steven T. Katz |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lwpxEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Antisemitism |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٧٨٧٦٥-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kister |یەکەم=M. J. |بەستەری نووسەر=Meir Jacob Kister |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0PdbEAAAQBAJ |سەردێڕ=Society and Religion from Jahiliyya to Islam |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٥٨٥٠٢-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein |یەکەم=F. A. |بەستەری نووسەر=Frederick Klein |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5eJAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Religion of Islám |ڕێکەوت=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=K. Paul, Trench, Trübner |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٠٠٤٠٨-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kloppenborg |یەکەم١=Ria |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wN-mDwAAQBAJ |سەردێڕ=Female Stereotypes in Religious Traditions |دوایین٢=Hanegraaff |یەکەم٢=Wouter J. |بەستەری نووسەر٢=Wouter Hanegraaff |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٧٨٨٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |بەستەری نووسەر=Ira M. Lapidus |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |edition=2nd |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |سەردێڕ=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥١٤٤١-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lassner |یەکەم=Jacob |بەستەری نووسەر=Jacob Lassner |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jwdsUKLbS2wC |سەردێڕ=Jews, Christians, and the Abode of Islam: Modern Scholarship, Medieval Realities |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٧١٠٧-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |بەستەری نووسەر=Bernard Lewis |ڕێکەوت=٢٠٠٢|orig-year=1993 |سەردێڕ=The Arabs in History |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٣١٠-٨|title-link=The Arabs in History}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=David Levering |بەستەری نووسەر=David Levering Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zxuar_ISdcUC |سەردێڕ=God's Crucible: Islam and the Making of Europe, 570-1215 |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=W. W. Norton & Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٧٩٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lindemann |یەکەم١=Albert S. |بەستەری نووسەر=Albert Lindemann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SaEUDAAAQBAJ |سەردێڕ=Antisemitism: A History |دوایین٢=Levy |یەکەم٢=Richard S. |بەستەری نووسەر٢=Richard S. Levy |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٣٥٠٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|title-link=The Succession to Muhammad}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Margoliouth |یەکەم=David S. |بەستەری نووسەر=David Samuel Margoliouth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rwhm1b9hZh0C |سەردێڕ=Mohammed and the Rise of Islam |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cosimo, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٦٤٠-٥٠٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Judith |بەستەری نووسەر=Judith Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC|سەردێڕ=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٢٩٤١-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir |یەکەم= William |بەستەری نووسەر=William Muir |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ |سەردێڕ=The Life of Mahomet and History of Islam to the Era of the Hegira: With Introductory Chapters on the Original Sources for the Biography of Mahomet and on the Pre-Islamite History of Arabia |ڕێکەوت=١٨٦١|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder&Company, 65, Cornhill}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muranyi |یەکەم=Miklos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bsXXAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Ashgate |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٧٨-٧٠٣-٧}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan |یەکەم=Diane |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6oHDEAAAQBAJ |سەردێڕ=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing USA |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٠٢٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muesse |یەکەم=Mark W. |بەستەری نووسەر=Mark W. Muesse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8hxEAAAQBAJ |سەردێڕ=Four Wise Men |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lutterworth Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٨٨-٩٥٢٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Murray |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=trene_8DY10C |سەردێڕ=Suicide in the Middle Ages: Volume 2: The Curse on Self-Murder |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦١٣٩٩-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nagel |یەکەم=Tilman |بەستەری نووسەر=Tilman Nagel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YvgdEAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad's Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٧٤٩٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Netton |یەکەم=Ian Richard |بەستەری نووسەر=Ian Richard Netton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bYtmAgAAQBAJ |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٧٩٦٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon A. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7hnALd_NkC|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-١١٠٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FS8W4fEXJpsC |سەردێڕ=Muhammad and the Origins of Islam |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨٤-١٥٩٧-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=2003b |سەردێڕ=The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition |بەرگ=١|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691123721/the-monotheists-jews-christians-and-muslims-in-conflict-and |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |id=ASIN: B0012385Z6 |ژپنک=٠-٦٩١-١١٤٦٠-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |سەردێڕ=Jesus and Muhammad: Parallel Tracks, Parallel Lives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٤٧٤٦-٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130614223637/http://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peterson |یەکەم=Daniel |بەستەری نووسەر=Daniel C. Peterson |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Muhammad, Prophet of God |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadpropheto0000pete |بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٠٧٥٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phipps |یەکەم=William E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DR_mDAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٢-٨٩٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Powers |یەکەم=David S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rx-LAwAAQBAJ |سەردێڕ=Zayd |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٩٩٥-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn |یەکەم=Frederick |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/sumofallheresies0000quin |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600) |پەڕەکان=١٧–٥٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٢٥٦٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan |یەکەم=Tariq |بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rāshid |یەکەم=Maʿmar ibn |بەستەری نووسەر=Ma'mar ibn Rashid |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N8mlCgAAQBAJ |سەردێڕ=The Expeditions: An Early Biography of Muḥammad |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٩٨-٠٠٤٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reeves |یەکەم=Minou|بەستەری نووسەر=Minou Reeves |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|سەردێڕ= [[Muhammad in Europe]]: A Thousand Years of Western Myth-Making |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |پەڕەکان=[https://archive.org/details/muhammadineurope٠٠٠٠mino/page/n١٣٢ ٦]–٧|ژپنک= ٠٨١٤٧٧٥٦٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |بەستەری نووسەر=Gabriel Said Reynolds |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b1SjEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Augsburg Fortress Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٤-٧٣٨٨-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robin |یەکەم=Christian J. |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity |بڵاوکەرەوە=OUP USA |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٣٦٩٣-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Muslim Societies in African History |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsocietiesi0000robi |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٦٢٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodgers |یەکەم=Russ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nOxXXwAACAAJ |سەردێڕ=The Generalship of Muhammad: Battles and Campaigns of the Prophet of Allah |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University Press of Florida |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٠-٣٧٦٦-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodinson |یەکەم=Maxime |بەستەری نووسەر=Maxime Rodinson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttPdDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=New York Review of Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٨١٣٧-٤٩٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roggema |یەکەم=Barbara |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ |سەردێڕ=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٤١٩٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Reading the Middle Ages: Sources from Europe, Byzantium, and the Islamic World, Third Edition |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٦-٣٦٧٣-٦|editor-last=Rosenwein |editor-first=Barbara H. |editor-link=Barbara H. Rosenwein |شوێن=Toronto Buffalo London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubin |یەکەم=Uri |بەستەری نووسەر=Uri Rubin |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3WFqEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٦٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṣallābī |یەکەم=ʻAlī Muḥammad Muḥammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDmuURWiSNoC |سەردێڕ=The Noble Life of the Prophet |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Darussalam |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٦٧٨-٩-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume III (H-Iram): [Fasc. 41-60, 60a] |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/1482 |editor-last=Schacht |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١١٨-٥|editor2-last=Lewis |editor3-last=Pellat |editor4-last=Ménage|ref = {{harvid|Schacht et al.|1998}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schroeder|یەکەم=Eric |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZDbR3Bz1OvsC|سەردێڕ=Muhammad's People: An Anthology of Muslim Civilization |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Courier Corporation|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤٢٥٠٢-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spellberg |یەکەم=Denise A. |بەستەری نووسەر=Denise Spellberg |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٩٩٩-٠|پەڕەکان=٣٩–٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Norman A. |بەستەری نووسەر=Norman A. Stillman |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=The Jews of Arab Lands: A History and Source Book |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA236 |بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٧٦-٠١٩٨-٧|پەڕە=٢٣٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swarup |یەکەم=Ram |بەستەری نووسەر=Ram Swarup |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GLdZv97v2lMC |سەردێڕ=Understanding the Hadith: The Sacred Traditions of Islam |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-٢٤٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Towghi |یەکەم=Malek Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sCjFXhIWTlMC |سەردێڕ=Foundations of Muslim Images and Treatment of the World Beyond Islam |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Michigan State University. Department of History}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waqidi |یەکەم=Muḥammad ibn Umar|بەستەری نووسەر=Al-Waqidi |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6CcqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muḥammad: Al-Wāqidī's Kitāb Al-maghāzī |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٧٤٣٤-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٣|سەردێڕ=Muhammad at Mecca |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |id=ASIN: B000IUA52A |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٢٧٧-٧|title-link=Muhammad at Mecca (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Muhammad at Medina |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|title-link=Muhammad at Medina (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt/page/138 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=United Kingdom |ژپنک=٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٤}} *{{cite encyclopedia|last=Watt |first=W. Montgomery|date=1998 |title=Badr |chapter=Encyclopaedia of Islam, Volume I (A-B): &#91;Fasc. 1-22&#93; |url=https://brill.com/display/title/1480|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 |pages=867–8 |isbn=978-90-04-08114-7}} *{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |author-link1=Alford T. Welch |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |title=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |editor-link=John Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |quote= |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000edit |ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=George Braziller |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠١٦٥-٥|editor-last=Williams |editor-first=John Alden}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams |یەکەم=Rebecca |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBi_X2qoxpgC|سەردێڕ=Muhammad and the Supernatural: Medieval Arab Views |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠٨٥-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Willis |editor-first=John Ralph |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Slaves and Slavery in Muslim Africa: Islam and the Ideology of Enslavement |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Press|Routledge]] |بەرگ=١|پەڕەکان=vii–xi, ٣–٢٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣١٤٢-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zeitlin |یەکەم=Irving M. |ڕێکەوت= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The Historical Muhammad|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=v_seJ21M0UoC |بڵاوکەرەوە=[[Polity Press]] |ژپنک= ٩٧٨٠٧٤٥٦٥٤٨٨١}} {{refend}} ====ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام==== {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite encyclopedia |last=Abel |first=Armand |author-link=Armand Abel |date=1960 |title=Baḥīrā |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Buhl |first1=F. |last2=Welch |first2=A.T. |author-link2=Alford T. Welch |date=1993 |title=Muḥammad |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=7 |pages=360–376 |isbn=978-90-04-09419-2 }} *{{TDV Encyclopedia of Islam |title=MUHAMMED |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed |pages=406-479 |volume=30 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muslim |یەکەم١=Imam Abul-Husain |سەردێڕ=Sahih Muslim |دوایین٢=Al-Khattab |یەکەم٢=Nasiruddin |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications Inc |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٩١٩-٠-٠|edition=First |شوێن=Riyadh}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnMOEAAAQBAJ |سەردێڕ=Judaism, Christianity, and Islam: The Classical Texts and Their Interpretation, Volume I: From Convenant to Community |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٢٢٦٨٢-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sa'd |یەکەم=Muḥammad Ibn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_vnXAAAAMAAJ |سەردێڕ=Kitab Al-tabaqat Al-kabir - Volume 2 |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Pakistan Historical Society}} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1971 |title=Ḥalīma Bint Abī Ḏh̲uʾayb |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=3 }} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1960 |title=Āmina |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Rippen |first2=A. |date=2002 |title=Waḥy |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wahy-COM_1331 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=11 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Jomier |first2=J. |date=1990 |title=Ka'ba |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kaba-COM_0401?lang=en |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=4 }} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|محەممەد|d=Q9458|c=محمد بن عبد الله|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=no|s=no|b=no|q=no}} * {{Curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Prophets/Muhammed}} * {{بریتانیکا|396226}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە محەممەد |list = {{محەممەد٢|state=expanded}} {{پێغەمبەران بەپێی قورئان}} {{باب و باپیرانی محەممەد |state=autocollapse}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|قورئان|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مەککە|مەدینە|مێژوو|کۆمەڵگا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:محەممەد| ]] [[پۆل:ئەھل ئەلبەیت]] [[پۆل:ئەھل ئەلکیسائ]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]] [[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] [[پۆل:دیپلۆماتەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عەرەبەکان]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٣٢]] [[پۆل:مەدینە]] jr2a4jrhecewlm0pj2fpapl0vnij54k 4 5867 1582624 514176 2026-05-10T09:14:28Z -Haryad 40333 1582624 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{ltr}}<big>''This is the local embassy on the Central Kurdish Wikipedia. More embassies in other languages may be found at [[meta:Wikimedia Embassy]].''</big> <div class="mw-content-ltr"> == Wiki Loves Pride featured picture drive == Feel free to repost if I'm in the wrong place. :-) Comments and feedback on the planned international LGBT+ [[m:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|Wiki Loves Pride featured picture drive]] are welcome on the discussion page, see [[m:Talk:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|link]]. The competition encourages high quality photographs from Pride events and other LGBT+ cultural related images to be released to Wikimedia Commons. The goal is to see a jump in the numbers of LGBT+ cultural related photographs nominated for Featured Picture status on all Wikimedia projects. Help is needed to prepare a banner in your language! See [[:m:Grants:Project/Rapid/LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017/Banners|banner translations]]. Thank you! --[[بەکارھێنەر:Fæ|Fæ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Fæ|لێدوان]]) ‏١٠:٤٨، ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ (UTC) </div> jbh516mwslkwbpruh9g1y1aivttti3x 1582625 1582624 2026-05-10T09:16:17Z -Haryad 40333 -Haryad پەڕەی [[ویکیپیدیا:بالیۆزخانەی ناوخۆ]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[ویکیپیدیا:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]]: ناوی شیاوتر 1582624 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{ltr}}<big>''This is the local embassy on the Central Kurdish Wikipedia. More embassies in other languages may be found at [[meta:Wikimedia Embassy]].''</big> <div class="mw-content-ltr"> == Wiki Loves Pride featured picture drive == Feel free to repost if I'm in the wrong place. :-) Comments and feedback on the planned international LGBT+ [[m:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|Wiki Loves Pride featured picture drive]] are welcome on the discussion page, see [[m:Talk:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|link]]. The competition encourages high quality photographs from Pride events and other LGBT+ cultural related images to be released to Wikimedia Commons. The goal is to see a jump in the numbers of LGBT+ cultural related photographs nominated for Featured Picture status on all Wikimedia projects. Help is needed to prepare a banner in your language! See [[:m:Grants:Project/Rapid/LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017/Banners|banner translations]]. Thank you! --[[بەکارھێنەر:Fæ|Fæ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Fæ|لێدوان]]) ‏١٠:٤٨، ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ (UTC) </div> jbh516mwslkwbpruh9g1y1aivttti3x 0 8250 1582466 1555433 2026-05-09T12:56:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582466 wikitext text/x-wiki {{Coord|51|30|N|0|7|W|display=title}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = شانشینی یەکگرتووی بریتانیای مەزن و ئایرلەندی باکوور |ناو_فەرمی = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |ناوی_باو =بەریتانیا |ئاڵا_وێنە = Flag of the United Kingdom.svg |ئاڵا_جێگر = |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |نیشانی_نەتەوەیی_جێگر = |ھێما_جۆرە =<!--سەر ئاڵا، مۆر . . . --> |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = {{nowrap|"خوا پاشا بپارێزێت"[[پەڕگە:United States Navy Band - God Save the King.oga]]{{کۆتایی}}}} |سروودی_پاشایی =<!--[[ناوی سروود\بەستەر بۆ سروودەکە]]--> |ھێمای دیکە_جۆرە =<!--ھێمایەکی دیکە--> |ھێمای دیکە =<!--دەقی ھێمایەکی دیکە--> |نەخشە_وێنە = Europe-UK.svg |نەخشە_جێگر =<!--دەقی ئەڵترناتیڤ بۆ نەخشە--> |نەخشە_سەردێڕ =<!--سەردێڕ بۆ دانان لەژێر نەخشەکەدا--> |نەخشە٢_وێنە =<!--نەخشەیەکیتر، ئەگەر پێویستبوو--> |نەخشە٢_جێگر =<!--دەقی ئەڵترناتیڤ بۆ نەخشە دووھەم--> |نەخشە٢_سەردێڕ =<!--سەردێڕ بۆ دانان لەژێر نەخشەی دووھەم--> |پایتەخت = [[لەندەن]] | latd = 51 | latm = 30 | latNS = N | longd = 0 | longm = 7 | longEW = W |شار_گەورەترین = پایتەخت (لەندەن) <!--|ژینگە_گەورەترین =ئەگەر شارێک نییە |گەورەترین_ژینگە_جۆرە =جۆری ژینگە، ئەگەر گەورەترین، شار نییە. --> |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = [[زمانی ئیری|ئیری]]، [[گادێلیی سکۆتی]] و چەند زمانێکی تر<ref>http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> |جۆری_زمانەکان = فەرمی ناوچەیی |زمانەکان =<!--لیستی زمانەکانی دیکە--> |ڕەگەز_گرووپەکان = ٨٧٫١٪ سپی{{ھن}} ٧٫٠٪ ئاسیایی{{ھن}} ٣٫٠٪ ڕەش{{ھن}} ٢٫٠٪ تێکڵاو{{ھن}} ٠٫٩٪ دیکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |url-status=dead }}</ref> |ethnic_groups_year = ٢٠١١ |ناوی_ھاووڵاتی = بریتیش، بریتۆن یان بریت (نافەرمی) |جۆری_دەسەڵات = پەرلەمانی یەکگرتوو پاشایی [[یاسا]]یی |پلەی_سەرۆک١ = پاشا |ناوی_سەرۆک١ = [[چارڵسی سێیەم]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[ڕیشی سووناک]] |پلەی_سەرۆک٦ = |ناوی_سەرۆک٦ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٩ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٩ = |پلە_ڕووبەر = ٨٠ |area_magnitude = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٢٤٣٦١٠ |ڕووبەر_م. ٤گ = ٩٤٠٦٠ |ئاو_ڕێژەی_سەد = ١٫٣٤٪ |area_label = پانایی گشتی |area_label2 = |area_dabodyalign = |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٦٤٬١٠٠٬٠٠٠ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٢ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠١٣ |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٦٣٬١٨١٬٧٧٥ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١١ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = |چڕیی_دانیشتووان_م. ٤گۆش = 661.9/sq mi |پلە_چڕیی_دانیشتووان = ٥١ |GDP_PPP = ٢٫٤٩٧ تریلیۆن |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ٢٠١٤ |GDP_PPP_per_capita = ٣٨٧١١<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=46&pr1.y=7&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |GDP_PPP_per_capita_rank = ٢١ |GDP_nominal = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = |Gini_rank = |Gini_year = |Gini_category = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |دراو = [[پاوەندی ستەرلینگی]] |کۆدی_دراو =GPD (£) |کاتی_ناوچەیی =GMT (0:00) |قەرەبووی_کات =<!-- +٢ یانی٢ کاتژمێر لە پێش کاتی ناوەندی ئەورووپایە --UTC> |time_zone_DST = |شێوازی_ڕیکەوت = dd/mm/yyyy (زایینی) |DST_note |utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours--> |لای_لێخوڕین = چەپ |جۆری_کارەبا =<!--ڤۆڵتاژ و فریکانسی کارەبای لێشاو (ac)--> |پاشگر_دۆمەین =<!--پاشگری دۆمەینی ئینتەرنەتی ئەو وڵاتە--> |کۆدی_تەلەفوون = +٤٤ |نەخشە٣_وێنە = |نەخشە٣_جێگر = |پەراویزەکان =<!--ژمارە لەخۆ نەگرێت، تەنھا نووسراوە بێت--> |پەراویز١ = |پەراوێز٢ = |پەراوێز٣ = |پەراوێز٦ = }} '''شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن''' ({{بە ئینگلیزی|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}})، '''شانشینی یەکگرتوو''' یان '''بەریتانیا'''، وڵاتێکی باڵادەستە کە دەکەوێتە کەنارەکانی باکووری ڕۆژاوای [[ئەورووپا]]، شانشینی یەکگرتوو پێک دێت لە بەریتانیای مەزن و بەشی باکووری دوورگەی ئیرلەندا و ژمارەیەک دوورگەی بچووک؛ ئیرلەندی باکوور بە تاکە بەشی شانشینەکە دادەنرێت کە خاوەنی سنووری وشکانییە و [[کۆماری]] [[ئیرلەند]] کەرت دەکات، بێجگە لەوە شانشینی یەکگرتوو دەورە دراوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] و [[دەریای باکوور]] و کەناڵی ئینگلیزی و [[دەریای ئیرلەند]]، و تونێلی دەریای مانش بەریتانی مەزن دەبەستێتەوە بە [[فەڕەنسا]]وە. شانشینی یەکگرتوو وڵاتێک خاوەنی ڕژێمێکی شانشینیی دەستوورییە، و بە وڵاتێکی یەکگرتوو دادەنرێت. بەپێی بڕیاری ساڵی [[١٨٠٠]] پێک دێت لە چوار ھەرێم ئەوانیش بریتین لە: [[ئینگلتەرا]]، [[ئیرلەندی باکوور]]، [[سکۆتلاند]] و [[وێڵز]]. [[میری]]یەکەی دەکەوێتە [[لەندەن]]ی پایتەختەوە و بە ڕژێمی پەرلەمانی و ناوەندی بەڕێوە دەبرێت، بەڵام [[میری]] ناوخۆییی ھەیە لە ھەر یەکێک لە بلفاست، کاردیف و ئەدنبرە؛ ئەمانەش پایتەختەکانی [[ئیرلەندی باکوور]] و [[وێڵز]] و [[سکۆتلەندا]]ن. ھەریەک لە بیلیفییە جیرزی و دوورگەی جیرنزی دوورگەی مان و چەند دوورگەی تر بە بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو دادەنرێن، بەو مانایەی تەنھا لە ڕووی دەستوورەوە پەیوەندن پێوەی بەڵام بەشێک نین لێی. چواردە ھەرێم ملکەچی دەسەڵاتی شانشینی یەکگرتوون و ناو دەبرێن بە ھەرێمەکانی ئەودیوی دەریای بەریتانیا، و ئەمانە بەشێکی دەستووری نین لە شانشینی یەکگرتوو، و خاوەنی خۆبەڕێوەبردنێکی تەواون، بەڵام کاروباری بەرگرییان دەگەڕێتەوە بۆ شانشین. ئەم زەوییانەش لە پاشماوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئیمپڕاتۆڕییەتی بەریتانیان]] کە لە ساڵی [[١٩٢٢]]دا نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەویی دەگرتەوە لە جیھاندا، و گەورەترین ئیمپڕاتۆرییەتە لە مێژوودا، تا ئێستا تێبینی ھەژموونی بەریتانیا دەکرێت لە زمان، ڕۆشنبیری و ڕژێمی یاسایی لە زۆرێک لە موستەعمەرە دێرینەکانیدا. شانشینی یەکگرتوو لە وڵاتە پێشکەوتووەکانە، و ئابوورییەکەی لە ڕیزبەندی شەشەمدایە لە جیھاندا؛ ھەروەک ئەوەی لە یەکەمین وڵاتەکان بوو کە گۆڕدران بۆ بواری پیشەسازی، و بە گەورترین زلھێزی مەزن دادەنرا لە جیھاندا لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدە]] و سەرەتاکانی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، بەڵام باجی ئابووری و کۆمەڵایەتی ھەردوو جەنگی جیھانی شانشینییان گەڕاندە دواوە لە کۆتایی نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]، بۆیە ئەمەش بووە ھۆی بەرتەسکبوونەوەی ڕۆڵی پێشەوایەتی لە کاروبارە جیھانییەکاندا. لەگەڵ ئەمانەشدا، تا ئێستا شانشینی یەکگرتوو ھێزێکی مەزنی خاوەن ھەژموونی [[ئابوور]]ی، ڕۆشنبیری، سەربازی، زانستی و [[ڕامیاری]]ی بەھێزە، ھەروەھا لە وڵاتە ئەتۆمییەکانە؛ ئەندامی ھەمیشەییی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەیییە]]. زێدەبار لەوەش، [[گەلانی کۆمۆنوێلت|ئەندامی کۆمۆنوێلت]]، ئەندامی [[کۆمەڵەی ھەشت]]، [[گرووپی ٢٠|کۆمەڵەی بیست]]، ڕیکخراوی [[ناتۆ]]، [[ئەنجومەنی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابوری|ئەنجومەنی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابووری]] و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕیکخراوی بازرگانی نێونەتەوەیییە]]. == ناونان == ناوی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندی باکوور لە ساڵی ١٩٢٧ بەپێی یاسای ناونیشانی پاشایەتی و پەرلەمانی پێشکەش کرا، لەبەرئەوەی ڕاستیی سەربەخۆییی لە دەوڵەتی ئیرلەند دەردەخست کە دروست بوو دوای جیابوونەوەی ئیرلەند لە ساڵی ١٩٢٢ و مانەوەی ئیرلەندی باکوور وەک بە شیکی شانشینی یەکگرتوو. پێش ئەوە لە ١٨٠٠ پەرلەمانی بەریتانی لە وستمنستەر یاسایەکی دەرکرد کە بەریتانیای مەزن و ئێرلەندای کرد بە یەک، و یاساکە چووە بواری جێبەجێکردنەوە لە ١٨٠١دا، و دەوڵەتە نوێکە ناونرا شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەند. ھەندێک جار ئاماژە دەدرێت بە بەرتانیای مەزن پێش ١٨٠١ بە ناوی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن. لە ڕاگەیاندنەکاندا بووە خوویەک تەنھا بەکارھێنانی ناوی (بەریتانیا) وەک ئاماژەدان بە وەزارەت و پەرلەمان و کونسوڵخانەکان، ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لە یارییە ئۆڵۆمپییەکاندا لەژێر ناوی بەرتانیای مەزن بەشداری دەکات، و ھاونیشتمانیانی بە بەریتانییەکان ناو دەبرێن، و دانیشتووانی ئینگلتەرا بە ئینگلیز ناودەبرێن وەک جیاکردنەوەیەکی وردتر؛ ھەروەھا دانیشتووانی سکۆتلەندا بە سکۆتلەندییەکان و دانیشتووانی وێڵز بە وێڵزییەکان ناودەبرێن. لە ھەمان کاتدا، زاراوەی شانشینی یەکگرتوو بەڕوونی لە بەڵگەنامە حکومی، ناوھێنانە فەرمی و سایتە حکومییەکان لە ئینتەرنێتدا بەکار دەبرێت. == دانیشتووان == بەپێی دوایین ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]]، ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی بەریتانیا ٦٨٬٨٩٧٬٨٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٬٨٧٪ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. چڕی دانیشتووان لە بەریتانیا ٢٨١ کەسە لە ھەر کیلۆمەترێکدا (٧٢٧ کەس لە ھەر میلێکدا) کۆی ڕووبەری زەوی ٢٤١٬٩٣٠ کیلۆمەتر دووجایە (٩٣٬٤١٠ میل چوارگۆشە) تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٬٥ ساڵە. ھەروەھا ٨٣٬٢٪ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین. ھەروەھا شاری [[لەندەن]] کە پایتەختی شانشینە یەکگرتووەکانە و گەورەترین شارە ژمارەی دانیشتووانی ٧٬٥٥٦٬٩٠٠ کەسە.<ref>دوایین ئامارەکانی ماڵپەڕی Worldometers ڕێکەوتی ٢٤ی ٤ی ٢٠٢٣ {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == ئایین == ئایین لە شانشینی یەکگرتوو و لە وڵاتانی پێش خۆی، بۆ زیاتر لە ١٬٤٠٠ ساڵە لەلایەن خاچ پەرستەکانەوە زاڵ بوو، جێگەی ئایینە ڕۆمانۆ-بەریتانییەکان، بتپەرستی سێلتیک و ئەنگلۆساکسۆن وەک ئایینی سەرەکی. پەیوەندییە ئایینییەکانی ھاووڵاتیانی شانشینی یەکگرتوو بە ڕاپرسییە بەردەوامەکان تۆمار دەکرێن، چوار سەرەکییەکە بریتین لە سەرژمێری دەیەی نیشتمانی، ڕاپرسی ھێزی کار، ڕاپرسی ھەڵوێستە کۆمەڵایەتییەکانی بەریتانیا و ڕاپرسی کۆمەڵایەتی ئەورووپی. * [[بێ ئایین]] (٥٢٪) * کڵێسای ئینگلتەرا (١٣٬٧٪) * [[کاسۆلیک|کڵێسای کاسۆلیکی]] (٨٬٧٪) * [[خاچ پەرست]]ەکانی دیکە (١٣٬٢٪) * [[ئیسلام]] (٦٬٧٪) * ئایینەکانی دیکە (٣٬٦٪) * نەھاتووە (٢٬١٪)<ref>Weller, Paul (2016). "Balancing within Three Dimensions: Christianity, Secularity, and Religious Plurality in Social Policy and Theology". Studies in Interreligious Dialogue. 26 (2): 131–146. doi:10.2143/SID.26.2.3200411.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/964527565|سەردێڕ=British cultural identities|ڕێکەوت=٢٠١٦|ئەوانی تر=Mike Storry, Peter Childs|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٤٤٠٥٩-٠|edition=Fifth edition|شوێن=Milton Park, Abingdon, Oxon|oclc=٩٦٤٥٢٧٥٦٥}}</ref> == ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا == لە ساڵی ٢٠١٦دا شانشینی یەکگرتوو گشتپرسییەکی ئەنجام دا سەبارەت بە جیابوونەوەی شانشینی یەکگرتوو لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]؛ لەئەنجامدا لە سەدا ٥٢ی خەڵکی شانشینی یەکگرتوو لە بەرژەوەندیی جیابوونەوە دەنگیان دا، بەم جۆرەش شانشینی یەکگرتوو بووە یەکەمین وڵات کە لە یەکێتیی ئەورووپا جیا ببێتەوە و کۆتایی بە پەیوەندییە ٤٧ ساڵەکەی لەگەڵ یەکێتییەکەدا ھێنا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بەفەرمی جیابوونەوەکەی لەلایەن یەکێتی ئەورووپا پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250416151847/https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن|ئەورووپا|کۆمەڵگا|مێژوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|United Kingdom}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [٧]ویکپیدیای ئینگلیزی gabne0kooqudj9sfyd9dtlu4m3lkh7d 0 9187 1582540 1581199 2026-05-09T17:43:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] 1582540 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەیمانی ئاشتی''' ڕێککەوتنێکی ناوبەری دوو لایەنی تێکھەڵچووە (زۆربەی جار دوو [[وڵات]]) کە بە فەرمی شەڕ یان تێکھەڵچوونی چەکدارانە کۆتایی دێنێت. پەیمانی ئاشتی نە [[خۆبەدەستەوەدان]]ە و نە [[ئاگربەست]] و [[داماڵین لە چەک]]. لە ئاگربەستدا، ھەر دوو لا بۆ ماوەیەکی دیاریکراو یان لە دەڤەرێکی دیاریکراودا شەڕ ڕادەگرن. لە داماڵین لە چەکیشدا، ھەردوولا شەڕ ڕادەگرن تا [[دانوستان]] بۆ ڕێککەوتن دەست پێ بکەن. بەڵام، لە خۆبەدەستەوەداندا، لەشکری لایەنێک یان حکوومەتی ئەو وڵاتە چەک دادەنێت و خۆی دەخاتە بەر بەزەییی لایەنی سەرکەوتوو. ==ڕۆڵی نەتەوە یەکگرتووەکان== لەوەتەی دامەزراندنی لە دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی داوە وەک سەکۆیەک بۆ چارەسەرکردن لە پرسەکانی ململانێی نێونەتەوەییدا کار بکات. ژمارەیەک [[پەیماننامەی نێونەتەوەیی]] و ئەرک تێیدا بەشدارن کە تێیدا دەوڵەتانی ئەندام ھەوڵ دەدەن ھەڵسوکەوتەکان لە کاتی جەنگدا سنووردار و کۆنترۆڵ بکەن. کردەی [[ڕاگەیاندنی جەنگ]] ئێستا زۆر کەم ئەگەرە ئەنجام بدرێت. ===پەیماننامەی ئاشتی لەژێر سایەی نەتەوە یەکگرتووەکان=== لەوەتەی کۆتاییھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم، ماددەی ٢ی [[میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بەکارھێنانی ھێزی [[سەربازی]] سنووردار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lesaffer, Randall C.H.|سەردێڕ=Too much History: From War as Sanction to the Sanctioning of War|پەڕە=٣٧|oclc=٩٠٧٤٧١١٨٦}}</ref> میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان تەنھا دوو ئیستیسنا ڕێگە پێ دەدات: «ڕێوشوێنە سەربازییەکان بەپێی بڕیارنامەکانی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]» و «پەیڕەوکردنی [[بەرگری لە خۆکردن]]» لەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی ھێرشی چەکداری دەبنەوە لە پێوەندی لەگەڵ بەکارھێنانی ھێز لە لایەن دەوڵەتانەوە. لەژێر سیستمى ئێستای نەتەوە یەکگرتووەکاندا، جەنگ تەنھا بەھۆی [[جێبەجێکردن]]ی ڕێوشوێنە سەربازییەکان لەژێر بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یان پەیڕەوکردنی مافەکانی بەرگری لە خۆکردن دژی ھێرشە چەکدارییە نایاسایییەکان ھەڵدەگیرسێت. بۆیە، ئەگەر بەکارھێنانی ھێزی سەربازی بێتە ئاراوە، لە جیاتی «جەنگ» پێی دەوترێت «ململانێی چەکداریی نێونەتەوەیی». ئەو ڕاستییەی کە سیستمی ئێستای [[یاسای نێونەتەوەیی]] خۆی لە بەکارھێنانی زاراوەی «جەنگ» بەدوور دەگرێت، ھەروەھا لە ئەنجامدانی پەیماننامەی ئاشتی لەسەر بنەمای بوونی جەنگ بەدوور دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karoubi, Mohammad Taghi|سەردێڕ=Just or unjust war?: international law and unilateral use of armed force by states at the turn of the 20th century|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-١٥٤٦٨-٠|پەڕە=١٠٣|بڵاوکەرەوە=Routledge, Taylor & Francis |oclc=١٠١٤٣٦٣٢٠٣}}</ref> پەیماننامەی ئاشتی لە دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی عێراق]] لە ٢٠٠٣ واژوو نەکرا، و تەنھا [[بڕیارنامەی ١٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٣ پەسەند کرا، ڕژێمی دوای جەنگی بۆ سەقامگیری و ئاسایشی [[عێراق]] بە تەنھا دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asaninst.org/contents/%ED%95%9C%EB%B0%98%EB%8F%84-%ED%8F%89%ED%99%94%ED%98%91%EC%A0%95-%EC%B2%B4%EA%B2%B0-%EA%B3%BC%EC%97%B0-%ED%95%84%EC%9A%94%ED%95%9C%EA%B0%80 |سەردێڕ=Is it necessary to sign the "Peace Agreement" on the Korean peninsula? |پەڕەکان=٢–٣|بڵاوکەرەوە=The Asian Institute for Policy Studies |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧|زمان=ko |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711093526/http://www.asaninst.org/contents/%ed%95%9c%eb%b0%98%eb%8f%84-%ed%8f%89%ed%99%94%ed%98%91%ec%a0%95-%ec%b2%b4%ea%b2%b0-%ea%b3%bc%ec%97%b0-%ed%95%84%ec%9a%94%ed%95%9c%ea%b0%80/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێ === یەکێک لە ڕۆڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پڕۆسەکانی ئاشتیدا ئەنجامدانی ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێیە، بەڵام لە کۆی گشتیدا، وا بیر دەکرێتەوە کە ھیچ کاریگەرییەکیان نەبێت، یان تەنانەت کاریگەرییەکی نەرێنییان لەسەر ئاشتیی دوای جەنگی ناوخۆ ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Collier, Paul.|سەردێڕ=Wars, guns, and votes: democracy in dangerous places|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins e-Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٩٧٧٢٠-٦|oclc=٨٧٧٩٨٤١٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Flores|یەکەم١=Thomas Edward|دوایین٢=Nooruddin|یەکەم٢=Irfan|سەردێڕ=The Effect of Elections on Post-Conflict Peace and Reconstruction|journal=Journal of Politics|بەرگ=٧٤|issue=2 |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢|پەڕەکان=٥٥٨–٥٧٠|doi=10.1017/s0022381611001733|jstor=10.1017/s0022381611001733|s2cid=73607070}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Brancati|یەکەم١=Dawn|دوایین٢=Snyder|یەکەم٢=Jack|s2cid=154951436|سەردێڕ=Time to Kill: The Impact of Election Timing and Sequencing on Post-Conflict Stability|journal=Journal of Conflict Resolution |بەرگ=٥٧|issue=5 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|پەڕەکان=٨٢٢–٨٥٣|doi=10.1177/0022002712449328}}</ref> بەڵام کاتێک ڕێککەوتننامەکانی ئاشتی [[گرووپ]]ە یاخیبووەکان دەگۆڕن بۆ [[پارت]]ە [[ڕامیاری]]یەکان، کاریگەرییەکە لەسەر ئاشتی ئەرێنییە، بەتایبەتی ئەگەر دەستێوەردەرە نێونەتەوەیییەکان کاتەکانی دابەشکردنی [[دەسەڵات]] بەکار بھێنن بۆ ناچارکردنی شەڕکەرانی پێشوو بە پابەندبوون بە مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی ئاشتییەکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Matanock|یەکەم١=Aila M.|s2cid=57565200|سەردێڕ=Bullets for Ballots: Electoral Participation Provisions and Enduring Peace after Civil Conflict|journal=International Security|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٧|بەرگ=٤١|issue=4|پەڕەکان=٩٣–١٣٢|doi=10.1162/ISEC_a_00275|ناونیشان=https://escholarship.org/content/qt02s816bx/qt02s816bx.pdf?t=p2cc65}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Matanock|یەکەم١=Aila M.|سەردێڕ=Electing Peace: From Civil Conflict to Political Participation|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨١١٠٧١٨٩١٧١}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peace treaties}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی]] t574fkp1eg2fxwhf70sq2z6e262dgg1 0 10285 1582527 1581727 2026-05-09T17:36:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Abkhazia}} 1582527 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا | native_name = {{unbulleted list | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}} | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}} }} | common_name = ئەبخازیا | status = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە | national_motto = | national_anthem = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}<br />{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}<br />«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}} | image_flag = Flag of Abkhazia.svg | flag_type = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]] | image_coat = Coat of arms of Abkhazia.svg | symbol_type = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]] | image_map = Abkhaziaorthographicprojection.svg | map_width = 250px | map_caption = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = [[سوخومی]] | coordinates = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Useful information |ناونیشان=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=mfaapsny.org |زمان=en}}</ref> | languages_type = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]] | languages = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}} | ethnic_groups = {{unbulletedlist |٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]] |١٧.٩٪ [[گورجییەکان]] |١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]] |٩.١٪ [[ڕووسەکان]] |٤.٧٪ ئەوانی تر }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 — Национальный состав наличного населения |ناونیشان=https://cgsra.org/statistics/185/ |وێبگە=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ru}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | demonym = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]] | government_type = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو | leader_title1 = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]] | leader_name1 = [[بادرا گونبا]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[بێسلان بیگڤاڤا]] | leader_title3 = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]] | leader_name3 = [[ڤلادیمیر دێلبا]] | legislature = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]] | sovereignty_type = | established_event1 = [[خۆسەریی ئەبخازیا]] | established_date1 = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩ | established_event2 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]] | established_date2 = ٣١ی ئازاری ١٩٢١ | established_event3 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] | established_date3 = ١٩ی شوباتی ١٩٣١ | established_event4 = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا | established_date4 = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠ | established_event5 = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا | established_date5 = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢ | established_event6 = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت | established_date6 = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ | area_km2 = ٨٬٦٦٤٫٥٩<ref name=EB>{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}</ref> | area_sq_mi = ٣٬٣٤٤ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = | area_magnitude = | population_census = ٢٤٠٬٧٠٥ | population_census_year = ٢٠١١ | population_estimate = ٢٤٤,٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Abkhazia |ناونیشان=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |بڵاوکەرەوە=DataReportal |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = ١٨٠ھەم | population_density_km2 = ٢٨,٢ | population_density_sq_mi = | population_density_rank = ١٦٠ھەم | GDP_nominal = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://civil.ge/archives/478378/}}</ref> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠٢١ | GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] <br />[[ڕووبڵی ڕووسی]]}} | currency_code = RUB | time_zone = MSK | utc_offset = +٣ | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ڕاست | calling_code = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |ناونیشان=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=today.az |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |سەردێڕ=Georgia +995 |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=World Telephone Numbering Guide |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> | iso3166code = | today = }} '''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}} }}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە. بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت. ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |ناونیشان=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=casebook.icrc.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ڕەچەڵەکی ناو == ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia _ AcademiaLab |ناونیشان=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=academia-lab.com}}</ref> ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |سەردێڕ=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |ئیش=vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ozgan |یەکەم=Konstantin |بەستەری نووسەر=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |سەردێڕ=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press |ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٢٨٨-٧٠٨-١|پەڕە=١٨٤|chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.<ref name="Hewitt2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt |یەکەم=George B. |سەردێڕ=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٤٨٩٣-٩|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |نووسەر=Prof. Lordkipanidze M. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |سەردێڕ=The Abkhazians and Abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref>For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] & [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], "Abkhaz", in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.</ref> بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lortkipanidze |یەکەم١=Mariam |دوایین٢=Otkhmezuri |یەکەم٢=Giorgi |سەردێڕ=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=٤|issue=1–2 |پەڕە=١٧٥}}</ref> دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.<ref name="Constitution">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Abkhazworld.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |ناونیشان=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=en.wikisource.org |زمان=en}}</ref> پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.<ref>''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;</ref><ref>Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885</ref> == جوگرافیا == {{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}} [[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]] [[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]] ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].<ref name=EB/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=David |دوایین=Cutler |ناونیشان=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |سەردێڕ=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=reliefweb.int |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}</ref> چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]]. ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین. ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە. [[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]] بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.<ref name=EB/> [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}<ref name=EB/> بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن. قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە. ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.<ref name=EB/> دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |سەردێڕ=Travel advice by country: Georgia |ئیش=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |سەردێڕ=Passports & International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |ئیش=[[U.S. Department of State]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |سەردێڕ=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |ئیش=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html|سەردێڕ=Число туристов в Абхазии побило рекорды советских времен |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |زمان=ru |بڵاوکەرەوە=vz.ru |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Abkhazia}} eo7080ksbgbmc8g21iqevdkhmg24xwm 1582574 1582527 2026-05-09T21:02:27Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582574 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا | native_name = {{unbulleted list | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}} | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}} }} | common_name = ئەبخازیا | status = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە | national_motto = | national_anthem = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}<br />{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}<br />«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}} | image_flag = Flag of Abkhazia.svg | flag_type = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]] | image_coat = Coat of arms of Abkhazia.svg | symbol_type = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]] | image_map = Abkhaziaorthographicprojection.svg | map_width = 250px | map_caption = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = [[سوخومی]] | coordinates = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Useful information |ناونیشان=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=mfaapsny.org |زمان=en}}</ref> | languages_type = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]] | languages = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}} | ethnic_groups = {{unbulletedlist |٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]] |١٧.٩٪ [[گورجییەکان]] |١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]] |٩.١٪ [[ڕووسەکان]] |٤.٧٪ ئەوانی تر }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 — Национальный состав наличного населения |ناونیشان=https://cgsra.org/statistics/185/ |وێبگە=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ru}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | demonym = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]] | government_type = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو | leader_title1 = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]] | leader_name1 = [[بادرا گونبا]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[بێسلان بیگڤاڤا]] | leader_title3 = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]] | leader_name3 = [[ڤلادیمیر دێلبا]] | legislature = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]] | sovereignty_type = | established_event1 = [[خۆسەریی ئەبخازیا]] | established_date1 = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩ | established_event2 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]] | established_date2 = ٣١ی ئازاری ١٩٢١ | established_event3 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] | established_date3 = ١٩ی شوباتی ١٩٣١ | established_event4 = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا | established_date4 = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠ | established_event5 = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا | established_date5 = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢ | established_event6 = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت | established_date6 = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ | area_km2 = ٨٬٦٦٤٫٥٩<ref name=EB>{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}</ref> | area_sq_mi = ٣٬٣٤٤ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = | area_magnitude = | population_census = ٢٤٠٬٧٠٥ | population_census_year = ٢٠١١ | population_estimate = ٢٤٤,٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Abkhazia |ناونیشان=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |بڵاوکەرەوە=DataReportal |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = ١٨٠ھەم | population_density_km2 = ٢٨,٢ | population_density_sq_mi = | population_density_rank = ١٦٠ھەم | GDP_nominal = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://civil.ge/archives/478378/}}</ref> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠٢١ | GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] <br />[[ڕووبڵی ڕووسی]]}} | currency_code = RUB | time_zone = MSK | utc_offset = +٣ | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ڕاست | calling_code = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |ناونیشان=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=today.az |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |سەردێڕ=Georgia +995 |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=World Telephone Numbering Guide |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> | iso3166code = | today = }} '''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}} }}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە. بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت. ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |ناونیشان=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=casebook.icrc.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ڕەچەڵەکی ناو == ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia _ AcademiaLab |ناونیشان=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=academia-lab.com}}</ref> ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |سەردێڕ=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |ئیش=vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ozgan |یەکەم=Konstantin |بەستەری نووسەر=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |سەردێڕ=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press |ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٢٨٨-٧٠٨-١|پەڕە=١٨٤|chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.<ref name="Hewitt2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt |یەکەم=George B. |سەردێڕ=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٤٨٩٣-٩|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |نووسەر=Prof. Lordkipanidze M. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |سەردێڕ=The Abkhazians and Abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref>For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] & [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], "Abkhaz", in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.</ref> بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lortkipanidze |یەکەم١=Mariam |دوایین٢=Otkhmezuri |یەکەم٢=Giorgi |سەردێڕ=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=٤|issue=1–2 |پەڕە=١٧٥}}</ref> دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.<ref name="Constitution">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Abkhazworld.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |ناونیشان=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=en.wikisource.org |زمان=en}}</ref> پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.<ref>''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;</ref><ref>Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885</ref> == جوگرافیا == {{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}} [[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]] [[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]] ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].<ref name=EB/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=David |دوایین=Cutler |ناونیشان=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |سەردێڕ=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=reliefweb.int |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}</ref> چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]]. ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین. ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە. [[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]] بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.<ref name=EB/> [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}<ref name=EB/> بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن. قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە. ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.<ref name=EB/> دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |سەردێڕ=Travel advice by country: Georgia |ئیش=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |سەردێڕ=Passports & International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |ئیش=[[U.S. Department of State]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |سەردێڕ=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |ئیش=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html|سەردێڕ=Число туристов в Абхазии побило рекорды советских времен |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |زمان=ru |بڵاوکەرەوە=vz.ru |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Abkhazia}} [[پۆل:ئەبخازیا]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:جیاییخوازی لە گورجستان]] [[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] 23chdujf86w40jq3ffrte4i7b84bthr 0 10541 1582577 1582297 2026-05-09T21:34:38Z MFTG 21816 /* top */ 1582577 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref></ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] rtnevq4ootnm4x4hx4mxcel6xy8vv1o 0 11370 1582442 1472084 2026-05-09T12:05:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582442 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شارستانی سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:Sardasht_County.png|thumb|جێگای شارستانی سەردەشت لەسەر نەخشەی پارێزگای ورمێ]] '''شارستانی سەردەشت''' یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] کە لە دەوەری [[موکریان]] سەر بە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] لە [[ئێران]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[سەردەشت|سەردەشتە]]. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارستانە ١٠٤،١٤٦ کەس بووە کە ٥٢،٤٩٤ کەس لەم ژمارەیە [[پیاو]] و ٥١،٦٥٢ کەسیان [[ژن]] بووە.<ref name="ئامار"> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=پایگای ئینتەرنێتی ئاماری ئێران |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.abadipage|زمان=فارسی}} </ref> == شارەکان == * [[سەردەشت]] * [[ڕەبەت]] * [[نەڵاس]] == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/|سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263|سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان|بڵاوکەرەوە=تەبیان|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|thumb|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێکە لە گرنگترین تاڤگەکانی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم [[تاڤگە]]یە کە لە [[دۆڵ]]ێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو [[دارستان]]ێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی [[ڕووبار]]ی [[زێی بچووک]] ھەژماردەکرێ.<ref name=Daily>[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "Sardasht, a scenic city"], ''[[List of newspapers in Iran|Iran Daily]]'' (July 13, 2015).</ref> ئەم [[تاڤگە]]یە کە لەق. [[دۆڵ]]ێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو [[دارستان]]ێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری [[سەردەشت]]ە و یەکێک لە لقەکانی [[ڕووبار]]ی [[زێی بچووک]] ھەژماردەکرێ.<ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "Shalmash Waterfall"], Iran Tourism and Touring Online. Accessed July 30, 2016.</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە، کە لە [[باشووری کوردستان]] بەرەو [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەڕوات و دواتر لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. ئەم ڕووبارە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شاری سەردەشت و دەوروبەرە. ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز بووە. === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە. گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری رۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141|سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang|سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە|بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons cat|Sardasht County}} * [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123165220/http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{شارستانی سەردەشت}} {{سەردەشت-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان|موکریان}} [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارستانەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] byid0lc4m1f4t5oxmqt9jos6a2ek1m3 0 12915 1582434 1582337 2026-05-09T12:03:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582434 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پزیشکیی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = زانکۆی ھەولێری پزیشکی |ناوی وێنە = Hawler medical university.jpg |قەبارەی وێنە = 240px |سەردێڕ = لۆگۆی زانکۆکە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = [[٢٠٠٥]] |جۆر = |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ = پڕۆفیسۆری یاریدەدەر دکتۆر علی عبدالرزّاق الدباغ |خوێندکاران = |شار = [[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =هەولێر |وڵات = [[ھەرێمی کوردستان]] |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ = [http://www.hmu.edu.krd www.hmu.edu.krd] |لۆگۆ = }} '''زانکۆی پزیشکیی ھەولێر''' (ناوی فەرمی: '''زانکۆی ھەولێری پزیشکی''') زانکۆیەکی پزیشکییە لە [[ھەولێر]] کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزراوە. لە ئێستادا پڕۆفیسۆری دکتۆر (علی عبدالرزاق دەباغ) سەرۆکی زانکۆیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hawler Medical University - University Council |ناونیشان=https://hmu.edu.krd/divisions/university-council |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=hmu.edu.krd |زمان=en-gb}}</ref>. زانکۆی پزیشکیی هەولێر سەر بە وەزارەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی|خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستانە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. == کۆلێژەکان == * پزیشکیی گشتی * پزیشکیی ددان * دەرمانسازی * پەرستیاری * زانستە تەندروستییەکان == مێژوو == لە تەممووزی ٢٠٠٥ ئەم زانکۆیە بەڕووی خوێندکاران کرایەوە. ئەو کاتەی ئەم زانکۆیە بنیاتنرا، چوار کۆلێژی پزیشکی ھەبوون کە لەلایەن [[زانکۆی سەلاحەدین]] بەڕێوەدەبران. ئەو زانکۆیە دامەزرا بۆ چاودێریکردنی ئەم چوار کۆلێژە و باشترکردن و بەرەوپێشبردنی پەروەردەی پزیشکی و سیستەمی تەندروستی. جیابوونەوەکە دوای پێشنیارێک هات کە ژمارەیەک ئەکادیمی لەو کۆلێژانە بە پاڵپشتی سەرۆکایەتی زانکۆی سەڵاحەدین و هەروەها وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوە زانستییەکان پێشکەشیان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزی == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://hmu.edu.krd/ وێبگەی زانکۆی ھەولێری پزیشکی] {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|عێراق}} [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]] hitm56tejvw85dtpykytznc7gyngbx2 0 23916 1582579 1511683 2026-05-09T21:40:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582579 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Fedora logo (2021).svg|چەپ|وێنۆک|200px|لۆگۆی فێدورا]] '''فێدورا''' ({{بە ئینگلیزی|Fedora}}) کە پێشتر ناوی (Fedora Core) بوو وەشانێکی خۆڕایی [http://www.redhat.com/rhel/ Red Hat Enterprise Linux] و کورتکراوەکەی بریتییە لە RHEL. فێدورا بۆ خۆی لەلایەن Red Hatـەوە پشتگیری دەکرێت و ھەر بۆ خۆشیان دامەزرێنەری ئەو [[دابەشکراوەی لینوکس|دابەشکردنەن]]. مەبەستیشیان (ئامانجیان) لەوە ئەوەبوو کە دابەشکردنێکی لینوکسی تەواوو چاکی خۆڕایی بۆ بەکارھێنەران و ئارەزوومەندانی جیھانی کۆمپیوتەر بخوڵقێنن و لەسەر بنەمای نەرمەکاڵای خۆڕا بێت. فێدورا ساڵانە یەک بۆ دووجار بەرزدەکرێتەوە (upgrade). == کورتەیەک لەسەر فێدورا == [[پەڕگە:Fedora.png|left|thumb|150px|ڕوومێزی فێدورا ١٠ بۆ دەوروبەری Gnome]] وەک ئاشکرایە کە [[RedHat]] لەپشت فێدوراوەیەو پێشتر باسکرا لەسەرەوە. خۆی لەڕاستیدا ناوی «Red Hat Linux» بوو. لە ھاوینی ٢٠٠٢ـدا «Red Hat Enterprise Linux» دەرچوو وە بە پارە بوو بەڵام سەرکەوتنێکی ئەوتۆی بەدەست نەھێنا، یەک لەھۆیەکان ئەوەبوو کە ھیچ جیاوازییەکی ئەوتۆ لەنێوان دابەشکردنە خۆڕاییەکەو ئەوەی کە بە پارە بوو نەبوو. لەھاوینی ٢٠٠٤ـدا بڕیاری ئەوەیاندا کە «Red Hat Linux» لاببەن و لەجێگای ئەوە دابەشکردنێکی تر بھێننەکایەوە کا زیاتر کراوەتر بێت و کاریگەربێت بۆ بۆ بەکارھێنەران. دوای بگرەو بەردەیەکی زۆر بڕیاری ئەوەدرا کە «Red Hat Linux» و Fedora Linux Project لێکبدەن و ناوی لیبنێن پرۆژەی فێدورا (Fedora Project)، کە لەدواییدا دابەشکردنی Fedora Coreـی لێ دەرچوو. ھەروەھا لە فێدورا ٧ (وەشانی حەوتەم) ناوی گۆڕاو بەتەواوەتی ناونرا فێدورا. == ھەندێکی زانیاری تر بەگشتی == * فێدورا زۆر گونجاوە بۆ کەسێکی تازە بەکارھێنەری [[گنو/لینوکس]]. * فێدورا بەھۆی ئەوەی وەشانەکانی ماوەیەکی کەم ئەمێنێتەوە بۆیە ھەندێ کەس پێیان وایە کە ئەمە خاڵێکی لاوازە چونکە بەکارھێنەر پێویستی بە دابەشکردنێکە کە توانای مانەوەی زۆری ھەبێت واتە زۆر بژێت. بەڵام ئەمەش خۆی لەخۆیدا باشە بۆ دابەشکردنێکی وەک فێدورا چونکە ڕۆژانە گۆڕانکاری و نوێکاری و داھێنان دەکرێت لە بواری تەکنەلۆژیادا مەبەست زیاتر ڕەقەکاڵاکانە، ئەمەش وادەکات کە فێدورا زیاتر خۆی بگونجێنێت لەگەڵ ئەو ڕەقەکاڵایانەداو ھەروەھا نەرمەکاڵاکانیش. * بەکارھێنانی ''yum'' کە کورتکراوەی ''Yellow dog Updater''ـە بۆ دامەزراندن و تازەکردنەوەی گورزەکان. '''بۆ نموونە:''' <br />١. بۆ دامەزراندنی لێدەری ''VedioLAN'' ڕاستەوخۆ: <pre> yum install vlc </pre> ٢. بۆ داگرتنی دوایین تازەگەرییەکان: کەھەموو گورزەکان تازەدەکاتەوە بۆ دوایین وەشان: <pre> yum update </pre> * بەکارھێنانی گورزەی RPM : کە کڵاوی سور [[RedHat]] بەھەمان شت لەپشت ئەم گورزەی سیستەمەوەیە، وە کورتکراوەکەی بریتییە لە '''Red Hat Package Manager'''. ئەم گورزەی سیستەمە بەواتای ئەوەی کە تەواو دەتوانێت ھەر گورزەیەک دابمەزرێنێت و لەھەمان کاتیشدا بی سڕێتەوە وە ھەروەھاش upgradeـی بکات. '''بۆ نموونە''' ئەگەر بویسترێت گورزەیەک دابمەزرێنیت: <pre> rpm -ivh nawi_gurzeke.rpm </pre> == ھەموو وەشانە دەرچووەکانی فێدورا == {| class="wikitable" |-bgcolor=#cccccc !ژمارە !ناوەکان !ڕێکەوتی وەشاندن !ناوکی لینوکس !X !GNOME !KDE |-bgcolor=#eeeeee |١ |«Yarrow» |٥. تشرینی دووھەمی ٢٠٠٣ |2.4.19 |XFree86 4.3.0 |2.4 |3.1.4 |-bgcolor=#eeeeee |٢ |«Tettnang» |١٨. ئایاری ٢٠٠٤ |2.6.4 |X.Org 6.7.0 |2.6 |3.2.2 |-bgcolor=#eeeeee |٣ |«Heidelberg» |٨. تشرینی دووھەمی ٢٠٠٤ |2.6.9 |X.Org 6.8.0 |2.8 |3.3.0 |-bgcolor=#eeeeee |٤ |«Stentz» |١٣. حوزەیرانی ٢٠٠٥ |2.6.11 |X.Org 6.8.2 |2.10 |3.4 |-bgcolor=#eeeeee |٥ |«Bordeaux» |٢٠. ئازاری ٢٠٠٦ |2.6.16 |X.Org 7.0 |2.14 |3.5.1 |-bgcolor=#eeeeee |٦ |«Zod» |٢٤. تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |2.6.18 |X.Org 7.1 |2.16 |3.5.4 |-bgcolor=#eeeeee |٧ |«Moonshine» |٣١. ئایاری ٢٠٠٧ |2.6.21 |X.Org 7.2 |2.18 |3.5.6 |-bgcolor=#eeeeee |٨ |«Werewolf» |٨. تشرینی دووھەمی ٢٠٠٧ |2.6.23 |X.Org 7.2 |2.20 |3.5.8 |-bgcolor=#eeeeee |٩ |«Sulphur» |١٣. ئایاری ٢٠٠٨ |2.6.25 |X.Org 7.3 |2.22 |4.0.3 |-bgcolor=#eeeeee |١٠ |«Cambridge» |١١.تشرینی دووھەمی ٢٠٠٨ |2.6.27 |X.Org 7.3 |2.24 |4.1.3 |-bgcolor=#eeeeee |۱۱ |«Leonidas» |٩.حوزەیرانی ٢٠٠٩ |2.6.29 |X.Org |2.26 |4.2 |-bgcolor=#eeeeee |۱۲ |«Constantine» |١۷.تشرینی دووھەمی ٢٠٠٩ |2.6.31 |X.Org |2.28 |4.3 |-bgcolor=#72F660 |۱۳ |«Goddard» |۲۵.ئایاری ۲۰۱۰ |2.6.33 |X.Org |2.30 |4.4 |- |colspan = "9" bgcolor=#FFE1E1 align="right"|ئەو خشتەیەی سەرەوە پێکھاتووە لە وەشانەکانی فێدورا ھەر لەسەرەتاوەو ناوەکانیان و ڕێکەوتی وەشاندنیان، ھەروەھا وەشانی ناوکی لینوکس کە لەگەڵ ئەو وەشانەدا دامەزراوە. ھەروەھا دەوروبەری gnome و kde. |- |- |colspan = "9" bgcolor=#eeeeee align="right"|ئەو ڕەنگە پاشبنەما سەوزەی کۆتایی بریتییە لە '''دوا وەشانی فێدورا'''. |- |} == وێنەی ڕوومێزی فێدورا == <gallery> Image:Fedora_Core_1.png|فێدورا ١ Image:Fedora_Core_4.png|فێدورا ٤ Image:Fedora_Core_5.png|فێدورا ٥ Image:Fedora_Core_6.png|فێدورا ٦ Image:Fedora_10.png|فێدورا ٧ Image:Fedora 12 GNOME.png|فێدورا ٨ Image:Fedora_13_GNOME.png|فێدورا ٩ </gallery> * ھەریەک لە وەشانەکانی ١ تاوەکو ٦ بەناوی Fedora Core ـەوە بوون، پاشان Core لابرا. == زیاتر زانیاری == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Fedora_(Linux_distribution) دەربارەی فێدورا لە ویکیپێدیای ئینگلیزی] * [https://web.archive.org/web/20120831194212/http://www.linuxguiden.no/index.php/Fedora linuxguiden (زمان: نەرویژی)] == لینکی دەرەکی == * [http://www.redhat.com/ ماڵپەڕی RedHat] * [http://www.fedoraproject.org/ Fedora Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209064428/https://fedoraproject.org/ |date= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ }} * [http://www.fedoraforum.org/ مەکۆکانی فێدورا] == سەرچاوە == * [http://chawg.org/wiki/Fedora ویکی چاوگ] {{پۆلی کۆمنز|Fedora Linux}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:دابەشکردنەکانی لینوکس]] [[پۆل:لینوکس]] [[پۆل:دابەشکراوەی لینوکس]] 6rih9hfs8df7b5ijvkwus5hfy5dpr7f 0 23959 1582571 1562614 2026-05-09T20:35:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582571 wikitext text/x-wiki {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{Infobox person | image = Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg | caption = کالۆ لە ساڵی ١٩٣٢، وێنە لەلایەن باوکییەوە گیراوە | other_names = | birth_name = ماگدالینا کارمینن فریدا کالۆ کالیدرۆن <!-- Don't change the spelling; Kahlo was officially "Frida" from birth, although she preferred the German spelling "Frieda" until the 1930s. -->| birth_date = {{birth date|df=yes|١٩٠٧|٧|٦}} | birth_place = [[کۆیۆئاکان]]، [[مەکسیکۆ سیتی]]، [[مەکسیک]] | death_date = {{death date and age|df=yes|١٩٥٤|٧|١٣|١٩٠٧|٧|٦}} | death_place = کۆیۆئاکان، مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک | movement = [[سوریالیزم]]، [[ڕیالیزمی سیحری]] | spouse = {{marriage|[[دیێگۆ ڕیڤێرا]]|1929|1939|end=div}}{{ھن}}{{marriage||1940}}<!--Year omitted when marriage ends w/ death of article subject--> | mother = ماتیڵدە کالدیڕۆن گۆنازالێس | father = | relatives = [[گویلێرمۆ کالۆ]] (باوک) {{ھن}}[[کریستینا کالۆ]] (خوشک) | known for = [[وێنەکێشان]] | education = خود-فێربوون | works = یەک | name = فریدا کالۆ }} '''ماگدالینا کارمین فریدا کالۆ کالدیرۆن''' ({{بە ئیسپانی|Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón}}) (٦ی تەممووزی ١٩٠٧ – ١٣ی تەممووزی ١٩٥٤)<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zelazko |یەکەم=Alicja |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo {{!}} Biography, Paintings, & Facts |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Frida-Kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |زمان=en}}</ref> وێنەکێشێکی [[مەکسیک]]ی بوو کە بەھۆی وێنە پۆرترەیتەکانییەوە ناوبانگی دەرکرد، بەتایبەت بەھۆی [[خۆپۆرترەیت|خۆپۆرترەیتەکانییەوە]]. سروشت و کەلەپووری [[مەکسیک]] بوو بە سەرچاوەی ئیلھامبەخش بۆ کارەکانی فریدا. بە کەڵکوەرگرتن لە کولتووری عەوامی مەکسیک، فریدا [[ھونەری ناییڤ|ھونەری ناییڤی]] بەکار ھێنا بۆ ورووژاندنی پرسەکانی ناسنامە، سەردەمی دوای کۆلۆنیالیزم، جێندەر، چینایەتی و ڕەگەز لەناو کۆمەڵگای مەکسیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weidemann |یەکەم=Christiane |ناونیشان=https://archive.org/details/50womenartistsyo0000weid |سەردێڕ=50 women artists you should know |بڵاوکەرەوە=Prestel |ئەوانی تر=Larass, Petra. , Klier, Melanie |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٩١٣-٣٩٥٦-٦|شوێن=Munich |oclc=١٩٥٧٤٤٨٨٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> وێنەکانی فریدا پەیوەندیی پتەویان ھەبوو لەگەڵ ژیانی ئەو لەگەڵ تێکھەڵکێشکردنیان لەگەڵ توخمی ڕیالیزم و خەیاڵ. کالۆ وەک کەسێکی [[سوریالیزم|سوریالیست]] و [[ڕیالیزمی سیحری]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenthal |یەکەم=Mark |ناونیشان=https://archive.org/details/diegoriverafrida0000rose/page/117 |سەردێڕ=Diego and Frida: High Drama in Detroit |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Detroit, MI: [[Detroit Institute of Arts]], [2015] New Haven; London: [[Yale University Press]], [2015] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٥٥٨-١٧٧-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/diegoriverafrida٠٠٠٠rose/page/١١٧ ١١٧]}}</ref> ئەو بەوەش ناسراوە کە لە وێنەکانیدا ڕەنگدانەوەی [[ئازاری بەردەوام]]ی خۆی پیشان دەدات.<ref name="OxfordPain2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Courtney |یەکەم=Carol |سەردێڕ=Frida Kahlo's life of chronic pain |ناونیشان=https://blog.oup.com/2017/01/frida-kahlos-life-of-chronic-pain/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Oxford University Press's Academic Insights for the Thinking World |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> کالۆ لە باوکێکی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] و دایکێکی [[میستزیۆیی]] لە دایک بوو. زۆربەی تەمەنی منداڵیی لە [[مۆزەخانەی فریدا کالۆ|لا کاسا ئەزول]] لە [[کۆیۆئاکان]] بەسەر برد. ئێستا ئەم شوێنە بووەتە مۆزەخانەی فریدا کالۆ و بۆ ھەمووان کراوەیە. وێڕای ئەوەی بە دەردی [[ئیفلیجیی مناڵان]] دەیناڵاند، بەڵام ھیوای بەوە بوو کە بچێتە بەشی پزیشکی، بەڵام کاتێک تەمەنی ١٨ ساڵان بوو، تووشی ڕووداوێکی ھاتوچۆ ھات، کاتێک لەناو پاسێک بوو. ئەم ڕووداوە وای کرد تەواوی ژیانی لەناو ئازاردا بناڵێنێت و تووشی کێشەی تەندروستی ببێت. دوای ڕووداوەکە، کاتێک تەندروستیی بەرەو گەڕانەوە دەچوو ئەوا خولیای مناڵیی بۆ بوون بە ھونەرمەند گەڕایەوە لای کالۆ. لە ساڵی ١٩٢٧، فریدا دەچێتە ناو بواری سیاسەت و دەبێتە ئەندامی حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیکی،<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zelazko |یەکەم=Alicja |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo {{!}} Biography, Paintings, & Facts |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Frida-Kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |زمان=en}}</ref> لەم ڕێگایەوە ھونەرمەند و وێنەکێش [[دیێگۆ ڕیڤێرا]]ی ناسی. دواتر بەیەکەوە لە ساڵی ١٩٢٩ ھاوسەرگیرییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=https://www.biography.com/artist/frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref> لە ساڵانی سییەکان بەیەکەوە گەشتی مەکسیک و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]یان کرد. لەو کاتانەدا، فریدا شێوازی تایبەتی کارکردنی خۆی دۆزییەوە. تابلۆ سەرەکییەکانی خۆی کە لە کولتوور و فۆلکلۆری مەکسیکی وەرگیرابوون، ھەروەھا ئەو پۆرترێتانەی خۆی کە تێکەڵی کردبوون لەگەڵ بیروباوەڕەکانی سەردەمی پێش کۆلۆمبی و کاتۆلیک. تابلۆکانی ئەو وایان لە وێنەکێشی سووریالیستی [[ئاندرێ بریتۆن]] کرد کە لە ساڵی ١٩٣٨ پێشانگایەکی بۆ بکاتەوە لە گالێریی جولیەن لێڤی لە [[نیویۆرک]]. پێشانگایەکە سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. بۆ ساڵی دواتر (١٩٣٩)، فریدا پێشانگایەکی دیکەی لە [[پاریس]] کردەوە. ھەرچەندە کە پێشانگاکەی پاریس بەمجۆرە سەرکەوتوو نەبوو، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤر]] تابلۆیەکی لە کالۆ کڕییەوە. ''[[زە فرەیم]]''، یەکەم تابلۆی وێنەکێشی مەکسیکییە کە لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی [[لووڤر]] دابنرێت. لە ساڵانی چلەکاندا، کالۆ ھەم لە پێشانگا ھونەرییەکانی مەکسیک و ئەمریکا بەشداری کرد، ھەروەھا لەلایەکی دیکەوە وەک مامۆستای ھونەر کاری کرد. کالۆ یەکێک بوو لە ئەندامانی دامەزرێنەر لە کۆمەڵەی سێمیاریۆ دی کولتوورا مێکسیکانا. لە ساڵی ١٩٥٣، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسیی کردەوە لە مەکسیک، ئەمەش بەماوەیەکی کورت بوو بەر لە مردنی لە ساڵی ١٩٥٤، واتە لە تەمەنی ٤٧ ساڵی. کارەکانی فریدا وەک ھونەرمەندێک بە نەناسراوی مایەوە تاکوو کۆتاییی حەفتاکان. ئەمەش کاتێک کارەکانی لەلایەن کەسانی ھونەرمەند، مێژووناس و چالاکوانانی سیاسەت دۆزرانەوە. لە سەرەتای نەوەدەکان، نەک تەنیا وەک کەسایەتییەکی مێژوویی لە ھونەر بەڵکوو وەک ئایکۆنێکی بزووتنەوەی چیکانۆ، [[فێمینیزم|فێمێنیزم]] و [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] ناوبانگی دەرکرد. ئێستا بەرھەمەکانی کالۆ لە جیھاندا پێشوازی لێ دەکرێن، وەک بەرھەمی ڕەسەنی مەکسیکییەکان دەبینرێن، ھەروەھا لەلایەن فێمێنیستەکان بە ئاڕاستەی قووڵی لە دەربڕینی [[ژن]]انە دەبینرێن.<ref name="broude">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broude |یەکەم=Norma |ناونیشان=https://archive.org/details/expandingdiscour00norm |سەردێڕ=The Expanding Discourse: Feminism and Art History |دوایین٢=Garrard |یەکەم٢=Mary D. |ڕێکەوت=١٩٩٢|پەڕە=[https://archive.org/details/expandingdiscour٠٠norm/page/٣٩٩ ٣٩٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> == ژیانی کەسی == === سەرەتای ژیان و خێزان === [[پەڕگە:Guillermo Kahlo - Matilde, Adriana, Frida and Cristina Kahlo - Google Art Project (cropped).jpg|وێنۆک|فریدا (لەلای ڕاست) لەگەڵ خوشکەکانی کریستینا، ماتیڵدە و ئەدریانا. وێنەکەکە لەلایەن باوکیان گیراوە، ١٩١٦.]] ماگدالینا کارمینن فریدا کالۆ کالیدرۆن{{efn|کالۆ ھەردوو ناوی یەکەمی بەکاردەھێنا و بەمەش بەپێی نەریتی کریستیانی توانی شووشتنی تەعمیدی بۆ بکرێت، سەرباری ئەوەش ھەمیشە ئەو بە فریدا بانگ دەکرێت. پێش ساڵانی سییەکان، فریدا بە ڕێنووسی Frieda دەنووسرا بەڵام دواتر ئەو پیتی e لابرد، بەھۆی ئەوەی نەیدەویست کە پەیوەندییەک یان گرێدانێکی ھەبێت لەگەڵ ئەڵمان بوونی لە ماوەی حوکمڕانی [[ئەدۆلف ھیتلەر]].{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١١}}}} لە ساڵی ١٩٠٧ لە گوندی [[کۆیۆئاکان]] لە [[مەکسیکۆ سیتی]] لە دایک بوو،{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=199|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=3–4|3a1=Ankori|3y=2002|3p=17}}{{sfn|Zamora|1990|p=١٥}} کالۆ خۆی وتوویەتی لە ماڵی خێزانەکەی لە دایک بووە، واتە لە لا کاسا ئەزل (خانووە شینەکە)، بەڵام بەپێی تۆماری لەدایکبوونی فەرمی ئەوا لە شوێنێک لە نزیک ماڵی داپیری لەدایکبووە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٥}} دایک و باوک کالۆ وێنەگر بوون، گویلێرمۆ کالۆ (١٨٧١–١٩٤١) و ماتیڵدە کاڵدیرۆن گۆنزالێز (١٨٧٦–١٩٣٢)، ئەو کاتەی کالۆ لەدایکبوو ئەوان تەمەنیان ٣٦ و ٣٠ ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tibol, Raquel. |سەردێڕ=Frida Kahlo: an open life |ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahloopenli0000tibo_p3k4 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of New Mexico Press |ژپنک=٠-٥٨٥-٢١١٣٨-٨|شوێن=Albuquerque |oclc=٤٤٩٦٥٠٤٣}}</ref> باوکی بەڕەچەلەک ئەڵمانی بوو، گویلێرمۆ لە ساڵی ١٨٩١ بە پەنابەری ھاتبووە مەکسیک.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=4–9|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٧}} ھەرچەند کالۆ گوتوویەتی کە باوکی [[جوو]]لەکە بووە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو لەسەر پەیڕەوی لوتەریانیزم بوو.<ref name="jerpost1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/Arts-and-Culture/Books/Frida-Kahlos-father-wasnt-Jewish-after-all |سەردێڕ=Frida Kahlo's father wasn't Jewish after all |دوایین=Ronnen |یەکەم=Meir |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٦|ئیش=[[The Jerusalem Post]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref>{{sfn|Deffebach|2015|p=٥٢}} ماتیڵدە (دایکی کالۆ) لە دایکبووی واخاکا بوو، لە باوکێکی ڕەسەن مەکسیکی و دایکێکی ئیسپانی زمان بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=4–9|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=17–18|3a1=Burrus|3y=2005|3p=١٩٩}} جگە لە کالۆ، خێزانەکە سێ کچی دیکەیان ھەبوو؛ ماتیڵدە (بەنزیکی ١٨٩٨–١٩٥١)، ئەدریانا (بەنزیکی ١٩٠٢–١٩٦٨) ھەروەھا کریستینا (بەنزیکی ١٩٠٨–١٩٦٤).{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–11|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٨}} کالۆ دوو زڕخوشکی دیکەی ھەبوو لە ژنی یەکەمی باوکی، ماریا لوسیا و مارگاریتا، بەڵام ئەوان بەجیا بەخێوکران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–11|2a1=Ankori|2y=2002|2p=18|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=١٥–١٦}} لە کۆتایییەکانی ژیانیدا، کالۆ لە وەسفی ژینگەی ژیانی منداڵیی گوتبووی «زۆر زۆر خەمگینانە بوو.»{{sfn|Ankori|2002|p=١٨}} دایک و باوکی نەخۆش بوون،{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١٢}} ھاوسەرگیرییەکەیان دوور بوو لە خۆشەویستی.{{sfn|Beck|2006|p=٥٧}} پەیوەندی فریدا لەگەڵ دایکی ھەردەم لە گرژیدا بوو.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=8–10|2a1=Zamora|2y=1990|2p=16|3a1=Ankori|3y=2002|3p=18|4a1=Burrus|4y=2005|4p=١٩٩}} کالۆ لە وەسفی دایکی گوتوویەتی، «ئەو میھرەبان، چالاک و زیرەک بوو، بەڵام ئەو کەسێکی بەحساب، دڵڕەق و دەرماگیریی ئایینی بوو.»{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=8–10|2a1=Zamora|2y=1990|2p=16|3a1=Ankori|3y=2002|3p=18|4a1=Burrus|4y=2005|4p=١٩٩}} لە ماوەی [[شۆڕشی مەکسیکی|شۆڕشی مەکسیک]]، کارەکەی باوکی وەک وێنەگر زیانی گەورەی بەرکەوت، بەوەی حکوومەتی نوێ کارەکەی لێ سەندەوە و بەھۆی درێژیی ماوەی شەڕی ناوخۆی وڵاتیشەوە لەو کاتەدا کاری تایبەت زۆر کەمی کردبوو.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١٢}} کاتێک تەمەنی شەش ساڵان بوو تووشی دەردی [[شەپڵەی مناڵان]] بوو. ئەم نەخۆشییەی وای لە قاچی ڕاستی کرد زۆر لاوازتر بێت بەراورد بە قاچی چەپی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Ankori|2y=2013|2p=44}}{{efn|دواتر وای لە فریدا کرد کە کێشەی [[لاربوونی ستوونی پشت]] لەگەڵ [[پشتێنەی حەوز]] بۆ دروست بێت. بە گوێرەی قسەی پزیشکی دەمارناس بودریس ڤالمانتاس ئەوا فریدا حالەتی دانەخرانی بڕبڕەشی ھەبوو کە لەلایەن دکتۆر لیۆ ئلۆیسەر بۆی چارەسەر کرا، ئەمەش کاتێک بوو کە فریدا لە تەمەنی لاویدا بوو.{{sfn|Budrys|2006|pp=٤–١٠}} دەروونناس و مێژوونووسی ھونەر، دکتۆر سالۆمۆنن گریمبێرگ بۆچوونێکی دژی ھەبوو، ئەو پێی وابوو کە لەبەر ئەوەی فریدا پێڵاوی پزیشکی لە پێ نە کردبوو کە ئەمەش کاریگەری خستبووە قاچی ڕاستەی وایکرد کە کێشە بۆ بڕبڕە و پشتێنەی حەوزی بۆ دروست ببێت.<ref name="Collins">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Collins |یەکەم=Amy Fine |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Diary of a Mad Artist |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/culture/1995/09/frida-kahlo-diego-rivera-art-diary |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref>}} نەخۆشییەکەی وای کرد خۆی لە ھاوڕێ و ھاوپۆلەکانی بشارێتەوە، لەبەر ئەوەی گاڵتەی پێدەکرا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Ankori|2y=2013|2pp=٤٤–٤٧}} دوای چاکبوونەوەی لە نەخۆشییەکە، شێوازی ڕۆیشتنی ناڕێک بوو (شەل)، ھەر لەبەر سەرەنجامەکانی نەخۆشییەکەی، بەناچاری تەنوورەی درێژی دەپۆشی. بۆ ئەوەی بەسەر نەخۆشییەکەی زاڵ بێت، باوکی ھەمیشە ھانی دەدا کە وەرزش بکات، ھەر بۆیە لە کاتی منداڵیدا تۆپی پێی، مەلەوانی و تەنانەت زۆرانبازیشی دەکرد، ئەم کارانەش لەو کاتە بۆ کچان نامۆ بوون.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=199|3a1=Ankori|3y=2013|3p=45|4a1=Burrus|4y=2008|4p=١٦}} باوکی فێری کاری وێنەگریشی کرد لەگەڵ دەستکاریکردنەوەی وێنە و ڕەنگەکان.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=199|3a1=Zamora|3y=1990|3p=١٨}} ھەرچەندە نەخۆشییەکەی دڵتەنگی کرد،{{sfn|Ankori|2002|p=١٨}} بەڵام وای کرد کالۆ لەماوەی ژیانیدا، لە پەیوەندییەکی بەرزی ھاوڕێیەتی بێت لەگەڵ باوکی.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2008|1pp=13–15|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–٢١}} کالۆ سوپاسی باوکی کرد بەوەی وای کرد ژیانی منداڵی نایاب بێت، «ناوازەیە… ئەو نموونەیەکی باڵای خۆشەویستی بوو بۆ من، لە کارەکانی وێنەگری و وێنەکێشی، لە سەرووی ھەمووشیانەوە ئەوە بوو کە ئەو لە ئازەرەکانم تێدەگەیشت.» بەھۆی دەردی ئیفلیجییەکەیەوە، کالۆ بەراورد بە ھاوتەمەنەکانی درەنگتر خوێندنی تەواو کرد،{{sfn|Zamora|1990|p=١٨}} کالۆ لەگەڵ خوشکە بچووکەکەی کریستینا خوێندنی باخچەی ساویانی دەست پێکرد، پاشان ھەر لە گوندەکەیان خوێندنی سەرەتایی کرد، پۆلەکانی پێنج و شەشی بە سیستمی خوێندنی ماڵەوە تەواو کرد. کریستینا چووە قوتابخانەی کریستیانەکان، بەڵام فریدا لەسەر خواستی باوکی چووە قوتابخانەی ئەڵمانی.{{sfn|Ankori|2002|p=١٩}} دواتر بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە دوورخرایەوە بۆ خوێندنی مامۆستای پیشەیی.{{sfn|Ankori|2013|p=٥٨}} ژیانی خوێندنی فریدا پوخت بوو، لەلایەن مامۆستا ژنەکانیشەوە دووچاری سووکایەتیی سێکسی بوو.{{sfn|Ankori|2013|p=٥٨}} لە ساڵی ١٩٢٢، فریدا لە دواناوەندییەکی ناسراو وەرگیرا و ئامانجی ئەوە بوو بچێتە خوێندنی پزیشکی.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=11|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=22–27|3a1=Ankori|3y=2002|3p=١٩}} ئەم خوێندگایە، تازە کرابوویەوە لە کۆی ٢٠٠٠ کچ، تەنیا ٣٥یان وەرگرت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=11|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٢–٢٧}} ئەو لە خوێندنەکەی بەباشی ھەنگاوی دەنایە پێشەوە،{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٦–٤٠}} لەپاڵ ئەوەشدا بووە خوێنەرێکی باش و بە قووڵی کەوتە خوێندنەوە و کاریگەریی کولتووری مەکیسیکی، چالاکی سیاسی و دادگەریی کۆمەڵایەتی.{{sfn|Ankori|2013|pp=٦٠–٦٢}} قوتابخانەکە گرنگی و بانگەشەی بۆ شوناس و ڕەسەنبوونی مەکسیکییەکان دەکرد، کە ڕۆحیەتێکی ئەوسا بوو بۆ بەرزکردنەوەی شوناس و کەلەپووری مەکسیکی، ئەمەش لەپێناو ڕزگاربوون بوو لەژێر کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزمی ئەورووپی و بینینی ئەورووپییەکان وەک ھێزێکی باڵا.{{sfn|Anderson|2009|p=١٢٠}} لەگەڵ قوتابیانی قوتابخانەکەی گرووپێکی تایبەتیان دامەزراندبوو، ئەوان دژی زۆر شت دەوەستانەوە، وتووێژیشیان لەسەر فەلسەفەی کلاسیکی ڕووسی دەکرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=26–40|2a1=Barson|2y=2005|2p=59|3a1=Burrus|3y=2005|3p=199|4a1=Ankori|4y=2002|4p=19}} {{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=26–40|2a1=Barson|2y=2005|2p=59|3a1=Burrus|3y=2005|3p=199|4a1=Ankori|4y=2002|4p=١٩}} فریدا لەو کاتەدا، ھەوڵی دەدا تەمەنی ڕاستەقینەی لەوانی دیکەش بشارێتەوە، خۆی وەک «کچی شۆڕش» دەبینی، ھەربۆیە دەیگووت لە ٧ی تەممووزی ١٩١٠ لەدایکبووە، واتە ھەمان ساڵی دەستپێکردنی شۆڕش، دواتر ئەمە بەدرێژایی ژیانی بەردەوامی ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1p=5|2a1=Dexter|2y=2005|2p=13|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=١٩–٢٠}} دواتر کەوتە خۆشەویستی لەگەڵ ئەلیخاندرۆ گۆمێز ئەریاز، کە سەرکردەی گرووپەکەیان بوو لە قوتابخانە، دایک و باوکی فریدا بەم پەیوەندییە ڕازی نەبوون، دواتر لەیەکتری جیابوونەوە بەبۆنەی دروست بوونی توندوتیژی و ناجێگیریی دۆخی سیاسەت لە وڵات، لەم ماوەیە کالۆ و ئەلیخاندرۆ نامەی دڵداریی و سۆزداریان دەگۆڕییەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref> === ڕووداوی پاسەکە و ھاوسەرگیری (١٩٢٥–١٩٣٠) === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 2.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|کالۆ لە ساڵی ١٩٢٦، وێنەکە لەلایەن باوکییەوە گیراوە.]] لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٢٥، کاتێک کالۆ لەگەڵ کوڕە دڵدارەکەی ئەریاس، بەیەکەوە بە پاسێک لە قوتابخانە دەگەڕانەوە ماڵەوە، لەو دەمە پاسەکە جەنجاڵ بووە و شوفێرەکە ویستوویەتی لە ترامێکی کارەبایی تێپەڕبێت، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی دروست بوونی ڕووداوێکی ھاتووچۆ، بەشێک لە سەرنشینەکانی پاسەکە مردن. لە ڕووداوەکە، ئەریاس زیانێکی کەمی بەرکەوت بەڵام ئاسنی دەستگرتنی پاسەکە بەر [[لەگەنە]]ی فریدا دەکەوێت و بە سەختی برینداریی دەکات. دواتر لە وەسفی ئەم ڕووداوە فریدا وتویەتی، «ئەوە ھاوشێوەی کونکردنی گامێشێک وابوو لەڕێی شمشێرێکەوە.» ئاسنەکە لەلایەن ئەریاس و خەڵکەکە لە لەشی فریدا دەرھێنرا، کە ئەمەش زۆر بە ئازار بوو بۆ فریدا.<ref name=":22">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref>{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=57–60|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=20–21}}{{sfn|Kettenmann|2003|pp=١٧–١٨}} جەستەی فریدا چەند زیانێکی بەرکەوت، ئێسکی [[کزیە]]ی شکا. بەھۆی ئاسنەکەوە، سک و [[مناڵدان]]ی کون بوو، [[بڕبڕە]]ی پشتی لە سێ شوێنەوە شکا، قاچی ڕاستی لە یانزدە جێگاوە شکا، پێی ڕاستەی شکا و لەجێی خۆیدا چوو، ئێسکی [[چەڵەمە]]ی شکا، ھەروەھا شانی لەجێی خۆیان چوون.<ref name=":23">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The accident that changed Frida's life forever: "Life begins tomorrow" |ناونیشان=http://www.fridakahlostory.com/1/post/2014/09/the-accident-that-changed-fridas-life-forever-life-begins-tomorrow.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Frida Kahlo in Baden-Baden – Ihr Gesamtwerk |زمان=de}}</ref> فریدا بەرلەوەی جارێکی دیکە بگەڕێتەوە دۆخێکی ئاسایی، مانگێک لە نەخۆشخانەی بەسەربرد، ھەروەھا دوو مانگیش لەماڵەوە لەجێگای خۆی مایەوە.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=17–18}}{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=57–60|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=20–21}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Facts |ناونیشان=http://www.uky.edu/~lbarr2/gws201fall10_files/Page1034.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.uky.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210224202654/http://www.uky.edu/~lbarr2/gws201fall10_files/Page1034.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بەردەوام تووشی ماندووبوون و ئازار چەشتن دەھاتەوە، دکتۆرەکەی دووبارە پشکنینی ئێکسی بۆ کرد و دەرکەوت بەھۆی ڕووداوەکەوە سێ لە فەقەرەکانی لە شوێنی خۆی دەرچوو بوون.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٦٢–٦٣}} بۆئەوەش فریدا ناچاربوو کە پلاستەرێکی گەورە بە قەبارەی جلێکی کۆرسێت بپۆشێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٦٢–٦٣}} ئەم ڕووداوە خەونی فریدای بۆ بوون بە پزیشک بەکۆتا ھێنا، بەپێی قسەی ئەندرێس ھێنیسترۆسای ھاوڕێی لەو دەمە فریدا، «وەک مردوو دەژیا».{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=101|2a1=Ankori|2y=2013|2p=٥١}} لە کۆتایییەکانی ١٩٢٧، باروودۆخی کالۆ باشتر بوو، بەتایبەت دوای بە کۆمەڵایەتیی بوون و تێکەڵ بوون لەگەڵ ھاوڕێیەکانی قوتابخانەی، ئەوان بەشی زانستە سیاسییەکانیان خوێند بوو. کالۆ پەیوەندیکرد بە حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیکی (PCM). لەم نێوانەدا، چەندین کەسایەتی سیاسیی، چالاکوان و ھونەرمەندی ناسی، لە نێویاندا کۆمۆنیستی دوورخراوەی کووبایی خولیۆ ئەنتۆنیۆ مێلا و وێنەگری ئەمریکی-ئیتالی تینا مۆدۆتی.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=20–22|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=78–81|3a1=Burrus|3y=2005|3p=201|4a1=Zamora|4y=1990|4p=٣١}} [[پەڕگە:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|ڕاست|وێنۆک|240x240پیکسڵ|فریدا و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٢.]] لە یەکێک لەو ئاھەنگانەی کە مۆدۆتی ڕێکی خستبوون، بەدیاریکراوی لە حوزەیرانی ١٩٢٨، فریدا بە [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] ناسێندرا.{{sfnm|1a1=Marnham|1y=1998|1p=220|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=33–34|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠, ١٣٩}} پێشتر لە ساڵی ١٩٢٢، بە کورتی چاویان بەیەک کەوتبوو، کاتێک ناوبراو خەریکی وێنەکێشان بوو لە قوتابخانەکەی فریدا.{{sfnm|1a1=Marnham|1y=1998|1p=220|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=33–34|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠}} دوای تێپەڕینی ماوەیەکی کورت بەو دیدارە، کالۆ داوای لە دیێگۆ کرد کە بۆچوونی لەسەر کارەکانی ئەو دەرببڕێت، بۆئەوەی بزانێت ھیچ ھونەرێک لە کارەکانیدا ھەیە تاکوو ببێتە ھونەرمەند.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=33–35|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠}} دیێگۆ کاتێک کارەکانی کالۆی بینیوە، سەرسام بووە بەکارەکانی و وتوویەتی کە ئەو ھونەرمەندێکی تەواو بڕواپێکراوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٨٦–٨٧}} دواتر فریدا و دیێگۆ کەوتە پەیوەندی خۆشەویستی، تا لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ١٩٢٩ لە کۆیۆئاکان ھاوسەرگیرییان کرد، دیێگۆ دوو ژنی دیکەشی ھەبوو{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=79–80, 87–93|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=20–21|3a1=Zamora|3y=1990|3p=٣٧}} و ٢٠ ساڵیش لە فریدا گەورەتر بوو.{{sfn|Zamora|1990|p=٣٥}} دایکی دژی ھاوسەرگیرییەکەیان بوو، دایک و باوکی لە وەسفی ئەم پڕۆسەیە وتیان، «ئەمە ھاوسەرگیری فیل و کۆتر»، بەو مانایەی ھەردووکیان لە قەبارەوە جیاوازییان زۆر بوو؛ دیێگۆ درێژ و قەڵەو بوو، لەبەرامبەردا کالۆ لاواز و بچووکتر.{{sfnm|2013|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=93–100|2a1=Ankori|2pp=٧٠–٧٣}} باوکی بە ھاوسەرگیرییەکە ڕازی بوو، بەوەی دیێگۆ دەوڵەمەند بوو و توانای ھەبوو کە پشتگیری کالۆ بکات، بەتایبەت کە خەرجییە پزیشکییەکان کالۆ زۆر بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٩٣–١٠٠}} ھاوسەرگیرییەکەیان لە ناو ھەواڵەکانی میدیای مەکسیک و نێودەوڵەتی باسکرا،{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=40|2a1=Herrera|2y=2002|2p=Preface xi}}{{sfn|Herrera|2002|pp=Preface xi}} بەماوەیەکی زوو لەدوای ھاوسەرگیرییەکەیان، فریدا و دیێگۆ چوونە شاری کویرناڤاکا لە ویلایەتی مۆریلۆس، لەوێ ئەرکی وێنەکێشان لە پالاسی کۆرتێسیان پێ سپێدرابوو.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=42|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=101–105|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠١}} ھەر لەوکاتەدا، فریدا لە ئەندامبوون بۆ حیزبی کۆمۆنیست کشایەوە ئەمەش لەپێناو پاڵپشتیکردنی دیێگۆ، کە بەماوەیەکی کورت پێش ھاوسەرگیرییەکەیان لە ماڵی دوور خرابوویەوە بەھۆی پشتگیرییەکانی لە کۆمەڵەی چەپەکان.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=201|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=101–105|3a1=Tibol|3y=2005|3p=191 for time for Rivera's expulsion}} لەماوەی شەڕی ناوخۆیی مەکسیک، مۆرۆلێس کۆمەڵێک جەنگی دژواری بەخۆیەوە بینی، ژیانکردن لە شارێکی شێوە ئیسپانیایی (کویرناڤاکا)، وای لە فریدا کرد کە ھەستی بۆ شووناسی مەکسیکی بوون و مێژووەکەی بجووڵێت.{{sfn|Udall|2003|p=١١}} ھاوشانی ھونەرمەندە ژنەکانی دیکەی مەکسیک، کالۆ دەستیکرد بە پۆشینی جلووبەرگی ڕەسەنی مەکسیکییەکان، تەنوورەیەکی درێژی ڕەنگا و ڕەنگیشی پۆشی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=109–113|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=78–80}}{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=101–113|2a1=Marnham|2y=1998|2p=228|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3pp=8–10|4a1=Dexter|4y=2005|4pp=12–13|5a1=Baddeley|5y=1991|5pp=١٢–١٣}} جلەکانی وایان لە کالۆ کرد کە بیرۆکە فێمێنیستی و دژە-کۆلۆنیالیزم دەرببڕێت.{{sfn|Baddeley|1991|pp=١٣–١٤}} === گەشتی ئەمریکا (١٩٣١–١٩٣٣) === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 3.jpg|وێنۆک|فریدا لە ساڵی ١٩٣٢، وێنەکە لەلایەن باوکییەوە گیراوە.]] دوای ئەوەی دیێگۆ کارەکانی لە کویرناڤاکا، لە کۆتایییەکانی دەیەی سییەکان، کالۆ و دیێگۆ چوونە [[سان فرانسیسکۆ]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. لەوێ بەیەکەوە وێنەی سەر دیواریان دەکێشا بۆ یانەی لەنچیۆنی بازاڕی ئاڵووگۆڕی دراوی سان فرانسیسکۆ ھەروەھا بۆ بەشی ھونەرەجوانەکانی کالیفۆرنیا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=114–116|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=31|3a1=Marnham|3y=|3pp=٢٣١–٢٣٢}} لەمانەوەی مانەوەشیان، لەلایەن کۆکەرەوەکان و کڕیارەکان ڕێزیان لێدەگیرا و بێزاریش دەکران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3p=٨}} ھەر لەوکاتەدا، فریدا پەیوەندییە خۆشەویستییە درێژەکەی لەگەڵ وێنەگری ئەمریکی-ھەنگاری، نیکۆلاس موراس دەستی پێکرد.{{sfnm|1a1=Panzer|1y=2004|1pp=40–41; mentions 1931 letter from Kahlo to Muray, but not entirely sure if this was the beginning of affair|2a1=Marnham|2y=1998|2pp=234–235; interprets letter as evidence of the beginning of affair}} لە ھاوینی ١٩٣١، فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە مەکسیک، دواتر لە پاییز گەشتیان کرد بۆ [[نیویۆرک سیتی|نیویۆرک ستی]] بۆ کردنەوەی کارەکەی دیێگۆ لە مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت. لە نیسانی ١٩٣٢، چوونە [[دیترۆیت، ئەلاباما|دێترۆیت]]، لەوێ دیێگۆ کارێکی پێدرابوو بۆ وێنەکێشان لە پەیمانگای ھونەرەکانی دێترۆیت.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=125–130|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٤٣}} لەم کاتەدا، بەرکەوتنەکانی کالۆ لەگەڵ میدیاکان زیاتر بوون، میدیاکان سەرسامیی ئینگلیزییە ڕەوانەکەی ئەو بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٣٣–١٦٠}} لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ دەزگای ''دێترۆیت نیوز''، لە ٢ی شوباتی ١٩٣٣ وتی، «بێگوومان ئەو [دیێگۆ] شتی چاکی کردووە وەک کوڕیژگە (منداڵی بچووک)، بەڵام ھەنەرمەندە مەزنەکە منم.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.detroitnews.com/story/entertainment/arts/2017/02/02/frida-kahlo-iconic-artist-detroit-news/97386432/ |سەردێڕ=Wife of Master Mural Painter Gleefully Dabbles in Works of Art |دوایین=Davies |یەکەم=Florence |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ١٩٣٣|newspaper=Detroit News |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەو ساڵانەی لە ئەمریکا بەسەری برد بۆ فریدا دژواربوون، وێڕای ئەوەی چێژی لە دیتنی نیویۆرک و سان فرانسیکۆ دیت، بەڵام ئەو ناڕەحەت بوو بە کۆمەڵگای ئەمریکی بەوەی وەک وڵاتێکی کۆلۆنیالیست دەیدیت، ھەروەھا بەوەی ئەمریکییەکانیش ئەویان وەک کەسێکی «بێزارکەر» تەماشا دەکرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Burrus|3y=2005|3pp=202–203|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=36 for quote}} فریدا حەزی نەدەکرد تێکەڵبێت لەگەڵ کەسانی سەرمایەدار (کاپیتالیست)ی وەک ھێنری فۆرد و ئێدسل فۆرد، ھەروەھا تووڕەبوو، بەوەی زانی کە زۆرێک لە ھۆتێلەکانی نیویۆرک پێشوازی لە میوانی جوولەکە ناکەن.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٣٣–١٦٠}} لە نامەیەکیدا بۆ ھاوڕێیەکی، فریدا نووسی بووی، «وێڕای ئەوەی کە پێشکەوتنی پیشەسازیی و میکانیکی لە ئەمریکا سەرنجی ڕاکێشاوم… توڕەم لە گشت ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی ئێرە، لەبەرئەوەی لێرە بە ھەزاران کەس دەبینم لە گوزەرانێکی زۆر وێراندان، ھیچ شتێکیان نییە بیخۆن و ھیچ شوێنێکیان نییە لێی بخەون، ئەم بابەتەیە کە زۆرترین سەرنجی من ڕاکێشاوە، لەکاتێک دەوڵەمەندەکان ھەموو شەو و ڕۆژێک ئاھەنگ دەگێڕن، لەکاتێکدا بە ھەزاران و ھەزاران کەسی دیکەش لە برسان دەمرن».{{sfn|Kettenmann|2003|p=36 for quote}} ئەو کاتەی لە دێترۆیت بوو، بەھۆی دووگیان بوونییەوە ئاڵۆزی تێکەوت، دکتۆرەکەی ڕازی بوو کە کرداری لەباربردن ئەنجام بدات، بەڵام ئەو دەرمانەی کە بەکارھات کاریگەریی نەبوو.{{sfn|Ankori|2013|pp=٨٧–٩٤}} کالۆ تەواو ڕاڕا بوو لەوەی منداڵێکی ببێت، لەبەرئەوەی پێشتریش منداڵێکی دیکەی خۆی لە دیێگۆ لەبار بردبوو.{{sfn|Ankori|2013|pp=٨٧–٩٤}} دوای ئەوەشی کە لە باربردنەکە سەرکەوتوو نەبوو، بڕیاریدا کە بەردەوامیی بدات بە دووگیانییەکەی، بەڵام لە مانگی تەممووز منداڵەکەی لەبارچوو، ئەمەش کێشەی ھۆرمۆنی بۆ دروستکرد و وایکرد دوو حەفتە لە نەخۆشخانە بمێنێتەوە.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Burrus|2y=2005|2pp=201|3a1=Zamora|3y=1990|3p=46|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=32|5a1=Ankori|5y=2013|5p=٨٧–٩٤}} دوای کەمتر لە سێ مانگ، دایکی لە ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکی ئاڵۆز مرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٤٦}} لە ئازاری ١٩٣٣، فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە نیویۆرک، کارێکی دیکەیان پێدرابوو بۆ وێنەکردنی لە باڵەخانەی سەنتەری ڕاکفلر.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} لەم ماوەیەدا، کالۆ تەنیا تابلۆ ''جلەکەم لەوسەرەوە ھەڵواسراوە'' (١٩٣٤) کێشا.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} ھەروەھا چاوپێکەوتنی زیاتری ئەنجام دا لەگەڵ میدیا ئەمریکییەکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} لە مانگی ئایار، دیێگۆ لە کاری وێنەکردن بۆ سەنتەری ڕاکفلر دوور خرایەوە، لەبەرامبەردا کارێکی دیکەی وەرگرت بۆ قوتابخانەی نیویۆرکەرس.{{sfn|Herrera|2002|pp=161–178}}{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=46|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=161–178|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٨}} ھەرچەند کە دیێگۆ حەزی بەوەدەکرد لە ئەمریکا بژیێت، بەڵام فریدا تووشی غەریبی بوو بۆ وڵاتەکەی، لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٣ گەڕانەوە ئەمەش بەماوەیەکی کورت لەدوای تەواوکردنی کارەکەیان.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=38|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٦١–١٧٨}} === لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩) === [[پەڕگە:Casa Habitación Rivera y Kalho.JPG|وێنۆک|ماڵەکەی فریدا و دیێگۆ لە سان ئەنخێل، لە ساڵی ١٩٣٤ دەستیان بەژیانکردن کرد لەم ماڵە تاکوو لە ساڵی ١٩٣٩ جیابوونەوە، دواتر بووە ستۆدیۆ بۆ کارکردنی دیێگۆ.]] فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە مەکسیکۆ ستی، دواتر ماڵیان گواستەوە بۆ ماڵێکی نوێ و لە گەڕەکێکی خانەدانانە لە سان ئەنخێل.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=179–180|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٣}} ماڵەکە لەلایەن قوتابییەکی [[لو کۆربوزیێ]]، خوان ئۆ'گۆرمان دیزاین کرابوو، ئەم ماڵە لە دوو بەش پێکدەھات، لەڕێگای پردێکەوە بەیەکتری بەسترابوونەوە؛ بەشەکەی کالۆ بە شین ڕەنگ کرابوو، بەشەکەی دیێگۆش بە سپی و پەمەیی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=179–180|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٨}} دواتر ماڵەکە بووە شوێنی کۆبوونەوەی ھونەرمەندان و چالاکوانانی سیاسیی لە مەکسیک و دەرەوە.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=203|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٩٢–١٩٦}} دواتر بۆ جارێکی دیکە، فریدا تووشی کێشە تەندرووستییەکانی بوویە، کاتێک تووشی کێشەی ڕیخۆڵە، دووجار لەبارچوون ھەروەھا قاچی تووشی لاڕەشە (گانگرین) ھات.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–190|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=38–39|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢١٩}} لەلایەکی دیکەشەوە کێشە کەوتە نێوان خۆی و ھاوسەرەکەی، دیێگۆ بە گەڕانەوەیان بۆ مەکسیک دڵخۆش نەبوو، سەرزەنشتی دەکرد کە بووە ھۆی گەڕانەوەیان.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–182|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=٤٦–٤٧}} ھەرچەند کە کالۆ متمانەی بە دیێگۆ نەبوو، بەڵام کاتێک بینی دیێگۆ لە پەیوەندیدایە لەگەڵ کریستینای خوشکی، ئەوا ھەستەکانی بریندار بوون.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–182|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Burrus|3y=2005|3p=203|4a1=Ankori|4y=2002|4pp=١٥٩–١٦٠}} دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٥ بەم پەیوەندییەی زانی، فریدا ماڵەکەی گواستەوە بۆ شوقەیەک لە ناوەڕاستی مەکسیکۆ ستی و وای دانا لە دیێگۆ جیابووەتەوە.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=203|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=180–190|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٩}} فریدا خۆشی کەوتبووە داوای خۆشەویستی لەگەڵ ھونەرمەند و تەلارسازی ئەمریکی ئیسامو نوگوچی، پەیوەندییەکەیان ئەوەندەی نەکێشا، بەڵام تاکوو مردنی فریدا وەک دوو ھاوڕێ مانەوە.<ref>[https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/life/people.html PBS—The Life and Times of Frida Kahlo]</ref>{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–190|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=38–40|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=50–53|4a1=Burrus|4y=2005|4p=203|5a1=Ankori|5y=2002|5p=١٩٣}} لە ساڵی ١٩٣٥، کالۆ گەڕایەوە سان ئەنخێل و چاوی کەوتەوە بە دیێگۆ و کریستینا. کالۆ دڵی بەوە خۆشبوو کە بووەتە پوور بۆ منداڵەکانی کریستینا، ئیسۆلدا و ئەنتۆنیۆ.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٩٢–١٩٦}} وێڕای ئەوەی دیێگۆ و کالۆ ئاشت بوونەوە، بەڵام درێژەیان بە دڵپیسییەکانیان دا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–201|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=50–53|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٤٠}} لە ساڵی ١٩٣٦، کالۆ گەڕایەوە ناو سیاسەت و پەیوەندی بە فۆرت ئینتەرناشنال کرد (کۆمەڵە چەپەکەی ترۆتسکی)، ھاوکات بووە دامەزرێنەری لیژنەی گەیاندنی کۆمەک بۆ کۆمارییەکان لەکاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆیی ئیسپانیا]].{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=40–41|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٣}} فریدا و دیێگۆ بەیەکەوە توانیان حکوومەتی مەکسیک ڕازی بکەن، بۆئەوەی مافی پەنابەریی سیاسیی بداتە [[لیۆن ترۆتسکی|لیۆن ترۆرتسکی]]، دواتریش پێشنیاریان کرد کە خۆی و ژنەکەی ناتالیا سیدۆڤا لە ماڵەکەیان (لا کاسا ئەزول) نیشتەجێبن.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–215|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=52–54|3a1=Kettenmann|3y=2003|3pp=40–41|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٣}} ترۆتسکی و ژنەکەی لە ماوەی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ تاکوو نیسانی ١٩٣٩ لەو ماڵەدا ژیانیان بەڕێ کرد، لەم دەمەدا کالۆ و ترۆتسکی ھەر نەبوونە ھاوڕێ، بەڵکوو بۆ ماوەیەکی کەمیش پەیوەندی دڵدارییان ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–215|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=52–54|3a1=Kettenmann|3y=2003|3pp=٤٠–٤١}} دوای کردنەوەی پێشانگایەک لە پاریس، کالۆ گەڕایەوە نیویۆرک.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٥٠–٢٥٢}} لەوکاتەدا، تامەزرۆ بوو بچێتەوە لای مورای بەڵام ئەو بڕیاریدا بوو کە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان بھێنێت، بەوەی ژنێکی دیکەی دۆزیبوویەوە و دەیویست ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەودا بکات.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252|2a1=Marnham|2y=|2p=٢٩٠}} کالۆ گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، لەوێ دیێگۆ داوکاری جیابوونەوەی پێدا. ھۆکاری ئەم داواکارییەش دیار نەبوو، بەڵام دواتر دیێگۆ بۆ ڕای گشتی ئاماژەی بەوە کرد، ئەمە تەنیا پەیوەندی بەلایەنی یاسایییەوە ھەیە کە لە نەریتی نوێی کۆمەڵگا پەیڕەو دەکرێت، ھیچ پەیوەندی بە لایەنی ھونەری و ئابوورییەوە نییە.{{sfn|Zamora|1990|p=٦٢}} بەڵام بەگوێرەی قسەی ھاوڕێکانیان بێت، ھۆکاری جیابوونەوەیان بۆ ئەو پەیوەندییە ئەویندارییانە بوون کە ھەردوولا لەگەڵ کەسانی دیکە ھەیان بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252, 273–27|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=62–64|3a1=Marnham|3y=|3p=٢٩٠}} لە تشرینی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ و دیێگۆ بەفەرمی جیابوونەوە بەڵام ھەروەک دوو ھاوڕێ مانەوە؛ کالۆ خۆی خەرجییەکانی خۆی بەڕێوە دەبرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252, 273–277|a1=Zamora|2y=1990|2pp=62–64|3a1=Marham|3y=|3p=290}}{{multiple image | align = right | direction = vertical | width = | image1 = Frida Kahlo House, Mexico City (6998147374).jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = [[مۆزەخانەی فریدا کالۆ|لاکاسا ئەزول]]، ماڵی منداڵیی فریدا، ھەروەھا لە ساڵانی ١٩٣٩ بۆ ١٩٥٤ (تامردن) لێی ژیا. | image2 = 2013-12-22 Grabmal Frida Kahlo Museum Mexico City anagoria.JPG | width2 = | alt2 = | caption2 = باچەکەیەک لە لاکاسا ئەزول }} دوای جیابوونەوەی لە دیێگۆ، کالۆ گەڕایەوە بۆ لا کاسا ئەزول، لەو دەمە بڕیاریدا کە خۆی بژیێنێت، ھەموو ئەم ڕووداوانەی ئەم دواییانە وایانکرد کە سەردەمێکی دیکەی چالاکی بۆ فریدا بێتە ئاراوە، ئەمەش بەوەرگرتنی ئەو ئیلھامانە بوو کە لە گەشتەکانی بۆ دەرەوە وەری گرتبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=280–294|2a1=Zamora|2y=1990|2p=64|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=52}}{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=62|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣١٥}} لەم سەردەمە کارەکانی فریدا، تەکنیکی کەمتری بەکاردەھێنا و پۆرترەیتەکانی کردە قەبارەی چوارگۆشە، ئەمەش وایکرد کە بە ئاسانتر بفرۆشرێن.{{sfn|Herrera|2002|p=٣١٥}} لەم ماوەیە زۆرێک لە بەرھەمە دیارەکانی خۆی کێشا لەوانە، دوو فریداکە (١٩٣٩)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Frida Kahlo, The Two Fridas (Las dos Fridas) – Smarthistory |ناونیشان=https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ |وێبگە=smarthistory.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416042217/https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پۆرترەیتی خود بە قژبڕانەوە (١٩٤٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MoMA {{!}} Frida Kahlo. Self Portrait with Cropped Hair. 1940 |ناونیشان=https://www.moma.org/learn/moma_learning/frida-kahlo-self-portrait-with-cropped-hair-1940/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.moma.org}}</ref> [[مێزە بریندارەکە]] (١٩٤٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Gehrke-Remund |یەکەم=Kunstmuseum |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٠ |سەردێڕ=The biggest self-portrait of Frida Kahlo: “The wounded |ناونیشان=https://www.openpr.com/news/122739/the-biggest-self-portrait-of-frida-kahlo-the-wounded-table-la-mesa-herida-now-in-kunstmuseum-gehrke-remund-baden-baden.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ |وێبگە=www.openpr.com |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.openpr.com/news/122739/the-biggest-self-portrait-of-frida-kahlo-the-wounded-table-la-mesa-herida-now-in-kunstmuseum-gehrke-remund-baden-baden.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[خۆپۆترەیت بە ملوانکەیەکی دڕکاوی و ھەمینگبێرد]] (١٩٤٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grovier |یەکەم=Kelly |سەردێڕ=Kahlo and Vermeer: What courage really means |ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20191219-kahlo-and-vermeer-what-courage-really-means |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٠، بەرھەمەکانی لە سێ پێشانگای ھونەریی نمایشکران؛ لە نێویاندا چوارەمین پێشانگای نێونەتەوەیی سووریالی لە مەکسیکۆ ستی، گۆڵدن گەیت ئینتەرناشنال ئێکسپۆشن لە سان فرانسیسکۆ، ھەروەھا ھونەری مەکیسیکی سەدەی بیستەم لە نیویۆرک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ١٩٤٠|سەردێڕ=Twenty Centuries of Mexican Art Opens at Museum of Modern Art |ناونیشان=https://www.moma.org/momaorg/shared/pdfs/docs/press_archives/608/releases/MOMA_1940_0039_1940-05-11_40511-34.pdf?2010 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Museum of Modern Art]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=136–137|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٢٠}} لە ٢١ی ئابی ١٩٤٠، لە کۆیۆئاکان ترۆتسکی تیرۆرکرا، ئەو تا ئەوکاتەش لە مەکسیک دەژیا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٩٥–٣١٥}} بۆ ماوەیەکی کورت وەک بکووژێک، گومان خرایە سەر کالۆ، ئەو لەگەڵ کریستینای خوشکی بۆ ماوەی دوو ڕۆژان دەستبەسەر کران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٢٠}} بۆ مانگی دواتر، فریدا چووە سان فرانسیسکۆ بۆ وەرگرتنی چارەسەر پزیشکی، ئەمەش دوای ئەوەبوو کە دەستی ئازاری ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=276–277; 295–315|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=52, 56|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=64, 70|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} دوای جیابوونەوەکەی، کالۆ بەسەختی ئاڵوودەی مەی ببوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=276–277; 295–315|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=52, 56|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=64|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} لەو کاتەدا، دیێگۆش لە سان فرانسیسکۆ بوو، ئەمەش دوای مردنی ترۆتسکی بوو کە کارێکی لە ئەمریکا پێسپرێردا بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315 for fleeing|2a1=Zamora|2y=1990|2p=70|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٥٦}} لەو کاتەی لە سان فرانسیسکۆ بوو، بۆ ماوەیەکی کورت کالۆ لەگەڵ بازرگانی ھونەر ھێنز بەرگروین کەوتە پەیوەندییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2001/05/21/herr-berggruens-blue-period |سەردێڕ=Herr Berggruen's Blue Period |دوایین=Martin |یەکەم=Guy |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠١|ئیش=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marnham |یەکەم=Patrick |ناونیشان=https://archive.org/details/dreamingwithhise00marn_0 |سەردێڕ=Dreaming with His Eyes Open: A Life of Diego Rivera |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٢٤٠٨-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/dreamingwithhise٠٠marn_٠/page/٢٩٦ ٢٩٦]|زمان=en |وتەگێڕانەوە=heinz berggruen. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9zhpDwAAQBAJ&q=heinz+berggruen&pg=PT262 |سەردێڕ=Frida: The Biography of Frida Kahlo |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٥٢٦٦-٠٨٥٣-٦|زمان=en}}</ref>{{sfnm|1a1=Marnham|1y=|1p=296|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٩٣}} دواتر، لەگەڵ دیێگۆ ئاشت بوویەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=56–57|2a1=Burrus|2y=2005|2p=205|3a1=Zamora|3y=1990|3p=٧٠}} لە ڕۆژی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٠، لە ڕێوەڕەسمێکی سادەدا بۆ دووەمجار ھاوسەرگیرییان کرد.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=56–57|2a1=Burrus|2y=2005|2p=205|3a1=Zamora|3y=1990|3p=70|4a1=Herrera|4y=2002|4pp=٢٩٥–٣١٥}} زوو لەدوای ھاوسەرگیرییەکەیان، بەیەکەوە گەڕانەوە مەکسیک. ئەم بەیەکەوەبوونە، کێشەیەکی وایانی بۆ دروست نەکردن،{{sfn|Zamora|1990|p=٨٦}} بەوەی ھەردووکیان ئازادی زیاتریان بەیەکتری دا،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٧٠}} بەیەکەوە لە لا کاسا ئەزول دەژیان، لەگەڵ ئەوەشدا دیێگۆ ماڵەکەی دیکەی واتە سان ئەنخێل کردە ستۆدیۆیەک بۆ کارکردن.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٥٧}} ھەردووکیان درێژەیان دا بە پەیوەندییە دڵدارییە دەرکییەکانیان، کالۆ کە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بوو، واتە پەیوەندی لەگەڵ ژن و پیاوان دەبەست، بەپێی بەڵگەکان، پەیوەندییەکانی لەگەڵ پیاوان بۆ کالۆ گرنگترن بوون لەوەی [[لێزبیان|پەیوەندییەکانی لەگەڵ ژنان]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2p=70}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=glbtq >> arts >> Kahlo, Frida |ناونیشان=http://www.glbtq.com/arts/kahlo_f.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131110030622/http://www.glbtq.com/arts/kahlo_f.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵانی چلەکان، وێڕای وەرگرتنی چارەسەرەکانی سان فرانسیسکۆ، بەڵام تەندرووستی کالۆ بەبەردەوامی خراپ بووە. بەھۆی ھەبوونی کێشە لە [[دڕکەپەتک|دڕکەپەت]]کی ئەوا فریدا ٢٨ جلی کۆرسێتی دەپۆشی بۆئەوەی پاڵپشتی لە جەستەی بکات، ئەمەش لە ساڵانی نیوان ١٩٤٠ بۆ ١٩٥٤ بەردەوامیی ھەبوو. لەو کاتانەدا، فریدا ھەستی بە ئازار دەکرد لە قاچەکانی ھەروەھا ئەو نەخۆشییەی کە لەدەستی بۆی دروست ببوو، لێی بوو بە نەخۆشییەکی درێژخایەن، فریدا چارەسەریشی وەردەگرت بۆ نەخۆشی سفلس.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=344–346|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٨٦}} دوای ئەوەی باوکی لە نیسانی ١٩٤١ کۆچی دوایی کرد، فریدا تووشی [[خەمۆکی]] بوو.{{sfn|Zamora|1990|p=٨٦}} لەو کاتەدا، فریدا کاتەکانی زیاتر لە لا کاسا ئەزول بەسەر دەبرد بە گرنگیدان بەو ماڵ و باخچەکەی، ھاوکات چەند ئاژەڵێکیشی بەخێو دەکرد لەوانە مەیموونی جاڵجاڵۆکەیی، سەگی مەکسیکی و [[تووتی]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=73–78|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٦١}} لەوکاتانەدا، فریدا لەناو وڵاتەکەی بەناوبانگ دەبوو، بەڵام ڕەوشی تەندرووستی بەردەوام بەرەو خراپی دەچوو. لە ناوەڕاستی چلەکان گەیشتە بڕیارێک کە ئەو چیتر ناتوانێت چاوەڕێ بکات و دانیشێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=383|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٥}} لە حوزەیرانی ١٩٤٥، چووە نیویۆرک بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکی دژوار،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=344–359|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٥}} نەشتەرگەرییەکە شکستی ھێنا،{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} بەقسەی ھێریرا، کالۆ خۆی بەشێک بووە لە ھۆکاری چارەنەبوونی کێشە تەندرووستییەکانی، بەوەی ئەو پشووی نەدەدا کە لێی داواکرابوو، ھەروەھا جارێکیش بەئەندازەیەکی خراپ برینەکەی کردبوویەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} وێنەکانی ئەو کاتانەی فیردا، دەربڕین بوو لە خراپی ڕەشی تەندرووستی لەوانە، ستوونە شکاوەکان (١٩٤٤)، بێ ھیوا (١٩٤٥)، داری ھیوا، خێرا وەستاو (١٩٤٦)، ھەروەھا [[ئاسکە بریندارەکە]] (١٩٤٦). === کۆتا ساڵەکان و مردن (١٩٥٠–١٩٥٤) === لە ساڵی ١٩٥٠، کالۆ زۆربەی ساڵەکەی لە نەخۆشخانەی ئەی بی سی لە مەکسیکۆ ستی بەسەر برد، جارێکی دیکە نەشتەرگەری ئێسکی کردەوە.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=122|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=383–389|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٥}} ئەم نەشتەرگەرییە تەندرووستی خراپتر کرد، پێویستی کرد کە نەشتەرگەری دیکەش بکات.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣٨٩–٤٠٠}} دوای دەرچوونی لە نەخۆشخانە، کالۆ لە ماڵەکەی لە لا کاسا ئەزول گیری خوارد، بۆئەوەی ڕێ بکات بەناچاری کورسی و دارشەقەی بەکاردەھێنا.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣٨٩–٤٠٠}} لە کۆتا ساڵەکانی ژیانی، کالۆ کاتەکانی تەرخان کرد بۆ بواری سیاسەت. ئەو جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٤٨، چووە پاڵ حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیک.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٨٠}} ئەو دەستی بە دروستکردنی کەمپەینی ئاشتی کرد.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٦}} لە ساڵی ١٩٥٨، قاچی ڕاستی لە ئەژنۆیەوە بڕایەوە بەھۆی نەخۆشی لاڕەشە (گانگرین).{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} لەو ساتانەدا دەیناڵاند بە خەمۆکی و ڕاڕایی، ئەوەی ھێشتبوویەوە پشت بەستن بوو دەرمانی ئازارشکێنەکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} کاتێک دیێگۆ خەریکی ئەوەبوو پەیوەندییەکی دیکەی دڵداری ببەستێت، کالۆ خەریک بوو خۆی بە دەرمان بکووژێت.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} لە یادنامەکەیدا، لە شوباتی ١٩٥٤، فریدا نووسی، "ئەوان شەش مانگ لەمەوبەر قاچیان بڕیمەوە، ئەوان سەدەیەکی دیکە لە ئازاریان پێبەخشیم، ئەمەش لە ساتێکدا کە ھۆکارێک نابینمەوە بۆ بەردەوامبوونم. بەردەوام دەبم لەو ویستەی کە دەکەمەوێت خۆم بکوژم.{{sfn|Zamora|1990|p=١٣٠}} لە ٢ی تەممووزی ١٩٥٤، لە کۆتا ڕۆژەکانی ژیانیدا، وێڕای ئەوەی تەندرووستی باش نەبوو، بەڵام لەگەڵ دیێگۆ بەشداریکرد لە گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی لە دژی دەستێوەردانی سی ئای ئەی لەمەڕ کێشەکان و کودەتای [[گواتیمالا]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=425–433|2a1=Zamora|2y=1990|2p=١٣٨}} واپێدەچێت لەوکاتەدا ھەستی بە نزیکبوونەوە لەکاتی مردنی کردبێت، بەوەی لەبارەیەوە قسەی لەگەڵ سەردانیکەرانی دەکرد، ھەروەھا وێنەی [[ئێسکبەند]] و فریشتەی لەسەر دەفتەری یادنامەکەی کێشا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} دوایین وێنەشی، فریشتەیەکی ڕەش بوو، وەک [[ھایدن ھێرێرا]]، [[فریدا: ژیاننامەی فریدا کالۆ|ژیاننامەنووسی کالۆ]] ئەمەی وەک فریشتەی مەرگ لێکداوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} لە کۆتا نووسینیدا کالۆ نووسی، «بەشادییەوە چاوەڕێی دەرچوون دەکەم - و ھیوادارم ھەرگیز بۆی نەگەڕێمەوە. — فریدا»{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} باروودۆخی کالۆ خراپتر دەبوو، شەوی ١٢ی تەممووزی ١٩٥٤ کۆتا شەوی بوو، کالۆ تایەکی بەرز و ئازارێکی زۆری ھەبوو.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} نزیکی ٦ی بەیانی بوو، لە ١٣ی تەممووزی ١٩٥٤، پەرستیارەکەی کالۆی بە مردوویی لەسەر جێگا بینی.{{sfnm|1a1=Herrera|1a=2002|1pp=425–433|2a1=Zamora|2y=1990|2p=١٢}} لە تۆماری فەرمیدا، ھۆکاری مردنی کالۆ بە جەڵتەی سی نووسراوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} ژیاننامەنووس ھێرێرا مشتموڕی ئەوەی کردووە کە ئەگەری ھەیە کالۆ خۆی کوشتبێت.<ref name="HerreraOxfordArt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} ئەو پەرستیارەی کە کالۆی بە مردوویی بینی، ئاماژەی بەوە کردووە لەکاتی پشکنینی بۆ بەکارھێنانی دەرمانەکانی کردووە، ئەوا بۆی دەرکەوتووە لە شەوی مردنیدا دەرمانی ئازارشکێنی زۆر خواردووە، لە کۆی ٧ دەرمان ئەوا ١١ی خواردووە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٢}} ھەر لەو شەوەدا، فریدا دیارییەکی بۆ دیێگۆ جێھێشت بەبۆنەی ساڵیادی ھاوسەرگیرییەکەیان، ھەرچەند کە مانگێک مابوو بۆ ئەو یادە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٢}} لە ١٣ی تەممووز، جەستەی فریدا برایە پالاسیۆ دی بێلاس ئارتیس، لەوێ لەژێر ئاڵایەکی کۆمۆنیستیی دانرا. ڕۆژی دواتر، لەنێوان خزم و ھاوڕێکانی لە پرسە و ماتەمینێکی نافەرمی ئامادەبوون، بە سەدان لە ھەوادارانیشی لە دەرەوە ئامادەبوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} لەسەر ویستی خۆی، جەستەی فریدا بەخۆڵەمێشی کرا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} دیێگۆ لەبارەی ئەم ڕۆژەوە وتی، «ئەوە [[تراژیدیا]]ترینن ڕۆژە لە ژیانم.» دوای سێ ساڵ، دیێگۆ لە ساڵی ١٩٥٧ کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} خۆڵەمێشەکەی فریدا لە ناو گۆزەیەکی کۆنی پێش سەردەمی کۆلۆمبی لە لا کاسا ئەزل دانراوە، لە ساڵی ١٩٥٨ ماڵەکەی وەک مۆزەخانەیەکی گشتی کرایەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} == ژیانی ھونەری == === دەستپێکی کارەکان === [[پەڕگە:Guillermo Kahlo - Frida Kahlo, June 15, 1919 - Google Art Project (restored).jpg|وێنۆک|فریدا لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩١٩، کاتێک تەمەنی یانزدە ساڵان بوو.]] کالۆ ھەر لە منداڵییەوە خولیای کاری ھونەری و وێنەکێشان پەرەی سەند، بەتایبەتیش کاتێک وێنەکێش فێرناندۆ فێرناندێز (ھاوڕێی باوکی){{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٠}} ڕێنمایی دەکرد، کالۆ لەسەر دەفتەرەکەی وێنەکەی دەکێشا.{{sfn|Zamora|1990|p=٢٠}} لە ساڵی ١٩٢٥، بۆ یارمەتیدانی خێزانەکەی دەستی بەکارکردن کرد.{{sfn|Zamora|1990|p=٢١}} یەکێک لەو کارانە لەگەڵ فێرناندێز بوو کە بەیەکەوە خەریکی کاری نەخش کردن بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٦–٤٠}} ھێرناندێز سەرسامیی بەھرەمەندی فریدا بوو،{{sfn|Kettenmann|2003|p=١٢}} ئەمەش وێڕای ئەوەی لەوکاتەدا فریدا خەون و خولیای ئەوەی نەبوو ببێتە ھونەرمەند، ھونەر بکاتە پیشەی خۆی.{{sfn|Zamora|1990|p=٢٠}} بەھۆی ڕووداوی پاسەکەوە کە لە ساڵی ١٩٢٥ تووشی ھات، کالۆ سێ مانگ لەسەر جێگا کەوت، دوای ئەم ڕووداوە دەستی کرد بە وێنەکێشان.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەبەرئەوەی پێش ڕووداوەکە، خولیای بوونی بە پزیشک ھەبوو، ھەر بۆیە لە سەرەتاکان وەک وێنەکێشی پزیشکی دەستی پێکرد، بەمەش خولیاکانی لە ھونەر و زانست تێکەڵکێش کرد. دایکی تەختەیەکی نیگارکێشی تایبەتی بۆ دروست کرد، ئەمەش بۆ ئەوەی بتوانێت لەسەر جێگاکەشی خەریکی کاری وێنەکێشان بێت، باوکیشی کۆمەڵێ ڕەنگی زەیتی خۆی پێشەشکرد، کالۆ ئاوێنەیەکیشی ھەبوو، بەھۆی ئەوەوە خۆی دەبینی و وێنەی خودی خۆی کێشا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{sfnm|3=201|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2p=62–63|3a1=Burrus|3y=٢٠٠٥}} وێنەکێشان وای لە فریدا کرد بەدوای پرسیارەکانی شوناس و بوون بگەڕێت.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=201|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=١٠١–١٠٢}} لە بارەی وێنەکێشانەوە، فریدا وتویەتی، «وێنەی خۆم دەکێشم، چونکە ھەندێک کات بەتەنیام و من توخمێکم، ئەوە بەباشترین شێوە دەزانم.»<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ئەوەشی درکاند کە ئەو ڕووداوە و ماوەی چاکبوونەوە وای لێکرد «جارێکی تر دەستپێبکەمەوە، وێنەکێشان ھەر ئەوەیە کە بە چاوانم دەیبینم. لەوە زیاتر نییە.»{{sfn|Herrera|2002|p=٧٥}} زۆرترین ئەو تابلۆیانەی کە لەم کاتەدا کالۆ دەیکرد، پۆرترەیتی خۆی، خوشکەکانی و ھاوڕێیانی قوتابخانەی بوون.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=21|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٦٤}} وێنە سەرەتایییەکانی کالۆ سەرچاوەی ئیلھامیان لە ھونەرمەندە ئەورووپییەکان سەرچاوەی گرتبوو، بەتایبەت مامۆستایانی سەردەمی ڕێنیسانس وەک ساندرۆ بۆتیچلی، برۆنزینۆ، ھەروەھا لە بزووتنەوە [[ئاڤانت-گارد]].{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=105–108|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٦٩}} کاتێک لە ساڵی ١٩٢٩، لەگەڵ ھاوسەرەکەی دیێگۆ چوونە ویلایەتی مۆریلۆس ئەوا فریدا ئیلھامی لە شاری کویرناڤاکا وەرگرت، ئەو شارەی کە لێی دەژیا.{{sfn|Udall|2003|p=١١}} لەو دەمە، فریدا شێوازی ھونەری خۆی گۆڕی، کەوتە ژێر کاریگەری فۆلکلۆر و کەلەپووری مەکسیکی.{{sfnm|1a1=Dexter|1y=2005|1pp=15–17|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٢٠–٢٥}} بەپێی قسەی مێژوونووسی ھونەر، ئەندریا کیتێنمان ئەوا ئەگەری ھەیە کە فریدا کەوتبێتە ژێر کاریگەریی وێنەکێشەی مەکسیکی ئەدۆلفۆ ماوگارد.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=٢٤–٢٥}} شووناسی فریدا وەک کەسێکی لا ڕازای مەکسیکی، و ئەو خولیایەی پێشووی لەبارەی کەلتوور ھەیبوو بوونە ڕوخساری ھونەری بۆ تەواوی کارەکانی فریدا کالۆ.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=109–113|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=78–80|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=١٤٤–١٤٥}} === کارکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 4.jpg|ڕاست|وێنۆک|کالۆ لە ساڵی ١٩٢٦.|250x250پیکسڵ]] کاتێک کالۆ و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٠ چوونە سان فرانسیسکۆ، کالۆ ئاشنایەتی لەگەڵ ھونەرمەندانی ئەمریکی پەیدا کرد لەوانە ئێدوارد ویستن، ڕالف ستاکپۆل، تیمۆتی ئێل فلویگەر و نیکۆلاس مورای.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3p=٨}} بەسەربردنی شەش مانگ لە سان فرانسیسکۆ بۆ فریدا ماوەیەکی پڕ لە بەرھەم بوو،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٢}} لەوکاتەدا گەشەی زیاتری بەخۆیەوە بینی بەراورد بەوەی لە شاری کویرناڤاکا دەستی کەوتبوو.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٣}} ھەروەھا گرێبەستی زیاتر بۆ کاکردن بۆ وێنەکێشانی پۆرترەیتی بەدەستھێنا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=118–125|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=٢٧}} لە ساڵی ١٩٣١، تابلۆی [[فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرا]]ی تەواوکرد، ئەم تابلۆیە لە دوو پۆرترەیتی خۆی و دیێگۆ پێکدێت کە بە تابلۆی ھاوسەرگیرییەکان دەناسرێت،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=124–127|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=31|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=١٤٠–١٤٥}} ھەر لەو ساڵەدا، تابلۆی پۆرترەیتی لوتەر بێربانکی تەواوکرد، لە وێنەکە پۆرترەیتی لوتەر لەگەڵ درەختێک تێھەڵکێش کرابوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٢٣–١٢٥}} وێڕای ئەوەی فریدا زیاتر خۆی وەک کەسێکی سادە و ژنی دیێگۆ پشان دەدا لەوەی وەک ھونەرمەندێک،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Marnham|2y=1998|2pp=٢٣٤–٢٣٥}} بەڵام لە شەشەمین پێشانگای ساڵانەی کۆمەڵگای ژنانی ھونەرمەند لە سان فرانسیسکۆ بە تابلۆی ''[[فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرا]]'' بەشداربوو، پێشانگاکە لە کۆشکی لیگیۆن ئۆف ئۆنەر ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SFWA History Timeline |ناونیشان=http://www.sfwomenartists.org/SFWAArchives2014.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140804210151/http://www.sfwomenartists.org/SFWAArchives2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=San Francisco Women Artists}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Timeline |ناونیشان=https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/life/timeline_1930.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]]}}</ref> دواتر کە لەگەڵ دیێگۆ چوونە دێترۆیت، کالۆ تووشی چەند کێشەیەکی تەندرووستی بوو لەوانەش [[دووگیانی|دووگیانبوون]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Burrus|2y=2005|2pp=201|3a1=Zamora|3y=1990|3p=46|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=32|5a1=Ankori|5y=2013|5p=٨٧–٩٤}} سەرباری ئەو کێشە تەندرووستیانە و ڕقبوونی لە کەلتووری سەرمایەداریی (کاپیتالیست) ئەمریکا، مانەوەی لەو شارەدا ئیلھامی زیاتری پێبەخشی بۆ پشاندانی دەربڕینە ھونەرییەکانی. لەو دەمە، فریدا فێری تەکنیکی زیاتر بوو،{{sfn|Zamora|1990|p=٤٦}} ھەروەھا تابلۆکانیشی پەیام و گێڕانەوەی زیاتری لە خۆ ھەڵدەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tuchman |یەکەم=Phyllis |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/frida-kahlo-70745811/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Smithsonian Institution]]}}</ref> ھەروەھا دەستیکرد بە پشاندانی «تیرۆر، ناڵاندن، برین و ئازار» لە ڕووکاری تابلۆکانی.{{sfn|Zamora|1990|p=46}}{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٣٥–٣٦}} لە دێترۆیت چەند کارێکی دیکە ئەنجامدا، لەو تابلۆیانەش وەک ''نەخۆشخانەی ھێنری فۆرد'' (١٩٣٢)، ''لەدایکبوونم'' (١٩٣٢)، ''پۆرترەیتی خۆد لەسەر سنووری مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکان'' (١٩٣٢).{{sfn|Zamora|1990|p=٤٦}} لەوکاتەی لە دیترۆیت بوو، ھیچێک لە کارەکانی لە پێشانگاکان نمایش نەکران، کالۆ لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی لەگەڵ ''دێترۆیت نیوز'' بەشدار بوو، قسەی لەبارەی ھونەرەکانی خۆی کرد.{{sfn|Bilek|2012|p=١٤}} === گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان === [[پەڕگە:Diego Rivera, Frida Kahlo & Anson Goodyear.jpg|وێنۆک|فریدا و دیێگۆ لەگەڵ بازرگانی ئەمریکی ئەنسن گوودیەر.]] دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٤، گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، کالۆ بۆ ماوەی دوو ساڵ ھیچ تابلۆیەکی نوێی نەبوو، ئەمەش بەھۆی کێشە تەندرووستییەکانی.{{sfn|Ankori|2002|p=١٦٠}} لە ساڵی ١٩٣٧ و ١٩٣٨، ژیانی پیشەگەریی کالۆ بەرھەمدار بوو، ئەمەش دوای جیابوونەوە و ئاشتبوونەوەی بوو لەگەڵ دیێگۆ. لەم ماوە کورتەدا، تابلۆی زیاتری دروستکرد بەراورد بە ھەشت ساڵی کاتی ھاوسەرگیرییەکەی، لەم ماوەیەدا چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، ''من و پەستیارەکەم'' (١٩٣٧)، ''بیرەوەری، دڵەکە'' (١٩٣٧)، ''چوار دانیشتووانەکەی مەکسیک'' (١٩٣٨)، ھەروەھا ''ئاو چی پێ بەخشیم'' (١٩٣٨).{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1p=215 for quote|2a1=Zamora|2y=1990|2p=56|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٤٥}} ھەرچەند خۆی دڵنیا نەبوو لە باشی کارەکانی، لە سەرەتاکانی ١٩٣٨، زانکۆی ناشنال ئۆتۆنۆمی مەکسیک بەشێک لە کارەکانی فریدای لە پێشانگایەک نمایش کرد.{{sfn|Herrera|2002|p=٢٢٦}} یەکەم گەورە فرۆشی بەرھەمەکانی، لە ھاوینی ١٩٣٨ بوو، کاتێک ئەستێرەی فیلم و کۆکرەوەی بەرھەمی ھونەری، ئێدوار گی ڕۆبنسن چوار لە تابلۆکانی فریدای کڕی، بۆ ھەریەکێکیان بڕی ٢٠٠ دۆلاری ئەمریکا دا.{{sfn|Herrera|2002|p=٢٢٦}} لەوە زیاتر، لە نیسانی ١٩٣٨، وێنەکێشی سوریالیستی-فەڕەنسی [[ئاندرێ بریتۆن]] سەردانی دیێگۆی کرد. لەو دەمە، بریتۆن سەرسامی کارەکانی کالۆ بوو، ڕاستەوخۆ ئەوی بە [[سوریالیزم|سوریالیست]] دانا، لەوەسفی کارەکانیشی وتی، «وەک شریتێک وان لەدەوری بۆمبێک».{{sfn|Mahon|2011|pp=٣٣–٣٤}} ئەو نەک تەنیا بەڵێنی بە کالۆ دا کە پێشانگایەکی بۆ بکاتەوە لە پاریس، بەڵکو نامەیەکیشی نووسی بۆ ھاوڕی و بازرگانی ھونەری، جولیەن لێڤی کە دواتر بانگێشتی فریدای کرد بۆ بەشداریکردن لە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی خۆی لە مەنھاتن.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=45|2a1=Mahon|2y=2011|2pp=٣٣–٣٤}} لە تشرینی یەکەم، کالۆ بەتەنیا گەشتی کرد بەرەو نیویۆرک، لەوێ بەدرێسێکی ڕەنگاوڕەنگی مەکسیکی دەرکەوت، ئەمەش وایکرد بە نامۆ و جیاواز دەربکەوێت.{{sfn|Mahon|2011|pp=٣٣–٣٤}} پێشانگاکەی فریدا لە تشرینی دووەم کرایەوە، کەسایەتی ھونەرمەند و بەناوبانگی وەک جۆرجیا ئۆکیفی و کلێر بووت لوسی ئامادەبوون، بەھۆی ئەم پێشانگایەوە، فریدا گرنگی میدایی بەدەست ھێنا، ھاوکات کۆمەڵێک ڕەخنەگریش بۆچوونی توندیان لەسەر کارەکانی بڵاوکردەوە.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=230–232|2a1=Mahon|2y=2011|2pp=٣٤–٣٥}} سەرباری بوونی [[بێبازاڕیی مەزن]]، کالۆ نیوە لە ٢٥ تابلۆ نمایشکراوەکانی پێشانگاکەی فرۆشت.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٤}} دوای ئەوە کاری دیکەی وەرگرت لەلایەن ئەنسن گوودیەر (ئەوکاتە سەرۆکی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت بوو لە نیویۆرک)، ھەروەھا کلێر بووت لوسی، کە بۆ ئەویان وێنەی پۆرترەیتی ھاوڕێکەی دۆرۆتی ھال کێشا، ناوبراو خۆی کوشتبوو بەخۆ فڕێدانی لە باڵەخانەکەیەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٣٠–٢٣٥}} لە ماوەی ئەو سێ مانگەی لە نیویۆرک بەسەری برد، فریدا زۆر بەکەمی وێنەی دەکێشا، لەبڕی ئەوە چێژی لە گەڕانکردن بەناو شارەکە بەسەر دەبرد لەپێناو باشتربوونی ڕەوشی تەندرووستی.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٣٠–٢٤٠}} ھەر لەوکاتەدا، چەندجارێک کەوتە پەیوەندی لەگەڵ ھەریەکە لە نیکۆلاس مورای، لێڤی و ئیدگار کاوفمان جونیۆر.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=230–240|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٩٣}} لە کانوونی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ چووە [[پاریس]] لەسەر بانگیشتنامەی ئەندرێ بریتۆن بۆئەوەی لە پێشانگای نمایشکردنی کارەکانی ئامادەبێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٤٣}} کاتێک کالۆ گەیشتە پاریس، بۆی دەرکەوت کە ئەندرێ ھیچێک لە تابلۆکانی ئەوی لە تێچووی گومرگ پاکنەکردووەتەوە، ھەروەھا ئەو خاوەنی ھیچ پێشانگایەکیش نییە. بە ھاوکاری مارسێل دوشامپ، فریدا پێشانگایەکی بۆ کارەکانی بکاتەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٤٥}} دواتر فریدا تووشی کێشەی دیکە بوویەوە، پێشانگاکە ڕەتی کردەوە ھەندێ لە کارەکانی نمایش بکات، بەھۆکاری ئەوەی کە زۆر شۆکھێنەرن بۆ ئامادەبووان.{{sfn|Herrera|2002|pp=241–245}}{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} پێشانگاکە لە مانگی ئازار کرایەوە، بەڵام پێشوازییەکی کەمتری لێکرا بەراورد بەوەی لە ئەمریکا لێی کرابوو، ڕەنگە ھۆکاری [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بووبێت، ھەموو ئەمانەش زیانی دارایی بە کالۆ گەیاند، بووە ھۆکارێکیش بۆ ھەڵوەشاندنەوەی پێشانگایەکی لە [[لەندەن]].{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٥٠}} ھاوکات، مۆزەخانەی لووڤر تابلۆ زە فرەیمی لێ کڕییەوە، بەمەش بووە یەکەم ھونەرمەندی مەکسیکی لەلایەن مۆزەخانەکەوە بەرھەمێکی کۆبکرێتەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=241–250|3a1=Mahon|3y=2011|3p=٤٥}} لە پاریس، لەلایەن ھونەرمەندانی ناسراو پێشوازی گەرمی لێکرا لەوانەش [[پابلۆ پیکاسۆ]] و خوان میرۆ.{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} ھەر لە گەشتەکەی پاریس، وێنەیەکی فریدا خرایە سەر ڕووپەڕی گۆڤاری ڤۆگی (چاپی پاریس).{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٥٠}} سەرباری ھەموو ئەوانە بیرووباوەڕی خۆی لەسەر پاریس و سووریالیستەکان ھەر بە نەرێنی مایەوە، لە نامەیەکی بۆ مورای نووسی، ئەوان «کۆمەڵە کووکوویێکی گەلحۆ و سووریالیستی زۆر گێژن» ،{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} ھەروەھا «ئەوان زۆر گێلن، من چیتر بەرگە ناگرم لایان بمێنمەوە».{{sfn|Kettenmann|2003|p=٥١}} لە ئەمریکا، تابلۆکانی کالۆ بەردەوام نرخیان بەرز دەبوویەوە. لە ساڵی ١٩٤١، کارەکانی لە پەیمانگای ھونەری ھاوچەرخ لە بۆستن پشاندران، دوای ساڵێک لەوەش، بەشداری لە دوو پێشانگای ھونەرمەندە گەورەکانی کرد لە نیویۆرک. تابلۆی ''پۆرترەیتی سەدەی بیستەم'' لە پێشانگاکانی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت لە نیویۆرک و پێشانگای یەکەم کاغەزی سووریالی نمایشکران.{{sfn|Burrus|2005|pp=٢٢٠–٢٢١}} لە ساڵی ١٩٤٣، بەشداری کرد لە پێشانگای ''ھونەری مەکسیکی ئەمڕۆ'' لە مۆزەخانەی ھونەریی فیلادلفیا و ''ژنانی ھونەرمەند'' لە گالێری زە ئارت ئۆف زیس سێنتری لە نیویۆرک کرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=316–318|2a1=Zamora|2y=1990|2p=137|3a1=Burrus|3y=2005|3pp=٢٢٠–٢٢١}} دواتر کالۆ لە ناوخۆی مەکسیک زیاتر ناسرا. کالۆ بووە ئەندامی دامەزرێنەری سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا، گرووپێکی ٢٥ ھونەرمەندی بوون، کە لە ساڵی ١٩٤٢، لایەن وەزارەتی پەروەردەوە ئەرکیان پێ سپێردرا، بۆ ئەوەی زانیاری لەبارەی کەلتووری مەکسیکی لە نێو خەڵک بڵاوبکەنەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=61–62|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٢١–٣٢٢}} وەک ئەندامێک، ئەرکی ڕێکخستنی پێشانگا و ئامادەبوون لە کۆنفرانسەکانی ھونەری گرتە ئەستۆ.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=٦١–٦٢}} لەساڵانی ١٩٤٣ و ١٩٤٤، کالۆ لە دوو پێشانگای ھونەری لە مەکسیک بەشداربوو.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٢٠}} وتارەکەی دیێگۆ لەسەر ھونەری فریدا لەو ڕۆژنامەیە بڵاوبوویەوە کە لەلایەن سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا چاپدەکرا.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=221|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٢١–٣٢٢}} [[پەڕگە:Frida Kahlo (self portrait).jpg|وێنۆک|تابلۆی [[خۆپۆترەیت بە ملوانکەیەکی دڕکاوی و ھەمینگبێرد]]، یەکێک لە خۆپۆترەیتەکانی فریدا کە لە ساڵی ١٩٤٠ وێنەی کێشا.]] لە ساڵی ١٩٤٣، کالۆ بووە مامۆستا،{{sfn|Zamora|1990|pp=٩٥–٩٦}} ھانی قوتابییەکانیشی دەدا بۆ ئەوەی کە بەشێوەیەکی ئازادانە و ناڕەسمی مامەڵە لەگەڵ ئەودا بکەن، ھەروەھا ھانیدان بۆ ئەوەی فەرھەنگ و کەلەپووری مەکسیکییان خۆش بوێت و وەک توخمێک لە کارەکانیان لەسەر شەقام بەکاری بھێنن.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–96|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=63–67|3a1=Herrera|3y=2002|3pp=330–332|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} کاتێک باری تەندرووستی ڕێگری لەکاری مامۆستایەتی ئەو دەکرد، ئەوا وانەکانی بردە ماڵەکەی لە لاکاسا دی ئەزول.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–96|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٦٣–٦٨}} چوار لە قوتابییەکانی، فانی ڕابێل، ئەرتورۆ گارسیا بوستۆس، گویلێرمۆ مۆنرۆی، ھەروەھا ئەرتورۆ ئستاردا بوونە ھەواداری فریدا، ھەندێکجار بە «لۆس فریدۆس» بانگدەکران.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–97|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٦٣–٦٨}} کالۆ سێ کاری ھونەریی سەر شەقامی بۆخۆی و قوتابییەکانی دەستەبەر کرد.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٣٥–٣٤٣}} لە ساڵانی چلەکان، گوزەرانی ئابووری کالۆ باش نەبوو، ئەمەش لەبەر ئەوەبوو کە ستایلی کارەکانی لەگەڵ خواستی کڕیارەکان یەکانگیر نەدەبوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} لە سەرەتای چلەکان، دوو کاری پێدرا لەلایەن حکوومەتەوە، کاری یەکەمیانی تەواونەکرد، لەوانەیە لەبەر ئەوەبووبێت کە خۆی حەزی بەبابەتەکە نەکردبێت، کاری دووەمیشی لەلایەن لیژنەی سەرپەرشتیار ڕەتکرایەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} سەرباری ئەوانەش، ئەو ھەر کڕیاری تایبەتی ھەبوو، یەکێک لەوانەش ئەندازیار ئێدواردۆ مۆریلۆ سافا بوو، ئەو زیاتر لە ٣٠ پۆرترەیتی ئەندامانی خێزانەکەی داواکردبوو لەماوەی ئەو دە ساڵەدا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} دواتر گوزەرانی ئابووری باشتربوو کاتێک لە ساڵی ١٩٤٦، بڕی ٥٠٠٠ پیسۆی وەرگرت بۆ تابلۆی موسا (١٩٤٥)، ھەروەھا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٧، تابلۆی دوو فریداکە لەلایەن مۆزەخانەی ھونەری ھاوچەرخ کڕا. بە قسەی مێژوونووسی ھونەری ئەندریا کاتینمان، لە ناوەڕاستی چلەکان، فریدا وێنەی ھەر چ شتێکی کێشابێت ئەوا لە پێشانگاکان پشاندراوە، ھەروەھا مارتا زامۆرا، ئەوەی نووسیوە کە لەو سەردەمە وێنەی ھەرچی کێشابێت ئەوا فرۆشراوە، تەنانەت ھەندێکجار وێنەی تەواونەکراویشی فرۆشراوە کاتێک لەسەر تەختەی وێنەکێشان بووە.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=100|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=٦٢}} === دوایین ساڵەکان === لە کۆتا ساڵەکانیدا، کالۆ لەناوخۆی مەکسیکدا ناوبانگی پەیدا کردبوو، لەگەڵ ئەوەشدا تەندرووستی ھەر بەرەو خراپ بوون دەچوو، نەشتەرگەرییەکی کرد بۆ [[بڕبڕە]]ی بەڵام شکستی ھێنا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} لەو کاتەدا، چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، ''ستوونە شکاوەکان'' (١٩٤٤)، ''بێ ھیوا'' (١٩٤٥)، ''داری ھیوا''، ''خێرا وەستاو'' (١٩٤٦)، ھەروەھا ''[[ئاسکە بریندارەکە]]'' (١٩٤٦)، ھەموو ئەو تابلۆیانە ڕەنگدانەوەی خراپی ڕەوشی تەندرووستی جەستەی ئەو بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} لە کۆتا ساڵانی تەمەنیدا، کالۆ کە زیاتر لە لاکاسا ئەزل بوو، دەستیکرد بەکارکردن لەبابەتی سروشت/ژیان لەڕێگای وێنەکێشانی میوە و گوڵ لەگەڵ سیمبوڵی سیاسیی وەک ئاڵا و کۆتر.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=79–80|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٩٧–٣٩٨}} لە بارەی کارە سیاسییەکانی وتویەتی، «بێ ئۆقرەیییەکی گەورەم ھەیە لەبارەی تابلۆکانم. زیاتر لەبەر ئەوەیە دەمەوێت سوودیان ھەبێت بۆ شۆڕشی کۆمۆنیستی… تا ئێستا بە سادەیی و ڕاستگۆیانە لەبارەی خۆم دواوم… دەبێت بەوپەڕی توانامەوە کاربکەم بۆئەوەی وابکەم کە ئەو بڕە کەمە تەندرووستییەی ھەمە، ڕێگام بدات لە سوودی شۆڕش بەکاری بھێنم، ئەوە تاکە ھۆکاری ڕاستەقینەی مانەوەمە لە ژیان.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Galicia |یەکەم=Fernando |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Frida Kahlo Pinturas, autorretratos y sus significados |ناونیشان=https://www.lahojadearena.com/frida-kahlo-pinturas-autorretrato-las-dos-fridas/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=La Hoja de Arena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210309001601/https://www.lahojadearena.com/frida-kahlo-pinturas-autorretrato-las-dos-fridas/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p&nbsp;p=79–80|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=398–399}}{{sfn|Kettenmann|2003|p=٨٠}} وێنەگر لۆلا ئەلڤارێس براڤۆ لەوە گەیشت بوو کە کالۆ لە کۆتا ساڵەکانی ژیانیدایە، ھەربۆیە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی بۆ کالۆ کردەوە لە مەکسیک، ئەمەش لە نیسانی ١٩٥٣ بوو.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=138|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=405–410|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٦}} سەرەتا بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە نەیتوانی ئامادەبێت، بەڵام دواتر داوای کرد لەسەر جێگاکەیەوە بیگوازنەوە بۆ ھۆڵی گالێری پێشانگاکە. کالۆ بە ئەمبولانسێکەوە گەیەندرایە گالێرییەکە، لەوێ بە ئامادەبوونی میوانەکانی سەرسام کرد، کالۆ لەماوەی ئاھەنگی گالێرییەکە بەشداری کرد.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=138|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=405–410|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٦}} ئەم پێشانگایە لەناوخۆی مەکسیک و دەرەوەش بووە جێگای سەرنجی میدیاکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٠٥–٤١٠}} ھەر لەو ساڵەدا، لە پێشانگایەکی گالێری تیت، لە لەندەن دەربارەی ھونەری مەکسیکی، پێنج لە تابلۆکانی فریدا نمایشکران.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٢٣}} لە نیسان و ئایاری ١٩٥٤، کالۆ جارێکی دیکە لە نەخۆشخانە خەوێندرا.{{sfn|Zamora|1990|p=١٣٨}} دواتر ھەر لە بەھاری ئەو ساڵەدا، فریدا دەستی کردەوە بەکاری وێنەکێشان، ئەمەش دوای نزیکەی ساڵێک بوو لە دابڕان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} کۆتا تابلۆکانی سیاسیی بوون لەوانە، ''مارکسیزم لە تەندرووستی بۆ نەخۆشی دەبەخشێت'' (دەورووبەری ١٩٥٤)، تابلۆی ''فریدا و [[جۆزێف ستالین|ستالین]]'' (دەورووبەری ١٩٥٤)، ھەروەھا تابلۆیەک لە جۆری ژیان لەژێر ناونیشانی، ''ڤیڤا لا ڤیدا'' (١٩٥٤).{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=130|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٨٠–٨٢}} == ستایل و کاریگەری == ژمارەی ئەو تابلۆیانەی کە کالۆ لەماوەی ژیانیدا کێشابووی نەزانراوە، لەگەڵ ئەوەش بەپێی ئەگەرەکان بەنزیکەی ١٥٠ بۆ ٢٠٠ تابلۆ دەخەملێندرێت.<ref name="HerreraOxfordArt2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Deffebach|1y=2006|1p=174|2a1=Cooey|2y=1994|2p=95}}{{sfn|Dexter|2005|p=١١}} ئەو تابلۆیانەی کە سەرەتا لە دەیەی بیستەم دەیکێشا لەژێر کاریگەری ڕێنیناس و مامۆستایانی ئەورووپی بوون، لەنێویشاندا ساندرۆ بۆتیچلی و ئەمیدیۆ مۆدیلیانی.{{sfnm|1a1=Dexter|1y=2005|1p=14|2a1=Barson|2y=2005|2p=58|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٢٢}} تا لەکۆتایییەکانی ئەو دەیەیە، کالۆ ھەنگاوی نا بۆ وەرگرتنی ئیلھام لە کەلەپوور و فۆلکلۆری مەکسیکی،{{sfn|Friis|2004|pp=٥٤}} لە تابلۆکانیدا، توخمەکانی «خەیاڵ، بێتاوان، سۆز و تووندووتیژی و مەرگ» بەرچاو دەکەون.<ref name="HerreraOxfordArt3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref> ستایلی کالۆ تێکەڵەیەک بووە لە نێوان سووریالیزم و واقعی، کارەکانی دەربڕین بوو لە ئازار و مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=La Visión Femenina del Surrealismo |ناونیشان=http://worldbook.planetasaber.com/encyclopedia/default.asp?idreg=121563&ruta=Buscador |وێبگە=Hispánica Saber |بڵاوکەرەوە=Editorial Planeta |زمان=es}}{{بەستەری مردوو|url=http://worldbook.planetasaber.com/encyclopedia/default.asp?idreg=121563&ruta=Buscador |date=نیسانی ٢٠٢١ }}</ref> لە سەرەتادا، لای فریدا یەکێک لە ھونەرمەندە پاڵەوانەکانی، ئەندرێ بریتۆن بوو، ئەو کاتێک فریدای بینی ئەوا وەک یەکێک لە بزووتنەوەی سووریالیستی دانا و پێشی گوت کە وەک ھونەرمەندێک دەبێت ستایلی خۆی ھەبێت.{{sfn|Mahon|2011|p=33}}{{sfn|Ankori|2002|p=٢}} بریتۆن کالۆی وەک ھێزێکی ژن دەبینی بۆ بزووتنەوەی سووریالی. کالۆ پرسی دوای-کۆلۆنیالیزیمی لە کارەکانی بە سووریالیزم ورووژاند.{{sfnm|1a1=Mahon|1y=2011|1pp=33–49|2a1=Dexter|2y=2005|2pp=20–22}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Durozoi |یەکەم=Gerard |سەردێڕ=History of the Surrealist Movement |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofsurreal0000duro |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-١٧٤١٢-٩|شوێن=Chicago and London |پەڕە=[https://archive.org/details/historyofsurreal٠٠٠٠duro/page/٣٥٦ ٣٥٦]}}</ref> بەڵام دواتر فریدا ڕایگەیاند کە ڕقی لە سووریالیزمە، بەھونەرێکی بورژوازی (چینی ناوەند) دانا و ھەروەھا پێی وابوو، «ئەو ھونەرە ڕاستەقینەیە نییە کە خەڵک لە ھونەرمەندی دەوێت».{{sfn|Helland|1990–1991|p=١٢}} ھەندێ لە مێژوونووسانی ھونەر بۆچوونیان جیاوازە کە فریدا بخەنە پاڵ بزووتنەوەی سووریالیزم، پێیان وایە ئەو ھەرگیز سووریالیزم نەبووە. بەپێی قسەی ئەندریا کیتێنمان، کالۆ زیاتر ھونەرمەندێکی سیمبوڵی بووە، ئەو ویستوویەتی ئەزموونی ناخی خۆی دەرببڕێت.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٧٠}} ئێما دێکستەر لەبارەی کالۆوە وتوویەتی، کارەکانی کالۆ تێکەڵەی خەیاڵ و واقع بوون، بەتایبەتیش لە نێوان میتۆلۆژیای ئەزتێک و کەلەپووری مەکسیکییە لەوەی ھونەرێکی سووریالیستی بێت، واباشترە کارەکانی کالۆ وەک بەرھەمێک لە نێوان ڕیالیزمی سیحری و خەیاڵیدا ببینین.{{sfn|Dexter|2005|pp=٢١–٢٢}} === بزووتنەوەی مێکسیکاندید === ھاوشانی ھونەرمەندە مەکسیکییەکانی ئەو سەردەمە، کالۆ بەچڕی کەوتە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی مێکسیکاندید، کە [[ناسیۆنالیزم]]ێکی ڕۆمانتیکانە بوو لەدەرەنجامەکانی شۆڕش دروست ببوو.<ref name="HerreraOxfordArt4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=24–28|2a1=Helland|2y=1990–1991|2pp=8–13|3a1=Bakewell|3y=1993|3pp=١٦٧–١٦٩}} ئامانجی ئەم بزووتنەوە ئەوەبوو کە دژی بەبچووک زانینی کەلتووری وڵاتەکەیان بووەستنەوە کە لەلایەن وڵاتی کۆلۆنیالیستەوە دروست کرابوو، لەبەرامبەردا گرنگی کەلتووری ڕەسەنیان شی دەرکردەوە.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=167–168|2a1=Cooey|2y=1994|2p=95|3a1=Dexter|3y=2005|3pp=٢٠–٢١}} بەر لە شۆڕش، کەلتوور و کەلەپووری مەکسیکی ببووە تێکەڵەیەک لە بابەتی ڕەسەن و توخمی ئەورووپییەکان، ئەمەش لەلایەن دەسەڵاتدار و خانەدانەکانەوە جێی نیگەرانی بوو، ئەوان دەیانویست تەواوی شارستانییەتی وڵاتەکە بگوازنەوە سەر ئەورووپا و ئەوەیان بەھۆکاری پێشکەوتنیان دەزانی.{{sfn|Anderson|p=١١٩}} لەوکاتەدا، ئامانجی کالۆ ئەوەبوو کە وێنەی خەڵکی مەکسیک بکات، و ئەوەشی وت، «ھیوادارم ببێتە شتێکی بەنرخ، وێنەی ئەو خەڵکانە دەکەم کە خۆم بەیەکێک لەوان دادەنێم و ئەم بیرکردنەوەیەش بەھێزترم دەکات».{{sfn|Helland|1990–1991|p=١٢}} کاتێک لە ساڵانی بیستەکان، کالۆ دەستی بە وێنەکێشان کرد، ھونەری نیگارکێشانی سەر دیوار لە مەکسیک برەوی سەندبوو. ھونەرمەندە مەکسیکییەکان ئەم ھونەرەیان بۆ گەیاندنی پەیامی سیاسیی بۆ خەڵک بەکاردەھێنا.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=2001|1p=316|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=١٧١}} وێڕای ئەوەی کە کالۆ لەگەڵ ھونەرمەندان و نیگارکێشانی سەر دیوار نزیکایەتی ھەبوو لەوانە، دیێگۆ ڕیڤێرا، خۆزێ کلیمێنتی ئرۆزکۆ و دەیڤد ئالفارۆ، بەڵام کالۆ زیاتر خەریکی وێنە پۆرترەیتەکانی خۆی و دروستکردنی تابلۆ بوو بە قەبارەی بچووک.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=2001|1pp=٣١٦–٣١٧}} ئەمەش بەتایبەت لە ساڵانی سییەکان وابوو، کاتێک وێنەکێشە ئاست ناوەندییەکان خەریکی وێنەکردن بوو لەسەر ماددەی بچووک، بەتایبەتیش وێنە ئاینییەکان.{{sfn|Kettenmann|2003|p=35}}{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–169|2a1=Castro-Sethness|2y=2004–2005|2p=21|3a1=Deffebach|3y=|3pp=176–177|4a1=Dexter|4y=2005|4p=١٦}} کالۆ نزیکەی ٢٠٠٠ وێنەی لەسەر ماددە بچووکەکان کێشاوە، کە دواتر لە ماڵەکەی لە لاکاسا ئوزول وەک نمایش داینابوون.{{sfnm|1a1=Castro-Sethness|1y=2004–2005|1p=21|2a1=Barson|2y=2005|2p=65|3a1=Bakewell|3y=1993|3pp=173–174|4a1=Cooey|4y=1994|4pp=٩٦–٩٧}} بەقسەی لاورا مولڤی و پیتەر وۆڵن، وێنەکێشانی فریدا لەسەر ماددەی بچووک (ھونەری ڕیتابلۆ)، وایانکرد کە باشتربێت لە ھونەری گێڕانەوە و باسکردن.{{sfn|Bakewell|1993|p=173, quotes Mulvey & Wollen's 1982 catalogue essay}} زۆرێک لە تابلۆکانی فریدا لاسایی کردنەوە بوون بە یەو پۆرترەیتە کلاسیکییانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزم، ئەو بە وێنەکانی ئەوەی پشاندا ئەم ھونەرەی ئەوان ئەوەندە سەرنجڕاکێش نییە بەراورد بە واقیع.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–169|2a1=Castro-Sethness|2y=2004–2005|2p=21|3a1=Deffebach|3y=2006|3pp=١٧٦–١٧٧}} کالۆ لەنێو ھونەرمەندە مەکسیکییەکان زیاتر کاریگەر بوو بە ھیرمێنگیلدۆ بوستۆس، ئەو زیاتر خەریکی وێنەکشانی تابلۆی کەلتووری مەکسیکی و ژیانی جوتیاران بوو، ھەروەھا فریدا سەرسام بوو بە خۆزێ گوادالوپە پۆسادا، ئەو وێنەی ڕووداوەکان و تاوانی لەڕێی ھونەری [[تیز]]ەوە دەکێشا.{{sfnm|1a1=Barson|1y=2005|1pp=59, 73|2a1=Cooey|2y=1994|2p=٩٨}} کالۆ ئیلھامیشی لە کارەکانی ھیرۆنیموس بۆچ وەرگرت، فریدا ئەوی بە «پیاوی ژیر» ناودەھێنا، ھەروەھا بۆ کارەکانی پیتەر بروگێل ئلدەر، کە ناوبراو خەریکی وێنەکردنی سروشت بوو.{{sfn|Barson|2005|pp=٥٨–٥٩}} شاعیری مەکسیکی ڕۆزاریۆ کاتێلانۆس، کاریگەری لەسەر فریدا ھەبوو بەتایبەت کە ناوبراو گرنگی بە جەستەی ژنان دابوو، باسی لە ئازارە جەستەیی و سۆزدارییەکانی ژنانی کردبوو.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٤}} === سیمبوڵیزم و ئایکۆنگرافی === زۆرجار لە تابلۆکانی کالۆ، وێنەی ڕەگ دەبینرێت کە لە جەستەیەوە بەرزبووەتەوە، لەلایەنی ئەرێنییەوە وەک گەشەپێدانی خود دەبینرێت، لەبەرامبەردا وەک لایەنێکی نەرێنی ئەوا وەک گیرخواردن لە شوێن، کات و باروودۆخێکی دیاریکراو دادەنرێت، ھەندێک کەسی دیکەش ئەمە بەجۆرێکی دیکە لێکدەدەنەوە، ئەوان پێیان وایە کە ئەمە نیشانی یادەوەرییەکانی ڕابردووە کە چۆن کاریگەرن بەسەر ژیانی ئەمڕۆدا جا چ بە باشە یان بە خراپە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٥}} لە تابلۆی ''من و باوانم''، کالۆ وێنەی خۆی وەک کچێکی ١٠ ساڵانە کێشا ھەروەھا قردێلەیەکی ھەڵگرتووە کە لە شێوەی دارێک درێژدەبێتەوە و وێنەی پۆرترەیتی ھەردوو داپیرە و باپیرەی (دایبابی باوک و دایکی) ھەڵگرتووە، ھەروەھا قاچی چەپی فریدا لە درەختێکەوە دەردەچێت، ھەموو ئەوانە ڕەنگدانەوە بیری کالۆن بۆ یەکگرتنی مرۆڤایەتی لەگەڵ زەوی، ھەروەھا ھەستی خۆیەتی بۆ یەکێتیی مەکسیکییەکان.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} لە تابلۆکانی فریدا، دار ھێمای ھیوایە بۆ ئەو بەھێزی و بەردەوامییەی کە نەوەکان دەبڕێت.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٨}} قژ لە تابلۆکانی کالۆ و ھێمای گەشەکردن و ژنایەتی بەکارھاتووە، لە تابلۆی پۆرترەیتی خود بە قژبڕانەوە، کالۆ وێنەی خۆی بە قاتێکی پیاوانە و قژێکی بڕاوە کێشا. لە تابلۆکەدا، کالۆ مەقەسێکی بەدەستەوەیە و لە نزیکی ئەندامی زاوزێی گرتووە، کە وا لێکدەدرێتەوە کە ئەمە ھەڕەشەیەک بووبێت لە دیێگۆ ڕیڤێرا لەبەرامبەر ئەو ناپاکییە بەردەوامانەی لێی دەکرد، کالۆ پەیامی ئەوەی گەیاندووە کە زیان بە جەستەی خۆی دەگەیەنێت ھەرچۆن وەک ئەوەی قژی بڕیوە، ئەمەش نیشانەیەکە کە پشانی دەدات کە ھەندێکجار ژنان توڕەیی خۆیان بەسەر کەسانی دیکەدا بەسەر خۆیاندا دەنوێنن.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} زیاتر لەوەش، تابلۆکە نەک تەنیا تووڕەبوون بێت لە کارەکانی دیێگۆ، بەڵکوو توڕەیی کالۆیە لەگەڵ کەلتووری پیاوسالاری لە مەکسیک، مەقەسەکان وەک ھێز و ھێمای پیاوانەیە کە چۆن ھەڕەشەی «بڕینی» ژنان دەکەن، لێرەدا کالۆ ئەم کەرەستەیەی ھەم وەک مێتافۆر و ھەمیش وەک دەربڕینی قسەکردن بەکارھێناوە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} لە مەکسیک، کەلتووری ئیسپانی بۆ بەھادانانی زۆر بۆ نێربوون (ماچیزمۆ) زۆر باوبووە، بەڵام کالۆ ھەمیشە ناڕەحەتی خۆی بۆ ئەم کەلتوورە دەربڕیوە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} ھەر بەھۆی بەرکەوتنی لە ڕووداوی پاسەکە، کالۆ بەشێکی زۆری لە ژیانیدا لە نەخۆشخانە بەسەر برد و نەشتەرگەری بۆ دەکرا، کە زۆربەیان لەلایەنی کەسانی ناشارەزا و پسپۆڕ بوون، کالۆ بڕوای بوو کە بەھۆی ئەمەوە پشتی دگەڕێتەوە بۆ باروودۆخی پێش ڕووداوەکە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} زۆرێک لە تابلۆکانی کالۆ، بە وێنەی داو و دەرمانە پزیشکییەکانی ئەون، ئەمەش نیشانەی ئازار و ناڕەحەتییەکانی خۆی دەردەخەن، ھەروەھا لە تابلۆکانی خوێنڕژان و بیرنەکانی بەشێوەی کراوە دەردەکەون.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} ئەو وێنانەی کە کالۆ لەبارەی ڕەوشی تەندرووستی خۆیەوە بوون، زیاتر ئەو وێنانەبوون کە باسیان لە منداڵبوون و منداڵ لە بارچوون دەکرد، لەم تابلۆیانە ھەستێکی بەھێزی تاوانیان ھەیە، ھەستێک کە دەربڕینێک دەکات کە ژیانی کەسێک پەیوەستە بەژیانی کەسێکی دیکەوە کە دەشێت بمرێت بۆئەوەی یەکێکیان بژیێت.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٨}} ھەر چەند کە کالۆ وێنەی کەسی خۆی و ڕووداوەکانی دەکێشا، بەڵام مانای تابلۆکانی ھەر ئاوا ساکار نەبوون کە تەنیا پەیوەست بن بەژیانی خۆیەوە.{{sfn|Cooey|1994|pp=٩٨–٩٩}} بەڵکو زۆرجار مەبەستی کالۆ لە پرسیارکردن بووە لە کۆمەڵگای مەکسیکی و دروستکردنی کەسایەتی بووە، بەدیاریکراویش لە پرسەکانی جێندەر، ڕەگەز و چینە کۆمەڵایەتییەکان.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–170|2a1=Ankori|2y=2005|2p=٣١}} مێژوونووس لیزا باکوێڵ، باسی ئەوەی کردووە کە کالۆ باسی ئەو کێشانەشی کردووە کە بەھۆی ئایدۆلۆژیای شۆڕشەوە دروست بوون.{{sfn|Bakewell|1993|p=١٦٩}} بۆ گەڕان لە نێو ئەم پرسیارانەدا، کالۆ چەند ئایکۆنگرافییەکی ئاڵۆزی لە تابلۆکانی بەکاردەھێنا لە نێویاندا [[میتۆلۆژیا]] و سیمبوڵەکانی سەردەمی پێش کۆلۆمبی و [[مەسیحی|کریستیانەکاندا]] ھەبوون.{{sfn|Helland|1990|pp=٨–١٣}} لە زۆرێک لە تابلۆکانیدا، کالۆ ڕوخساری خۆی وەک ماسکێک بەکاردەھێنا، بەڵام لە دەورووبەریدا ھەندێک ھێما و سیمبوڵی وەک مەیموون، ئێسکبەند، خوێنن و دڵ بەکاردەھێنا؛ ئەم ھێمایانە ژێدەرێکن بۆ میتۆلۆژیای کوتلیکۆ، کیتزالکواتل و شۆلوتل.{{sfnm|1a1=Helland|1y=1990–1991|1pp=8–13|2a1=Dexter|2y=2005|2pp=12–13|3a1=Barson|3y=2005|3p=64}}{{sfnm|1a1=Helland|1y=1990–1991|1pp=8–13|2a1=Barson|2y=2005|2pp=٥٦–٧٩}} بەشێک لە تابلۆکانی کالۆ توخمی دژە یەکیان لەخۆ گرتبوو، لەوانە [[ژین|ژیان]] و [[مەرگ|مردن]]، پێش مۆدێرن و مۆدێرنبوون، مەکسیکی و ئەورووپی، ھەروەھا [[پیاو]] و [[ژن]].{{sfn|Helland|1990–1991|pp=٨–١٣}} لەپاڵ ئەفسانەکانی ئەزتیک، کالۆ چەندجارێک دوو کەسایەتی ژنی ناسراو لە فۆلکلۆری مەکسیکی لە تابلۆکانیدا بەکارھێناوە، ئەوانیش لا لۆرۆنا و لا مالینە بوون.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2005|1pp=31–43|2a1=Barson|2y=2005|2pp=٦٩–٧٠}} فریدا تابلۆی نەخۆشخانەی ھێنری فۆرد کێشا، ئەمەش لەدوای لەبارچوونی منداڵەکەی بوو لەو نەخۆشخانەیە لە شاری دێترۆیت، فریدای لە تابلۆکە بەچاوی پڕ لە فرمێسک لەگەڵ ھەستکردن بە ئازار دەرکەوێت، ھەر لە تابلۆکەدا وێنەی قژێکی پەشۆکاو و دڵێکی شیکراوە دەردەکەوێت، ھەموو ئەوانە دەربڕینن لەبوونی لا لۆرۆنا، ژنێک کە بکووژی منداڵەکانییەتی.{{sfn|Ankori|2002|pp=149–163}}{{sfnm|1a1=Barson|1y=2005|1pp=٦٠}} فریدا کالۆ کاتێک پۆرترەیتی خۆی لەناو تابلۆکاندا دەکێشا، زۆربەی کات بە شێواز و دەکەوتنی جیاوازبوون لەیەکتری، نموونە وەک کەسێکی بریندار، شکاو، منداڵ، بەپۆشینی جلووبەرگی جیاوازی تیھوانا، جلی پیاوانە، ھەروەھا جلی ئەورووپییەکان پشان دەدا.{{sfnm|1a1=Cooey|1y=1994|1pp=95–108|2a1=Dexter|2y=2005|2p=12|3a1=Barson|3y=2005|3p=٥٨}} ئەو جەستەی خۆی وەک مێتافۆرێک بەکاردەھێنا بۆ گەڕان بەناو پرسەکانی ڕۆڵەکانی کۆمەڵگا.{{sfnm|1a1=Cooey|1y=1994|1pp=95–108|2a1=Dexter|2y=2005|2p=١٢}} تابلۆکانی زۆرجار بە شێوەیەکی ناباو وێنای جەستەی مێینەیان پشان دەدا، وەک لەکاتی لەبارچوون، منداڵبوون یان پۆشینی جلی ڕەگەزی بەرامبەر.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1997|1p=725|2a1=Cooey|2y=1994|2p=102|3a1=Helland|3y=1990–1991|3p=10|4a1=Deffebach|4y=2006|4p=176|5a1=Barson|5y=2005|5p=58}}{{sfn|Cooey|1994|p=١٠٨}} بەپێی قسەی نانسی کوویی، لە تابلۆکانیدا «کالۆ وەک کەسایەتیی سەرەکی لە میتالۆژییەکانیدا، وەک ژنێک، مەکسیکییەک و کەسێکی ئازارکێش دەردەخات… ئەو شارەزابوو لەوەی کە ھەریەکێک لە شتانە بگۆڕێت بۆ سیمبوڵ و ھێمایەک بۆ دەربڕینی بەرگرییە ڕۆحییە مەزنەکەی مرۆڤ و ھەستە بەرزەکانی لە سێکس.»{{sfn|Cooey|1994|p=٩٩}} == ناوبانگی دوای مردن == [[پەڕگە:Coyoacán día de muertos 08.jpg|وێنۆک|بووکەڵەی فریدا لە مۆزەخانەی فریدا کالۆ بۆ بۆنەی 'ڕۆژی مردن'، کە بۆنەیەکی مەکسیکییەکانە.]] تێت مۆدێرن (گالێری ھونەری چاوچەرخ)ی لەندەن پێی وایە «کالۆ یەکێکە لە ھەرە گەورەترین ھونەرمەندەکانی سەدەی بیستەم»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Tate Modern]]}}</ref> بەلای مێژوونووسی ھونەر ئیلیزابێت باکوێڵ، فریدا «دیارترین کەسایەتی مەکسیکییە لە سەدەی بیستەم».{{sfn|Bakewell|2001|p=٣١٥}} ناوبانگی کالۆ زیاتر لەدوای مردنی دەرکەوت، ئەمەش لەبەر ئەوەی تا ئەوکاتەی لەژیاندا بوو وەک ژنی دیێگۆ ڕیڤێرا دەناسرا یانیش وەک کەسایەتییەکی نامۆ و نائاسایی لە نێو کۆمەڵگای نێودەوڵەتیی ھونەر و کەلتوور.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=3–5|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=189|3a1=Pankl and Blake|3y=2012|3p=2|4a1=Baddeley|4y=1991|4p=١٠}} لە کۆتایی حەفتاکان، کالۆ زیاتر ناسراوبوو ئەمەش لەبەر ئەوەی زانا و لێکۆلەرەوەرە فێمێنیستەکان لە مێژووی ھونەردا بەدوای کەسی نەناسراو، پشتگوێخراو و ھەروەھا ھونەرمەندانی دەرەوەی وڵاتانی ڕۆژاوا دەدا دەگەڕان، ھەروەھا بزووتنەوەی چیکانۆ ئەویان وەک یەکێک لە ئایکۆنی خۆیان دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo: Feminist and Chicana Icon |ناونیشان=https://www.sfmoma.org/watch/frida-kahlo-feminist-and-chicana-icon/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[San Francisco Museum of Modern Art]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=3–5|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=189|3a1=Pankl and Blake|3y=2012|3p=١}} یەکەمینن دوو کتێب لەبارەی کار و ژیانی کالۆ، لە ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٧٧، لەلایەن ھەریەکە لە تیرێسا دێل کۆندی و ڕاکێڵ تیبۆل نووسران.{{sfn|Ankori|2002|pp=٤–٥}} لە ساڵی ١٩٧٧، تابلۆی ''داری ھیوای لە شوێنی خۆیەتی'' (١٩٤٤) بووە یەکەمین تابلۆی کالۆ بخرێتە زیادکردنەوە، کە بەبڕی ١٩٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا.{{sfn|Theran|p=6}}{{sfn|Ankori|2002|pp=٤–٥}} لە دەرەوەی مەکسیک، دوو بۆنە ڕێکخران لەسەر ژیانی کالۆ. یەکەم بۆنەیان کاری ھاوبەشی لە نێوان تابلۆکانی کالۆ لەگەڵ وێنەکانی وێنەگرت تیننا مۆدۆتی لە گالێری وایتچاپێل لە [[لەندەن]] نمایشکران، ئەم بۆنەیە لەلایەن پیتەر وۆلن و لاورا مولڤی ڕێکخرا.{{sfnm|1a1=Wollen|1y=2004|1pp=235–236|2a1=Pankl and Blake|2y=2012|2p=1|3a1=Baddeley|3y=1991|3p=١٠}} ئەم بۆنەیە لە ئایاری ١٩٨٢ ڕێکخرا، دواتر چووە وڵاتانی [[سوێد]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[مەکسیک]].{{sfn|Wollen|2004|p=٢٣٦}} دووەم بۆنەش لە ساڵی ١٩٨٣ بوو، بڵاوکراوەیەکی مێژوونووسی ھونەر [[ھایدن ھێرێرا]] بوو کە لەئاستی جیھان فرۆشێکی زۆری ھەبوو، کتێبەکە بەناوی ''فریدا:ژیاننامەی فریادا کالۆ'' بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2009/sep/06/entertainment/ca-kahlo6 |سەردێڕ=Fighting over Frida Kahlo |دوایین=Knight |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=LA Times |newspaper=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref>{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Wollen|2y=2004|2p=236|3a1=Baddeley|3y=1991|3p=١٠}} لە ساڵی ١٩٨٤، ناوبانگی فریدا زیاتر بەربڵاوبوو بەجۆرێک، لە مەکسیک بڕیاردرا کارەکانی ببنە بەشێک لە میراتی کەلتووری نەتەوە، ھەناردەکردنی کارەکانی بۆ دەرەوەی وڵات قەدەغەکران.{{sfn|Theran|p=6}}<ref name="artnet">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Eileen |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo Market Booming Despite Tough Mexican Export Restrictions |ناونیشان=https://news.artnet.com/market/frida-kahlo-market-scarcity-284667 |بڵاوکەرەوە=ArtNet News}}</ref> لە ئەنجامدا، کارەکانی بەدەگمەن لەڕێی مەزادخانە نێودەوڵەتییەکان فرۆشران.<ref name="artnet2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Eileen |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo Market Booming Despite Tough Mexican Export Restrictions |ناونیشان=https://news.artnet.com/market/frida-kahlo-market-scarcity-284667 |بڵاوکەرەوە=ArtNet News}}</ref> سەرباری ئەوەش، کالۆ ڕیکۆردی گرانترین تابلۆی دەشکاند لەناو ھونەرمەندەکانی ئەمریکای لاتین، ئەمەش لە ساڵانی نەوەدەکان و دوو ھەزارەکان بوو. لە ساڵی ١٩٩٠، کالۆ بووە یەکەم ھونەرمەندی ئەمریکای لاتین کە تابلۆیەکی بە زیاتر لە ١ ملیۆنن دۆلار بفرۆشێت، ئەویش تابلۆ من و دیێگۆ بوو کە بەبڕی ١٬٤٣٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا. لە ساڵی ٢٠٠٦، تابلۆی ''ڕەگەکان'' (١٩٤٣) بەبڕی ٥٫٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html |سەردێڕ=''Roots'' Sets $5.6 Million Record at Sotheby's |ڕێکەوت=٢٠٠٦|ئیش=Art Knowledge News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110827065411/http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٦ تابلۆی ''دوو دڵدارەکە لە دارستانێک'' (١٩٣٩) بە بڕی ٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Journey of "Two Nudes in a Forest" by Frida Kahlo 1939 |ناونیشان=http://www.asharpeye.com/journey-two-nudes-forest-frida-kahlo-1939-2/}}</ref> فریدا بووە کەسایەتییەکی بەناوبانگ لە نێو خەڵکدا و ھەر بەمھۆیەشەوە وشەی «فریدامانیا» داھێنرا.{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Baddeley|2y=1991|2p=10–11|3a1=Lindauer|3y=2004|3p=٢}} ئەو ھەر زوو بە ھونەرمەندێک دانرا،{{sfn|Wollen|2004|p=٢٣٦}} کە ڕوخساری ببێتە سیمبوڵێک لەپاڵ کەسانی وەک [[چێ گیڤارا|چێ گیڤار]] و [[بۆب مارلی]] بەکاردێت.{{sfn|Baddeley|2005|p=٤٩}} ژیان و ھونەری فریدا، بووە سەرچاوەی ئیلھام بۆ دروستیکردنی چەندین کەرستەی بووکەڵە و دیاری جۆراوجۆر، ھەروەھا دەرکەوتن و شێوەیە ھاتە ناوبراوی فاشیۆنی جیھانی.{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Baddeley|2y=1991|2p=10–11|3a1=Lindauer|3y=2004|3p=2}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/05/10/style/frida-kahlo-is-having-a-moment.html |سەردێڕ=Frida Kahlo Is Having a Moment |دوایین=Trebay |یەکەم=Guy |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="mencimer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mencimer |یەکەم=Stephanie |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Trouble with Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,FridaTheTroubleWithFridaKahlobyStephanie%20Mencimer.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Washington Monthly]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، فیلمێکی ژیاننامەیی بەناوی [[فریدا]] نمایشکرا، فیلمەکە لە دەرھێنانی ژوولی تایمۆر بوو. فیلمەکە لەسەر نووسراوەکانی ھێرێرا بەرھەمھێنرابوو، [[سەلما حایک]] ڕۆڵی فریدای گێڕا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Surprising stars who have never won an Oscar |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/pictures/oscar-nominations-surprising-stars-who-have-never-won-an-academy-award/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en}}</ref> فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس بڕی ٥٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە، بووە پاڵێوراوی شەش خەڵاتی ئۆسکاریش، لە نێویاندا خەڵاتەکانی باشترین مەیک ئەپ و باشترین ئۆرجیناڵ سکۆری بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=Salma Hayek says Harvey Weinstein was a 'monster' during the making of 'Frida' |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/salma-hayek-harvey-weinstein-monster-making-frida/story?id=51769629 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=ABC News |زمان=en}}</ref><ref name="Frida 2002">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida (2002) |ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?id=frida.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Box Office Mojo}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، لە [[ئەنیمەیشن]]ی [[کۆکۆ (فیلمی ٢٠١٧)|کۆکۆ]]، کالۆ وەک کارەکتەرێکی پاڵپشت دەرکەوت، ناتالیا کۆردۆڤا بەکلی دەنگی کالۆی ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Nolan Gerard Funk Joins 'Berlin, I Love You'; Natalia Cordova-Buckley Set In 'Coco' |ناونیشان=https://deadline.com/2017/10/nolan-gerard-funk-berlin-i-love-you-natalia-cordova-buckley-coco-1202194115/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline}}</ref> ناوبانگی کالۆ بەھۆی کارە ھونەری و ئەو ئازارانە بوون کە لەژیانی چەشتی. ئەو بووە ئایکۆنێکیش بۆ کۆمەڵێک بزاڤ و کۆمەڵەی بچووک لەوانەش فێمێنیستەکان، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] و چیکانۆس.{{sfn|Berger|2001|pp=155–165}}{{sfn|Lindauer|2004|pp=1–2}}{{sfn|Baddeley|2005|pp=٤٧–٤٩}} لەپاڵ ئەوانەش، ناوبانگ دەرکردنی کالۆ لە دوای مردنی، لەلایەن ھەندێ کەسەوە بووەتە جێگای سەرنج و ڕەخنە، پیتەر وۆلن و ستیفانی مینکیمر پێیان وایە کە ھەموو ژیانی کالۆ بەشێوەیەکی دروست و ڕاستی نەگواستراوەتەوە. ئەوان پێیان وایە کە دراماتیکی بوونی ژیانی ئەو، بەزیان بۆ کار و ھونەری کالۆ شکاوەتەوە.{{sfnm|1a1=Lindauer|1y=2004|1pp=3–12|2a1=Dexter|2y=2005|2p=11|3a1=Ankori|3y=2005|3p=31|4a1=Baddeley|4y=2005|4pp=47–53}}{{sfn|Baddeley|1991|p=11}}{{sfn|Wollen|2004|p=٢٤٠}} === یادکردنەوە === میراتی کالۆ بە چەند جۆرێک یاد دەکرێتەوە و پشان دەدرێت. لە ساڵی ١٩٥٨، لا کاسا ئەزول، ماڵەکەی خۆی لە کۆیۆئاکان وەک مۆزەخانەیەک کرایەوە، بووە یەکێک لە دیارترین مۆزەخانەکانی مەکسیکۆ سیتی، مانگانە نزیکەی ٢٥ ھەزار سەردانیکەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=La Casa Azul |ناونیشان=http://www.museofridakahlo.org.mx/esp/1/el-museo/la-casa/la-casa-azul |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161119141243/http://www.museofridakahlo.org.mx/esp/1/el-museo/la-casa/la-casa-azul |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Museo Frida Kahlo}}</ref> ھەر لەوشارە، پاڕکێک بەناوی فریدا کالۆ نراوە.<ref name="sfgate">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delsol |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo and Diego Rivera's Mexico City |ناونیشان=http://www.sfgate.com/mexico/mexicomix/article/Frida-Kahlo-and-Diego-Rivera-s-Mexico-City-6496626.php |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=SFGate}}</ref> لە پاڕکەکە، پەیکەرێکی بڕۆنزی کالۆ و دیێگۆی لێیە.<ref name="sfgate2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delsol |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo and Diego Rivera's Mexico City |ناونیشان=http://www.sfgate.com/mexico/mexicomix/article/Frida-Kahlo-and-Diego-Rivera-s-Mexico-City-6496626.php |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=SFGate}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١، فریدا بووە یەکەم ژنی ئیسپانیزمان، وێنەی لەسەر پوولی پۆستەی ئەمریکا دابنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stamp Release No. 01-048&nbsp;– Postal Service Continues Its Celebration of Fine Arts With Frida Kahlo Stamp |ناونیشان=http://www.usps.com/news/2001/philatelic/sr01_048.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717182928/http://www.usps.com/news/2001/philatelic/sr01_048.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[USPS]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢، ناوی فریدا خرایە لیستی کەسە بەناوبانگەکانی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] لە شیکاگۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Victor Salvo |سەردێڕ=Legacy Project Chicago |ناونیشان=https://legacyprojectchicago.org/legacy-walk |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=legacyprojectchicago.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧ و ٢٠١٠، لە ساڵڕۆژی لەدایکبوونی چەندین بۆنە و یادکردنەوەی ڕێکخرا. یەکێک لەو کارانەش وێنەی کالۆ خرایە سەر دراوی ٥٠٠ پیستۆ. کە لەپاڵ وێنەی خۆی ئەوا تابلۆی ''لە ئامێزگرتنی خۆشەویستی گەردوون، زەوی (مەکسیک)، خۆم، دیێگۆ و سێنۆر شۆلوتل'' لەسەر دراوەکە ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=500-peso banknote (F Type) |ناونیشان=https://www.banxico.org.mx/banknotes-and-coins/500-peso-banknote-circulation.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=banxico.org.mx}}</ref> لە دیوەکەی دیکەش وێنەی دیێگۆ دەبینرێت.<ref name="Banxico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Presentación del nuevo billete de quinientos pesos |ناونیشان=http://www.banxico.org.mx/billetes-y-monedas/informacion-general/billetes-y-monedas-de-fabricacion-actual/billete-de-500-pesos/material-educativo/%7B601FEB0F-63F6-A3AF-C803-A064AC6BEE74%7D.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100923004604/http://www.banxico.org.mx/billetes-y-monedas/informacion-general/billetes-y-monedas-de-fabricacion-actual/billete-de-500-pesos/material-educativo/%7B601FEB0F-63F6-A3AF-C803-A064AC6BEE74%7D.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=[[Bank of Mexico]]}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٤، پۆڵ لیدوک فیلمێکی درامی و ژیاننامەیی لەسەر کالۆ بەناوی فریدا:ھێشتا لەژیانە بەڕۆڵگێڕانی سەرەکی ئفیلا مەدینا بڵاوکردەوە،<ref name="cinemexicano">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida, naturaleza viva (1983) |ناونیشان=http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150621193947/http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=Cine Mexicano}}</ref> مەکسیک فیلمەکەی نارد بۆ ئۆسکار بەڵام نەبووە پاڵێوراو بۆ باشترین فیلمی بیانی.<ref>Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences</ref> فریدا بووە [[پاڵەوانی چیڕۆک]] بۆ چەند ڕۆمانێکی خەیاڵ لەوانە ''باربارا موجیکای فریدا'' (٢٠٠١)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida |ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/978-1-58567-074-1 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Publishers Weekly]]}}</ref> ''ژووری خەوتنی فریدا'' (٢٠٠٨) ''ھەروەھا زە لاکونا'' (٢٠٠٩).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2009/nov/08/the-lacuna-barbara-kingsolver |سەردێڕ=The Lacuna by Barbara Kingsolver (book review) |دوایین=Alice O'Keeffe |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=theguardian.com |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤، ئاوازدانەری ئەمریکی جەیمز نیوتن، ئەلبوومێکی بەناونیشانی ''سویت فۆر فریدا کالۆ'' بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suite for Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.valley-entertainment.com/suite-for-frida-kahlo-2.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=[[Valley Entertainment]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، وێنەکێش جۆن پارا کتێبێکی بۆ منداڵان لەسەر فریدا بڵاوکردەوە، کتێبەکە بەناونیشانی فریدا و ئاژەڵەکانی بوو، ئەم کتێبە زیاتر تیشکی دەخستە سەر ئەو ئاژەڵانی لە ژیان و تابلۆکانی فریدا ھەبوو.<ref>Brown, Monica and Parra, John (Illustrator). 2017. ''Frida Kahlo and Her Animalitos''. New York: NorthSouth.</ref> ھەندێ لە ھونەرمەندان و وێنەکێشان، وێنەی کالۆیان لە کارەکانیان بەکارھێناوە لەوانە مارینا ئەبرامۆڤیچ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Homage to Frida Kahlo Portrait with Scorpion par Marina Abramović sur artnet |ناونیشان=http://www.artnet.fr/artistes/marina-abramovic/homage-to-frida-kahlo-portrait-with-scorpion-a-Fpe-5ZyKShA_V0yCRNt8mg2 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.artnet.fr}}</ref> ئالانا ئەرکەر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Famous paintings come to life in these quarantine works of art |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/arts/in-these-quarantine-tableaus-household-items-turn-into-art-history-props |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=PBS NewsHour |زمان=en-us}}</ref> گابرێلا گۆنزالێز دێلۆسۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Homage to Frida Kahlo (self-portrait) by Gabriela Gonzalez Dellosso |ناونیشان=https://www.artrenewal.org/artworks/homage-to-frida-kahlo-self-portrait/gabriela-gonzalez-dellosso/68054 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Art Renewal Center |زمان=en}}</ref> یاسوماسا مۆریمورا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=An Inner Dialogue with Frida Kahlo {{!}} PAMM {{!}} Pérez Art Museum Miami |ناونیشان=https://www.pamm.org/photography/photograph/inner-dialogue-frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٠ |وێبگە=www.pamm.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809075809/https://www.pamm.org/photography/photograph/inner-dialogue-frida-kahlo |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کریس مێلۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why a California Artist Is Taking the Frida Kahlo Corporation to Court |ناونیشان=https://www.kqed.org/news/11793388/why-a-california-artist-is-taking-the-frida-kahlo-corporation-to-court |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=KQED |زمان=en-us}}</ref> ڕوپەرت گارسیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo / Rupert Garcia '75. |ناونیشان=https://www.loc.gov/item/2014645245/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> و کۆمەڵێکی دیکە. == پێشانگا تاکەکەسییەکان == * ٨ی شوبات - ١٢ی ئایاری ٢٠١٩، پێشانگای ''فریدا کالۆ: دەکرێت ڕوواڵەتەکان فێڵێک بن'' لە مۆزەخانەی برووکلین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Whitney |یەکەم=William |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo: Appearances Can Be Deceiving |ناونیشان=https://brooklynrail.org/2019/04/artseen/Frida-Kahlo-Appearances-Can-Be-Deceiving |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Brooklyn Rail |زمان=en-US}}</ref> * ١٦ی حوزەیران - ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، مۆزەخانەی ئەلبەر و ڤیکتۆریا، لە [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=V&A · Frida Kahlo: Making Her Self Up |ناونیشان=https://www.vam.ac.uk/exhibitions/frida-kahlo-making-her-self-up |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Victoria and Albert Museum |زمان=en}}</ref> * ٢ی شوبات - ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨، پێشانگای فریدا کالۆ لە والکر ئارت سەنتەر. * ٢٠ی شوبات - ١٨ی ئایاری ٢٠٠٨، مۆزەخانەی ھونەر لە فیلادلفیا. * ١٦ی حوزەیران - ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨، مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن لە [[سان فرانسیسکۆ]]. * ١٩٥٣، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی لە مەکسیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sánchez |یەکەم=Marta |سەردێڕ=Frida Kahlo: Biography, Works and Exhibitions |ناونیشان=https://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/35-artists/41819-frida-kahlo-biography-works-and-exhibitions |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Alejandra de Argos |زمان=en-gb}}</ref> * ١–١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی فریدا و یەکەم بەشداربوونی لە مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. نزیکەی نیوە لەو تابلۆیانەی ھێنابووی بۆ نمایشکردن فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MoMA {{!}} A Close Look: Frida Kahlo’s Fulang-Chang and I |ناونیشان=https://www.moma.org/explore/inside_out/2009/12/03/a-close-look-frida-kahlo-s-fulang-chang-and-i/#more-185 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.moma.org}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == '''Citations''' {{سەرچاوەکان|٣}} '''بیبلیۆگرافی''' {{refbegin||colwidth=30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Albers |یەکەم=Patricia |سەردێڕ=Shadows, Fire, Snow: The Life of Tina Modotti |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٣٥١٤-٤}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Anderson |یەکەم=Corrine |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Remembrance of an Open Wound: Frida Kahlo and Post-revolutionary Mexican Identity |ناونیشان=http://eccwhp.org/research/154w4b.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=South Atlantic Review |بەرگ=٧٤|issue=4 |پەڕەکان=١١٩–١٣٠|jstor=41337719 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617063534/http://eccwhp.org/research/154w4b.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation |ناونیشان=https://archive.org/details/imagingherselves0000anko |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥٦٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Tate Modern]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=Frida Kahlo: The Fabric of Her Art}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Reaktion Books]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٢٣-١٩٨-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahlo0000anko}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Baddeley |یەکەم=Oriana |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ='Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult |ناونیشان=https://gen2.ca/DBHS/Art/1360274.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Oxford Art Journal |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |بەرگ=١٤|پەڕەکان=١٠–١٧|doi=10.1093/oxartj/14.1.10 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810221534/https://gen2.ca/DBHS/Art/1360274.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baddeley |یەکەم=Oriana |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=Reflecting on Kahlo: Mirrors, Masquerade and the Politics of Identification}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bakewell |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=١٩٩٣|سەردێڕ=Frida Kahlo: A Contemporary Feminist Reading |ناونیشان=https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3346753.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Frontiers: A Journal of Women Studies]] |بەرگ=XIII |issue=3 |پەڕەکان=١٦٥–١٨٩; illustrations, ١٣٩–١٥١|doi=10.2307/3346753 |jstor=3346753 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809095503/https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3346753.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bakewell |یەکەم=Elizabeth |سەردێڕ=The Concise Encyclopedia of Mexico |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٣٧-٨|editor-last=Werner |editor-first=Michael S. |پەڕەکان=٣١٥–٣١٨|chapter=Frida Kahlo |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VeI4CQAAQBAJ&pg=PA315}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barson |یەکەم=Tanya |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter='All Art is At Once Surface and Symbol': A Frida Kahlo Glossary}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Berger |یەکەم=John |سەردێڕ=The Shape of a Pocket |بڵاوکەرەوە=[[Bloomsbury]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٧٥-٥٨١٠-١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Beck |یەکەم=Evelyn Torton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kahlo's World Split Open |ناونیشان=http://www.evibeck.com/uploads/Kahlo_s_World_Split_Open.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Feminist Studies]] |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٥٤–٨١|doi=10.2307/20459065 |jstor=20459065 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180820082644/http://www.evibeck.com/uploads/Kahlo_s_World_Split_Open.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Block |یەکەم=Rebecca |دوایین٢=Hoffman-Jeep |یەکەم٢=Lynda |ڕێکەوت=١٩٩٨–١٩٩٩|سەردێڕ=Fashioning National Identity: Frida Kahlo in "Gringolandia" |ناونیشان=https://www.csus.edu/indiv/o/obriene/art111/readings/frida%20kahlo%20in%20gringoland.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=١٩|issue=2 |پەڕەکان=٨–١٢|doi=10.2307/1358399 |jstor=1358399 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160509173844/https://www.csus.edu/indiv/o/obriene/art111/readings/frida%20kahlo%20in%20gringoland.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Budrys |یەکەم=Valmantas |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Neurological Deficits in the Life and Work of Frida Kahlo |journal=[[European Neurology]] |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٤–١٠|doi=10.1159/000091136 |issn=0014-3022 |pmid=١٦٤٣٢٣٠١|doi-access=free}} {{free access}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Burns |یەکەم=Janet M.C. |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Looking as Women: The Paintings of Suzanne Valadon, Paula Modersohn-Becker and Frida Kahlo |ناونیشان=http://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5167 |journal=Atlantis |بەرگ=١٨|issue=1–2 |پەڕەکان=٢٥–٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210227102033/https://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5167 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{free access}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrus |یەکەم=Christina |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=The Life of Frida Kahlo}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrus |یەکەم=Christina |سەردێڕ=Frida Kahlo: 'I Paint my Reality' |بڵاوکەرەوە=[[Thames & Hudson]] |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٣٠١٢٣-٤|زنجیرە='[[Découvertes Gallimard|New Horizons]]' series |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Castro-Sethness |یەکەم=María A. |ڕێکەوت=٢٠٠٤–٢٠٠٥|سەردێڕ=Frida Kahlo's Spiritual World: The Influence of Mexican Retablo and Ex-Voto Paintings on Her Art |ناونیشان=https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3566513.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٢١–٢٤|doi=10.2307/3566513 |jstor=3566513 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154100/https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3566513.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cooey |یەکەم=Paula M. |سەردێڕ=Religious Imagination and the Body: A Feminist Analysis |ناونیشان=https://archive.org/details/religiousimagina00cooe |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deffebach |یەکەم=Nancy |سەردێڕ=Heroes and Hero Cults in Latin America |بڵاوکەرەوە=[[University of Texas Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧١٤٨١-٦|editor-last=Brunk |editor-first=Samuel |chapter=Frida Kahlo: Heroism of Private Life |editor-last2=Fallow |editor-first2=Ben}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deffebach |یەکەم=Nancy |سەردێڕ=María Izquierdo and Frida Kahlo: Challenging Visions in Modern Mexican Art |ناونیشان=https://archive.org/details/mariaizquierdofr0000deff |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٧٢٤٢-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dexter |یەکەم=Emma |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=The Universal Dialectics of Frida Kahlo}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Friis |یەکەم=Ronald |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ="The Fury and the Mire of Human Veins": Frida Kahlo and Rosario Castellanos |ناونیشان=https://gen2.ca/DBHS/Art/20062973.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Hispania |بەرگ=٨٧|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦١|doi=10.2307/20062973 |jstor=20062973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154301/https://gen2.ca/DBHS/Art/20062973.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Helland |یەکەم=Janice |ڕێکەوت=١٩٩٠–١٩٩١|سەردێڕ=Aztec Imagery in Frida Kahlo's Paintings: Indigenity and Political Commitment |ناونیشان=http://eccwhp.org/research/154w4g.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=١١|issue=5 |پەڕەکان=٨–١٣|jstor=3690692 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154926/http://eccwhp.org/research/154w4g.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |ناونیشان=https://archive.org/details/frida00hayd |سەردێڕ=Frida: A Biography of Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kettenmann |یەکەم=Andrea |سەردێڕ=Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Taschen]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٢٢٨-٥٩٨٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lindauer |یەکەم=Margaret A. |سەردێڕ=Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[University Press of New England]] |ساڵ=١٩٩٩}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Mahon |یەکەم=Alyce |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Lost Secret: Frida Kahlo and The Surrealist Imaginary |ناونیشان=https://repository.asu.edu/attachments/107983/content/JSA_VOL5_NO1_Pages33-54_Mahon.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Surrealism and the Americas |بەرگ=٥|issue=1–2 |پەڕەکان=٣٣–٥٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180418093138/https://repository.asu.edu/attachments/107983/content/JSA_VOL5_NO1_Pages33-54_Mahon.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marnham |یەکەم=Patrick |ناونیشان=https://archive.org/details/dreamingwithhise00marn_0 |سەردێڕ=Dreaming with His Eyes Open: A Life of Diego Rivera |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٢٤٠٨-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Pankl |یەکەم=Lis |دوایین٢=Blake |یەکەم٢=Kevin |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Made in Her Image: Frida Kahlo as Material Culture |journal=Material Culture |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٠|s2cid=34207297}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Panzer |یەکەم=Mary |سەردێڕ=The Covarrubias Circle: Nickolas Muray's Collection of Twentieth-Century Mexican Art |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٥٨٨-٣|editor-last=Heinzelman |editor-first=Kurt |chapter=The Essential Tact of Nickolas Muray}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Theran |یەکەم=Susan |سەردێڕ=Leonard's Price Index of Latin American Art at Auction |بڵاوکەرەوە=Auction Index, Inc. |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-١٥٠٨٦-١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Udall |یەکەم=Sharyn |ڕێکەوت=Autumn 2003 |سەردێڕ=Frida Kahlo's Mexican Body: History, Identity, and Artistic Aspiration |ناونیشان=http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,Frida,ArtisticAspiration,byUdall,2004.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Woman's Art Journal |بەرگ=٢٤|issue=2 |پەڕەکان=١٠–١٤|doi=10.2307/1358781 |jstor=1358781 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706155636/http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,Frida,ArtisticAspiration,byUdall,2004.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wollen |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Paris/Manhattan: Writings on Art |ناونیشان=https://archive.org/details/parismanhattanwr0000woll |بڵاوکەرەوە=[[Verso]] |ساڵ=٢٠٠٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zamora |یەکەم=Martha |ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahlobrusho0000zamo |سەردێڕ=Frida Kahlo: The Brush of Anguish |بڵاوکەرەوە=[[Chronicle Books]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٧٠١-٧٤٦-٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kahlo |یەکەم=Frida |ناونیشان=https://archive.org/details/diaryoffridakahl00kahl/page/295 |سەردێڕ=The diary of Frida Kahlo: an intimate self-portrait |بڵاوکەرەوە=H.N. Abrams; La Vaca Independiente S.A. de C.V. |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٩-٣٢٢١-٠|شوێن=New York and Mexico |پەڕەکان=[https://archive.org/details/diaryoffridakahl٠٠kahl/page/٢٩٥ ٢٩٥]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons}} * {{Official website|http://www.fkahlo.com/}} * [https://www.moma.org/artists/2963 فریدا کالۆ] - فریدا کالۆ لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت. * {{Britannica|309679}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=فریدا کالۆ |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06125zc |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زنجیرە=[[In Our Time (radio series)|In Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[BBC Radio 4]] |format=mp3}} * [https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-kahlo کالۆ لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ژنان لە ھونەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111010829/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-kahlo |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ }} * [http://arthistoryarchive.com/arthistory/surrealism/Frida-Kahlo.html تابلۆکانی کالۆ لە ئەرشیڤی مێژووی ھونەر] * [https://www.sfmoma.org/artwork/36.6061/ تابلۆکانی فریدا کالۆ لە مۆزەخانەی مۆدێرن ئارتی سان فرانسیسکۆ] * [https://m.soundcloud.com/antena-radio-imer/frida_kahlo_voz ئەمە دەشێت دەنگی تۆمارکراوی کالۆ بێت بەپێی بەشی کەلتووری مەکسیک] * [https://nmwa.org/wp-content/uploads/2020/01/4.3.4.2-frida_kahlo_papers_1907-1954.pdf توێژینەوەیەک لەسەر فریدا کالۆ] لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ژنان لە ھونەر {{فریدا کالۆ}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ھونەرەکان|مەکسیک|مەغریب}} {{Authority control}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٧٧٣١٣٩|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢١}} [[پۆل:کۆمۆنیستە مەکسیکییەکان]] [[پۆل:وێنەکێشە مەکسیکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧]] [[پۆل:ھونەرمەندانی خاوەن پێداویستیی تایبەت]] [[پۆل:ھونەرمەندانی سوریالیزم]] [[پۆل:ژنانی مەکسیکی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی مەکسیکۆ سیتی]] [[پۆل:فریدا کالۆ]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ]] [[پۆل:ھونەرمەندە ژنە مەکسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز]] [[پۆل:کەمتوانی]] hsjnuh2ojaatmsdgcsurzd71l7aqqkq 1582572 1582571 2026-05-09T21:00:56Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582572 wikitext text/x-wiki {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{Infobox person | image = Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg | caption = کالۆ لە ساڵی ١٩٣٢، وێنە لەلایەن باوکییەوە گیراوە | other_names = | birth_name = ماگدالینا کارمینن فریدا کالۆ کالیدرۆن <!-- Don't change the spelling; Kahlo was officially "Frida" from birth, although she preferred the German spelling "Frieda" until the 1930s. -->| birth_date = {{birth date|df=yes|١٩٠٧|٧|٦}} | birth_place = [[کۆیۆئاکان]]، [[مەکسیکۆ سیتی]]، [[مەکسیک]] | death_date = {{death date and age|df=yes|١٩٥٤|٧|١٣|١٩٠٧|٧|٦}} | death_place = کۆیۆئاکان، مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک | movement = [[سوریالیزم]]، [[ڕیالیزمی سیحری]] | spouse = {{marriage|[[دیێگۆ ڕیڤێرا]]|1929|1939|end=div}}{{ھن}}{{marriage||1940}}<!--Year omitted when marriage ends w/ death of article subject--> | mother = ماتیڵدە کالدیڕۆن گۆنازالێس | father = | relatives = [[گویلێرمۆ کالۆ]] (باوک) {{ھن}}[[کریستینا کالۆ]] (خوشک) | known for = [[وێنەکێشان]] | education = خود-فێربوون | works = یەک | name = فریدا کالۆ }} '''ماگدالینا کارمین فریدا کالۆ کالدیرۆن''' ({{بە ئیسپانی|Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón}}) (٦ی تەممووزی ١٩٠٧ – ١٣ی تەممووزی ١٩٥٤)<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zelazko |یەکەم=Alicja |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo {{!}} Biography, Paintings, & Facts |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Frida-Kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |زمان=en}}</ref> وێنەکێشێکی [[مەکسیک]]ی بوو کە بەھۆی وێنە پۆرترەیتەکانییەوە ناوبانگی دەرکرد، بەتایبەت بەھۆی [[خۆپۆرترەیت|خۆپۆرترەیتەکانییەوە]]. سروشت و کەلەپووری [[مەکسیک]] بوو بە سەرچاوەی ئیلھامبەخش بۆ کارەکانی فریدا. بە کەڵکوەرگرتن لە کولتووری عەوامی مەکسیک، فریدا [[ھونەری ناییڤ|ھونەری ناییڤی]] بەکار ھێنا بۆ ورووژاندنی پرسەکانی ناسنامە، سەردەمی دوای کۆلۆنیالیزم، جێندەر، چینایەتی و ڕەگەز لەناو کۆمەڵگای مەکسیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weidemann |یەکەم=Christiane |ناونیشان=https://archive.org/details/50womenartistsyo0000weid |سەردێڕ=50 women artists you should know |بڵاوکەرەوە=Prestel |ئەوانی تر=Larass, Petra. , Klier, Melanie |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٩١٣-٣٩٥٦-٦|شوێن=Munich |oclc=١٩٥٧٤٤٨٨٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> وێنەکانی فریدا پەیوەندیی پتەویان ھەبوو لەگەڵ ژیانی ئەو لەگەڵ تێکھەڵکێشکردنیان لەگەڵ توخمی ڕیالیزم و خەیاڵ. کالۆ وەک کەسێکی [[سوریالیزم|سوریالیست]] و [[ڕیالیزمی سیحری]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenthal |یەکەم=Mark |ناونیشان=https://archive.org/details/diegoriverafrida0000rose/page/117 |سەردێڕ=Diego and Frida: High Drama in Detroit |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Detroit, MI: [[Detroit Institute of Arts]], [2015] New Haven; London: [[Yale University Press]], [2015] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٥٥٨-١٧٧-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/diegoriverafrida٠٠٠٠rose/page/١١٧ ١١٧]}}</ref> ئەو بەوەش ناسراوە کە لە وێنەکانیدا ڕەنگدانەوەی [[ئازاری بەردەوام]]ی خۆی پیشان دەدات.<ref name="OxfordPain2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Courtney |یەکەم=Carol |سەردێڕ=Frida Kahlo's life of chronic pain |ناونیشان=https://blog.oup.com/2017/01/frida-kahlos-life-of-chronic-pain/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Oxford University Press's Academic Insights for the Thinking World |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> کالۆ لە باوکێکی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] و دایکێکی [[میستزیۆیی]] لە دایک بوو. زۆربەی تەمەنی منداڵیی لە [[مۆزەخانەی فریدا کالۆ|لا کاسا ئەزول]] لە [[کۆیۆئاکان]] بەسەر برد. ئێستا ئەم شوێنە بووەتە مۆزەخانەی فریدا کالۆ و بۆ ھەمووان کراوەیە. وێڕای ئەوەی بە دەردی [[ئیفلیجیی مناڵان]] دەیناڵاند، بەڵام ھیوای بەوە بوو کە بچێتە بەشی پزیشکی، بەڵام کاتێک تەمەنی ١٨ ساڵان بوو، تووشی ڕووداوێکی ھاتوچۆ ھات، کاتێک لەناو پاسێک بوو. ئەم ڕووداوە وای کرد تەواوی ژیانی لەناو ئازاردا بناڵێنێت و تووشی کێشەی تەندروستی ببێت. دوای ڕووداوەکە، کاتێک تەندروستیی بەرەو گەڕانەوە دەچوو ئەوا خولیای مناڵیی بۆ بوون بە ھونەرمەند گەڕایەوە لای کالۆ. لە ساڵی ١٩٢٧، فریدا دەچێتە ناو بواری سیاسەت و دەبێتە ئەندامی حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیکی،<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zelazko |یەکەم=Alicja |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo {{!}} Biography, Paintings, & Facts |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Frida-Kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |زمان=en}}</ref> لەم ڕێگایەوە ھونەرمەند و وێنەکێش [[دیێگۆ ڕیڤێرا]]ی ناسی. دواتر بەیەکەوە لە ساڵی ١٩٢٩ ھاوسەرگیرییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=https://www.biography.com/artist/frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref> لە ساڵانی سییەکان بەیەکەوە گەشتی مەکسیک و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]یان کرد. لەو کاتانەدا، فریدا شێوازی تایبەتی کارکردنی خۆی دۆزییەوە. تابلۆ سەرەکییەکانی خۆی کە لە کولتوور و فۆلکلۆری مەکسیکی وەرگیرابوون، ھەروەھا ئەو پۆرترێتانەی خۆی کە تێکەڵی کردبوون لەگەڵ بیروباوەڕەکانی سەردەمی پێش کۆلۆمبی و کاتۆلیک. تابلۆکانی ئەو وایان لە وێنەکێشی سووریالیستی [[ئاندرێ بریتۆن]] کرد کە لە ساڵی ١٩٣٨ پێشانگایەکی بۆ بکاتەوە لە گالێریی جولیەن لێڤی لە [[نیویۆرک]]. پێشانگایەکە سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. بۆ ساڵی دواتر (١٩٣٩)، فریدا پێشانگایەکی دیکەی لە [[پاریس]] کردەوە. ھەرچەندە کە پێشانگاکەی پاریس بەمجۆرە سەرکەوتوو نەبوو، [[لووڤر|مۆزەخانەی لووڤر]] تابلۆیەکی لە کالۆ کڕییەوە. ''[[زە فرەیم]]''، یەکەم تابلۆی وێنەکێشی مەکسیکییە کە لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی [[لووڤر]] دابنرێت. لە ساڵانی چلەکاندا، کالۆ ھەم لە پێشانگا ھونەرییەکانی مەکسیک و ئەمریکا بەشداری کرد، ھەروەھا لەلایەکی دیکەوە وەک مامۆستای ھونەر کاری کرد. کالۆ یەکێک بوو لە ئەندامانی دامەزرێنەر لە کۆمەڵەی سێمیاریۆ دی کولتوورا مێکسیکانا. لە ساڵی ١٩٥٣، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسیی کردەوە لە مەکسیک، ئەمەش بەماوەیەکی کورت بوو بەر لە مردنی لە ساڵی ١٩٥٤، واتە لە تەمەنی ٤٧ ساڵی. کارەکانی فریدا وەک ھونەرمەندێک بە نەناسراوی مایەوە تاکوو کۆتاییی حەفتاکان. ئەمەش کاتێک کارەکانی لەلایەن کەسانی ھونەرمەند، مێژووناس و چالاکوانانی سیاسەت دۆزرانەوە. لە سەرەتای نەوەدەکان، نەک تەنیا وەک کەسایەتییەکی مێژوویی لە ھونەر بەڵکوو وەک ئایکۆنێکی بزووتنەوەی چیکانۆ، [[فێمینیزم|فێمێنیزم]] و [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] ناوبانگی دەرکرد. ئێستا بەرھەمەکانی کالۆ لە جیھاندا پێشوازی لێ دەکرێن، وەک بەرھەمی ڕەسەنی مەکسیکییەکان دەبینرێن، ھەروەھا لەلایەن فێمێنیستەکان بە ئاڕاستەی قووڵی لە دەربڕینی [[ژن]]انە دەبینرێن.<ref name="broude">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broude |یەکەم=Norma |ناونیشان=https://archive.org/details/expandingdiscour00norm |سەردێڕ=The Expanding Discourse: Feminism and Art History |دوایین٢=Garrard |یەکەم٢=Mary D. |ڕێکەوت=١٩٩٢|پەڕە=[https://archive.org/details/expandingdiscour٠٠norm/page/٣٩٩ ٣٩٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> == ژیانی کەسی == === سەرەتای ژیان و خێزان === [[پەڕگە:Guillermo Kahlo - Matilde, Adriana, Frida and Cristina Kahlo - Google Art Project (cropped).jpg|وێنۆک|فریدا (لەلای ڕاست) لەگەڵ خوشکەکانی کریستینا، ماتیڵدە و ئەدریانا. وێنەکەکە لەلایەن باوکیان گیراوە، ١٩١٦.]] ماگدالینا کارمینن فریدا کالۆ کالیدرۆن{{efn|کالۆ ھەردوو ناوی یەکەمی بەکاردەھێنا و بەمەش بەپێی نەریتی کریستیانی توانی شووشتنی تەعمیدی بۆ بکرێت، سەرباری ئەوەش ھەمیشە ئەو بە فریدا بانگ دەکرێت. پێش ساڵانی سییەکان، فریدا بە ڕێنووسی Frieda دەنووسرا بەڵام دواتر ئەو پیتی e لابرد، بەھۆی ئەوەی نەیدەویست کە پەیوەندییەک یان گرێدانێکی ھەبێت لەگەڵ ئەڵمان بوونی لە ماوەی حوکمڕانی [[ئەدۆلف ھیتلەر]].{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١١}}}} لە ساڵی ١٩٠٧ لە گوندی [[کۆیۆئاکان]] لە [[مەکسیکۆ سیتی]] لە دایک بوو،{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=199|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=3–4|3a1=Ankori|3y=2002|3p=17}}{{sfn|Zamora|1990|p=١٥}} کالۆ خۆی وتوویەتی لە ماڵی خێزانەکەی لە دایک بووە، واتە لە لا کاسا ئەزل (خانووە شینەکە)، بەڵام بەپێی تۆماری لەدایکبوونی فەرمی ئەوا لە شوێنێک لە نزیک ماڵی داپیری لەدایکبووە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٥}} دایک و باوک کالۆ وێنەگر بوون، گویلێرمۆ کالۆ (١٨٧١–١٩٤١) و ماتیڵدە کاڵدیرۆن گۆنزالێز (١٨٧٦–١٩٣٢)، ئەو کاتەی کالۆ لەدایکبوو ئەوان تەمەنیان ٣٦ و ٣٠ ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tibol, Raquel. |سەردێڕ=Frida Kahlo: an open life |ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahloopenli0000tibo_p3k4 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of New Mexico Press |ژپنک=٠-٥٨٥-٢١١٣٨-٨|شوێن=Albuquerque |oclc=٤٤٩٦٥٠٤٣}}</ref> باوکی بەڕەچەلەک ئەڵمانی بوو، گویلێرمۆ لە ساڵی ١٨٩١ بە پەنابەری ھاتبووە مەکسیک.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=4–9|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٧}} ھەرچەند کالۆ گوتوویەتی کە باوکی [[جوو]]لەکە بووە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو لەسەر پەیڕەوی لوتەریانیزم بوو.<ref name="jerpost1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/Arts-and-Culture/Books/Frida-Kahlos-father-wasnt-Jewish-after-all |سەردێڕ=Frida Kahlo's father wasn't Jewish after all |دوایین=Ronnen |یەکەم=Meir |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٦|ئیش=[[The Jerusalem Post]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref>{{sfn|Deffebach|2015|p=٥٢}} ماتیڵدە (دایکی کالۆ) لە دایکبووی واخاکا بوو، لە باوکێکی ڕەسەن مەکسیکی و دایکێکی ئیسپانی زمان بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=4–9|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=17–18|3a1=Burrus|3y=2005|3p=١٩٩}} جگە لە کالۆ، خێزانەکە سێ کچی دیکەیان ھەبوو؛ ماتیڵدە (بەنزیکی ١٨٩٨–١٩٥١)، ئەدریانا (بەنزیکی ١٩٠٢–١٩٦٨) ھەروەھا کریستینا (بەنزیکی ١٩٠٨–١٩٦٤).{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–11|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٨}} کالۆ دوو زڕخوشکی دیکەی ھەبوو لە ژنی یەکەمی باوکی، ماریا لوسیا و مارگاریتا، بەڵام ئەوان بەجیا بەخێوکران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–11|2a1=Ankori|2y=2002|2p=18|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=١٥–١٦}} لە کۆتایییەکانی ژیانیدا، کالۆ لە وەسفی ژینگەی ژیانی منداڵیی گوتبووی «زۆر زۆر خەمگینانە بوو.»{{sfn|Ankori|2002|p=١٨}} دایک و باوکی نەخۆش بوون،{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١٢}} ھاوسەرگیرییەکەیان دوور بوو لە خۆشەویستی.{{sfn|Beck|2006|p=٥٧}} پەیوەندی فریدا لەگەڵ دایکی ھەردەم لە گرژیدا بوو.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=8–10|2a1=Zamora|2y=1990|2p=16|3a1=Ankori|3y=2002|3p=18|4a1=Burrus|4y=2005|4p=١٩٩}} کالۆ لە وەسفی دایکی گوتوویەتی، «ئەو میھرەبان، چالاک و زیرەک بوو، بەڵام ئەو کەسێکی بەحساب، دڵڕەق و دەرماگیریی ئایینی بوو.»{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=8–10|2a1=Zamora|2y=1990|2p=16|3a1=Ankori|3y=2002|3p=18|4a1=Burrus|4y=2005|4p=١٩٩}} لە ماوەی [[شۆڕشی مەکسیکی|شۆڕشی مەکسیک]]، کارەکەی باوکی وەک وێنەگر زیانی گەورەی بەرکەوت، بەوەی حکوومەتی نوێ کارەکەی لێ سەندەوە و بەھۆی درێژیی ماوەی شەڕی ناوخۆی وڵاتیشەوە لەو کاتەدا کاری تایبەت زۆر کەمی کردبوو.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–١٢}} کاتێک تەمەنی شەش ساڵان بوو تووشی دەردی [[شەپڵەی مناڵان]] بوو. ئەم نەخۆشییەی وای لە قاچی ڕاستی کرد زۆر لاوازتر بێت بەراورد بە قاچی چەپی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Ankori|2y=2013|2p=44}}{{efn|دواتر وای لە فریدا کرد کە کێشەی [[لاربوونی ستوونی پشت]] لەگەڵ [[پشتێنەی حەوز]] بۆ دروست بێت. بە گوێرەی قسەی پزیشکی دەمارناس بودریس ڤالمانتاس ئەوا فریدا حالەتی دانەخرانی بڕبڕەشی ھەبوو کە لەلایەن دکتۆر لیۆ ئلۆیسەر بۆی چارەسەر کرا، ئەمەش کاتێک بوو کە فریدا لە تەمەنی لاویدا بوو.{{sfn|Budrys|2006|pp=٤–١٠}} دەروونناس و مێژوونووسی ھونەر، دکتۆر سالۆمۆنن گریمبێرگ بۆچوونێکی دژی ھەبوو، ئەو پێی وابوو کە لەبەر ئەوەی فریدا پێڵاوی پزیشکی لە پێ نە کردبوو کە ئەمەش کاریگەری خستبووە قاچی ڕاستەی وایکرد کە کێشە بۆ بڕبڕە و پشتێنەی حەوزی بۆ دروست ببێت.<ref name="Collins">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Collins |یەکەم=Amy Fine |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Diary of a Mad Artist |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/culture/1995/09/frida-kahlo-diego-rivera-art-diary |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref>}} نەخۆشییەکەی وای کرد خۆی لە ھاوڕێ و ھاوپۆلەکانی بشارێتەوە، لەبەر ئەوەی گاڵتەی پێدەکرا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Ankori|2y=2013|2pp=٤٤–٤٧}} دوای چاکبوونەوەی لە نەخۆشییەکە، شێوازی ڕۆیشتنی ناڕێک بوو (شەل)، ھەر لەبەر سەرەنجامەکانی نەخۆشییەکەی، بەناچاری تەنوورەی درێژی دەپۆشی. بۆ ئەوەی بەسەر نەخۆشییەکەی زاڵ بێت، باوکی ھەمیشە ھانی دەدا کە وەرزش بکات، ھەر بۆیە لە کاتی منداڵیدا تۆپی پێی، مەلەوانی و تەنانەت زۆرانبازیشی دەکرد، ئەم کارانەش لەو کاتە بۆ کچان نامۆ بوون.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=199|3a1=Ankori|3y=2013|3p=45|4a1=Burrus|4y=2008|4p=١٦}} باوکی فێری کاری وێنەگریشی کرد لەگەڵ دەستکاریکردنەوەی وێنە و ڕەنگەکان.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=10–20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=199|3a1=Zamora|3y=1990|3p=١٨}} ھەرچەندە نەخۆشییەکەی دڵتەنگی کرد،{{sfn|Ankori|2002|p=١٨}} بەڵام وای کرد کالۆ لەماوەی ژیانیدا، لە پەیوەندییەکی بەرزی ھاوڕێیەتی بێت لەگەڵ باوکی.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2008|1pp=13–15|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٠–٢١}} کالۆ سوپاسی باوکی کرد بەوەی وای کرد ژیانی منداڵی نایاب بێت، «ناوازەیە… ئەو نموونەیەکی باڵای خۆشەویستی بوو بۆ من، لە کارەکانی وێنەگری و وێنەکێشی، لە سەرووی ھەمووشیانەوە ئەوە بوو کە ئەو لە ئازەرەکانم تێدەگەیشت.» بەھۆی دەردی ئیفلیجییەکەیەوە، کالۆ بەراورد بە ھاوتەمەنەکانی درەنگتر خوێندنی تەواو کرد،{{sfn|Zamora|1990|p=١٨}} کالۆ لەگەڵ خوشکە بچووکەکەی کریستینا خوێندنی باخچەی ساویانی دەست پێکرد، پاشان ھەر لە گوندەکەیان خوێندنی سەرەتایی کرد، پۆلەکانی پێنج و شەشی بە سیستمی خوێندنی ماڵەوە تەواو کرد. کریستینا چووە قوتابخانەی کریستیانەکان، بەڵام فریدا لەسەر خواستی باوکی چووە قوتابخانەی ئەڵمانی.{{sfn|Ankori|2002|p=١٩}} دواتر بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە دوورخرایەوە بۆ خوێندنی مامۆستای پیشەیی.{{sfn|Ankori|2013|p=٥٨}} ژیانی خوێندنی فریدا پوخت بوو، لەلایەن مامۆستا ژنەکانیشەوە دووچاری سووکایەتیی سێکسی بوو.{{sfn|Ankori|2013|p=٥٨}} لە ساڵی ١٩٢٢، فریدا لە دواناوەندییەکی ناسراو وەرگیرا و ئامانجی ئەوە بوو بچێتە خوێندنی پزیشکی.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=11|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=22–27|3a1=Ankori|3y=2002|3p=١٩}} ئەم خوێندگایە، تازە کرابوویەوە لە کۆی ٢٠٠٠ کچ، تەنیا ٣٥یان وەرگرت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=11|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٢–٢٧}} ئەو لە خوێندنەکەی بەباشی ھەنگاوی دەنایە پێشەوە،{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٦–٤٠}} لەپاڵ ئەوەشدا بووە خوێنەرێکی باش و بە قووڵی کەوتە خوێندنەوە و کاریگەریی کولتووری مەکیسیکی، چالاکی سیاسی و دادگەریی کۆمەڵایەتی.{{sfn|Ankori|2013|pp=٦٠–٦٢}} قوتابخانەکە گرنگی و بانگەشەی بۆ شوناس و ڕەسەنبوونی مەکسیکییەکان دەکرد، کە ڕۆحیەتێکی ئەوسا بوو بۆ بەرزکردنەوەی شوناس و کەلەپووری مەکسیکی، ئەمەش لەپێناو ڕزگاربوون بوو لەژێر کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزمی ئەورووپی و بینینی ئەورووپییەکان وەک ھێزێکی باڵا.{{sfn|Anderson|2009|p=١٢٠}} لەگەڵ قوتابیانی قوتابخانەکەی گرووپێکی تایبەتیان دامەزراندبوو، ئەوان دژی زۆر شت دەوەستانەوە، وتووێژیشیان لەسەر فەلسەفەی کلاسیکی ڕووسی دەکرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=26–40|2a1=Barson|2y=2005|2p=59|3a1=Burrus|3y=2005|3p=199|4a1=Ankori|4y=2002|4p=19}} {{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=26–40|2a1=Barson|2y=2005|2p=59|3a1=Burrus|3y=2005|3p=199|4a1=Ankori|4y=2002|4p=١٩}} فریدا لەو کاتەدا، ھەوڵی دەدا تەمەنی ڕاستەقینەی لەوانی دیکەش بشارێتەوە، خۆی وەک «کچی شۆڕش» دەبینی، ھەربۆیە دەیگووت لە ٧ی تەممووزی ١٩١٠ لەدایکبووە، واتە ھەمان ساڵی دەستپێکردنی شۆڕش، دواتر ئەمە بەدرێژایی ژیانی بەردەوامی ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1p=5|2a1=Dexter|2y=2005|2p=13|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=١٩–٢٠}} دواتر کەوتە خۆشەویستی لەگەڵ ئەلیخاندرۆ گۆمێز ئەریاز، کە سەرکردەی گرووپەکەیان بوو لە قوتابخانە، دایک و باوکی فریدا بەم پەیوەندییە ڕازی نەبوون، دواتر لەیەکتری جیابوونەوە بەبۆنەی دروست بوونی توندوتیژی و ناجێگیریی دۆخی سیاسەت لە وڵات، لەم ماوەیە کالۆ و ئەلیخاندرۆ نامەی دڵداریی و سۆزداریان دەگۆڕییەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref> === ڕووداوی پاسەکە و ھاوسەرگیری (١٩٢٥–١٩٣٠) === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 2.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|کالۆ لە ساڵی ١٩٢٦، وێنەکە لەلایەن باوکییەوە گیراوە.]] لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٢٥، کاتێک کالۆ لەگەڵ کوڕە دڵدارەکەی ئەریاس، بەیەکەوە بە پاسێک لە قوتابخانە دەگەڕانەوە ماڵەوە، لەو دەمە پاسەکە جەنجاڵ بووە و شوفێرەکە ویستوویەتی لە ترامێکی کارەبایی تێپەڕبێت، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی دروست بوونی ڕووداوێکی ھاتووچۆ، بەشێک لە سەرنشینەکانی پاسەکە مردن. لە ڕووداوەکە، ئەریاس زیانێکی کەمی بەرکەوت بەڵام ئاسنی دەستگرتنی پاسەکە بەر [[لەگەنە]]ی فریدا دەکەوێت و بە سەختی برینداریی دەکات. دواتر لە وەسفی ئەم ڕووداوە فریدا وتویەتی، «ئەوە ھاوشێوەی کونکردنی گامێشێک وابوو لەڕێی شمشێرێکەوە.» ئاسنەکە لەلایەن ئەریاس و خەڵکەکە لە لەشی فریدا دەرھێنرا، کە ئەمەش زۆر بە ئازار بوو بۆ فریدا.<ref name=":22">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref>{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=57–60|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=20–21}}{{sfn|Kettenmann|2003|pp=١٧–١٨}} جەستەی فریدا چەند زیانێکی بەرکەوت، ئێسکی [[کزیە]]ی شکا. بەھۆی ئاسنەکەوە، سک و [[مناڵدان]]ی کون بوو، [[بڕبڕە]]ی پشتی لە سێ شوێنەوە شکا، قاچی ڕاستی لە یانزدە جێگاوە شکا، پێی ڕاستەی شکا و لەجێی خۆیدا چوو، ئێسکی [[چەڵەمە]]ی شکا، ھەروەھا شانی لەجێی خۆیان چوون.<ref name=":23">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maranzani |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=How a Horrific Bus Accident Changed Frida Kahlo's Life |ناونیشان=https://www.biography.com/news/frida-kahlo-bus-accident |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Biography |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The accident that changed Frida's life forever: "Life begins tomorrow" |ناونیشان=http://www.fridakahlostory.com/1/post/2014/09/the-accident-that-changed-fridas-life-forever-life-begins-tomorrow.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Frida Kahlo in Baden-Baden – Ihr Gesamtwerk |زمان=de}}</ref> فریدا بەرلەوەی جارێکی دیکە بگەڕێتەوە دۆخێکی ئاسایی، مانگێک لە نەخۆشخانەی بەسەربرد، ھەروەھا دوو مانگیش لەماڵەوە لەجێگای خۆی مایەوە.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=17–18}}{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=57–60|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=20–21}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Facts |ناونیشان=http://www.uky.edu/~lbarr2/gws201fall10_files/Page1034.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.uky.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210224202654/http://www.uky.edu/~lbarr2/gws201fall10_files/Page1034.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بەردەوام تووشی ماندووبوون و ئازار چەشتن دەھاتەوە، دکتۆرەکەی دووبارە پشکنینی ئێکسی بۆ کرد و دەرکەوت بەھۆی ڕووداوەکەوە سێ لە فەقەرەکانی لە شوێنی خۆی دەرچوو بوون.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٦٢–٦٣}} بۆئەوەش فریدا ناچاربوو کە پلاستەرێکی گەورە بە قەبارەی جلێکی کۆرسێت بپۆشێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٦٢–٦٣}} ئەم ڕووداوە خەونی فریدای بۆ بوون بە پزیشک بەکۆتا ھێنا، بەپێی قسەی ئەندرێس ھێنیسترۆسای ھاوڕێی لەو دەمە فریدا، «وەک مردوو دەژیا».{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=101|2a1=Ankori|2y=2013|2p=٥١}} لە کۆتایییەکانی ١٩٢٧، باروودۆخی کالۆ باشتر بوو، بەتایبەت دوای بە کۆمەڵایەتیی بوون و تێکەڵ بوون لەگەڵ ھاوڕێیەکانی قوتابخانەی، ئەوان بەشی زانستە سیاسییەکانیان خوێند بوو. کالۆ پەیوەندیکرد بە حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیکی (PCM). لەم نێوانەدا، چەندین کەسایەتی سیاسیی، چالاکوان و ھونەرمەندی ناسی، لە نێویاندا کۆمۆنیستی دوورخراوەی کووبایی خولیۆ ئەنتۆنیۆ مێلا و وێنەگری ئەمریکی-ئیتالی تینا مۆدۆتی.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=20–22|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=78–81|3a1=Burrus|3y=2005|3p=201|4a1=Zamora|4y=1990|4p=٣١}} [[پەڕگە:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|ڕاست|وێنۆک|240x240پیکسڵ|فریدا و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٢.]] لە یەکێک لەو ئاھەنگانەی کە مۆدۆتی ڕێکی خستبوون، بەدیاریکراوی لە حوزەیرانی ١٩٢٨، فریدا بە [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] ناسێندرا.{{sfnm|1a1=Marnham|1y=1998|1p=220|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=33–34|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠, ١٣٩}} پێشتر لە ساڵی ١٩٢٢، بە کورتی چاویان بەیەک کەوتبوو، کاتێک ناوبراو خەریکی وێنەکێشان بوو لە قوتابخانەکەی فریدا.{{sfnm|1a1=Marnham|1y=1998|1p=220|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=33–34|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠}} دوای تێپەڕینی ماوەیەکی کورت بەو دیدارە، کالۆ داوای لە دیێگۆ کرد کە بۆچوونی لەسەر کارەکانی ئەو دەرببڕێت، بۆئەوەی بزانێت ھیچ ھونەرێک لە کارەکانیدا ھەیە تاکوو ببێتە ھونەرمەند.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=33–35|2a1=Burrus|2y=2005|2p=201|3a1=Ankori|3y=2002|3p=٢٠}} دیێگۆ کاتێک کارەکانی کالۆی بینیوە، سەرسام بووە بەکارەکانی و وتوویەتی کە ئەو ھونەرمەندێکی تەواو بڕواپێکراوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٨٦–٨٧}} دواتر فریدا و دیێگۆ کەوتە پەیوەندی خۆشەویستی، تا لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ١٩٢٩ لە کۆیۆئاکان ھاوسەرگیرییان کرد، دیێگۆ دوو ژنی دیکەشی ھەبوو{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=79–80, 87–93|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=20–21|3a1=Zamora|3y=1990|3p=٣٧}} و ٢٠ ساڵیش لە فریدا گەورەتر بوو.{{sfn|Zamora|1990|p=٣٥}} دایکی دژی ھاوسەرگیرییەکەیان بوو، دایک و باوکی لە وەسفی ئەم پڕۆسەیە وتیان، «ئەمە ھاوسەرگیری فیل و کۆتر»، بەو مانایەی ھەردووکیان لە قەبارەوە جیاوازییان زۆر بوو؛ دیێگۆ درێژ و قەڵەو بوو، لەبەرامبەردا کالۆ لاواز و بچووکتر.{{sfnm|2013|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=93–100|2a1=Ankori|2pp=٧٠–٧٣}} باوکی بە ھاوسەرگیرییەکە ڕازی بوو، بەوەی دیێگۆ دەوڵەمەند بوو و توانای ھەبوو کە پشتگیری کالۆ بکات، بەتایبەت کە خەرجییە پزیشکییەکان کالۆ زۆر بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٩٣–١٠٠}} ھاوسەرگیرییەکەیان لە ناو ھەواڵەکانی میدیای مەکسیک و نێودەوڵەتی باسکرا،{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=40|2a1=Herrera|2y=2002|2p=Preface xi}}{{sfn|Herrera|2002|pp=Preface xi}} بەماوەیەکی زوو لەدوای ھاوسەرگیرییەکەیان، فریدا و دیێگۆ چوونە شاری کویرناڤاکا لە ویلایەتی مۆریلۆس، لەوێ ئەرکی وێنەکێشان لە پالاسی کۆرتێسیان پێ سپێدرابوو.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=42|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=101–105|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠١}} ھەر لەوکاتەدا، فریدا لە ئەندامبوون بۆ حیزبی کۆمۆنیست کشایەوە ئەمەش لەپێناو پاڵپشتیکردنی دیێگۆ، کە بەماوەیەکی کورت پێش ھاوسەرگیرییەکەیان لە ماڵی دوور خرابوویەوە بەھۆی پشتگیرییەکانی لە کۆمەڵەی چەپەکان.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=201|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=101–105|3a1=Tibol|3y=2005|3p=191 for time for Rivera's expulsion}} لەماوەی شەڕی ناوخۆیی مەکسیک، مۆرۆلێس کۆمەڵێک جەنگی دژواری بەخۆیەوە بینی، ژیانکردن لە شارێکی شێوە ئیسپانیایی (کویرناڤاکا)، وای لە فریدا کرد کە ھەستی بۆ شووناسی مەکسیکی بوون و مێژووەکەی بجووڵێت.{{sfn|Udall|2003|p=١١}} ھاوشانی ھونەرمەندە ژنەکانی دیکەی مەکسیک، کالۆ دەستیکرد بە پۆشینی جلووبەرگی ڕەسەنی مەکسیکییەکان، تەنوورەیەکی درێژی ڕەنگا و ڕەنگیشی پۆشی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=109–113|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=78–80}}{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=101–113|2a1=Marnham|2y=1998|2p=228|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3pp=8–10|4a1=Dexter|4y=2005|4pp=12–13|5a1=Baddeley|5y=1991|5pp=١٢–١٣}} جلەکانی وایان لە کالۆ کرد کە بیرۆکە فێمێنیستی و دژە-کۆلۆنیالیزم دەرببڕێت.{{sfn|Baddeley|1991|pp=١٣–١٤}} === گەشتی ئەمریکا (١٩٣١–١٩٣٣) === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 3.jpg|وێنۆک|فریدا لە ساڵی ١٩٣٢، وێنەکە لەلایەن باوکییەوە گیراوە.]] دوای ئەوەی دیێگۆ کارەکانی لە کویرناڤاکا، لە کۆتایییەکانی دەیەی سییەکان، کالۆ و دیێگۆ چوونە [[سان فرانسیسکۆ]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. لەوێ بەیەکەوە وێنەی سەر دیواریان دەکێشا بۆ یانەی لەنچیۆنی بازاڕی ئاڵووگۆڕی دراوی سان فرانسیسکۆ ھەروەھا بۆ بەشی ھونەرەجوانەکانی کالیفۆرنیا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=114–116|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=31|3a1=Marnham|3y=|3pp=٢٣١–٢٣٢}} لەمانەوەی مانەوەشیان، لەلایەن کۆکەرەوەکان و کڕیارەکان ڕێزیان لێدەگیرا و بێزاریش دەکران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3p=٨}} ھەر لەوکاتەدا، فریدا پەیوەندییە خۆشەویستییە درێژەکەی لەگەڵ وێنەگری ئەمریکی-ھەنگاری، نیکۆلاس موراس دەستی پێکرد.{{sfnm|1a1=Panzer|1y=2004|1pp=40–41; mentions 1931 letter from Kahlo to Muray, but not entirely sure if this was the beginning of affair|2a1=Marnham|2y=1998|2pp=234–235; interprets letter as evidence of the beginning of affair}} لە ھاوینی ١٩٣١، فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە مەکسیک، دواتر لە پاییز گەشتیان کرد بۆ [[نیویۆرک سیتی|نیویۆرک ستی]] بۆ کردنەوەی کارەکەی دیێگۆ لە مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت. لە نیسانی ١٩٣٢، چوونە [[دیترۆیت، ئەلاباما|دێترۆیت]]، لەوێ دیێگۆ کارێکی پێدرابوو بۆ وێنەکێشان لە پەیمانگای ھونەرەکانی دێترۆیت.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=125–130|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٤٣}} لەم کاتەدا، بەرکەوتنەکانی کالۆ لەگەڵ میدیاکان زیاتر بوون، میدیاکان سەرسامیی ئینگلیزییە ڕەوانەکەی ئەو بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٣٣–١٦٠}} لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ دەزگای ''دێترۆیت نیوز''، لە ٢ی شوباتی ١٩٣٣ وتی، «بێگوومان ئەو [دیێگۆ] شتی چاکی کردووە وەک کوڕیژگە (منداڵی بچووک)، بەڵام ھەنەرمەندە مەزنەکە منم.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.detroitnews.com/story/entertainment/arts/2017/02/02/frida-kahlo-iconic-artist-detroit-news/97386432/ |سەردێڕ=Wife of Master Mural Painter Gleefully Dabbles in Works of Art |دوایین=Davies |یەکەم=Florence |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ١٩٣٣|newspaper=Detroit News |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەو ساڵانەی لە ئەمریکا بەسەری برد بۆ فریدا دژواربوون، وێڕای ئەوەی چێژی لە دیتنی نیویۆرک و سان فرانسیکۆ دیت، بەڵام ئەو ناڕەحەت بوو بە کۆمەڵگای ئەمریکی بەوەی وەک وڵاتێکی کۆلۆنیالیست دەیدیت، ھەروەھا بەوەی ئەمریکییەکانیش ئەویان وەک کەسێکی «بێزارکەر» تەماشا دەکرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Burrus|3y=2005|3pp=202–203|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=36 for quote}} فریدا حەزی نەدەکرد تێکەڵبێت لەگەڵ کەسانی سەرمایەدار (کاپیتالیست)ی وەک ھێنری فۆرد و ئێدسل فۆرد، ھەروەھا تووڕەبوو، بەوەی زانی کە زۆرێک لە ھۆتێلەکانی نیویۆرک پێشوازی لە میوانی جوولەکە ناکەن.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٣٣–١٦٠}} لە نامەیەکیدا بۆ ھاوڕێیەکی، فریدا نووسی بووی، «وێڕای ئەوەی کە پێشکەوتنی پیشەسازیی و میکانیکی لە ئەمریکا سەرنجی ڕاکێشاوم… توڕەم لە گشت ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی ئێرە، لەبەرئەوەی لێرە بە ھەزاران کەس دەبینم لە گوزەرانێکی زۆر وێراندان، ھیچ شتێکیان نییە بیخۆن و ھیچ شوێنێکیان نییە لێی بخەون، ئەم بابەتەیە کە زۆرترین سەرنجی من ڕاکێشاوە، لەکاتێک دەوڵەمەندەکان ھەموو شەو و ڕۆژێک ئاھەنگ دەگێڕن، لەکاتێکدا بە ھەزاران و ھەزاران کەسی دیکەش لە برسان دەمرن».{{sfn|Kettenmann|2003|p=36 for quote}} ئەو کاتەی لە دێترۆیت بوو، بەھۆی دووگیان بوونییەوە ئاڵۆزی تێکەوت، دکتۆرەکەی ڕازی بوو کە کرداری لەباربردن ئەنجام بدات، بەڵام ئەو دەرمانەی کە بەکارھات کاریگەریی نەبوو.{{sfn|Ankori|2013|pp=٨٧–٩٤}} کالۆ تەواو ڕاڕا بوو لەوەی منداڵێکی ببێت، لەبەرئەوەی پێشتریش منداڵێکی دیکەی خۆی لە دیێگۆ لەبار بردبوو.{{sfn|Ankori|2013|pp=٨٧–٩٤}} دوای ئەوەشی کە لە باربردنەکە سەرکەوتوو نەبوو، بڕیاریدا کە بەردەوامیی بدات بە دووگیانییەکەی، بەڵام لە مانگی تەممووز منداڵەکەی لەبارچوو، ئەمەش کێشەی ھۆرمۆنی بۆ دروستکرد و وایکرد دوو حەفتە لە نەخۆشخانە بمێنێتەوە.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Burrus|2y=2005|2pp=201|3a1=Zamora|3y=1990|3p=46|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=32|5a1=Ankori|5y=2013|5p=٨٧–٩٤}} دوای کەمتر لە سێ مانگ، دایکی لە ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکی ئاڵۆز مرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٤٦}} لە ئازاری ١٩٣٣، فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە نیویۆرک، کارێکی دیکەیان پێدرابوو بۆ وێنەکردنی لە باڵەخانەی سەنتەری ڕاکفلر.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} لەم ماوەیەدا، کالۆ تەنیا تابلۆ ''جلەکەم لەوسەرەوە ھەڵواسراوە'' (١٩٣٤) کێشا.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} ھەروەھا چاوپێکەوتنی زیاتری ئەنجام دا لەگەڵ میدیا ئەمریکییەکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٦١–١٧٨}} لە مانگی ئایار، دیێگۆ لە کاری وێنەکردن بۆ سەنتەری ڕاکفلر دوور خرایەوە، لەبەرامبەردا کارێکی دیکەی وەرگرت بۆ قوتابخانەی نیویۆرکەرس.{{sfn|Herrera|2002|pp=161–178}}{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=46|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=161–178|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٨}} ھەرچەند کە دیێگۆ حەزی بەوەدەکرد لە ئەمریکا بژیێت، بەڵام فریدا تووشی غەریبی بوو بۆ وڵاتەکەی، لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٣ گەڕانەوە ئەمەش بەماوەیەکی کورت لەدوای تەواوکردنی کارەکەیان.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=38|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٦١–١٧٨}} === لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩) === [[پەڕگە:Casa Habitación Rivera y Kalho.JPG|وێنۆک|ماڵەکەی فریدا و دیێگۆ لە سان ئەنخێل، لە ساڵی ١٩٣٤ دەستیان بەژیانکردن کرد لەم ماڵە تاکوو لە ساڵی ١٩٣٩ جیابوونەوە، دواتر بووە ستۆدیۆ بۆ کارکردنی دیێگۆ.]] فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە مەکسیکۆ ستی، دواتر ماڵیان گواستەوە بۆ ماڵێکی نوێ و لە گەڕەکێکی خانەدانانە لە سان ئەنخێل.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=179–180|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٣}} ماڵەکە لەلایەن قوتابییەکی [[لو کۆربوزیێ]]، خوان ئۆ'گۆرمان دیزاین کرابوو، ئەم ماڵە لە دوو بەش پێکدەھات، لەڕێگای پردێکەوە بەیەکتری بەسترابوونەوە؛ بەشەکەی کالۆ بە شین ڕەنگ کرابوو، بەشەکەی دیێگۆش بە سپی و پەمەیی.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=179–180|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٨}} دواتر ماڵەکە بووە شوێنی کۆبوونەوەی ھونەرمەندان و چالاکوانانی سیاسیی لە مەکسیک و دەرەوە.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=203|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=١٩٢–١٩٦}} دواتر بۆ جارێکی دیکە، فریدا تووشی کێشە تەندرووستییەکانی بوویە، کاتێک تووشی کێشەی ڕیخۆڵە، دووجار لەبارچوون ھەروەھا قاچی تووشی لاڕەشە (گانگرین) ھات.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–190|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=38–39|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢١٩}} لەلایەکی دیکەشەوە کێشە کەوتە نێوان خۆی و ھاوسەرەکەی، دیێگۆ بە گەڕانەوەیان بۆ مەکسیک دڵخۆش نەبوو، سەرزەنشتی دەکرد کە بووە ھۆی گەڕانەوەیان.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–182|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=٤٦–٤٧}} ھەرچەند کە کالۆ متمانەی بە دیێگۆ نەبوو، بەڵام کاتێک بینی دیێگۆ لە پەیوەندیدایە لەگەڵ کریستینای خوشکی، ئەوا ھەستەکانی بریندار بوون.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–182|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=46–47|3a1=Burrus|3y=2005|3p=203|4a1=Ankori|4y=2002|4pp=١٥٩–١٦٠}} دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٥ بەم پەیوەندییەی زانی، فریدا ماڵەکەی گواستەوە بۆ شوقەیەک لە ناوەڕاستی مەکسیکۆ ستی و وای دانا لە دیێگۆ جیابووەتەوە.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=203|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=180–190|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٩}} فریدا خۆشی کەوتبووە داوای خۆشەویستی لەگەڵ ھونەرمەند و تەلارسازی ئەمریکی ئیسامو نوگوچی، پەیوەندییەکەیان ئەوەندەی نەکێشا، بەڵام تاکوو مردنی فریدا وەک دوو ھاوڕێ مانەوە.<ref>[https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/life/people.html PBS—The Life and Times of Frida Kahlo]</ref>{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=180–190|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=38–40|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=50–53|4a1=Burrus|4y=2005|4p=203|5a1=Ankori|5y=2002|5p=١٩٣}} لە ساڵی ١٩٣٥، کالۆ گەڕایەوە سان ئەنخێل و چاوی کەوتەوە بە دیێگۆ و کریستینا. کالۆ دڵی بەوە خۆشبوو کە بووەتە پوور بۆ منداڵەکانی کریستینا، ئیسۆلدا و ئەنتۆنیۆ.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٩٢–١٩٦}} وێڕای ئەوەی دیێگۆ و کالۆ ئاشت بوونەوە، بەڵام درێژەیان بە دڵپیسییەکانیان دا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–201|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=50–53|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٤٠}} لە ساڵی ١٩٣٦، کالۆ گەڕایەوە ناو سیاسەت و پەیوەندی بە فۆرت ئینتەرناشنال کرد (کۆمەڵە چەپەکەی ترۆتسکی)، ھاوکات بووە دامەزرێنەری لیژنەی گەیاندنی کۆمەک بۆ کۆمارییەکان لەکاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆیی ئیسپانیا]].{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=40–41|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٣}} فریدا و دیێگۆ بەیەکەوە توانیان حکوومەتی مەکسیک ڕازی بکەن، بۆئەوەی مافی پەنابەریی سیاسیی بداتە [[لیۆن ترۆتسکی|لیۆن ترۆرتسکی]]، دواتریش پێشنیاریان کرد کە خۆی و ژنەکەی ناتالیا سیدۆڤا لە ماڵەکەیان (لا کاسا ئەزول) نیشتەجێبن.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–215|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=52–54|3a1=Kettenmann|3y=2003|3pp=40–41|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٣}} ترۆتسکی و ژنەکەی لە ماوەی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ تاکوو نیسانی ١٩٣٩ لەو ماڵەدا ژیانیان بەڕێ کرد، لەم دەمەدا کالۆ و ترۆتسکی ھەر نەبوونە ھاوڕێ، بەڵکوو بۆ ماوەیەکی کەمیش پەیوەندی دڵدارییان ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=192–215|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=52–54|3a1=Kettenmann|3y=2003|3pp=٤٠–٤١}} دوای کردنەوەی پێشانگایەک لە پاریس، کالۆ گەڕایەوە نیویۆرک.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٥٠–٢٥٢}} لەوکاتەدا، تامەزرۆ بوو بچێتەوە لای مورای بەڵام ئەو بڕیاریدا بوو کە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان بھێنێت، بەوەی ژنێکی دیکەی دۆزیبوویەوە و دەیویست ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەودا بکات.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252|2a1=Marnham|2y=|2p=٢٩٠}} کالۆ گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، لەوێ دیێگۆ داوکاری جیابوونەوەی پێدا. ھۆکاری ئەم داواکارییەش دیار نەبوو، بەڵام دواتر دیێگۆ بۆ ڕای گشتی ئاماژەی بەوە کرد، ئەمە تەنیا پەیوەندی بەلایەنی یاسایییەوە ھەیە کە لە نەریتی نوێی کۆمەڵگا پەیڕەو دەکرێت، ھیچ پەیوەندی بە لایەنی ھونەری و ئابوورییەوە نییە.{{sfn|Zamora|1990|p=٦٢}} بەڵام بەگوێرەی قسەی ھاوڕێکانیان بێت، ھۆکاری جیابوونەوەیان بۆ ئەو پەیوەندییە ئەویندارییانە بوون کە ھەردوولا لەگەڵ کەسانی دیکە ھەیان بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252, 273–27|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=62–64|3a1=Marnham|3y=|3p=٢٩٠}} لە تشرینی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ و دیێگۆ بەفەرمی جیابوونەوە بەڵام ھەروەک دوو ھاوڕێ مانەوە؛ کالۆ خۆی خەرجییەکانی خۆی بەڕێوە دەبرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=250–252, 273–277|a1=Zamora|2y=1990|2pp=62–64|3a1=Marham|3y=|3p=290}}{{multiple image | align = right | direction = vertical | width = | image1 = Frida Kahlo House, Mexico City (6998147374).jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = [[مۆزەخانەی فریدا کالۆ|لاکاسا ئەزول]]، ماڵی منداڵیی فریدا، ھەروەھا لە ساڵانی ١٩٣٩ بۆ ١٩٥٤ (تامردن) لێی ژیا. | image2 = 2013-12-22 Grabmal Frida Kahlo Museum Mexico City anagoria.JPG | width2 = | alt2 = | caption2 = باچەکەیەک لە لاکاسا ئەزول }} دوای جیابوونەوەی لە دیێگۆ، کالۆ گەڕایەوە بۆ لا کاسا ئەزول، لەو دەمە بڕیاریدا کە خۆی بژیێنێت، ھەموو ئەم ڕووداوانەی ئەم دواییانە وایانکرد کە سەردەمێکی دیکەی چالاکی بۆ فریدا بێتە ئاراوە، ئەمەش بەوەرگرتنی ئەو ئیلھامانە بوو کە لە گەشتەکانی بۆ دەرەوە وەری گرتبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=280–294|2a1=Zamora|2y=1990|2p=64|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=52}}{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=62|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣١٥}} لەم سەردەمە کارەکانی فریدا، تەکنیکی کەمتری بەکاردەھێنا و پۆرترەیتەکانی کردە قەبارەی چوارگۆشە، ئەمەش وایکرد کە بە ئاسانتر بفرۆشرێن.{{sfn|Herrera|2002|p=٣١٥}} لەم ماوەیە زۆرێک لە بەرھەمە دیارەکانی خۆی کێشا لەوانە، دوو فریداکە (١٩٣٩)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Frida Kahlo, The Two Fridas (Las dos Fridas) – Smarthistory |ناونیشان=https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ |وێبگە=smarthistory.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416042217/https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پۆرترەیتی خود بە قژبڕانەوە (١٩٤٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MoMA {{!}} Frida Kahlo. Self Portrait with Cropped Hair. 1940 |ناونیشان=https://www.moma.org/learn/moma_learning/frida-kahlo-self-portrait-with-cropped-hair-1940/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.moma.org}}</ref> [[مێزە بریندارەکە]] (١٩٤٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Gehrke-Remund |یەکەم=Kunstmuseum |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٠ |سەردێڕ=The biggest self-portrait of Frida Kahlo: “The wounded |ناونیشان=https://www.openpr.com/news/122739/the-biggest-self-portrait-of-frida-kahlo-the-wounded-table-la-mesa-herida-now-in-kunstmuseum-gehrke-remund-baden-baden.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ |وێبگە=www.openpr.com |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.openpr.com/news/122739/the-biggest-self-portrait-of-frida-kahlo-the-wounded-table-la-mesa-herida-now-in-kunstmuseum-gehrke-remund-baden-baden.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[خۆپۆترەیت بە ملوانکەیەکی دڕکاوی و ھەمینگبێرد]] (١٩٤٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grovier |یەکەم=Kelly |سەردێڕ=Kahlo and Vermeer: What courage really means |ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20191219-kahlo-and-vermeer-what-courage-really-means |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٠، بەرھەمەکانی لە سێ پێشانگای ھونەریی نمایشکران؛ لە نێویاندا چوارەمین پێشانگای نێونەتەوەیی سووریالی لە مەکسیکۆ ستی، گۆڵدن گەیت ئینتەرناشنال ئێکسپۆشن لە سان فرانسیسکۆ، ھەروەھا ھونەری مەکیسیکی سەدەی بیستەم لە نیویۆرک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ١٩٤٠|سەردێڕ=Twenty Centuries of Mexican Art Opens at Museum of Modern Art |ناونیشان=https://www.moma.org/momaorg/shared/pdfs/docs/press_archives/608/releases/MOMA_1940_0039_1940-05-11_40511-34.pdf?2010 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Museum of Modern Art]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=136–137|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٢٠}} لە ٢١ی ئابی ١٩٤٠، لە کۆیۆئاکان ترۆتسکی تیرۆرکرا، ئەو تا ئەوکاتەش لە مەکسیک دەژیا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٩٥–٣١٥}} بۆ ماوەیەکی کورت وەک بکووژێک، گومان خرایە سەر کالۆ، ئەو لەگەڵ کریستینای خوشکی بۆ ماوەی دوو ڕۆژان دەستبەسەر کران.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٢٠}} بۆ مانگی دواتر، فریدا چووە سان فرانسیسکۆ بۆ وەرگرتنی چارەسەر پزیشکی، ئەمەش دوای ئەوەبوو کە دەستی ئازاری ھەبوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=276–277; 295–315|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=52, 56|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=64, 70|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} دوای جیابوونەوەکەی، کالۆ بەسەختی ئاڵوودەی مەی ببوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=276–277; 295–315|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=52, 56|3a1=Zamora|3y=1990|3pp=64|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} لەو کاتەدا، دیێگۆش لە سان فرانسیسکۆ بوو، ئەمەش دوای مردنی ترۆتسکی بوو کە کارێکی لە ئەمریکا پێسپرێردا بوو.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315 for fleeing|2a1=Zamora|2y=1990|2p=70|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٥٦}} لەو کاتەی لە سان فرانسیسکۆ بوو، بۆ ماوەیەکی کورت کالۆ لەگەڵ بازرگانی ھونەر ھێنز بەرگروین کەوتە پەیوەندییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2001/05/21/herr-berggruens-blue-period |سەردێڕ=Herr Berggruen's Blue Period |دوایین=Martin |یەکەم=Guy |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠١|ئیش=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marnham |یەکەم=Patrick |ناونیشان=https://archive.org/details/dreamingwithhise00marn_0 |سەردێڕ=Dreaming with His Eyes Open: A Life of Diego Rivera |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٢٤٠٨-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/dreamingwithhise٠٠marn_٠/page/٢٩٦ ٢٩٦]|زمان=en |وتەگێڕانەوە=heinz berggruen. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9zhpDwAAQBAJ&q=heinz+berggruen&pg=PT262 |سەردێڕ=Frida: The Biography of Frida Kahlo |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٥٢٦٦-٠٨٥٣-٦|زمان=en}}</ref>{{sfnm|1a1=Marnham|1y=|1p=296|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٩٣}} دواتر، لەگەڵ دیێگۆ ئاشت بوویەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=56–57|2a1=Burrus|2y=2005|2p=205|3a1=Zamora|3y=1990|3p=٧٠}} لە ڕۆژی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٠، لە ڕێوەڕەسمێکی سادەدا بۆ دووەمجار ھاوسەرگیرییان کرد.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=56–57|2a1=Burrus|2y=2005|2p=205|3a1=Zamora|3y=1990|3p=70|4a1=Herrera|4y=2002|4pp=٢٩٥–٣١٥}} زوو لەدوای ھاوسەرگیرییەکەیان، بەیەکەوە گەڕانەوە مەکسیک. ئەم بەیەکەوەبوونە، کێشەیەکی وایانی بۆ دروست نەکردن،{{sfn|Zamora|1990|p=٨٦}} بەوەی ھەردووکیان ئازادی زیاتریان بەیەکتری دا،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٧٠}} بەیەکەوە لە لا کاسا ئەزول دەژیان، لەگەڵ ئەوەشدا دیێگۆ ماڵەکەی دیکەی واتە سان ئەنخێل کردە ستۆدیۆیەک بۆ کارکردن.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٥٧}} ھەردووکیان درێژەیان دا بە پەیوەندییە دڵدارییە دەرکییەکانیان، کالۆ کە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بوو، واتە پەیوەندی لەگەڵ ژن و پیاوان دەبەست، بەپێی بەڵگەکان، پەیوەندییەکانی لەگەڵ پیاوان بۆ کالۆ گرنگترن بوون لەوەی [[لێزبیان|پەیوەندییەکانی لەگەڵ ژنان]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2p=70}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=glbtq >> arts >> Kahlo, Frida |ناونیشان=http://www.glbtq.com/arts/kahlo_f.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131110030622/http://www.glbtq.com/arts/kahlo_f.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵانی چلەکان، وێڕای وەرگرتنی چارەسەرەکانی سان فرانسیسکۆ، بەڵام تەندرووستی کالۆ بەبەردەوامی خراپ بووە. بەھۆی ھەبوونی کێشە لە [[دڕکەپەتک|دڕکەپەت]]کی ئەوا فریدا ٢٨ جلی کۆرسێتی دەپۆشی بۆئەوەی پاڵپشتی لە جەستەی بکات، ئەمەش لە ساڵانی نیوان ١٩٤٠ بۆ ١٩٥٤ بەردەوامیی ھەبوو. لەو کاتانەدا، فریدا ھەستی بە ئازار دەکرد لە قاچەکانی ھەروەھا ئەو نەخۆشییەی کە لەدەستی بۆی دروست ببوو، لێی بوو بە نەخۆشییەکی درێژخایەن، فریدا چارەسەریشی وەردەگرت بۆ نەخۆشی سفلس.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=344–346|2a1=Zamora|2y=1990|2p=٨٦}} دوای ئەوەی باوکی لە نیسانی ١٩٤١ کۆچی دوایی کرد، فریدا تووشی [[خەمۆکی]] بوو.{{sfn|Zamora|1990|p=٨٦}} لەو کاتەدا، فریدا کاتەکانی زیاتر لە لا کاسا ئەزول بەسەر دەبرد بە گرنگیدان بەو ماڵ و باخچەکەی، ھاوکات چەند ئاژەڵێکیشی بەخێو دەکرد لەوانە مەیموونی جاڵجاڵۆکەیی، سەگی مەکسیکی و [[تووتی]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=295–315|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=73–78|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٦١}} لەوکاتانەدا، فریدا لەناو وڵاتەکەی بەناوبانگ دەبوو، بەڵام ڕەوشی تەندرووستی بەردەوام بەرەو خراپی دەچوو. لە ناوەڕاستی چلەکان گەیشتە بڕیارێک کە ئەو چیتر ناتوانێت چاوەڕێ بکات و دانیشێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=383|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٥}} لە حوزەیرانی ١٩٤٥، چووە نیویۆرک بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکی دژوار،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=344–359|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٥}} نەشتەرگەرییەکە شکستی ھێنا،{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} بەقسەی ھێریرا، کالۆ خۆی بەشێک بووە لە ھۆکاری چارەنەبوونی کێشە تەندرووستییەکانی، بەوەی ئەو پشووی نەدەدا کە لێی داواکرابوو، ھەروەھا جارێکیش بەئەندازەیەکی خراپ برینەکەی کردبوویەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} وێنەکانی ئەو کاتانەی فیردا، دەربڕین بوو لە خراپی ڕەشی تەندرووستی لەوانە، ستوونە شکاوەکان (١٩٤٤)، بێ ھیوا (١٩٤٥)، داری ھیوا، خێرا وەستاو (١٩٤٦)، ھەروەھا [[ئاسکە بریندارەکە]] (١٩٤٦). === کۆتا ساڵەکان و مردن (١٩٥٠–١٩٥٤) === لە ساڵی ١٩٥٠، کالۆ زۆربەی ساڵەکەی لە نەخۆشخانەی ئەی بی سی لە مەکسیکۆ ستی بەسەر برد، جارێکی دیکە نەشتەرگەری ئێسکی کردەوە.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=122|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=383–389|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٥}} ئەم نەشتەرگەرییە تەندرووستی خراپتر کرد، پێویستی کرد کە نەشتەرگەری دیکەش بکات.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣٨٩–٤٠٠}} دوای دەرچوونی لە نەخۆشخانە، کالۆ لە ماڵەکەی لە لا کاسا ئەزول گیری خوارد، بۆئەوەی ڕێ بکات بەناچاری کورسی و دارشەقەی بەکاردەھێنا.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=79|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٣٨٩–٤٠٠}} لە کۆتا ساڵەکانی ژیانی، کالۆ کاتەکانی تەرخان کرد بۆ بواری سیاسەت. ئەو جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٤٨، چووە پاڵ حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیک.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٨٠}} ئەو دەستی بە دروستکردنی کەمپەینی ئاشتی کرد.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٦}} لە ساڵی ١٩٥٨، قاچی ڕاستی لە ئەژنۆیەوە بڕایەوە بەھۆی نەخۆشی لاڕەشە (گانگرین).{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} لەو ساتانەدا دەیناڵاند بە خەمۆکی و ڕاڕایی، ئەوەی ھێشتبوویەوە پشت بەستن بوو دەرمانی ئازارشکێنەکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} کاتێک دیێگۆ خەریکی ئەوەبوو پەیوەندییەکی دیکەی دڵداری ببەستێت، کالۆ خەریک بوو خۆی بە دەرمان بکووژێت.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} لە یادنامەکەیدا، لە شوباتی ١٩٥٤، فریدا نووسی، "ئەوان شەش مانگ لەمەوبەر قاچیان بڕیمەوە، ئەوان سەدەیەکی دیکە لە ئازاریان پێبەخشیم، ئەمەش لە ساتێکدا کە ھۆکارێک نابینمەوە بۆ بەردەوامبوونم. بەردەوام دەبم لەو ویستەی کە دەکەمەوێت خۆم بکوژم.{{sfn|Zamora|1990|p=١٣٠}} لە ٢ی تەممووزی ١٩٥٤، لە کۆتا ڕۆژەکانی ژیانیدا، وێڕای ئەوەی تەندرووستی باش نەبوو، بەڵام لەگەڵ دیێگۆ بەشداریکرد لە گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی لە دژی دەستێوەردانی سی ئای ئەی لەمەڕ کێشەکان و کودەتای [[گواتیمالا]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=425–433|2a1=Zamora|2y=1990|2p=١٣٨}} واپێدەچێت لەوکاتەدا ھەستی بە نزیکبوونەوە لەکاتی مردنی کردبێت، بەوەی لەبارەیەوە قسەی لەگەڵ سەردانیکەرانی دەکرد، ھەروەھا وێنەی [[ئێسکبەند]] و فریشتەی لەسەر دەفتەری یادنامەکەی کێشا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} دوایین وێنەشی، فریشتەیەکی ڕەش بوو، وەک [[ھایدن ھێرێرا]]، [[فریدا: ژیاننامەی فریدا کالۆ|ژیاننامەنووسی کالۆ]] ئەمەی وەک فریشتەی مەرگ لێکداوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} لە کۆتا نووسینیدا کالۆ نووسی، «بەشادییەوە چاوەڕێی دەرچوون دەکەم - و ھیوادارم ھەرگیز بۆی نەگەڕێمەوە. — فریدا»{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} باروودۆخی کالۆ خراپتر دەبوو، شەوی ١٢ی تەممووزی ١٩٥٤ کۆتا شەوی بوو، کالۆ تایەکی بەرز و ئازارێکی زۆری ھەبوو.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} نزیکی ٦ی بەیانی بوو، لە ١٣ی تەممووزی ١٩٥٤، پەرستیارەکەی کالۆی بە مردوویی لەسەر جێگا بینی.{{sfnm|1a1=Herrera|1a=2002|1pp=425–433|2a1=Zamora|2y=1990|2p=١٢}} لە تۆماری فەرمیدا، ھۆکاری مردنی کالۆ بە جەڵتەی سی نووسراوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} ژیاننامەنووس ھێرێرا مشتموڕی ئەوەی کردووە کە ئەگەری ھەیە کالۆ خۆی کوشتبێت.<ref name="HerreraOxfordArt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٢٥–٤٣٣}} ئەو پەرستیارەی کە کالۆی بە مردوویی بینی، ئاماژەی بەوە کردووە لەکاتی پشکنینی بۆ بەکارھێنانی دەرمانەکانی کردووە، ئەوا بۆی دەرکەوتووە لە شەوی مردنیدا دەرمانی ئازارشکێنی زۆر خواردووە، لە کۆی ٧ دەرمان ئەوا ١١ی خواردووە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٢}} ھەر لەو شەوەدا، فریدا دیارییەکی بۆ دیێگۆ جێھێشت بەبۆنەی ساڵیادی ھاوسەرگیرییەکەیان، ھەرچەند کە مانگێک مابوو بۆ ئەو یادە.{{sfn|Zamora|1990|p=١٢}} لە ١٣ی تەممووز، جەستەی فریدا برایە پالاسیۆ دی بێلاس ئارتیس، لەوێ لەژێر ئاڵایەکی کۆمۆنیستیی دانرا. ڕۆژی دواتر، لەنێوان خزم و ھاوڕێکانی لە پرسە و ماتەمینێکی نافەرمی ئامادەبوون، بە سەدان لە ھەوادارانیشی لە دەرەوە ئامادەبوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} لەسەر ویستی خۆی، جەستەی فریدا بەخۆڵەمێشی کرا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} دیێگۆ لەبارەی ئەم ڕۆژەوە وتی، «ئەوە [[تراژیدیا]]ترینن ڕۆژە لە ژیانم.» دوای سێ ساڵ، دیێگۆ لە ساڵی ١٩٥٧ کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} خۆڵەمێشەکەی فریدا لە ناو گۆزەیەکی کۆنی پێش سەردەمی کۆلۆمبی لە لا کاسا ئەزل دانراوە، لە ساڵی ١٩٥٨ ماڵەکەی وەک مۆزەخانەیەکی گشتی کرایەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٣٣–٤٤٠}} == ژیانی ھونەری == === دەستپێکی کارەکان === [[پەڕگە:Guillermo Kahlo - Frida Kahlo, June 15, 1919 - Google Art Project (restored).jpg|وێنۆک|فریدا لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩١٩، کاتێک تەمەنی یانزدە ساڵان بوو.]] کالۆ ھەر لە منداڵییەوە خولیای کاری ھونەری و وێنەکێشان پەرەی سەند، بەتایبەتیش کاتێک وێنەکێش فێرناندۆ فێرناندێز (ھاوڕێی باوکی){{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1p=20|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٢٠٠}} ڕێنمایی دەکرد، کالۆ لەسەر دەفتەرەکەی وێنەکەی دەکێشا.{{sfn|Zamora|1990|p=٢٠}} لە ساڵی ١٩٢٥، بۆ یارمەتیدانی خێزانەکەی دەستی بەکارکردن کرد.{{sfn|Zamora|1990|p=٢١}} یەکێک لەو کارانە لەگەڵ فێرناندێز بوو کە بەیەکەوە خەریکی کاری نەخش کردن بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٦–٤٠}} ھێرناندێز سەرسامیی بەھرەمەندی فریدا بوو،{{sfn|Kettenmann|2003|p=١٢}} ئەمەش وێڕای ئەوەی لەوکاتەدا فریدا خەون و خولیای ئەوەی نەبوو ببێتە ھونەرمەند، ھونەر بکاتە پیشەی خۆی.{{sfn|Zamora|1990|p=٢٠}} بەھۆی ڕووداوی پاسەکەوە کە لە ساڵی ١٩٢٥ تووشی ھات، کالۆ سێ مانگ لەسەر جێگا کەوت، دوای ئەم ڕووداوە دەستی کرد بە وێنەکێشان.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەبەرئەوەی پێش ڕووداوەکە، خولیای بوونی بە پزیشک ھەبوو، ھەر بۆیە لە سەرەتاکان وەک وێنەکێشی پزیشکی دەستی پێکرد، بەمەش خولیاکانی لە ھونەر و زانست تێکەڵکێش کرد. دایکی تەختەیەکی نیگارکێشی تایبەتی بۆ دروست کرد، ئەمەش بۆ ئەوەی بتوانێت لەسەر جێگاکەشی خەریکی کاری وێنەکێشان بێت، باوکیشی کۆمەڵێ ڕەنگی زەیتی خۆی پێشەشکرد، کالۆ ئاوێنەیەکیشی ھەبوو، بەھۆی ئەوەوە خۆی دەبینی و وێنەی خودی خۆی کێشا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{sfnm|3=201|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=17–18|2a1=Herrera|2y=2002|2p=62–63|3a1=Burrus|3y=٢٠٠٥}} وێنەکێشان وای لە فریدا کرد بەدوای پرسیارەکانی شوناس و بوون بگەڕێت.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=201|2a1=Ankori|2y=2002|2pp=١٠١–١٠٢}} لە بارەی وێنەکێشانەوە، فریدا وتویەتی، «وێنەی خۆم دەکێشم، چونکە ھەندێک کات بەتەنیام و من توخمێکم، ئەوە بەباشترین شێوە دەزانم.»<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo Biography {{!}} Life, Paintings, Influence on Art {{!}} frida-kahlo-foundation.org |ناونیشان=https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.frida-kahlo-foundation.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407013542/https://www.frida-kahlo-foundation.org/biography.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ئەوەشی درکاند کە ئەو ڕووداوە و ماوەی چاکبوونەوە وای لێکرد «جارێکی تر دەستپێبکەمەوە، وێنەکێشان ھەر ئەوەیە کە بە چاوانم دەیبینم. لەوە زیاتر نییە.»{{sfn|Herrera|2002|p=٧٥}} زۆرترین ئەو تابلۆیانەی کە لەم کاتەدا کالۆ دەیکرد، پۆرترەیتی خۆی، خوشکەکانی و ھاوڕێیانی قوتابخانەی بوون.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=21|2a1=Herrera|2y=2002|2p=٦٤}} وێنە سەرەتایییەکانی کالۆ سەرچاوەی ئیلھامیان لە ھونەرمەندە ئەورووپییەکان سەرچاوەی گرتبوو، بەتایبەت مامۆستایانی سەردەمی ڕێنیسانس وەک ساندرۆ بۆتیچلی، برۆنزینۆ، ھەروەھا لە بزووتنەوە [[ئاڤانت-گارد]].{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=105–108|2a1=Burrus|2y=2005|2p=٦٩}} کاتێک لە ساڵی ١٩٢٩، لەگەڵ ھاوسەرەکەی دیێگۆ چوونە ویلایەتی مۆریلۆس ئەوا فریدا ئیلھامی لە شاری کویرناڤاکا وەرگرت، ئەو شارەی کە لێی دەژیا.{{sfn|Udall|2003|p=١١}} لەو دەمە، فریدا شێوازی ھونەری خۆی گۆڕی، کەوتە ژێر کاریگەری فۆلکلۆر و کەلەپووری مەکسیکی.{{sfnm|1a1=Dexter|1y=2005|1pp=15–17|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٢٠–٢٥}} بەپێی قسەی مێژوونووسی ھونەر، ئەندریا کیتێنمان ئەوا ئەگەری ھەیە کە فریدا کەوتبێتە ژێر کاریگەریی وێنەکێشەی مەکسیکی ئەدۆلفۆ ماوگارد.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=٢٤–٢٥}} شووناسی فریدا وەک کەسێکی لا ڕازای مەکسیکی، و ئەو خولیایەی پێشووی لەبارەی کەلتوور ھەیبوو بوونە ڕوخساری ھونەری بۆ تەواوی کارەکانی فریدا کالۆ.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=109–113|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=78–80|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=١٤٤–١٤٥}} === کارکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا === [[پەڕگە:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 4.jpg|ڕاست|وێنۆک|کالۆ لە ساڵی ١٩٢٦.|250x250پیکسڵ]] کاتێک کالۆ و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٠ چوونە سان فرانسیسکۆ، کالۆ ئاشنایەتی لەگەڵ ھونەرمەندانی ئەمریکی پەیدا کرد لەوانە ئێدوارد ویستن، ڕالف ستاکپۆل، تیمۆتی ئێل فلویگەر و نیکۆلاس مورای.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Block|3a2=Hoffman-Jeep|3y=1998–1999|3p=٨}} بەسەربردنی شەش مانگ لە سان فرانسیسکۆ بۆ فریدا ماوەیەکی پڕ لە بەرھەم بوو،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Zamora|2y=1990|2pp=42–43|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٣٢}} لەوکاتەدا گەشەی زیاتری بەخۆیەوە بینی بەراورد بەوەی لە شاری کویرناڤاکا دەستی کەوتبوو.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٣}} ھەروەھا گرێبەستی زیاتر بۆ کاکردن بۆ وێنەکێشانی پۆرترەیتی بەدەستھێنا.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=118–125|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=٢٧}} لە ساڵی ١٩٣١، تابلۆی [[فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرا]]ی تەواوکرد، ئەم تابلۆیە لە دوو پۆرترەیتی خۆی و دیێگۆ پێکدێت کە بە تابلۆی ھاوسەرگیرییەکان دەناسرێت،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=124–127|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=31|3a1=Ankori|3y=2002|3pp=١٤٠–١٤٥}} ھەر لەو ساڵەدا، تابلۆی پۆرترەیتی لوتەر بێربانکی تەواوکرد، لە وێنەکە پۆرترەیتی لوتەر لەگەڵ درەختێک تێھەڵکێش کرابوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=١٢٣–١٢٥}} وێڕای ئەوەی فریدا زیاتر خۆی وەک کەسێکی سادە و ژنی دیێگۆ پشان دەدا لەوەی وەک ھونەرمەندێک،{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=117–125|2a1=Marnham|2y=1998|2pp=٢٣٤–٢٣٥}} بەڵام لە شەشەمین پێشانگای ساڵانەی کۆمەڵگای ژنانی ھونەرمەند لە سان فرانسیسکۆ بە تابلۆی ''[[فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرا]]'' بەشداربوو، پێشانگاکە لە کۆشکی لیگیۆن ئۆف ئۆنەر ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SFWA History Timeline |ناونیشان=http://www.sfwomenartists.org/SFWAArchives2014.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140804210151/http://www.sfwomenartists.org/SFWAArchives2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=San Francisco Women Artists}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Timeline |ناونیشان=https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/life/timeline_1930.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]]}}</ref> دواتر کە لەگەڵ دیێگۆ چوونە دێترۆیت، کالۆ تووشی چەند کێشەیەکی تەندرووستی بوو لەوانەش [[دووگیانی|دووگیانبوون]].{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=133–160|2a1=Burrus|2y=2005|2pp=201|3a1=Zamora|3y=1990|3p=46|4a1=Kettenmann|4y=2003|4p=32|5a1=Ankori|5y=2013|5p=٨٧–٩٤}} سەرباری ئەو کێشە تەندرووستیانە و ڕقبوونی لە کەلتووری سەرمایەداریی (کاپیتالیست) ئەمریکا، مانەوەی لەو شارەدا ئیلھامی زیاتری پێبەخشی بۆ پشاندانی دەربڕینە ھونەرییەکانی. لەو دەمە، فریدا فێری تەکنیکی زیاتر بوو،{{sfn|Zamora|1990|p=٤٦}} ھەروەھا تابلۆکانیشی پەیام و گێڕانەوەی زیاتری لە خۆ ھەڵدەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tuchman |یەکەم=Phyllis |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/frida-kahlo-70745811/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Smithsonian Institution]]}}</ref> ھەروەھا دەستیکرد بە پشاندانی «تیرۆر، ناڵاندن، برین و ئازار» لە ڕووکاری تابلۆکانی.{{sfn|Zamora|1990|p=46}}{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=202|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٣٥–٣٦}} لە دێترۆیت چەند کارێکی دیکە ئەنجامدا، لەو تابلۆیانەش وەک ''نەخۆشخانەی ھێنری فۆرد'' (١٩٣٢)، ''لەدایکبوونم'' (١٩٣٢)، ''پۆرترەیتی خۆد لەسەر سنووری مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکان'' (١٩٣٢).{{sfn|Zamora|1990|p=٤٦}} لەوکاتەی لە دیترۆیت بوو، ھیچێک لە کارەکانی لە پێشانگاکان نمایش نەکران، کالۆ لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی لەگەڵ ''دێترۆیت نیوز'' بەشدار بوو، قسەی لەبارەی ھونەرەکانی خۆی کرد.{{sfn|Bilek|2012|p=١٤}} === گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان === [[پەڕگە:Diego Rivera, Frida Kahlo & Anson Goodyear.jpg|وێنۆک|فریدا و دیێگۆ لەگەڵ بازرگانی ئەمریکی ئەنسن گوودیەر.]] دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٤، گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، کالۆ بۆ ماوەی دوو ساڵ ھیچ تابلۆیەکی نوێی نەبوو، ئەمەش بەھۆی کێشە تەندرووستییەکانی.{{sfn|Ankori|2002|p=١٦٠}} لە ساڵی ١٩٣٧ و ١٩٣٨، ژیانی پیشەگەریی کالۆ بەرھەمدار بوو، ئەمەش دوای جیابوونەوە و ئاشتبوونەوەی بوو لەگەڵ دیێگۆ. لەم ماوە کورتەدا، تابلۆی زیاتری دروستکرد بەراورد بە ھەشت ساڵی کاتی ھاوسەرگیرییەکەی، لەم ماوەیەدا چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، ''من و پەستیارەکەم'' (١٩٣٧)، ''بیرەوەری، دڵەکە'' (١٩٣٧)، ''چوار دانیشتووانەکەی مەکسیک'' (١٩٣٨)، ھەروەھا ''ئاو چی پێ بەخشیم'' (١٩٣٨).{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1p=215 for quote|2a1=Zamora|2y=1990|2p=56|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٤٥}} ھەرچەند خۆی دڵنیا نەبوو لە باشی کارەکانی، لە سەرەتاکانی ١٩٣٨، زانکۆی ناشنال ئۆتۆنۆمی مەکسیک بەشێک لە کارەکانی فریدای لە پێشانگایەک نمایش کرد.{{sfn|Herrera|2002|p=٢٢٦}} یەکەم گەورە فرۆشی بەرھەمەکانی، لە ھاوینی ١٩٣٨ بوو، کاتێک ئەستێرەی فیلم و کۆکرەوەی بەرھەمی ھونەری، ئێدوار گی ڕۆبنسن چوار لە تابلۆکانی فریدای کڕی، بۆ ھەریەکێکیان بڕی ٢٠٠ دۆلاری ئەمریکا دا.{{sfn|Herrera|2002|p=٢٢٦}} لەوە زیاتر، لە نیسانی ١٩٣٨، وێنەکێشی سوریالیستی-فەڕەنسی [[ئاندرێ بریتۆن]] سەردانی دیێگۆی کرد. لەو دەمە، بریتۆن سەرسامی کارەکانی کالۆ بوو، ڕاستەوخۆ ئەوی بە [[سوریالیزم|سوریالیست]] دانا، لەوەسفی کارەکانیشی وتی، «وەک شریتێک وان لەدەوری بۆمبێک».{{sfn|Mahon|2011|pp=٣٣–٣٤}} ئەو نەک تەنیا بەڵێنی بە کالۆ دا کە پێشانگایەکی بۆ بکاتەوە لە پاریس، بەڵکو نامەیەکیشی نووسی بۆ ھاوڕی و بازرگانی ھونەری، جولیەن لێڤی کە دواتر بانگێشتی فریدای کرد بۆ بەشداریکردن لە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی خۆی لە مەنھاتن.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p=45|2a1=Mahon|2y=2011|2pp=٣٣–٣٤}} لە تشرینی یەکەم، کالۆ بەتەنیا گەشتی کرد بەرەو نیویۆرک، لەوێ بەدرێسێکی ڕەنگاوڕەنگی مەکسیکی دەرکەوت، ئەمەش وایکرد بە نامۆ و جیاواز دەربکەوێت.{{sfn|Mahon|2011|pp=٣٣–٣٤}} پێشانگاکەی فریدا لە تشرینی دووەم کرایەوە، کەسایەتی ھونەرمەند و بەناوبانگی وەک جۆرجیا ئۆکیفی و کلێر بووت لوسی ئامادەبوون، بەھۆی ئەم پێشانگایەوە، فریدا گرنگی میدایی بەدەست ھێنا، ھاوکات کۆمەڵێک ڕەخنەگریش بۆچوونی توندیان لەسەر کارەکانی بڵاوکردەوە.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=230–232|2a1=Mahon|2y=2011|2pp=٣٤–٣٥}} سەرباری بوونی [[بێبازاڕیی مەزن]]، کالۆ نیوە لە ٢٥ تابلۆ نمایشکراوەکانی پێشانگاکەی فرۆشت.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٠٤}} دوای ئەوە کاری دیکەی وەرگرت لەلایەن ئەنسن گوودیەر (ئەوکاتە سەرۆکی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت بوو لە نیویۆرک)، ھەروەھا کلێر بووت لوسی، کە بۆ ئەویان وێنەی پۆرترەیتی ھاوڕێکەی دۆرۆتی ھال کێشا، ناوبراو خۆی کوشتبوو بەخۆ فڕێدانی لە باڵەخانەکەیەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٣٠–٢٣٥}} لە ماوەی ئەو سێ مانگەی لە نیویۆرک بەسەری برد، فریدا زۆر بەکەمی وێنەی دەکێشا، لەبڕی ئەوە چێژی لە گەڕانکردن بەناو شارەکە بەسەر دەبرد لەپێناو باشتربوونی ڕەوشی تەندرووستی.{{sfn|Herrera|2002|pp=٢٣٠–٢٤٠}} ھەر لەوکاتەدا، چەندجارێک کەوتە پەیوەندی لەگەڵ ھەریەکە لە نیکۆلاس مورای، لێڤی و ئیدگار کاوفمان جونیۆر.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=230–240|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٩٣}} لە کانوونی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ چووە [[پاریس]] لەسەر بانگیشتنامەی ئەندرێ بریتۆن بۆئەوەی لە پێشانگای نمایشکردنی کارەکانی ئامادەبێت.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٤٣}} کاتێک کالۆ گەیشتە پاریس، بۆی دەرکەوت کە ئەندرێ ھیچێک لە تابلۆکانی ئەوی لە تێچووی گومرگ پاکنەکردووەتەوە، ھەروەھا ئەو خاوەنی ھیچ پێشانگایەکیش نییە. بە ھاوکاری مارسێل دوشامپ، فریدا پێشانگایەکی بۆ کارەکانی بکاتەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٤٥}} دواتر فریدا تووشی کێشەی دیکە بوویەوە، پێشانگاکە ڕەتی کردەوە ھەندێ لە کارەکانی نمایش بکات، بەھۆکاری ئەوەی کە زۆر شۆکھێنەرن بۆ ئامادەبووان.{{sfn|Herrera|2002|pp=241–245}}{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} پێشانگاکە لە مانگی ئازار کرایەوە، بەڵام پێشوازییەکی کەمتری لێکرا بەراورد بەوەی لە ئەمریکا لێی کرابوو، ڕەنگە ھۆکاری [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بووبێت، ھەموو ئەمانەش زیانی دارایی بە کالۆ گەیاند، بووە ھۆکارێکیش بۆ ھەڵوەشاندنەوەی پێشانگایەکی لە [[لەندەن]].{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٥٠}} ھاوکات، مۆزەخانەی لووڤر تابلۆ زە فرەیمی لێ کڕییەوە، بەمەش بووە یەکەم ھونەرمەندی مەکسیکی لەلایەن مۆزەخانەکەوە بەرھەمێکی کۆبکرێتەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=241–250|3a1=Mahon|3y=2011|3p=٤٥}} لە پاریس، لەلایەن ھونەرمەندانی ناسراو پێشوازی گەرمی لێکرا لەوانەش [[پابلۆ پیکاسۆ]] و خوان میرۆ.{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} ھەر لە گەشتەکەی پاریس، وێنەیەکی فریدا خرایە سەر ڕووپەڕی گۆڤاری ڤۆگی (چاپی پاریس).{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=51–52|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٢٤١–٢٥٠}} سەرباری ھەموو ئەوانە بیرووباوەڕی خۆی لەسەر پاریس و سووریالیستەکان ھەر بە نەرێنی مایەوە، لە نامەیەکی بۆ مورای نووسی، ئەوان «کۆمەڵە کووکوویێکی گەلحۆ و سووریالیستی زۆر گێژن» ،{{sfn|Mahon|2011|p=٤٥}} ھەروەھا «ئەوان زۆر گێلن، من چیتر بەرگە ناگرم لایان بمێنمەوە».{{sfn|Kettenmann|2003|p=٥١}} لە ئەمریکا، تابلۆکانی کالۆ بەردەوام نرخیان بەرز دەبوویەوە. لە ساڵی ١٩٤١، کارەکانی لە پەیمانگای ھونەری ھاوچەرخ لە بۆستن پشاندران، دوای ساڵێک لەوەش، بەشداری لە دوو پێشانگای ھونەرمەندە گەورەکانی کرد لە نیویۆرک. تابلۆی ''پۆرترەیتی سەدەی بیستەم'' لە پێشانگاکانی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت لە نیویۆرک و پێشانگای یەکەم کاغەزی سووریالی نمایشکران.{{sfn|Burrus|2005|pp=٢٢٠–٢٢١}} لە ساڵی ١٩٤٣، بەشداری کرد لە پێشانگای ''ھونەری مەکسیکی ئەمڕۆ'' لە مۆزەخانەی ھونەریی فیلادلفیا و ''ژنانی ھونەرمەند'' لە گالێری زە ئارت ئۆف زیس سێنتری لە نیویۆرک کرد.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=316–318|2a1=Zamora|2y=1990|2p=137|3a1=Burrus|3y=2005|3pp=٢٢٠–٢٢١}} دواتر کالۆ لە ناوخۆی مەکسیک زیاتر ناسرا. کالۆ بووە ئەندامی دامەزرێنەری سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا، گرووپێکی ٢٥ ھونەرمەندی بوون، کە لە ساڵی ١٩٤٢، لایەن وەزارەتی پەروەردەوە ئەرکیان پێ سپێردرا، بۆ ئەوەی زانیاری لەبارەی کەلتووری مەکسیکی لە نێو خەڵک بڵاوبکەنەوە.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=61–62|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٢١–٣٢٢}} وەک ئەندامێک، ئەرکی ڕێکخستنی پێشانگا و ئامادەبوون لە کۆنفرانسەکانی ھونەری گرتە ئەستۆ.{{sfn|Kettenmann|2003|pp=٦١–٦٢}} لەساڵانی ١٩٤٣ و ١٩٤٤، کالۆ لە دوو پێشانگای ھونەری لە مەکسیک بەشداربوو.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٢٠}} وتارەکەی دیێگۆ لەسەر ھونەری فریدا لەو ڕۆژنامەیە بڵاوبوویەوە کە لەلایەن سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا چاپدەکرا.{{sfnm|1a1=Burrus|1y=2005|1p=221|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٢١–٣٢٢}} [[پەڕگە:Frida Kahlo (self portrait).jpg|وێنۆک|تابلۆی [[خۆپۆترەیت بە ملوانکەیەکی دڕکاوی و ھەمینگبێرد]]، یەکێک لە خۆپۆترەیتەکانی فریدا کە لە ساڵی ١٩٤٠ وێنەی کێشا.]] لە ساڵی ١٩٤٣، کالۆ بووە مامۆستا،{{sfn|Zamora|1990|pp=٩٥–٩٦}} ھانی قوتابییەکانیشی دەدا بۆ ئەوەی کە بەشێوەیەکی ئازادانە و ناڕەسمی مامەڵە لەگەڵ ئەودا بکەن، ھەروەھا ھانیدان بۆ ئەوەی فەرھەنگ و کەلەپووری مەکسیکییان خۆش بوێت و وەک توخمێک لە کارەکانیان لەسەر شەقام بەکاری بھێنن.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–96|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=63–67|3a1=Herrera|3y=2002|3pp=330–332|4a1=Burrus|4y=2005|4p=٢٠٥}} کاتێک باری تەندرووستی ڕێگری لەکاری مامۆستایەتی ئەو دەکرد، ئەوا وانەکانی بردە ماڵەکەی لە لاکاسا دی ئەزول.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–96|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٦٣–٦٨}} چوار لە قوتابییەکانی، فانی ڕابێل، ئەرتورۆ گارسیا بوستۆس، گویلێرمۆ مۆنرۆی، ھەروەھا ئەرتورۆ ئستاردا بوونە ھەواداری فریدا، ھەندێکجار بە «لۆس فریدۆس» بانگدەکران.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1pp=95–97|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٦٣–٦٨}} کالۆ سێ کاری ھونەریی سەر شەقامی بۆخۆی و قوتابییەکانی دەستەبەر کرد.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٣٥–٣٤٣}} لە ساڵانی چلەکان، گوزەرانی ئابووری کالۆ باش نەبوو، ئەمەش لەبەر ئەوەبوو کە ستایلی کارەکانی لەگەڵ خواستی کڕیارەکان یەکانگیر نەدەبوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} لە سەرەتای چلەکان، دوو کاری پێدرا لەلایەن حکوومەتەوە، کاری یەکەمیانی تەواونەکرد، لەوانەیە لەبەر ئەوەبووبێت کە خۆی حەزی بەبابەتەکە نەکردبێت، کاری دووەمیشی لەلایەن لیژنەی سەرپەرشتیار ڕەتکرایەوە.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} سەرباری ئەوانەش، ئەو ھەر کڕیاری تایبەتی ھەبوو، یەکێک لەوانەش ئەندازیار ئێدواردۆ مۆریلۆ سافا بوو، ئەو زیاتر لە ٣٠ پۆرترەیتی ئەندامانی خێزانەکەی داواکردبوو لەماوەی ئەو دە ساڵەدا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣١٦–٣٣٤}} دواتر گوزەرانی ئابووری باشتربوو کاتێک لە ساڵی ١٩٤٦، بڕی ٥٠٠٠ پیسۆی وەرگرت بۆ تابلۆی موسا (١٩٤٥)، ھەروەھا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٧، تابلۆی دوو فریداکە لەلایەن مۆزەخانەی ھونەری ھاوچەرخ کڕا. بە قسەی مێژوونووسی ھونەری ئەندریا کاتینمان، لە ناوەڕاستی چلەکان، فریدا وێنەی ھەر چ شتێکی کێشابێت ئەوا لە پێشانگاکان پشاندراوە، ھەروەھا مارتا زامۆرا، ئەوەی نووسیوە کە لەو سەردەمە وێنەی ھەرچی کێشابێت ئەوا فرۆشراوە، تەنانەت ھەندێکجار وێنەی تەواونەکراویشی فرۆشراوە کاتێک لەسەر تەختەی وێنەکێشان بووە.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=100|2a1=Kettenmann|2y=2003|2p=٦٢}} === دوایین ساڵەکان === لە کۆتا ساڵەکانیدا، کالۆ لەناوخۆی مەکسیکدا ناوبانگی پەیدا کردبوو، لەگەڵ ئەوەشدا تەندرووستی ھەر بەرەو خراپ بوون دەچوو، نەشتەرگەرییەکی کرد بۆ [[بڕبڕە]]ی بەڵام شکستی ھێنا.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} لەو کاتەدا، چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، ''ستوونە شکاوەکان'' (١٩٤٤)، ''بێ ھیوا'' (١٩٤٥)، ''داری ھیوا''، ''خێرا وەستاو'' (١٩٤٦)، ھەروەھا ''[[ئاسکە بریندارەکە]]'' (١٩٤٦)، ھەموو ئەو تابلۆیانە ڕەنگدانەوەی خراپی ڕەوشی تەندرووستی جەستەی ئەو بوون.{{sfn|Herrera|2002|pp=٣٤٤–٣٥٩}} لە کۆتا ساڵانی تەمەنیدا، کالۆ کە زیاتر لە لاکاسا ئەزل بوو، دەستیکرد بەکارکردن لەبابەتی سروشت/ژیان لەڕێگای وێنەکێشانی میوە و گوڵ لەگەڵ سیمبوڵی سیاسیی وەک ئاڵا و کۆتر.{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=79–80|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=٣٩٧–٣٩٨}} لە بارەی کارە سیاسییەکانی وتویەتی، «بێ ئۆقرەیییەکی گەورەم ھەیە لەبارەی تابلۆکانم. زیاتر لەبەر ئەوەیە دەمەوێت سوودیان ھەبێت بۆ شۆڕشی کۆمۆنیستی… تا ئێستا بە سادەیی و ڕاستگۆیانە لەبارەی خۆم دواوم… دەبێت بەوپەڕی توانامەوە کاربکەم بۆئەوەی وابکەم کە ئەو بڕە کەمە تەندرووستییەی ھەمە، ڕێگام بدات لە سوودی شۆڕش بەکاری بھێنم، ئەوە تاکە ھۆکاری ڕاستەقینەی مانەوەمە لە ژیان.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Galicia |یەکەم=Fernando |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Frida Kahlo Pinturas, autorretratos y sus significados |ناونیشان=https://www.lahojadearena.com/frida-kahlo-pinturas-autorretrato-las-dos-fridas/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=La Hoja de Arena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210309001601/https://www.lahojadearena.com/frida-kahlo-pinturas-autorretrato-las-dos-fridas/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1p&nbsp;p=79–80|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=398–399}}{{sfn|Kettenmann|2003|p=٨٠}} وێنەگر لۆلا ئەلڤارێس براڤۆ لەوە گەیشت بوو کە کالۆ لە کۆتا ساڵەکانی ژیانیدایە، ھەربۆیە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی بۆ کالۆ کردەوە لە مەکسیک، ئەمەش لە نیسانی ١٩٥٣ بوو.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=138|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=405–410|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٦}} سەرەتا بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە نەیتوانی ئامادەبێت، بەڵام دواتر داوای کرد لەسەر جێگاکەیەوە بیگوازنەوە بۆ ھۆڵی گالێری پێشانگاکە. کالۆ بە ئەمبولانسێکەوە گەیەندرایە گالێرییەکە، لەوێ بە ئامادەبوونی میوانەکانی سەرسام کرد، کالۆ لەماوەی ئاھەنگی گالێرییەکە بەشداری کرد.{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=138|2a1=Herrera|2y=2002|2pp=405–410|3a1=Burrus|3y=2005|3p=٢٠٦}} ئەم پێشانگایە لەناوخۆی مەکسیک و دەرەوەش بووە جێگای سەرنجی میدیاکان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤٠٥–٤١٠}} ھەر لەو ساڵەدا، لە پێشانگایەکی گالێری تیت، لە لەندەن دەربارەی ھونەری مەکسیکی، پێنج لە تابلۆکانی فریدا نمایشکران.{{sfn|Burrus|2005|p=٢٢٣}} لە نیسان و ئایاری ١٩٥٤، کالۆ جارێکی دیکە لە نەخۆشخانە خەوێندرا.{{sfn|Zamora|1990|p=١٣٨}} دواتر ھەر لە بەھاری ئەو ساڵەدا، فریدا دەستی کردەوە بەکاری وێنەکێشان، ئەمەش دوای نزیکەی ساڵێک بوو لە دابڕان.{{sfn|Herrera|2002|pp=٤١٢–٤٣٠}} کۆتا تابلۆکانی سیاسیی بوون لەوانە، ''مارکسیزم لە تەندرووستی بۆ نەخۆشی دەبەخشێت'' (دەورووبەری ١٩٥٤)، تابلۆی ''فریدا و [[جۆزێف ستالین|ستالین]]'' (دەورووبەری ١٩٥٤)، ھەروەھا تابلۆیەک لە جۆری ژیان لەژێر ناونیشانی، ''ڤیڤا لا ڤیدا'' (١٩٥٤).{{sfnm|1a1=Zamora|1y=1990|1p=130|2a1=Kettenmann|2y=2003|2pp=٨٠–٨٢}} == ستایل و کاریگەری == ژمارەی ئەو تابلۆیانەی کە کالۆ لەماوەی ژیانیدا کێشابووی نەزانراوە، لەگەڵ ئەوەش بەپێی ئەگەرەکان بەنزیکەی ١٥٠ بۆ ٢٠٠ تابلۆ دەخەملێندرێت.<ref name="HerreraOxfordArt2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Deffebach|1y=2006|1p=174|2a1=Cooey|2y=1994|2p=95}}{{sfn|Dexter|2005|p=١١}} ئەو تابلۆیانەی کە سەرەتا لە دەیەی بیستەم دەیکێشا لەژێر کاریگەری ڕێنیناس و مامۆستایانی ئەورووپی بوون، لەنێویشاندا ساندرۆ بۆتیچلی و ئەمیدیۆ مۆدیلیانی.{{sfnm|1a1=Dexter|1y=2005|1p=14|2a1=Barson|2y=2005|2p=58|3a1=Kettenmann|3y=2003|3p=٢٢}} تا لەکۆتایییەکانی ئەو دەیەیە، کالۆ ھەنگاوی نا بۆ وەرگرتنی ئیلھام لە کەلەپوور و فۆلکلۆری مەکسیکی،{{sfn|Friis|2004|pp=٥٤}} لە تابلۆکانیدا، توخمەکانی «خەیاڵ، بێتاوان، سۆز و تووندووتیژی و مەرگ» بەرچاو دەکەون.<ref name="HerreraOxfordArt3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref> ستایلی کالۆ تێکەڵەیەک بووە لە نێوان سووریالیزم و واقعی، کارەکانی دەربڕین بوو لە ئازار و مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=La Visión Femenina del Surrealismo |ناونیشان=http://worldbook.planetasaber.com/encyclopedia/default.asp?idreg=121563&ruta=Buscador |وێبگە=Hispánica Saber |بڵاوکەرەوە=Editorial Planeta |زمان=es}}{{بەستەری مردوو|url=http://worldbook.planetasaber.com/encyclopedia/default.asp?idreg=121563&ruta=Buscador |date=نیسانی ٢٠٢١ }}</ref> لە سەرەتادا، لای فریدا یەکێک لە ھونەرمەندە پاڵەوانەکانی، ئەندرێ بریتۆن بوو، ئەو کاتێک فریدای بینی ئەوا وەک یەکێک لە بزووتنەوەی سووریالیستی دانا و پێشی گوت کە وەک ھونەرمەندێک دەبێت ستایلی خۆی ھەبێت.{{sfn|Mahon|2011|p=33}}{{sfn|Ankori|2002|p=٢}} بریتۆن کالۆی وەک ھێزێکی ژن دەبینی بۆ بزووتنەوەی سووریالی. کالۆ پرسی دوای-کۆلۆنیالیزیمی لە کارەکانی بە سووریالیزم ورووژاند.{{sfnm|1a1=Mahon|1y=2011|1pp=33–49|2a1=Dexter|2y=2005|2pp=20–22}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Durozoi |یەکەم=Gerard |سەردێڕ=History of the Surrealist Movement |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofsurreal0000duro |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-١٧٤١٢-٩|شوێن=Chicago and London |پەڕە=[https://archive.org/details/historyofsurreal٠٠٠٠duro/page/٣٥٦ ٣٥٦]}}</ref> بەڵام دواتر فریدا ڕایگەیاند کە ڕقی لە سووریالیزمە، بەھونەرێکی بورژوازی (چینی ناوەند) دانا و ھەروەھا پێی وابوو، «ئەو ھونەرە ڕاستەقینەیە نییە کە خەڵک لە ھونەرمەندی دەوێت».{{sfn|Helland|1990–1991|p=١٢}} ھەندێ لە مێژوونووسانی ھونەر بۆچوونیان جیاوازە کە فریدا بخەنە پاڵ بزووتنەوەی سووریالیزم، پێیان وایە ئەو ھەرگیز سووریالیزم نەبووە. بەپێی قسەی ئەندریا کیتێنمان، کالۆ زیاتر ھونەرمەندێکی سیمبوڵی بووە، ئەو ویستوویەتی ئەزموونی ناخی خۆی دەرببڕێت.{{sfn|Kettenmann|2003|p=٧٠}} ئێما دێکستەر لەبارەی کالۆوە وتوویەتی، کارەکانی کالۆ تێکەڵەی خەیاڵ و واقع بوون، بەتایبەتیش لە نێوان میتۆلۆژیای ئەزتێک و کەلەپووری مەکسیکییە لەوەی ھونەرێکی سووریالیستی بێت، واباشترە کارەکانی کالۆ وەک بەرھەمێک لە نێوان ڕیالیزمی سیحری و خەیاڵیدا ببینین.{{sfn|Dexter|2005|pp=٢١–٢٢}} === بزووتنەوەی مێکسیکاندید === ھاوشانی ھونەرمەندە مەکسیکییەکانی ئەو سەردەمە، کالۆ بەچڕی کەوتە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی مێکسیکاندید، کە [[ناسیۆنالیزم]]ێکی ڕۆمانتیکانە بوو لەدەرەنجامەکانی شۆڕش دروست ببوو.<ref name="HerreraOxfordArt4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T045455?q=frida+kahlo&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=[[Oxford Art Online]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Kettenmann|1y=2003|1pp=24–28|2a1=Helland|2y=1990–1991|2pp=8–13|3a1=Bakewell|3y=1993|3pp=١٦٧–١٦٩}} ئامانجی ئەم بزووتنەوە ئەوەبوو کە دژی بەبچووک زانینی کەلتووری وڵاتەکەیان بووەستنەوە کە لەلایەن وڵاتی کۆلۆنیالیستەوە دروست کرابوو، لەبەرامبەردا گرنگی کەلتووری ڕەسەنیان شی دەرکردەوە.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=167–168|2a1=Cooey|2y=1994|2p=95|3a1=Dexter|3y=2005|3pp=٢٠–٢١}} بەر لە شۆڕش، کەلتوور و کەلەپووری مەکسیکی ببووە تێکەڵەیەک لە بابەتی ڕەسەن و توخمی ئەورووپییەکان، ئەمەش لەلایەن دەسەڵاتدار و خانەدانەکانەوە جێی نیگەرانی بوو، ئەوان دەیانویست تەواوی شارستانییەتی وڵاتەکە بگوازنەوە سەر ئەورووپا و ئەوەیان بەھۆکاری پێشکەوتنیان دەزانی.{{sfn|Anderson|p=١١٩}} لەوکاتەدا، ئامانجی کالۆ ئەوەبوو کە وێنەی خەڵکی مەکسیک بکات، و ئەوەشی وت، «ھیوادارم ببێتە شتێکی بەنرخ، وێنەی ئەو خەڵکانە دەکەم کە خۆم بەیەکێک لەوان دادەنێم و ئەم بیرکردنەوەیەش بەھێزترم دەکات».{{sfn|Helland|1990–1991|p=١٢}} کاتێک لە ساڵانی بیستەکان، کالۆ دەستی بە وێنەکێشان کرد، ھونەری نیگارکێشانی سەر دیوار لە مەکسیک برەوی سەندبوو. ھونەرمەندە مەکسیکییەکان ئەم ھونەرەیان بۆ گەیاندنی پەیامی سیاسیی بۆ خەڵک بەکاردەھێنا.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=2001|1p=316|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=١٧١}} وێڕای ئەوەی کە کالۆ لەگەڵ ھونەرمەندان و نیگارکێشانی سەر دیوار نزیکایەتی ھەبوو لەوانە، دیێگۆ ڕیڤێرا، خۆزێ کلیمێنتی ئرۆزکۆ و دەیڤد ئالفارۆ، بەڵام کالۆ زیاتر خەریکی وێنە پۆرترەیتەکانی خۆی و دروستکردنی تابلۆ بوو بە قەبارەی بچووک.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=2001|1pp=٣١٦–٣١٧}} ئەمەش بەتایبەت لە ساڵانی سییەکان وابوو، کاتێک وێنەکێشە ئاست ناوەندییەکان خەریکی وێنەکردن بوو لەسەر ماددەی بچووک، بەتایبەتیش وێنە ئاینییەکان.{{sfn|Kettenmann|2003|p=35}}{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–169|2a1=Castro-Sethness|2y=2004–2005|2p=21|3a1=Deffebach|3y=|3pp=176–177|4a1=Dexter|4y=2005|4p=١٦}} کالۆ نزیکەی ٢٠٠٠ وێنەی لەسەر ماددە بچووکەکان کێشاوە، کە دواتر لە ماڵەکەی لە لاکاسا ئوزول وەک نمایش داینابوون.{{sfnm|1a1=Castro-Sethness|1y=2004–2005|1p=21|2a1=Barson|2y=2005|2p=65|3a1=Bakewell|3y=1993|3pp=173–174|4a1=Cooey|4y=1994|4pp=٩٦–٩٧}} بەقسەی لاورا مولڤی و پیتەر وۆڵن، وێنەکێشانی فریدا لەسەر ماددەی بچووک (ھونەری ڕیتابلۆ)، وایانکرد کە باشتربێت لە ھونەری گێڕانەوە و باسکردن.{{sfn|Bakewell|1993|p=173, quotes Mulvey & Wollen's 1982 catalogue essay}} زۆرێک لە تابلۆکانی فریدا لاسایی کردنەوە بوون بە یەو پۆرترەیتە کلاسیکییانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزم، ئەو بە وێنەکانی ئەوەی پشاندا ئەم ھونەرەی ئەوان ئەوەندە سەرنجڕاکێش نییە بەراورد بە واقیع.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–169|2a1=Castro-Sethness|2y=2004–2005|2p=21|3a1=Deffebach|3y=2006|3pp=١٧٦–١٧٧}} کالۆ لەنێو ھونەرمەندە مەکسیکییەکان زیاتر کاریگەر بوو بە ھیرمێنگیلدۆ بوستۆس، ئەو زیاتر خەریکی وێنەکشانی تابلۆی کەلتووری مەکسیکی و ژیانی جوتیاران بوو، ھەروەھا فریدا سەرسام بوو بە خۆزێ گوادالوپە پۆسادا، ئەو وێنەی ڕووداوەکان و تاوانی لەڕێی ھونەری [[تیز]]ەوە دەکێشا.{{sfnm|1a1=Barson|1y=2005|1pp=59, 73|2a1=Cooey|2y=1994|2p=٩٨}} کالۆ ئیلھامیشی لە کارەکانی ھیرۆنیموس بۆچ وەرگرت، فریدا ئەوی بە «پیاوی ژیر» ناودەھێنا، ھەروەھا بۆ کارەکانی پیتەر بروگێل ئلدەر، کە ناوبراو خەریکی وێنەکردنی سروشت بوو.{{sfn|Barson|2005|pp=٥٨–٥٩}} شاعیری مەکسیکی ڕۆزاریۆ کاتێلانۆس، کاریگەری لەسەر فریدا ھەبوو بەتایبەت کە ناوبراو گرنگی بە جەستەی ژنان دابوو، باسی لە ئازارە جەستەیی و سۆزدارییەکانی ژنانی کردبوو.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٤}} === سیمبوڵیزم و ئایکۆنگرافی === زۆرجار لە تابلۆکانی کالۆ، وێنەی ڕەگ دەبینرێت کە لە جەستەیەوە بەرزبووەتەوە، لەلایەنی ئەرێنییەوە وەک گەشەپێدانی خود دەبینرێت، لەبەرامبەردا وەک لایەنێکی نەرێنی ئەوا وەک گیرخواردن لە شوێن، کات و باروودۆخێکی دیاریکراو دادەنرێت، ھەندێک کەسی دیکەش ئەمە بەجۆرێکی دیکە لێکدەدەنەوە، ئەوان پێیان وایە کە ئەمە نیشانی یادەوەرییەکانی ڕابردووە کە چۆن کاریگەرن بەسەر ژیانی ئەمڕۆدا جا چ بە باشە یان بە خراپە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٥}} لە تابلۆی ''من و باوانم''، کالۆ وێنەی خۆی وەک کچێکی ١٠ ساڵانە کێشا ھەروەھا قردێلەیەکی ھەڵگرتووە کە لە شێوەی دارێک درێژدەبێتەوە و وێنەی پۆرترەیتی ھەردوو داپیرە و باپیرەی (دایبابی باوک و دایکی) ھەڵگرتووە، ھەروەھا قاچی چەپی فریدا لە درەختێکەوە دەردەچێت، ھەموو ئەوانە ڕەنگدانەوە بیری کالۆن بۆ یەکگرتنی مرۆڤایەتی لەگەڵ زەوی، ھەروەھا ھەستی خۆیەتی بۆ یەکێتیی مەکسیکییەکان.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} لە تابلۆکانی فریدا، دار ھێمای ھیوایە بۆ ئەو بەھێزی و بەردەوامییەی کە نەوەکان دەبڕێت.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٨}} قژ لە تابلۆکانی کالۆ و ھێمای گەشەکردن و ژنایەتی بەکارھاتووە، لە تابلۆی پۆرترەیتی خود بە قژبڕانەوە، کالۆ وێنەی خۆی بە قاتێکی پیاوانە و قژێکی بڕاوە کێشا. لە تابلۆکەدا، کالۆ مەقەسێکی بەدەستەوەیە و لە نزیکی ئەندامی زاوزێی گرتووە، کە وا لێکدەدرێتەوە کە ئەمە ھەڕەشەیەک بووبێت لە دیێگۆ ڕیڤێرا لەبەرامبەر ئەو ناپاکییە بەردەوامانەی لێی دەکرد، کالۆ پەیامی ئەوەی گەیاندووە کە زیان بە جەستەی خۆی دەگەیەنێت ھەرچۆن وەک ئەوەی قژی بڕیوە، ئەمەش نیشانەیەکە کە پشانی دەدات کە ھەندێکجار ژنان توڕەیی خۆیان بەسەر کەسانی دیکەدا بەسەر خۆیاندا دەنوێنن.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} زیاتر لەوەش، تابلۆکە نەک تەنیا تووڕەبوون بێت لە کارەکانی دیێگۆ، بەڵکوو توڕەیی کالۆیە لەگەڵ کەلتووری پیاوسالاری لە مەکسیک، مەقەسەکان وەک ھێز و ھێمای پیاوانەیە کە چۆن ھەڕەشەی «بڕینی» ژنان دەکەن، لێرەدا کالۆ ئەم کەرەستەیەی ھەم وەک مێتافۆر و ھەمیش وەک دەربڕینی قسەکردن بەکارھێناوە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} لە مەکسیک، کەلتووری ئیسپانی بۆ بەھادانانی زۆر بۆ نێربوون (ماچیزمۆ) زۆر باوبووە، بەڵام کالۆ ھەمیشە ناڕەحەتی خۆی بۆ ئەم کەلتوورە دەربڕیوە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٦}} ھەر بەھۆی بەرکەوتنی لە ڕووداوی پاسەکە، کالۆ بەشێکی زۆری لە ژیانیدا لە نەخۆشخانە بەسەر برد و نەشتەرگەری بۆ دەکرا، کە زۆربەیان لەلایەنی کەسانی ناشارەزا و پسپۆڕ بوون، کالۆ بڕوای بوو کە بەھۆی ئەمەوە پشتی دگەڕێتەوە بۆ باروودۆخی پێش ڕووداوەکە.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} زۆرێک لە تابلۆکانی کالۆ، بە وێنەی داو و دەرمانە پزیشکییەکانی ئەون، ئەمەش نیشانەی ئازار و ناڕەحەتییەکانی خۆی دەردەخەن، ھەروەھا لە تابلۆکانی خوێنڕژان و بیرنەکانی بەشێوەی کراوە دەردەکەون.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٧}} ئەو وێنانەی کە کالۆ لەبارەی ڕەوشی تەندرووستی خۆیەوە بوون، زیاتر ئەو وێنانەبوون کە باسیان لە منداڵبوون و منداڵ لە بارچوون دەکرد، لەم تابلۆیانە ھەستێکی بەھێزی تاوانیان ھەیە، ھەستێک کە دەربڕینێک دەکات کە ژیانی کەسێک پەیوەستە بەژیانی کەسێکی دیکەوە کە دەشێت بمرێت بۆئەوەی یەکێکیان بژیێت.{{sfn|Friis|2004|pp=٥٨}} ھەر چەند کە کالۆ وێنەی کەسی خۆی و ڕووداوەکانی دەکێشا، بەڵام مانای تابلۆکانی ھەر ئاوا ساکار نەبوون کە تەنیا پەیوەست بن بەژیانی خۆیەوە.{{sfn|Cooey|1994|pp=٩٨–٩٩}} بەڵکو زۆرجار مەبەستی کالۆ لە پرسیارکردن بووە لە کۆمەڵگای مەکسیکی و دروستکردنی کەسایەتی بووە، بەدیاریکراویش لە پرسەکانی جێندەر، ڕەگەز و چینە کۆمەڵایەتییەکان.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1993|1pp=168–170|2a1=Ankori|2y=2005|2p=٣١}} مێژوونووس لیزا باکوێڵ، باسی ئەوەی کردووە کە کالۆ باسی ئەو کێشانەشی کردووە کە بەھۆی ئایدۆلۆژیای شۆڕشەوە دروست بوون.{{sfn|Bakewell|1993|p=١٦٩}} بۆ گەڕان لە نێو ئەم پرسیارانەدا، کالۆ چەند ئایکۆنگرافییەکی ئاڵۆزی لە تابلۆکانی بەکاردەھێنا لە نێویاندا [[میتۆلۆژیا]] و سیمبوڵەکانی سەردەمی پێش کۆلۆمبی و [[مەسیحی|کریستیانەکاندا]] ھەبوون.{{sfn|Helland|1990|pp=٨–١٣}} لە زۆرێک لە تابلۆکانیدا، کالۆ ڕوخساری خۆی وەک ماسکێک بەکاردەھێنا، بەڵام لە دەورووبەریدا ھەندێک ھێما و سیمبوڵی وەک مەیموون، ئێسکبەند، خوێنن و دڵ بەکاردەھێنا؛ ئەم ھێمایانە ژێدەرێکن بۆ میتۆلۆژیای کوتلیکۆ، کیتزالکواتل و شۆلوتل.{{sfnm|1a1=Helland|1y=1990–1991|1pp=8–13|2a1=Dexter|2y=2005|2pp=12–13|3a1=Barson|3y=2005|3p=64}}{{sfnm|1a1=Helland|1y=1990–1991|1pp=8–13|2a1=Barson|2y=2005|2pp=٥٦–٧٩}} بەشێک لە تابلۆکانی کالۆ توخمی دژە یەکیان لەخۆ گرتبوو، لەوانە [[ژین|ژیان]] و [[مەرگ|مردن]]، پێش مۆدێرن و مۆدێرنبوون، مەکسیکی و ئەورووپی، ھەروەھا [[پیاو]] و [[ژن]].{{sfn|Helland|1990–1991|pp=٨–١٣}} لەپاڵ ئەفسانەکانی ئەزتیک، کالۆ چەندجارێک دوو کەسایەتی ژنی ناسراو لە فۆلکلۆری مەکسیکی لە تابلۆکانیدا بەکارھێناوە، ئەوانیش لا لۆرۆنا و لا مالینە بوون.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2005|1pp=31–43|2a1=Barson|2y=2005|2pp=٦٩–٧٠}} فریدا تابلۆی نەخۆشخانەی ھێنری فۆرد کێشا، ئەمەش لەدوای لەبارچوونی منداڵەکەی بوو لەو نەخۆشخانەیە لە شاری دێترۆیت، فریدای لە تابلۆکە بەچاوی پڕ لە فرمێسک لەگەڵ ھەستکردن بە ئازار دەرکەوێت، ھەر لە تابلۆکەدا وێنەی قژێکی پەشۆکاو و دڵێکی شیکراوە دەردەکەوێت، ھەموو ئەوانە دەربڕینن لەبوونی لا لۆرۆنا، ژنێک کە بکووژی منداڵەکانییەتی.{{sfn|Ankori|2002|pp=149–163}}{{sfnm|1a1=Barson|1y=2005|1pp=٦٠}} فریدا کالۆ کاتێک پۆرترەیتی خۆی لەناو تابلۆکاندا دەکێشا، زۆربەی کات بە شێواز و دەکەوتنی جیاوازبوون لەیەکتری، نموونە وەک کەسێکی بریندار، شکاو، منداڵ، بەپۆشینی جلووبەرگی جیاوازی تیھوانا، جلی پیاوانە، ھەروەھا جلی ئەورووپییەکان پشان دەدا.{{sfnm|1a1=Cooey|1y=1994|1pp=95–108|2a1=Dexter|2y=2005|2p=12|3a1=Barson|3y=2005|3p=٥٨}} ئەو جەستەی خۆی وەک مێتافۆرێک بەکاردەھێنا بۆ گەڕان بەناو پرسەکانی ڕۆڵەکانی کۆمەڵگا.{{sfnm|1a1=Cooey|1y=1994|1pp=95–108|2a1=Dexter|2y=2005|2p=١٢}} تابلۆکانی زۆرجار بە شێوەیەکی ناباو وێنای جەستەی مێینەیان پشان دەدا، وەک لەکاتی لەبارچوون، منداڵبوون یان پۆشینی جلی ڕەگەزی بەرامبەر.{{sfnm|1a1=Bakewell|1y=1997|1p=725|2a1=Cooey|2y=1994|2p=102|3a1=Helland|3y=1990–1991|3p=10|4a1=Deffebach|4y=2006|4p=176|5a1=Barson|5y=2005|5p=58}}{{sfn|Cooey|1994|p=١٠٨}} بەپێی قسەی نانسی کوویی، لە تابلۆکانیدا «کالۆ وەک کەسایەتیی سەرەکی لە میتالۆژییەکانیدا، وەک ژنێک، مەکسیکییەک و کەسێکی ئازارکێش دەردەخات… ئەو شارەزابوو لەوەی کە ھەریەکێک لە شتانە بگۆڕێت بۆ سیمبوڵ و ھێمایەک بۆ دەربڕینی بەرگرییە ڕۆحییە مەزنەکەی مرۆڤ و ھەستە بەرزەکانی لە سێکس.»{{sfn|Cooey|1994|p=٩٩}} == ناوبانگی دوای مردن == [[پەڕگە:Coyoacán día de muertos 08.jpg|وێنۆک|بووکەڵەی فریدا لە مۆزەخانەی فریدا کالۆ بۆ بۆنەی 'ڕۆژی مردن'، کە بۆنەیەکی مەکسیکییەکانە.]] تێت مۆدێرن (گالێری ھونەری چاوچەرخ)ی لەندەن پێی وایە «کالۆ یەکێکە لە ھەرە گەورەترین ھونەرمەندەکانی سەدەی بیستەم»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Tate Modern]]}}</ref> بەلای مێژوونووسی ھونەر ئیلیزابێت باکوێڵ، فریدا «دیارترین کەسایەتی مەکسیکییە لە سەدەی بیستەم».{{sfn|Bakewell|2001|p=٣١٥}} ناوبانگی کالۆ زیاتر لەدوای مردنی دەرکەوت، ئەمەش لەبەر ئەوەی تا ئەوکاتەی لەژیاندا بوو وەک ژنی دیێگۆ ڕیڤێرا دەناسرا یانیش وەک کەسایەتییەکی نامۆ و نائاسایی لە نێو کۆمەڵگای نێودەوڵەتیی ھونەر و کەلتوور.{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=3–5|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=189|3a1=Pankl and Blake|3y=2012|3p=2|4a1=Baddeley|4y=1991|4p=١٠}} لە کۆتایی حەفتاکان، کالۆ زیاتر ناسراوبوو ئەمەش لەبەر ئەوەی زانا و لێکۆلەرەوەرە فێمێنیستەکان لە مێژووی ھونەردا بەدوای کەسی نەناسراو، پشتگوێخراو و ھەروەھا ھونەرمەندانی دەرەوەی وڵاتانی ڕۆژاوا دەدا دەگەڕان، ھەروەھا بزووتنەوەی چیکانۆ ئەویان وەک یەکێک لە ئایکۆنی خۆیان دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo: Feminist and Chicana Icon |ناونیشان=https://www.sfmoma.org/watch/frida-kahlo-feminist-and-chicana-icon/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[San Francisco Museum of Modern Art]]}}</ref>{{sfnm|1a1=Ankori|1y=2002|1pp=3–5|2a1=Deffebach|2y=2006|2p=189|3a1=Pankl and Blake|3y=2012|3p=١}} یەکەمینن دوو کتێب لەبارەی کار و ژیانی کالۆ، لە ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٧٧، لەلایەن ھەریەکە لە تیرێسا دێل کۆندی و ڕاکێڵ تیبۆل نووسران.{{sfn|Ankori|2002|pp=٤–٥}} لە ساڵی ١٩٧٧، تابلۆی ''داری ھیوای لە شوێنی خۆیەتی'' (١٩٤٤) بووە یەکەمین تابلۆی کالۆ بخرێتە زیادکردنەوە، کە بەبڕی ١٩٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا.{{sfn|Theran|p=6}}{{sfn|Ankori|2002|pp=٤–٥}} لە دەرەوەی مەکسیک، دوو بۆنە ڕێکخران لەسەر ژیانی کالۆ. یەکەم بۆنەیان کاری ھاوبەشی لە نێوان تابلۆکانی کالۆ لەگەڵ وێنەکانی وێنەگرت تیننا مۆدۆتی لە گالێری وایتچاپێل لە [[لەندەن]] نمایشکران، ئەم بۆنەیە لەلایەن پیتەر وۆلن و لاورا مولڤی ڕێکخرا.{{sfnm|1a1=Wollen|1y=2004|1pp=235–236|2a1=Pankl and Blake|2y=2012|2p=1|3a1=Baddeley|3y=1991|3p=١٠}} ئەم بۆنەیە لە ئایاری ١٩٨٢ ڕێکخرا، دواتر چووە وڵاتانی [[سوێد]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[مەکسیک]].{{sfn|Wollen|2004|p=٢٣٦}} دووەم بۆنەش لە ساڵی ١٩٨٣ بوو، بڵاوکراوەیەکی مێژوونووسی ھونەر [[ھایدن ھێرێرا]] بوو کە لەئاستی جیھان فرۆشێکی زۆری ھەبوو، کتێبەکە بەناوی ''فریدا:ژیاننامەی فریادا کالۆ'' بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2009/sep/06/entertainment/ca-kahlo6 |سەردێڕ=Fighting over Frida Kahlo |دوایین=Knight |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=LA Times |newspaper=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref>{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Wollen|2y=2004|2p=236|3a1=Baddeley|3y=1991|3p=١٠}} لە ساڵی ١٩٨٤، ناوبانگی فریدا زیاتر بەربڵاوبوو بەجۆرێک، لە مەکسیک بڕیاردرا کارەکانی ببنە بەشێک لە میراتی کەلتووری نەتەوە، ھەناردەکردنی کارەکانی بۆ دەرەوەی وڵات قەدەغەکران.{{sfn|Theran|p=6}}<ref name="artnet">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Eileen |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo Market Booming Despite Tough Mexican Export Restrictions |ناونیشان=https://news.artnet.com/market/frida-kahlo-market-scarcity-284667 |بڵاوکەرەوە=ArtNet News}}</ref> لە ئەنجامدا، کارەکانی بەدەگمەن لەڕێی مەزادخانە نێودەوڵەتییەکان فرۆشران.<ref name="artnet2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Eileen |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo Market Booming Despite Tough Mexican Export Restrictions |ناونیشان=https://news.artnet.com/market/frida-kahlo-market-scarcity-284667 |بڵاوکەرەوە=ArtNet News}}</ref> سەرباری ئەوەش، کالۆ ڕیکۆردی گرانترین تابلۆی دەشکاند لەناو ھونەرمەندەکانی ئەمریکای لاتین، ئەمەش لە ساڵانی نەوەدەکان و دوو ھەزارەکان بوو. لە ساڵی ١٩٩٠، کالۆ بووە یەکەم ھونەرمەندی ئەمریکای لاتین کە تابلۆیەکی بە زیاتر لە ١ ملیۆنن دۆلار بفرۆشێت، ئەویش تابلۆ من و دیێگۆ بوو کە بەبڕی ١٬٤٣٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا. لە ساڵی ٢٠٠٦، تابلۆی ''ڕەگەکان'' (١٩٤٣) بەبڕی ٥٫٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html |سەردێڕ=''Roots'' Sets $5.6 Million Record at Sotheby's |ڕێکەوت=٢٠٠٦|ئیش=Art Knowledge News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110827065411/http://www.artknowledgenews.com/Frida_Kahlo_Roots_$5.6_Million_Record_at_Sothebys.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٦ تابلۆی ''دوو دڵدارەکە لە دارستانێک'' (١٩٣٩) بە بڕی ٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی فرۆشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Journey of "Two Nudes in a Forest" by Frida Kahlo 1939 |ناونیشان=http://www.asharpeye.com/journey-two-nudes-forest-frida-kahlo-1939-2/}}</ref> فریدا بووە کەسایەتییەکی بەناوبانگ لە نێو خەڵکدا و ھەر بەمھۆیەشەوە وشەی «فریدامانیا» داھێنرا.{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Baddeley|2y=1991|2p=10–11|3a1=Lindauer|3y=2004|3p=٢}} ئەو ھەر زوو بە ھونەرمەندێک دانرا،{{sfn|Wollen|2004|p=٢٣٦}} کە ڕوخساری ببێتە سیمبوڵێک لەپاڵ کەسانی وەک [[چێ گیڤارا|چێ گیڤار]] و [[بۆب مارلی]] بەکاردێت.{{sfn|Baddeley|2005|p=٤٩}} ژیان و ھونەری فریدا، بووە سەرچاوەی ئیلھام بۆ دروستیکردنی چەندین کەرستەی بووکەڵە و دیاری جۆراوجۆر، ھەروەھا دەرکەوتن و شێوەیە ھاتە ناوبراوی فاشیۆنی جیھانی.{{sfnm|1a1=Pankl and Blake|1y=2012|1p=1|2a1=Baddeley|2y=1991|2p=10–11|3a1=Lindauer|3y=2004|3p=2}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/05/10/style/frida-kahlo-is-having-a-moment.html |سەردێڕ=Frida Kahlo Is Having a Moment |دوایین=Trebay |یەکەم=Guy |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="mencimer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mencimer |یەکەم=Stephanie |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Trouble with Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,FridaTheTroubleWithFridaKahlobyStephanie%20Mencimer.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Washington Monthly]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، فیلمێکی ژیاننامەیی بەناوی [[فریدا]] نمایشکرا، فیلمەکە لە دەرھێنانی ژوولی تایمۆر بوو. فیلمەکە لەسەر نووسراوەکانی ھێرێرا بەرھەمھێنرابوو، [[سەلما حایک]] ڕۆڵی فریدای گێڕا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Surprising stars who have never won an Oscar |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/pictures/oscar-nominations-surprising-stars-who-have-never-won-an-academy-award/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en}}</ref> فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس بڕی ٥٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە، بووە پاڵێوراوی شەش خەڵاتی ئۆسکاریش، لە نێویاندا خەڵاتەکانی باشترین مەیک ئەپ و باشترین ئۆرجیناڵ سکۆری بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=Salma Hayek says Harvey Weinstein was a 'monster' during the making of 'Frida' |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/salma-hayek-harvey-weinstein-monster-making-frida/story?id=51769629 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=ABC News |زمان=en}}</ref><ref name="Frida 2002">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida (2002) |ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?id=frida.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Box Office Mojo}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، لە [[ئەنیمەیشن]]ی [[کۆکۆ (فیلمی ٢٠١٧)|کۆکۆ]]، کالۆ وەک کارەکتەرێکی پاڵپشت دەرکەوت، ناتالیا کۆردۆڤا بەکلی دەنگی کالۆی ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Nolan Gerard Funk Joins 'Berlin, I Love You'; Natalia Cordova-Buckley Set In 'Coco' |ناونیشان=https://deadline.com/2017/10/nolan-gerard-funk-berlin-i-love-you-natalia-cordova-buckley-coco-1202194115/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline}}</ref> ناوبانگی کالۆ بەھۆی کارە ھونەری و ئەو ئازارانە بوون کە لەژیانی چەشتی. ئەو بووە ئایکۆنێکیش بۆ کۆمەڵێک بزاڤ و کۆمەڵەی بچووک لەوانەش فێمێنیستەکان، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] و چیکانۆس.{{sfn|Berger|2001|pp=155–165}}{{sfn|Lindauer|2004|pp=1–2}}{{sfn|Baddeley|2005|pp=٤٧–٤٩}} لەپاڵ ئەوانەش، ناوبانگ دەرکردنی کالۆ لە دوای مردنی، لەلایەن ھەندێ کەسەوە بووەتە جێگای سەرنج و ڕەخنە، پیتەر وۆلن و ستیفانی مینکیمر پێیان وایە کە ھەموو ژیانی کالۆ بەشێوەیەکی دروست و ڕاستی نەگواستراوەتەوە. ئەوان پێیان وایە کە دراماتیکی بوونی ژیانی ئەو، بەزیان بۆ کار و ھونەری کالۆ شکاوەتەوە.{{sfnm|1a1=Lindauer|1y=2004|1pp=3–12|2a1=Dexter|2y=2005|2p=11|3a1=Ankori|3y=2005|3p=31|4a1=Baddeley|4y=2005|4pp=47–53}}{{sfn|Baddeley|1991|p=11}}{{sfn|Wollen|2004|p=٢٤٠}} === یادکردنەوە === میراتی کالۆ بە چەند جۆرێک یاد دەکرێتەوە و پشان دەدرێت. لە ساڵی ١٩٥٨، لا کاسا ئەزول، ماڵەکەی خۆی لە کۆیۆئاکان وەک مۆزەخانەیەک کرایەوە، بووە یەکێک لە دیارترین مۆزەخانەکانی مەکسیکۆ سیتی، مانگانە نزیکەی ٢٥ ھەزار سەردانیکەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=La Casa Azul |ناونیشان=http://www.museofridakahlo.org.mx/esp/1/el-museo/la-casa/la-casa-azul |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161119141243/http://www.museofridakahlo.org.mx/esp/1/el-museo/la-casa/la-casa-azul |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Museo Frida Kahlo}}</ref> ھەر لەوشارە، پاڕکێک بەناوی فریدا کالۆ نراوە.<ref name="sfgate">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delsol |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo and Diego Rivera's Mexico City |ناونیشان=http://www.sfgate.com/mexico/mexicomix/article/Frida-Kahlo-and-Diego-Rivera-s-Mexico-City-6496626.php |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=SFGate}}</ref> لە پاڕکەکە، پەیکەرێکی بڕۆنزی کالۆ و دیێگۆی لێیە.<ref name="sfgate2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delsol |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frida Kahlo and Diego Rivera's Mexico City |ناونیشان=http://www.sfgate.com/mexico/mexicomix/article/Frida-Kahlo-and-Diego-Rivera-s-Mexico-City-6496626.php |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=SFGate}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١، فریدا بووە یەکەم ژنی ئیسپانیزمان، وێنەی لەسەر پوولی پۆستەی ئەمریکا دابنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stamp Release No. 01-048&nbsp;– Postal Service Continues Its Celebration of Fine Arts With Frida Kahlo Stamp |ناونیشان=http://www.usps.com/news/2001/philatelic/sr01_048.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717182928/http://www.usps.com/news/2001/philatelic/sr01_048.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[USPS]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢، ناوی فریدا خرایە لیستی کەسە بەناوبانگەکانی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] لە شیکاگۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Victor Salvo |سەردێڕ=Legacy Project Chicago |ناونیشان=https://legacyprojectchicago.org/legacy-walk |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=legacyprojectchicago.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧ و ٢٠١٠، لە ساڵڕۆژی لەدایکبوونی چەندین بۆنە و یادکردنەوەی ڕێکخرا. یەکێک لەو کارانەش وێنەی کالۆ خرایە سەر دراوی ٥٠٠ پیستۆ. کە لەپاڵ وێنەی خۆی ئەوا تابلۆی ''لە ئامێزگرتنی خۆشەویستی گەردوون، زەوی (مەکسیک)، خۆم، دیێگۆ و سێنۆر شۆلوتل'' لەسەر دراوەکە ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=500-peso banknote (F Type) |ناونیشان=https://www.banxico.org.mx/banknotes-and-coins/500-peso-banknote-circulation.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=banxico.org.mx}}</ref> لە دیوەکەی دیکەش وێنەی دیێگۆ دەبینرێت.<ref name="Banxico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Presentación del nuevo billete de quinientos pesos |ناونیشان=http://www.banxico.org.mx/billetes-y-monedas/informacion-general/billetes-y-monedas-de-fabricacion-actual/billete-de-500-pesos/material-educativo/%7B601FEB0F-63F6-A3AF-C803-A064AC6BEE74%7D.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100923004604/http://www.banxico.org.mx/billetes-y-monedas/informacion-general/billetes-y-monedas-de-fabricacion-actual/billete-de-500-pesos/material-educativo/%7B601FEB0F-63F6-A3AF-C803-A064AC6BEE74%7D.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=[[Bank of Mexico]]}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٤، پۆڵ لیدوک فیلمێکی درامی و ژیاننامەیی لەسەر کالۆ بەناوی فریدا:ھێشتا لەژیانە بەڕۆڵگێڕانی سەرەکی ئفیلا مەدینا بڵاوکردەوە،<ref name="cinemexicano">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida, naturaleza viva (1983) |ناونیشان=http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150621193947/http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=Cine Mexicano}}</ref> مەکسیک فیلمەکەی نارد بۆ ئۆسکار بەڵام نەبووە پاڵێوراو بۆ باشترین فیلمی بیانی.<ref>Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences</ref> فریدا بووە [[پاڵەوانی چیڕۆک]] بۆ چەند ڕۆمانێکی خەیاڵ لەوانە ''باربارا موجیکای فریدا'' (٢٠٠١)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida |ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/978-1-58567-074-1 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Publishers Weekly]]}}</ref> ''ژووری خەوتنی فریدا'' (٢٠٠٨) ''ھەروەھا زە لاکونا'' (٢٠٠٩).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2009/nov/08/the-lacuna-barbara-kingsolver |سەردێڕ=The Lacuna by Barbara Kingsolver (book review) |دوایین=Alice O'Keeffe |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=theguardian.com |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤، ئاوازدانەری ئەمریکی جەیمز نیوتن، ئەلبوومێکی بەناونیشانی ''سویت فۆر فریدا کالۆ'' بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suite for Frida Kahlo |ناونیشان=http://www.valley-entertainment.com/suite-for-frida-kahlo-2.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=[[Valley Entertainment]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، وێنەکێش جۆن پارا کتێبێکی بۆ منداڵان لەسەر فریدا بڵاوکردەوە، کتێبەکە بەناونیشانی فریدا و ئاژەڵەکانی بوو، ئەم کتێبە زیاتر تیشکی دەخستە سەر ئەو ئاژەڵانی لە ژیان و تابلۆکانی فریدا ھەبوو.<ref>Brown, Monica and Parra, John (Illustrator). 2017. ''Frida Kahlo and Her Animalitos''. New York: NorthSouth.</ref> ھەندێ لە ھونەرمەندان و وێنەکێشان، وێنەی کالۆیان لە کارەکانیان بەکارھێناوە لەوانە مارینا ئەبرامۆڤیچ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Homage to Frida Kahlo Portrait with Scorpion par Marina Abramović sur artnet |ناونیشان=http://www.artnet.fr/artistes/marina-abramovic/homage-to-frida-kahlo-portrait-with-scorpion-a-Fpe-5ZyKShA_V0yCRNt8mg2 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.artnet.fr}}</ref> ئالانا ئەرکەر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Famous paintings come to life in these quarantine works of art |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/arts/in-these-quarantine-tableaus-household-items-turn-into-art-history-props |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=PBS NewsHour |زمان=en-us}}</ref> گابرێلا گۆنزالێز دێلۆسۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Homage to Frida Kahlo (self-portrait) by Gabriela Gonzalez Dellosso |ناونیشان=https://www.artrenewal.org/artworks/homage-to-frida-kahlo-self-portrait/gabriela-gonzalez-dellosso/68054 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Art Renewal Center |زمان=en}}</ref> یاسوماسا مۆریمورا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=An Inner Dialogue with Frida Kahlo {{!}} PAMM {{!}} Pérez Art Museum Miami |ناونیشان=https://www.pamm.org/photography/photograph/inner-dialogue-frida-kahlo |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٠ |وێبگە=www.pamm.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809075809/https://www.pamm.org/photography/photograph/inner-dialogue-frida-kahlo |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کریس مێلۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why a California Artist Is Taking the Frida Kahlo Corporation to Court |ناونیشان=https://www.kqed.org/news/11793388/why-a-california-artist-is-taking-the-frida-kahlo-corporation-to-court |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=KQED |زمان=en-us}}</ref> ڕوپەرت گارسیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida Kahlo / Rupert Garcia '75. |ناونیشان=https://www.loc.gov/item/2014645245/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> و کۆمەڵێکی دیکە. == پێشانگا تاکەکەسییەکان == * ٨ی شوبات - ١٢ی ئایاری ٢٠١٩، پێشانگای ''فریدا کالۆ: دەکرێت ڕوواڵەتەکان فێڵێک بن'' لە مۆزەخانەی برووکلین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Whitney |یەکەم=William |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Frida Kahlo: Appearances Can Be Deceiving |ناونیشان=https://brooklynrail.org/2019/04/artseen/Frida-Kahlo-Appearances-Can-Be-Deceiving |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Brooklyn Rail |زمان=en-US}}</ref> * ١٦ی حوزەیران - ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، مۆزەخانەی ئەلبەر و ڤیکتۆریا، لە [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=V&A · Frida Kahlo: Making Her Self Up |ناونیشان=https://www.vam.ac.uk/exhibitions/frida-kahlo-making-her-self-up |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Victoria and Albert Museum |زمان=en}}</ref> * ٢ی شوبات - ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨، پێشانگای فریدا کالۆ لە والکر ئارت سەنتەر. * ٢٠ی شوبات - ١٨ی ئایاری ٢٠٠٨، مۆزەخانەی ھونەر لە فیلادلفیا. * ١٦ی حوزەیران - ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨، مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن لە [[سان فرانسیسکۆ]]. * ١٩٥٣، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی لە مەکسیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sánchez |یەکەم=Marta |سەردێڕ=Frida Kahlo: Biography, Works and Exhibitions |ناونیشان=https://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/35-artists/41819-frida-kahlo-biography-works-and-exhibitions |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Alejandra de Argos |زمان=en-gb}}</ref> * ١–١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨، یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی فریدا و یەکەم بەشداربوونی لە مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. نزیکەی نیوە لەو تابلۆیانەی ھێنابووی بۆ نمایشکردن فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MoMA {{!}} A Close Look: Frida Kahlo’s Fulang-Chang and I |ناونیشان=https://www.moma.org/explore/inside_out/2009/12/03/a-close-look-frida-kahlo-s-fulang-chang-and-i/#more-185 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.moma.org}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == '''Citations''' {{سەرچاوەکان|٣}} '''بیبلیۆگرافی''' {{refbegin||colwidth=30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Albers |یەکەم=Patricia |سەردێڕ=Shadows, Fire, Snow: The Life of Tina Modotti |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٣٥١٤-٤}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Anderson |یەکەم=Corrine |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Remembrance of an Open Wound: Frida Kahlo and Post-revolutionary Mexican Identity |ناونیشان=http://eccwhp.org/research/154w4b.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=South Atlantic Review |بەرگ=٧٤|issue=4 |پەڕەکان=١١٩–١٣٠|jstor=41337719 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617063534/http://eccwhp.org/research/154w4b.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation |ناونیشان=https://archive.org/details/imagingherselves0000anko |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥٦٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Tate Modern]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=Frida Kahlo: The Fabric of Her Art}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ankori |یەکەم=Gannit |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Reaktion Books]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٢٣-١٩٨-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahlo0000anko}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Baddeley |یەکەم=Oriana |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ='Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult |ناونیشان=https://gen2.ca/DBHS/Art/1360274.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Oxford Art Journal |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |بەرگ=١٤|پەڕەکان=١٠–١٧|doi=10.1093/oxartj/14.1.10 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170810221534/https://gen2.ca/DBHS/Art/1360274.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baddeley |یەکەم=Oriana |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=Reflecting on Kahlo: Mirrors, Masquerade and the Politics of Identification}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bakewell |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=١٩٩٣|سەردێڕ=Frida Kahlo: A Contemporary Feminist Reading |ناونیشان=https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3346753.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Frontiers: A Journal of Women Studies]] |بەرگ=XIII |issue=3 |پەڕەکان=١٦٥–١٨٩; illustrations, ١٣٩–١٥١|doi=10.2307/3346753 |jstor=3346753 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809095503/https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3346753.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bakewell |یەکەم=Elizabeth |سەردێڕ=The Concise Encyclopedia of Mexico |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٣٧-٨|editor-last=Werner |editor-first=Michael S. |پەڕەکان=٣١٥–٣١٨|chapter=Frida Kahlo |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VeI4CQAAQBAJ&pg=PA315}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barson |یەکەم=Tanya |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter='All Art is At Once Surface and Symbol': A Frida Kahlo Glossary}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Berger |یەکەم=John |سەردێڕ=The Shape of a Pocket |بڵاوکەرەوە=[[Bloomsbury]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٧٥-٥٨١٠-١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Beck |یەکەم=Evelyn Torton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kahlo's World Split Open |ناونیشان=http://www.evibeck.com/uploads/Kahlo_s_World_Split_Open.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Feminist Studies]] |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٥٤–٨١|doi=10.2307/20459065 |jstor=20459065 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180820082644/http://www.evibeck.com/uploads/Kahlo_s_World_Split_Open.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Block |یەکەم=Rebecca |دوایین٢=Hoffman-Jeep |یەکەم٢=Lynda |ڕێکەوت=١٩٩٨–١٩٩٩|سەردێڕ=Fashioning National Identity: Frida Kahlo in "Gringolandia" |ناونیشان=https://www.csus.edu/indiv/o/obriene/art111/readings/frida%20kahlo%20in%20gringoland.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=١٩|issue=2 |پەڕەکان=٨–١٢|doi=10.2307/1358399 |jstor=1358399 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160509173844/https://www.csus.edu/indiv/o/obriene/art111/readings/frida%20kahlo%20in%20gringoland.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Budrys |یەکەم=Valmantas |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Neurological Deficits in the Life and Work of Frida Kahlo |journal=[[European Neurology]] |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٤–١٠|doi=10.1159/000091136 |issn=0014-3022 |pmid=١٦٤٣٢٣٠١|doi-access=free}} {{free access}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Burns |یەکەم=Janet M.C. |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Looking as Women: The Paintings of Suzanne Valadon, Paula Modersohn-Becker and Frida Kahlo |ناونیشان=http://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5167 |journal=Atlantis |بەرگ=١٨|issue=1–2 |پەڕەکان=٢٥–٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210227102033/https://journals.msvu.ca/index.php/atlantis/article/view/5167 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{free access}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrus |یەکەم=Christina |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=The Life of Frida Kahlo}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrus |یەکەم=Christina |سەردێڕ=Frida Kahlo: 'I Paint my Reality' |بڵاوکەرەوە=[[Thames & Hudson]] |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٣٠١٢٣-٤|زنجیرە='[[Découvertes Gallimard|New Horizons]]' series |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Castro-Sethness |یەکەم=María A. |ڕێکەوت=٢٠٠٤–٢٠٠٥|سەردێڕ=Frida Kahlo's Spiritual World: The Influence of Mexican Retablo and Ex-Voto Paintings on Her Art |ناونیشان=https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3566513.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٢١–٢٤|doi=10.2307/3566513 |jstor=3566513 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154100/https://www.gen2.ca/DBHS/Art/3566513.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cooey |یەکەم=Paula M. |سەردێڕ=Religious Imagination and the Body: A Feminist Analysis |ناونیشان=https://archive.org/details/religiousimagina00cooe |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deffebach |یەکەم=Nancy |سەردێڕ=Heroes and Hero Cults in Latin America |بڵاوکەرەوە=[[University of Texas Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧١٤٨١-٦|editor-last=Brunk |editor-first=Samuel |chapter=Frida Kahlo: Heroism of Private Life |editor-last2=Fallow |editor-first2=Ben}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deffebach |یەکەم=Nancy |سەردێڕ=María Izquierdo and Frida Kahlo: Challenging Visions in Modern Mexican Art |ناونیشان=https://archive.org/details/mariaizquierdofr0000deff |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٧٢٤٢-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dexter |یەکەم=Emma |سەردێڕ=Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=Tate Modern |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=١-٨٥٤٣٧-٥٨٦-٥|editor-last=Dexter |editor-first=Emma |chapter=The Universal Dialectics of Frida Kahlo}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Friis |یەکەم=Ronald |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ="The Fury and the Mire of Human Veins": Frida Kahlo and Rosario Castellanos |ناونیشان=https://gen2.ca/DBHS/Art/20062973.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Hispania |بەرگ=٨٧|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦١|doi=10.2307/20062973 |jstor=20062973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154301/https://gen2.ca/DBHS/Art/20062973.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Helland |یەکەم=Janice |ڕێکەوت=١٩٩٠–١٩٩١|سەردێڕ=Aztec Imagery in Frida Kahlo's Paintings: Indigenity and Political Commitment |ناونیشان=http://eccwhp.org/research/154w4g.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Woman's Art Journal]] |بەرگ=١١|issue=5 |پەڕەکان=٨–١٣|jstor=3690692 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706154926/http://eccwhp.org/research/154w4g.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrera |یەکەم=Hayden |ناونیشان=https://archive.org/details/frida00hayd |سەردێڕ=Frida: A Biography of Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kettenmann |یەکەم=Andrea |سەردێڕ=Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[Taschen]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٢٢٨-٥٩٨٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lindauer |یەکەم=Margaret A. |سەردێڕ=Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo |بڵاوکەرەوە=[[University Press of New England]] |ساڵ=١٩٩٩}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Mahon |یەکەم=Alyce |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Lost Secret: Frida Kahlo and The Surrealist Imaginary |ناونیشان=https://repository.asu.edu/attachments/107983/content/JSA_VOL5_NO1_Pages33-54_Mahon.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Surrealism and the Americas |بەرگ=٥|issue=1–2 |پەڕەکان=٣٣–٥٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180418093138/https://repository.asu.edu/attachments/107983/content/JSA_VOL5_NO1_Pages33-54_Mahon.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marnham |یەکەم=Patrick |ناونیشان=https://archive.org/details/dreamingwithhise00marn_0 |سەردێڕ=Dreaming with His Eyes Open: A Life of Diego Rivera |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٢٤٠٨-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Pankl |یەکەم=Lis |دوایین٢=Blake |یەکەم٢=Kevin |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Made in Her Image: Frida Kahlo as Material Culture |journal=Material Culture |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٠|s2cid=34207297}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Panzer |یەکەم=Mary |سەردێڕ=The Covarrubias Circle: Nickolas Muray's Collection of Twentieth-Century Mexican Art |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٥٨٨-٣|editor-last=Heinzelman |editor-first=Kurt |chapter=The Essential Tact of Nickolas Muray}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Theran |یەکەم=Susan |سەردێڕ=Leonard's Price Index of Latin American Art at Auction |بڵاوکەرەوە=Auction Index, Inc. |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-١٥٠٨٦-١}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Udall |یەکەم=Sharyn |ڕێکەوت=Autumn 2003 |سەردێڕ=Frida Kahlo's Mexican Body: History, Identity, and Artistic Aspiration |ناونیشان=http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,Frida,ArtisticAspiration,byUdall,2004.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Woman's Art Journal |بەرگ=٢٤|issue=2 |پەڕەکان=١٠–١٤|doi=10.2307/1358781 |jstor=1358781 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706155636/http://www.dalestory.org/LATINAMERICA/Mexico/KahloAndRivera/Kahlo,Frida,ArtisticAspiration,byUdall,2004.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wollen |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Paris/Manhattan: Writings on Art |ناونیشان=https://archive.org/details/parismanhattanwr0000woll |بڵاوکەرەوە=[[Verso]] |ساڵ=٢٠٠٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zamora |یەکەم=Martha |ناونیشان=https://archive.org/details/fridakahlobrusho0000zamo |سەردێڕ=Frida Kahlo: The Brush of Anguish |بڵاوکەرەوە=[[Chronicle Books]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٧٠١-٧٤٦-٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kahlo |یەکەم=Frida |ناونیشان=https://archive.org/details/diaryoffridakahl00kahl/page/295 |سەردێڕ=The diary of Frida Kahlo: an intimate self-portrait |بڵاوکەرەوە=H.N. Abrams; La Vaca Independiente S.A. de C.V. |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٩-٣٢٢١-٠|شوێن=New York and Mexico |پەڕەکان=[https://archive.org/details/diaryoffridakahl٠٠kahl/page/٢٩٥ ٢٩٥]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons}} * {{Official website|http://www.fkahlo.com/}} * [https://www.moma.org/artists/2963 فریدا کالۆ] - فریدا کالۆ لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت. * {{Britannica|309679}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=فریدا کالۆ |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06125zc |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زنجیرە=[[In Our Time (radio series)|In Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[BBC Radio 4]] |format=mp3}} * [https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-kahlo کالۆ لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ژنان لە ھونەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111010829/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-kahlo |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ }} * [http://arthistoryarchive.com/arthistory/surrealism/Frida-Kahlo.html تابلۆکانی کالۆ لە ئەرشیڤی مێژووی ھونەر] * [https://www.sfmoma.org/artwork/36.6061/ تابلۆکانی فریدا کالۆ لە مۆزەخانەی مۆدێرن ئارتی سان فرانسیسکۆ] * [https://m.soundcloud.com/antena-radio-imer/frida_kahlo_voz ئەمە دەشێت دەنگی تۆمارکراوی کالۆ بێت بەپێی بەشی کەلتووری مەکسیک] * [https://nmwa.org/wp-content/uploads/2020/01/4.3.4.2-frida_kahlo_papers_1907-1954.pdf توێژینەوەیەک لەسەر فریدا کالۆ] لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ژنان لە ھونەر {{فریدا کالۆ}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ھونەرەکان|مەکسیک|مەغریب}} {{Authority control}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٧٧٣١٣٩|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢١}} [[پۆل:کۆمۆنیستە مەکسیکییەکان]] [[پۆل:وێنەکێشە مەکسیکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧]] [[پۆل:ھونەرمەندانی خاوەن پێداویستیی تایبەت]] [[پۆل:ھونەرمەندانی سوریالیزم]] [[پۆل:ژنانی مەکسیکی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی مەکسیکۆ سیتی]] [[پۆل:فریدا کالۆ]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ]] [[پۆل:ھونەرمەندە ژنە مەکسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز]] [[پۆل:کەمتوانی]] [[پۆل:ستالینیزم]] nhkp7x3wn5826wxtck0npsmm5mjbbq0 0 40283 1582672 1571601 2026-05-10T11:23:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582672 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''میلان''' یەکێکە لە [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکان کە بە [[کورمانجی|زمانی کوردی کورمانجی]] دەدوێن و شوێنی ژیانی ئەوان [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]ی [[ئێران|ئێرانە]]. == مێژوو == زووترین ئاماژە بە میلان لە [[ماکۆ]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.academia.edu/35882840|سەردێڕ= Şâfiîliğin_Kuzey_Mezopotamyada_Yayılmasında_Mervânîlerin_Rolü|دوایین١= Baluken|یەکەم١= Yusuf}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.academia.edu/35882840 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەڵام تاوەکوو سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە سەدەی ١٦دا نەبووبوونە خاوەن ناوبانگ. ناویان لە تۆمارە باجییەکاندا ھاتووە کە لە [[دێرسیم]] بە ناوی میللی بچووک و گەورە بوونیان ھەبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ھەروەھا کۆکەرەوەی باجی ناوچەی [[مێردین]] بوون.<ref>Winter, Stefan. "Les Kurdes de Syrie dans les archives ottomanes (XVIIIe siècle)." Études Kurdes 10 (2009)</ref> لە سەرەتای سەدەی ١٧ەوە، عوسمانییەکان چەندین جار ھەوڵیان دا میلان نیشتەجێ بکەن، تەنانەت نازناوی «ئیسکان باشی»یان سەرۆکی نیشتەجێکردنیان پێبەخشین.<ref>Winter Stefan. "The Province of Raqqa under Ottoman Rule, 1535-1800: A Preliminary Study." Journal of Near Eastern Studies 68, no. 4 (2009): 255. University of Chicago Press.|doi=https://doi.org/10.1086/649610|</ref> لە ساڵی ١٧٥٨دا عوسمانییەکان ترسیان ھەبوو لەوەی کەلەش ئەڤدۆ (کەلەش عەبدی) سەرۆکی میللی ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە دۆڵی [[خابوور (فورات)|خابوور]] بدات، و لە ساڵی ١٨٠٠دا تەیموور پاشای میللی نەوەی ئەویان وەک پارێزگاری [[ڕەققە]] دەستنیشان کرد وەک ھەوڵێک بۆ سنووردارکردنی تەماحەکانی؛ بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٩دا، میللییەکان وردە وردە پێگەکەیان لەدەست دا و لە کاتی چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]]دا کەوتنە ژێر گوشاری حکوومەتی عوسمانییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Winter |یەکەم١=Stefan |سەردێڕ=The Other Nahdah: The Bedirxans, the Millîs, and the Tribal Roots of Kurdish Nationalism in Syria |journal=Oriente Moderno |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بەرگ=٨٦|issue=3 |پەڕەکان=٤٦١–٤٧٤|doi=10.1163/22138617-08603003}}|</ref> ھەندێکیان بۆ [[ڕەققە]] ڕاگوێزران، کە پێشتر ھەندێک لە سەرکردە خێڵەکییەکانی میلان بووبوونە دەسەڵاتداری [[دی فاکتۆ]]ی ناوچەکە. بەم شێوەیە، زۆرێک لە خێزانە ناودارەکانی ڕەققە دەتوانن ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ میلان بگەڕێننەوە، ھەرچەندە ئەمانە زیاتر لە کۆتایی سەدەی ١٩دا تێکەڵ بووبوون.<ref>Ababsa, Myriam. "Mise en Valeur Agricole et Contrôle Politique de la Vallée de l’Euphrate (1865-1946): étude des Relations Etat, Nomades et Citadins dans le Caza de Raqqa." Bulletin d’Etudes Orientales 53-54, no. 1-2 (2002): 459-488.</ref> بەناوبانگترین سەرۆکیان [[ئیبراھیم پاشای میللی|ئیبراھیم پاشا]] بوو، کە لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٨ سەرکردایەتی خێڵەکەی دەکرد. ئەو بەشداری کرد لە بونیادنانی [[وێرانشار]]، و سەرکردەی [[سوارەی حەمیدیە]] بوو، بەڵام لە کاتی کۆمەڵکوژیی مەسیحییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، پەنای بۆ مەسیحییەکان دا و لە دژی عوسمانییەکان ڕاپەڕی.<ref>Joost Jongerden, "Elite Encounters of a Violent Kind: Milli Ibrahim Paşa, Ziya Gökalp and Political Struggle in Diyarbekir at the Turn of the 20th Century," in Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915, eds. Joost Jongerden & Jelly Verheij (Leiden: Brill, 2012), 64.</ref> == ئەفسانە == میلان، لەگەڵ زیلان، لەلایەن زۆرێک لە خێڵەکانەوە وەک خێڵی ئەفسانەیی دایک و باوک دادەنرێن. بەپێی وتەی [[مارک سایکس|سایکس]]،<ref>Sykes, Mark. "The kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> ڕوونکردنەوەکەی خودی ئیبراھیم پاشا بەم شێوەیە بووە: «ساڵان و ساڵان لەمەوپێش [[کوردەکان]] بۆ دوو لق دابەش ببوون، [[میلان، ماکۆ|میلان]] و [[زیلان]]؛ ١٢٠٠ خێڵی میلان ھەبوون، بەڵام خودا لێیان ناڕازی بوو و بە ھەموو لایەکدا بڵاوەیان پێکرا، ھەندێکیان نەمان، ھەندێکی تریان مانەوە؛ ئەوانەی ماونەتەوە وەک سەرۆکی میلان ڕێزم لێ دەگرن.» گۆڕانکارییەک لقی سێیەم زیاد دەکات، کە بابە کوردییە. بەپێی وەشانێکی ئەفسانەکە، میلان لە دێرسیم نیشتەجێ بوون، بەڵام [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] فەرمانی بە ھەندێکیان کرد نیشتەجێ بن و خانوو دروست بکەن، و ئەوانی تریش بەرەو باشوور کۆچ بکەن.<ref>Sykes, Mark. "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> وەشانێکی تری ئەفسانەکە ھەیە، وەک ئەوەی [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]] گێڕاوییەتییەوە. تێیدا باپیری کوردەکان پیاوێک بووە بە ناوی «کورد» کە لەسەر چیاکان ژیاوە و لە کاتی بەفرێکی زۆردا گیانی لەدەستداوە؛ تەنیا دوو لە کوڕەکانی ڕزگاریان بووە، یەکیان ناوی میل بووە، ئەوی تریان زیل.<ref>Jason james, "turks in history ," ata turk, sumer 2008, 23: 23-27</ref> کەسایەتییەکی نیمچە مێژوویی ناوداری [[ئێزیدی]] لە [[چاند]]ی کوردیدا، دەروێشی عەڤدی، لە خێڵی شەرقی سەر بە میلان بووە.<ref>Filiz, Mehmet Ş. "Xebatek li ser Destana Dewrêşê Evdî." Thesis, Mardin Artuklu University, 2014.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کورمانج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [https://web.archive.org/web/20170511053256/https://fa.wikipedia.org/wiki/ایل_میلان ویکیپیدیای فارسی] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] t7xqtc0itcbkleijtyrqav1m34uh2w7 0 40935 1582671 1482225 2026-05-10T11:17:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582671 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''میشێل عەفلەق''' (١٩١٠، [[دیمەشق]] – ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩، [[بەغدا]])، فەیلەسووفێکی سووری بوو و ھەڵگری بیروباوەڕی [[سۆسیالیزم]] بووە و بە [[ناسیۆنالیزم]]ی [[عەرەب]] دادەنرێت و یەکێکیشە لە دامەزرێنەرانی [[حیزبی بەعس]]ی سۆسیالیزمی؛ و لە بنەماڵەی «ئارتووکدی»یەکانە و لە [[زانکۆی سۆربۆن]] لە [[فەڕەنسا]] خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=یەکێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان |ناونیشان=http://www.zanayan.org/to_print.php?id=1379&section=7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.zanayan.org}}</ref> عەفلەق لە خێزانێکی چینی ناوەند لە دیمەشقی پایتەختی [[سووریا]] لەدایکبووە، و لە [[زانکۆی سۆربۆن]]ی فەرەنسی خوێندوویەتی، لەوێ ھاوڕێی سیاسیی داھاتووی خۆی، [[سەلاحەددین بیتار]]ی ناسیوە. عەفلەق لە ساڵی ١٩٣٢ گەڕایەوە بۆ سووریا و ژیانی سیاسیی خۆی لە سیاسەتی شیووعییدا دەستپێکرد. بووە چالاکوانێکی شیووعیی، بەڵام پەیوەندییەکانی لەگەڵ بزووتنەوەی شیووعیی پچڕاند دوای ئەوەی [[حیزبی شیووعیی سووری-لوبنانی]] پشتیوانی لە سیاسەتە داگیرکارییەکانی فەرەنسا کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٤٠، عەفلەق و بیتار بزووتنەوەی ژیانەوەی عەرەبییان دامەزراند (کە دواتر ناونرا [[حیزبی بەعس|بزووتنەوەی بەعسی عەرەبی]]، و ناوەکەی لە گرووپەکەی [[زەکی ئەرسووزی]]یەوە وەرگرت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=ساڵڕۆژی ڕوخانی حیزبی بەعس و داگیرکردنی ئێراق|ناونیشان=https://aza-press.com/?p=2723|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ئازا پرێس سەکۆی ڕاستییەکان و ڕەخنەی ڕادیکاڵە}}{{بەستەری مردوو|url=https://aza-press.com/?p=2723 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بزووتنەوەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە ساڵی ١٩٤٧دا بزووتنەوەی بەعسی عەرەبی لەگەڵ ڕێکخراوەکەی زەکی ئەرسووزی کە ھەمان ناوی ھەبوو (بەعسی عەرەبی)یەکیانگرت بۆ دامەزراندنی حیزبی بەعسی عەرەبی. عەفلەق وەک ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری حیزب ھەڵبژێردرا و بە «عەمید» (واتە سەرکردە) ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=زیھنیەتی فاشیزم، لە بەعسەوە تا عێراقی ئەمڕۆ |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/opinion/843427/زیھنیەتی-فاشیزم-لە-بەعسەوە-تا-عێراقی-ئەمڕۆ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=زیھنیەتی فاشیزم، لە بەعسەوە تا عێراقی ئەمڕۆ}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٢ [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی عەرەبی]] لەگەڵ [[حیزبی سۆسیالیستی عەرەبی]] کە [[ئەکرەم حۆرانی]] لە ساڵی ١٩٥٠ دایمەزراندبوو، یەکیگرت و حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆسیالیستییان پێکھێنا. میشێل عەفلەق لە ساڵی ١٩٥٤ بە سەرکردەی حیزب ھەڵبژێردرا. لە ماوەی ناوەڕاست و کۆتایییەکانی پەنجاکانی سەدەی بیستەمدا، حیزب دەستیکرد بە پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتی میسر، جەمال عەبدولناسر، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی دامەزراندنی کۆماری یەکگرتووی عەرەبی. جەمال عەبدولناسر ناچاری کرد عەفلەق حیزبەکە ھەڵبوەشێنێتەوە، ئەویش بەبێ ڕاوێژکردن لەگەڵ ئەندامان ئەو کارەی کرد. ماوەیەکی کەم دوای جیابوونەوەکەی ساڵی ١٩٦١، عەفلەق دووبارە بە ئەمینداری گشتیی سەرکردایەتیی نەتەوەیی حیزبی بەعس ھەڵبژێردرایەوە. دوای کودەتای ٨ی ئازاری ١٩٦٣، پێگەی عەفلەق لەناو حیزبدا لاواز بوو، تا لە ساڵی ١٩٦٥ ناچارکرا دەست لە پۆستەکەی وەک سەرکردە بکێشێتەوە. لە کاتی کودەتای سووریای ساڵی ١٩٦٦دا، عەفلەق لەکارخرا، کە بووە ھۆی جیابوونەوە لەناو حیزبی بەعسدا. دواتر میشێل عەفلەق ھەڵات بۆ لوبنان و پاشان ڕووی لە عێراق کرد و لە ساڵی ١٩٦٨ بە ئەمینداری گشتیی سەرکردایەتیی حیزبی بەعس لە [[عێراق]] ھەڵبژێردرا، بەڵام لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا ھیچ دەسەڵاتێکی ڕاستەقینەی نەبوو و لە ھەمان پۆستدا مایەوە تا کۆچی دوایی لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=10178&Jor=2 |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=10178&Jor=2 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=westganews.net}}</ref> تیۆرییەکانی عەفلەق سەبارەت بە کۆمەڵگا، ئابووری و سیاسەت، کە بە کۆی گشتی بە بەعس ناسراوە، پێی وایە کە جیھانی عەرەبی پێویستی بە یەکگرتن ھەیە لە یەک نەتەوەی [[عەرەب]]یدا بۆ گەیشتن بە دۆخێکی پێشکەوتووی گەشەسەندن. عەفلەق ڕەخنەی لە ھەردوو سیستمی سەرمایەداری و شیووعی و تێڕوانینەکانی کاڕڵ مارکس گرت کە [[ماتریاڵیزم]]ی دیالێکتیکی بە تەنھا ڕاستی دەزانی. فیکری بەعسی بە شێوەیەکی بەرچاو جەختی لەسەر ئازادی و سۆسیالیزمی عەرەبی دەکردەوە – واتە [[سۆسیالیزم]]ێک بە خەسڵەتی عەرەبییەوە، کە بەشێک نەبوو لە بزووتنەوەی سۆسیالیستیی نێونەتەوەیی وەک چۆن لەلایەن ڕۆژاواوە پێناسە کرابوو. عەفلەق باوەڕی بە جیاکردنەوەی ئایین لە دەوڵەت ھەبوو و باوەڕێکی پتەوی بە [[دنیاخوازی|عەلمانییەت]] ھەبوو، بەڵام دژی بێئایینی بوو. سەرەڕای ئەوەی مەسیحی بوو، باوەڕی وابوو کە [[ئیسلام]] بەڵگەی "بلیمەتیی عەرەبی"یە، و سەرسام بوو بە ڕێکخستن و ئایدیۆلۆژیای حیزبی سووریی نەتەوەییی کۆمەڵایەتی بە سەرۆکایەتیی ئەنتۆن سەعادە. دوای جیابوونەوەی حیزبی بەعس لە ساڵی ١٩٦٦، سەرکردایەتیی حیزبی بەعس لە سووریا عەفلەقیان بە دزینی بیرۆکەکانی زەکی ئەرسووزی تۆمەتبار کرد و بە "دز" وەسفیان کرد. لە بەرامبەردا، سەرکردایەتیی حیزبی بەعس لە عێراق ئەو تۆمەتانەیان ڕەتکردەوە و باوەڕیان وا نییە کە ئەرسووزی لە بنەڕەتدا بەشداریی لە فیکری بەعسیدا کردبێت. سەرەڕای ئەوەش، سەددام حوسێن - بەبێ پێشکەشکردنی ھیچ بەڵگەیەک - وتی کە عەفلەق پێش مردنی بە نھێنی موسڵمان بووە، و ھیچ کاردانەوەیەک لەلایەن خێزانەکەی یان ھاوڕێکانییەوە لەسەر ئەوە نەبوو. لە چاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەوانیدا کە ئەلعەرەبییە نێت لە ٧ی ئایاری ٢٠٠٧ لەگەڵ ئەیادی کوڕی میشێل عەفلەق بڵاوی کردەوە، ئەلعەرەبییە نێت ئاماژەی بەوەدا کە "خێزانی میشێل عەفلەق، دامەزرێنەری حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆسیالیستی، دووپاتیان کردەوە کە نامەیەکی بەجێھێشتووە کە تێیدا موسڵمانبوونی خۆی ڕاگەیاندووە، و لە فڕۆکەیەکدا نووسیویەتی کە تووشی کێشەیەکی تەکنیکی بووە لە ئاسماندا لەسەر بەغدا لە ساڵی ١٩٨٠، و ئاراستەی سەرۆکی عێراق سەددام حوسێنی کردووە." ئەیادی کوڕی میشێل وتی کە باوکی لە گەشتێکدا بووە لە پاریسەوە بۆ بەغدا و لەو کاتەدا کێشەیەکی تەکنیکی لە فڕۆکەکەدا ڕوویداوە، بۆیە میشێل نامەیەکی نووسیوە بۆ سەددام حوسێن و تێیدا نووسیویەتی "ئەگەر ھەر ڕووداوێکم بەسەر بێت، ئەوا من لەسەر ئایینی [[ئیسلام]] دەمرم؛ و شایەتی دەدەم کە ھیچ خوایەک نییە جگە لە [[اللە]] و [[محەممەد]]یش پێغەمبەری اللەیە." ئەیاد وتی باوکی میشێل لە کۆتایی نامەکەدا بە ناوی ئەحمەد میشێل عەفلەق واژووی کردووە و مێژووەکەی ١٢ی تەممووزی ١٩٨٠ بووە. ئەیاد وتی: "لە ساڵی ١٩٩٥ نامەکەم لەناو ئەو قورئانەدا دۆزییەوە کە باوکم لەگەڵ خۆی ھەڵیگرتبوو لە فڕۆکەکەدا، بۆیە نامەیەکم بۆ سەرۆک [[سەددام حوسێن]] نارد و پێم ڕاگەیاند، ھەروەھا نامەکەی باوکیشمم بۆ نارد. دوای ئەوە، سەرکردایەتیی عێراق بڕیاریاندا لە گۆڕستانێک لە [[بەغدا]] داینێن." ماڵپەڕی ئەلحەقیقە ئەلدووەلییە دەقی ئەو نامەیەی بڵاوکردەوە کە ئەیادی کوڕی میشێل عەفلەق بۆ سەرۆک سەددام حوسێنی ناردبوو و تێیدا نووسیبووی "بەرێز سەرۆک فەرماندە [[سەددام حوسێن]]، خوا بتانپارێزێت، و سڵاو و ڕێزێکی زۆر، ھاوپێچ لەگەڵ ئەمەدا بەڵگەنامەیەک بە خەتی باوکمان ڕەحمەتی لێبێت دەنێرم، کە لەنێو لاپەڕەکانی یەکێک لە نوسخەکانی قورئانی پیرۆزدا دۆزیومانەتەوە. ئێمە وەک خێزان بڕیارماندا بەھۆی گرنگییەکەیەوە بۆ بەرێزتان بینێرین. لەگەڵ ڕێزدا، ١٩ی ئازاری ١٩٩٥." ئەیاد سەبارەت بە گۆڕی باوکی لە بەغدا وتی: "ھەندێک ڕاپۆرت باس لەوە دەکەن کە گۆڕەکە ھەڵکەنراوە و وێران کراوە." == سەرەتای ژیان == میشێل عەفلەق لە گەڕەکی مەیدان لە دیمەشق لە خێزانێکی چینی ناوەندی [[ئۆرتۆدۆکس|مەسیحیی ئۆرتۆدۆکس]] لەدایکبووە. بنەماڵەی باوکی، یووسف عەفلەق، لقێک بوون لە بنەماڵەی دەبوو عەسلە لە ڕەشایا ئەلوادی (ئێستا لە [[لوبنان]]ە)، لەکاتێکدا ڕەچەڵەکی دایکی، ڕەسمییە زەیدان، دەگەڕێتەوە بۆ [[حومس]]. گەورەبوونی لە گەڕەکی مەیدان کە بە ئازایەتی و بەشداریکردنی لە ڕووداوەکاندا ناسرابوو (وەک خەبات لە [[فەلەستین]] و دامەزراندنی حکوومەتی عەرەبیی فەیسەڵی) کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر منداڵی و گەورەبوون و ئارەزووەکانی ھەبوو. خوێندنی لە قوتابخانە فەرەنسییەکان لە سووریا وەرگرتووە کە لەژێر [[ژێرفەرمانی فەڕەنسا لەسەر لوبنان|ژێرفەرمانیی فەرەنسی]] بوو لەسەر سووریا و [[لوبنان]]. == دەستپێک و چالاکییەکان == میشێل لەسەر کورسییەکانی خوێندن دەرکەوت و لەگەڵ ھاوڕێکەی [[سەلاحەددین بیتار]] چوو بۆ [[پاریس]] بۆ ئەوەی بچێتە [[زانکۆی سۆربۆن]]، لەوێ بیرۆکە حیزبییەکانی خۆی داڕشت. لە پاریس، عەفلەق چووە ناو کۆمەڵەی عەرەبیی سووری (کە داوای سەربەخۆیی و بەرگری لە فەلەستین و یەکێتیی عەرەبیی گشتگیری دەکرد) و کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی عەرەبی (کە تا ئێستاش گرنگی بە کاروباری [[ئەدەب]] و مێژووی عەرەبی دەدات). عەفلەق کاریگەریی بزووتنەوەی ژیانەوەی ئیتاڵی بە سەرۆکایەتیی جۆزێپێ مازینی لەسەر بوو، بۆیە ئامانجەکانی ئەو بزووتنەوەیەی گواستەوە بۆ واقیعی عەرەبی. فیکری بەعسی لەدایکبووی ڕۆشنبیریی میشێل عەفلەق نەبوو، بەڵکو عەفلەق بیرۆکەی ژیانەوەی ئیتاڵیی بە ئامانجەکانییەوە (یەکێتی - ئازادی - سەربەخۆیی) ھێنا؛ و لەبەر ئەوەی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی بە شێوەیەکی ڕێژەیی سەربەخۆییان بەدەستھێنابوو، عەفلەق بنەمای سۆسیالیزمی تێکەڵ کرد بۆ ئەوەی جیاوازییەکی سادە لەگەڵ بیرۆکەکەی مازینی (ژیانەوەی ئیتاڵی) دروست بکات. دوای گەڕانەوەی بۆ سووریا لە ساڵی ١٩٣٣، عەفلەق و بیتار وەک مامۆستا کاریان کرد و دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی بیرۆکەکانیان لەنێو خوێندکاران و گەنجاندا و لە ناوەندی سیاسیدا چالاک بوون. لە ساڵی ١٩٤٢ دەستیان لە کار کێشایەوە و بە تەواوی خۆیان بۆ خەباتی فیکری و سیاسی و نەتەوەیی تەرخان کرد. میشێل عەفلەق و سەلاحەددین بیتار لە فەرەنسا تووشی کۆمەڵێک کاریگەریی ڕۆشنبیری بوون کە کاریگەریی جیاوازی لەسەریان بەجێھێشت. پاشان کاتێک گەڕانەوە بۆ نیشتمان، تووشی کاریگەریی ناوخۆیی، نەتەوەیی، ئایینی و سیاسیی جیاوازیش بوون. ئەنجامی ئەم کاریگەرییە ناوخۆیی و دەرەکییە جیاوازانە ئەوە بوو کە ھەردووکیان کەوتنە ژێر باری «قەیرانێکی ڕۆحی و فیکریی قووڵ کە دوو ساڵی خایاند» و لەو ماوەیەدا لە ھەموو نووسینێک دابڕان. جەوھەری ئەو قەیرانەی کە میشێل عەفلەق لەو قۆناغەدا پێی دا تێدەپەڕی، ھەڵوێست بوو لە [[کۆمۆنیزم|شیووعییەت]] و [[حیزبی شیووعیی سووری]]. میشێل عەفلەق لەم بارەیەوە دەڵێت: «پێویست بوو بزووتنەوەکەمان لە یەکەم دەربڕینی بیرۆکەکەیدا ھەڵوێستێکی بنەڕەتی و دیاریکراوی لە شیووعییەت وەک تیۆرییەک کە بۆ جێبەجێکردن ئامادەکرابوو، و وەک تێڕوانینێک بۆ مرۆڤ، ھەبێت. چونکە شیووعییەت خۆی وەک پوختەی ئەو فەلسەفانەی کە مرۆڤایەتی ناسیوویەتی، و وەک ئایینێکی نوێ بۆ داھاتووی مرۆڤایەتی دەرخست؛ بۆیە دیاریکردنی ھەڵوێستمان لێی لەبەرچاوگرتنی ئەم ھۆکارانە بوو.» عەفلەق لە ساڵی ١٩٤١ یەکەم گرووپی سیاسیی ڕێکخراوی بە ناوی «الإحیاء العربی» (ژیانەوەی عەرەبی) پێکھێنا و یەکەم بەیاننامەی لە مانگی شوباتدا دەرکرد. ماوەیەکی کەم دواتر، ئەم گرووپە بنەما نەتەوەیییەکانی خۆی خستە بواری جێبەجێکردنەوە کاتێک پشتیوانیی خۆی بۆ ڕاپەڕینەکەی [[ڕەشید عالی گەیلانی]] لە عێراق دژی داگیرکاریی [[بەریتانیا]] لە ساڵی ١٩٤١ ڕاگەیاند، و «بزووتنەوەی یارمەتیدانی عێراق»ی دامەزراند. بە یارمەتیی سەلاحەددین بیتار و دکتۆر مەدحەت بیتار، کۆنگرەی دامەزراندن لە ٧ی نیسانی ١٩٤٧ لە دیمەشق بەسترا و میشێل عەفلەق بە عەمیدی حیزب ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٥٢دا حیزبی بەعسی عەرەبی لەگەڵ حیزبی سۆسیالیستی بە سەرۆکایەتیی [[ئەکرەم حۆرانی]] یەکیگرت و بوو بە [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆسیالیستی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Abdulghani, Jasim |ref=CITEREFAbdulghani1984 |سەردێڕ=Iraq & Iran: The Years of Crisis |بڵاوکەرەوە=[[Taylor & Francis]] |ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨–٠٨٠١٨٢٥١٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Ali, Tariq |ref=CITEREFAli2003 |سەردێڕ=The Clash of Fundamentalisms: Crusades, Jihads and Modernity |ناونیشان=https://archive.org/details/clashoffundament00alit |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Verso Paper|Verso]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨–١٨٥٩٨٤٤٥٧١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Benewick, Robert |نووسەر٢=Green, Phillip |ref=CITEREFBenewickGreen1988 |سەردێڕ=The Routledge Dictionary of Twentieth-century Political Thinkers |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨–٠٤١٥٠٩٦٢٣٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/routledgediction0000unse_v6p4}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Bengio, Ofra |سەردێڕ=Saddam's Word: Political Discourse in Iraq |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamswordpolit0000beng |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨–٠١٩٥١٥١٨٥٥|ref=CITEREFBengio1998}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Commins, Dean |سەردێڕ=Historical Dictionary of Syria |بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨–٠٨١٠٨٤٩٣٤١|ref=CITEREFCommins2004}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Curtis, Michel |ref=CITEREFCurtis1971 |سەردێڕ=People and Politics in the Middle East: The Arab-Israeli Conflict-Its Background and the Prognosis for Peace |بڵاوکەرەوە=[[Transaction Publishers]] |ساڵ=١٩٧١|ژپنک=٩٧٨–٠٨٧٨٥٥٠٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=George, Alan |ref=CITEREFGeorge2003 |سەردێڕ=Syria: Neither Bread nor Freedom |بڵاوکەرەوە=[[Zed Books]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨–١٨٤٢٧٧٢١٣٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Ginat, Rami |سەردێڕ=Syria and the Doctrine of Arab Neutralism: From Independence to Dependence |ref=CITEREFGinat2010 |بڵاوکەرەوە=[[Sussex Academic Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨–١٨٤٥١٩٠٠٨٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Harris, William |ref=CITEREFHarris1997 |سەردێڕ=Challenges to Democracy in the Middle East |بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٨٧٦-١٤٩-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Helms, Christine Moss |ref=CITEREFHelms1984 |سەردێڕ=Iraq: Eastern Flank of the Arab World |بڵاوکەرەوە=[[Brookings Institution Press]] |ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨–٠٨١٥٧٣٥٥٥٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Hopwood, Derek |سەردێڕ=Syria 1945–1986: Politics and Society |ref=CITEREFHopwood1988 |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨–٠٠٤٤٤٥٠٤٦٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/syria19451986pol0000hopw}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jabel, Kamel Abu |ref=CITEREFJabel1966 |سەردێڕ=The Arab Baʻth Socialist Party: History, Ideology, and Organization |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=١٩٦٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Kostiner, Joseph |سەردێڕ=Conflict and Cooperation in the Gulf Region |بڵاوکەرەوە=VS Verlag |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨–٣٥٣١١٦٢٠٥٨|ref=CITEREFKostiner1998}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Makiya, Kanan |سەردێڕ=Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq |ref=CITEREFMakiya1998 |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨–٠٥٢٠٢١٤٣٩٢|ناونیشان=https://archive.org/details/republicoffearpo00maki}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Moubayed, Sami M. |ref=CITEREFMoubayed2006 |سەردێڕ=Steel & Silk: Men and Women who shaped Syria 1900–2000 |بڵاوکەرەوە=Cune Press |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨–١٨٨٥٩٤٢٤١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Nohlen, Grotz |نووسەر٢=Grotz, Florian |نووسەر٣=Hartmann, Christof |ref=CITEREFNohlenFlorianHartmann2001 |سەردێڕ=Elections in Asia and the Pacific: a Data Handbook |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=٢٠٠١|بەرگ=١|ژپنک=٩٧٨–٠١٩٩٢٤٩٥٨٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Seale |یەکەم=Patrick |بەستەری نووسەر=Patrick Seale |ref=CITEREFSeale1990 |سەردێڕ=Asad: The Struggle for the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨–٠٥٢٠٠٦٩٧٦٣|ناونیشان=https://archive.org/details/asadofsyriastrug00seal}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Shair, Kamal |ref=CITEREFShair2006 |سەردێڕ=Out of the Middle East: The Emergence of an Arab Global Business |بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨–١٨٤٥١١٢٧١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Rabil, Robert |ref=CITEREFRabil2006 |سەردێڕ=Syria, the United States, and the War on Terror in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨–٠٢٧٥٩٩٠١٥٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Rabinovich, Itamar |ref=CITEREFRabinovich1972 |سەردێڕ=Syria under the Baʻth, 1963–66: the Army Party Symbiosis |بڵاوکەرەوە=[[Transaction Publishers]] |ساڵ=١٩٧٢|ژپنک=٩٧٨–٠٨٧٨٥٥١٦٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Reich, Bernard |ref=CITEREFReich1990 |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: a Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨–٠٣١٣٢٦٢١٣٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tucker, Spencer |ref=CITEREFTucker2010 |سەردێڕ=The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts |بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨–١٨٥١٠٩٩٤٧٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Tucker, Spencer |نووسەر٢=Roberts, Priscilla Mary |ref=CITEREFTuckerRoberts2008 |سەردێڕ=The Encyclopedia of the Arab–Israeli conflict: a political, social, and military history: A–F |بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨–١٨٥١٠٩٨٤١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Salem, Paul |سەردێڕ=Bitter Legacy: Ideology and Politics in the Arab World |ref=CITEREFSalem1994 |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٢٦٢٨-٢}} {{refend}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئاسیا|سۆشیالیزم|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|سووریا|شیعر|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Michel Aflaq}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمەڵناسانی سووری]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی]] [[پۆل:خەڵکی دیمەشق]] [[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] 65bh4f0qkzdl5pkr19w7wdwzavikaue 0 41158 1582601 1473722 2026-05-10T02:41:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582601 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = لۆکە زاھیر | وێنە = Loke Zahîr (Şanaz).jpg | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = شاناز | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = لۆکە | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩۸۸ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]] | بنەچە = {{ئاڵا|کوردستان}} | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = |ناوی باوک =زاھیر |ناوی دایک = | ئەلبوم = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''لۆکە زاھیر''' یان '''شاناز زاھیر''' (١۹۸۸ لە [[سلێمانی]] - )، خانمە [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژێکی]] [[کورد|کوردی]] خەڵکی [[باشووری کوردستان]]ە.<ref>[https://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=50913&Jor=25 لۆکە زاھیر بە ستایلێکی نوێ دەردەکەوێت]</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/culture/150220154 لۆکە روونکردنەوەی ھەیە]</ref> ==ژیان== لۆکە زاھیر لە گەڕەکی [[سەرکارێز]]ی شاری [[سلێمانی]] لە دایک بووە و لە ساڵی ٢٠٠٠ ھاتووە‌تە‌ ناو دونیای ھونە‌ر. لە‌ سە‌ر دە‌ستی ھونە‌رمە‌ند [[ھەڵکەوت زاھیر]] ھاتۆتە ناو دنیای ھونە‌ر و بە یە‌کێک لە چالاکترین ھونەرمەندە ژنەکانی کورد دادە‌نرێت.{{ژێدەر}}لە مناڵیە‌وە خولیای ھونە‌ری [[گۆرانیبێژی]] بووە‌. دواجار لە ساڵی ٢٠٠٨ دە‌ست بە‌ یەکەمین کارە‌کانی دە‌کات. یە‌کە‌مین بە‌رھە‌می خۆی وە‌ک کلیپ بڵاو دە‌کاتە‌وە بە‌ناوی (ترس) یە‌کێکە لە گۆرانی ناو ئە‌لبومی (sms) کە لەساڵی ٢٠٠٩ بڵاو کرایەوە. پێشوازیە‌کی زۆری لێکرا،{{بەڵگە}}لە‌ ساڵی ٢٠١٠ باشترین لاوی ساڵ ھە‌ڵبژێردرا{{ژێدەر}}لە‌ ھە‌مان ساڵدا دوو ئە‌لبومی بڵاو کردووە‌و خاوە‌نی زیاتر لە ١٥ کلیپ و زیاتر لە ٧٠ گۆرانییە. لە‌چە‌ندین سرودی نیشتمانی بە‌شداریووە‌و وە‌ک سرودی (بۆ کوردستان) بە ھاوبە‌شی چە‌ند ھونە‌رمە‌ندێک وە‌ک (پە‌یوە‌ند جاف، عە‌بدول قە‌ھار زاخۆیی، مۆنیکا، و میرا) ھە‌روە‌ھا سرودی سە‌ربە‌خۆبوون پە‌یامێکی گرنگ بوو بانگە‌وازی بۆ یە‌ک. ڕێزی ناو گە‌ل و سە‌ربە‌خۆبوونی کوردستان ھە‌روە‌ھا سرودی نۆێبوونە‌وە‌و سرودی (ھە‌ماوە‌ند) ئە‌مانە ھە‌مووی.<ref>[http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=30572&Jor=5 لۆکە زاھیر لە ئەوروپا چی دەکات؟]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdishworldsingers.com/%D9%84%DB%86%DA%A9%DB%95-%D8%B2%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AE%DB%86%DB%8C-%D8%AF%DB%95%DA%AF%DB%86%DA%95%DB%8E%D8%AA/ |سەردێڕ=لۆکە زاھیر ناوی خۆی دەگۆڕێت |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220106211022/https://kurdishworldsingers.com/%d9%84%db%86%da%a9%db%95-%d8%b2%d8%a7%da%be%db%8c%d8%b1-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%8c-%d8%ae%db%86%db%8c-%d8%af%db%95%da%af%db%86%da%95%db%8e%d8%aa/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/art/9535-loka2479 لۆکە زاھیر و رەیان و بەختیار ساڵح لە ھەولێر کۆنسێرت دەکەن ]{{بەستەری مردوو|url=http://www.chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/art/9535-loka2479 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == بەرھەمەکان == === ئەلبومەکان === * ئێس-ئێم-ئێس (۲۰۰۹) * ھەبوو نەبوو (۲۰۱۰) * کەس وەک تۆ خۆشی نەویستووم (۲۰۱۱) * ئەلبومی سپێدە (۲۰۱۲) * گوناھت کرد (۲۰۱۲) * (۲۰۱٦) Loka Live Music === تاکەگۆرانییەکان === * چی چی ([[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەری]] گۆرانی فارسی) * لایلایە (۲۰۱۳) * شکرن شکرن (۲۰۱٤ - زمانی عەرەبی) * شیرین گیان (۲۰۱٥) * ھەر ئەمنم ئەو کەسەی (۲۰۱٥) === ڤیدیۆکلیپەکان === * گۆرانی ترس (۲۰۰۸) * من و تۆ (۲۰۱٦) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] chdzws0daoudy8gdgwg0cmtw0zwaohn 0 98619 1582436 1582335 2026-05-09T12:04:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582436 wikitext text/x-wiki {{شێواز}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی ھەڵەبجە<br/><small>University Of Halabja</small> |قەبارەی وێنە =330px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی ھەڵەبجە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دامەزراندن = [[٢٠١٠]] |جۆر =[[میللی]]، [[حکومی]] |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =پ.د. بەمۆ پەروێزخان |خوێندکاران = |شار =[[ھەڵەبجە]] |پارێزگا =[[پارێزگای ھەڵەبجە]] |وڵات =[[عێراق]] |کامپ =عەبابەیلێ |ماڵپەڕ =https://uoh.edu.iq |لۆگۆ =}} '''زانکۆی ھەڵەبجە''' یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] کە بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٦٧٠) لە ڕێکەوتی ٢٠١٠/٧/٨، وە بە پێی بڕگەی یەکەمی مادەی حەوتەم لە یاسای [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]] ژمارەی ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ وە فەرمانی وەزاریی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە (ن/٦٦٤) لە ٢٠١٠/٧/١٢   سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی (ھەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، گەرمیان) لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی بۆ دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=زانکۆی هەڵەبجە لە ریزبەندی چوارەمدایە لەناو زانکۆ حکومییەکاندا |ناونیشان=https://ku.964media.com/230903/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=+964}}</ref>. == مێژوو == سەرەتا پێش دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە، کۆلێجی پەروەدەی بنەڕەت لە شاری ھەڵەبجە ھەبوو کە سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو و لە سێ بەش پێکھاتبوو (بەشی زمانی ئینگلیزی و بەشی کۆمەڵایەتی و بەشی پەروەردەی وەرزش). بەڵام لە ڕێکەوتی ٨ی تەمووزی ٢٠١٠ بە بڕیاری ژمارە (١٦٧٠) حکومەتی ھەرێمی کوردستان برِیاری دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجەی دا وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ و کۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانکۆی سلێمانی جیابووەو بووە بنەڕەتی زانکۆی ھەڵەبجە. بە تێپەڕبوونی کات ئەم زانکۆیە لە گەشەسەندن و فراوانبون بەردەوام بوو، بە ھەوڵەکانی ستافی زانستی و کارگێڕی زانکۆ لە ئایندەدا دەبێتە یەکێک لە زانکۆ گەورەکانی کوردستان و عێراق. پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ. == بەشەکان == زانکۆی ھەڵەبجە لە پێنج کۆلێژ پێکھاتووە کە ئەمانەی خوارەوەن: * کۆلێژی ئەندازیاری (بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری کارەبا و ئەلیکترۆنیک) * کۆلێژی زانست (بەشی فیزیا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر) * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت (بەشی زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی، زمانی کوردی لە شارەزوور، زانستەکۆمەڵایەتییەکان) * کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان ( بەشی مێژوو، بەشی جوگرافیا، بەشی بنەماکانی ئاین) * کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەكان (بەشی پەروەردەی وەرزش، بەشی پەروەردەی وەرزشی بنەڕەت) * بەشی یاسا و کارگێڕی ( یاسا ، بازرگانی نێودەوڵەتی ، سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی ) * کۆلێژی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی هەڵەبجە دەکرێتەوە |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/activities/news-and-press-releases/2024/august/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/261554/slug |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://uoh.edu.iq وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250320081410/https://uoh.edu.iq/ |date=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ }} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Halabja}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:ھەڵەبجە]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 6e5c8ld9enwgmzv64vclxkza28433qj 0 98660 1582438 1582333 2026-05-09T12:04:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582438 wikitext text/x-wiki '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی''' زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری [[سلێمانی]]. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref> و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=westganews.net}}</ref>. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری [[سلێمانی]] گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە. {{ژێدەر}} == دید == زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە [[کەرتی گشتی]] و چ لە کەرتی تایبەت. == پەیام == پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا. == ئامانجەکان == # فێرکردنی خوێندکارانی دبلۆمی تەکنیکی و بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا # ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی لە بوارەجیاوازەکاندا بەمەبەستی پێشخستنی زانست و تەکنۆلۆجیاو پەرەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوری کوردستان # بەشداری کردن لە پەرەپێدانی شارەزایی تەکنیکی وپیشەیی گەنجاندا لەرێگەی بەرنامەی کورتخایەنەوە بەمەبەستی زیادکردنی ھەلی بەکارخستنیان # نوێکردنەوەی شوێن و ئامێر و بەنامەکانی خوێندن و سەرچاوە مرۆییەکان لەبەر رۆشنایی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و پێشکەوتنی زانست و تەکنۆلۆجیا # بەھێزکردنی پەیوەندی زانستی و رۆشنبیری لەگەڵ رێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکاندا # دەستەبەرکردنی ژینگەی فێرکردن و کارکردن کە ھانی رێز لەیەک گرتن و لێک تێگەیشتن و ھەستی خاوەندارێتی و سەرکەوتن بدات. {{گەورە|'''بەھا ھاوبەشەکان'''}} * نایابی لە رووی ئەکادیمیەوە * کلتوری رێزگرتن و دیموکراسی * شەفافیەت و بەرپرسیارێتی * فێربوونی بەردەوام * بەشداری و بەشداریکردنی کۆمەڵگە == ئەمانەش ببینە == * [[زانکۆی سلێمانی]] * [[زانکۆی ھەڵەبجە]] * [[زانکۆی گەرمیان]] * [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] == سەرچاوەکان == * [[:en:Slemani Polytechnic University|ویکی ئینگلیزی]] {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaimani Polytechnic University}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|کوردستان|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] c77i9kshh4xw8vfr2nnumlv71mcqiic 1582480 1582438 2026-05-09T15:00:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582480 wikitext text/x-wiki '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی''' زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری [[سلێمانی]]. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref> و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=westganews.net}}</ref>. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری [[سلێمانی]] گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە. {{ژێدەر}} == دید == زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە [[کەرتی گشتی]] و چ لە کەرتی تایبەت. == پەیام == پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا. == ئامانجەکان == # فێرکردنی خوێندکارانی دبلۆمی تەکنیکی و بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا # ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی لە بوارەجیاوازەکاندا بەمەبەستی پێشخستنی زانست و تەکنۆلۆجیاو پەرەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوری کوردستان # بەشداری کردن لە پەرەپێدانی شارەزایی تەکنیکی وپیشەیی گەنجاندا لەرێگەی بەرنامەی کورتخایەنەوە بەمەبەستی زیادکردنی ھەلی بەکارخستنیان # نوێکردنەوەی شوێن و ئامێر و بەنامەکانی خوێندن و سەرچاوە مرۆییەکان لەبەر رۆشنایی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و پێشکەوتنی زانست و تەکنۆلۆجیا # بەھێزکردنی پەیوەندی زانستی و رۆشنبیری لەگەڵ رێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکاندا # دەستەبەرکردنی ژینگەی فێرکردن و کارکردن کە ھانی رێز لەیەک گرتن و لێک تێگەیشتن و ھەستی خاوەندارێتی و سەرکەوتن بدات. {{گەورە|'''بەھا ھاوبەشەکان'''}} * نایابی لە رووی ئەکادیمیەوە * کلتوری رێزگرتن و دیموکراسی * شەفافیەت و بەرپرسیارێتی * فێربوونی بەردەوام * بەشداری و بەشداریکردنی کۆمەڵگە == ئەمانەش ببینە == * [[زانکۆی سلێمانی]] * [[زانکۆی ھەڵەبجە]] * [[زانکۆی گەرمیان]] * [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Slemani Polytechnic University|ویکی ئینگلیزی]] {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaimani Polytechnic University}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|کوردستان|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] lpjhha9z1zd348mrvd07ljrqz4hyypp 0 98735 1582430 1582351 2026-05-09T12:03:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582430 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەنیزلی | ناوی_فەرمی =Denizli | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Denizli belediyesi.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Turkey | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا |latd = 37 |latm = 46 |latNS = N |longd = 29 |longm = 05 |longEW = E | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە =<ref name="facebook1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.facebook.com/denizli.20.sohbet |سەردێڕ=Denizli, Turkey - Denizli - Woonplaats, Maatschappij en overheid |بڵاوکەرەوە=Facebook |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> | پەراوێزەکان = }} '''دەنیزلی''' (بە [[تورکی]]: Denizli) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای دەنیزلی]]. ==جوگرافیا== ==کەشوھەوا== {{Weather box |metric first= Yes |single line= No |location= دەنیزلی |Jan record high C= 22.3 |Feb record high C= 25.9 |Mar record high C= 30.8 |Apr record high C= 35.8 |May record high C= 37.0 |Jun record high C= 42.4 |Jul record high C= 43.9 |Aug record high C= 44.4 |Sep record high C= 41.6 |Oct record high C= 34.4 |Nov record high C= 29.3 |Dec record high C= 25.1 |Jan high C= 10.6 |Feb high C= 11.9 |Mar high C= 15.9 |Apr high C= 20.6 |May high C= 26.4 |Jun high C= 31.5 |Jul high C= 34.6 |Aug high C= 34.4 |Sep high C= 29.9 |Oct high C= 23.8 |Nov high C= 16.9 |Dec high C= 11.9 |Jan low C= 2.3 |Feb low C= 2.8 |Mar low C= 5.2 |Apr low C= 9.2 |May low C= 13.4 |Jun low C= 17.7 |Jul low C= 20.5 |Aug low C= 20.1 |Sep low C= 16.0 |Oct low C= 11.6 |Nov low C= 6.9 |Dec low C= 4.0 |Jan record low C= -9.3 |Feb record low C= -10.5 |Mar record low C= -7.0 |Apr record low C= -2.0 |May record low C= 2.7 |Jun record low C= 7.9 |Jul record low C= 13.1 |Aug record low C= 12.0 |Sep record low C= 7.5 |Oct record low C= 0.4 |Nov record low C= -4.2 |Dec record low C= -6.3 |Jan rain days= 9 |Feb rain days= 8 |Mar rain days= 9 |Apr rain days= 10 |May rain days= 5 |Jun rain days= 3 |Jul rain days= 1 |Aug rain days= 1 |Sep rain days= 2 |Oct rain days= 4 |Nov rain days= 7 |Dec rain days= 9 |Jan precipitation mm = 80.4 |Feb precipitation mm = 73.1 |Mar precipitation mm = 65.1 |Apr precipitation mm = 57.4 |May precipitation mm = 39.0 |Jun precipitation mm = 24.6 |Jul precipitation mm = 19.6 |Aug precipitation mm = 9.8 |Sep precipitation mm = 14.8 |Oct precipitation mm = 35.0 |Nov precipitation mm = 65.5 |Dec precipitation mm = 85.4 |Jan sun= 114.7 |Feb sun= 120.4 |Mar sun= 176.7 |Apr sun= 204 |May sun= 282.1 |Jun sun= 336 |Jul sun= 365.8 |Aug sun= 341 |Sep sun= 276 |Oct sun= 204.6 |Nov sun= 141 |Dec sun= 102.3 |source 1= Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |سەردێڕ=İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü |بڵاوکەرەوە=Dmi.gov.tr |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |date= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ }}</ref> |source 2= Weather2<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Denizli/climate-profile.aspx?month=8 |سەردێڕ=August Climate History for Denizli &#124; Local &#124; Turkey |بڵاوکەرەوە=Myweather2.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160403191939/http://www.myweather2.com/city-town/turkey/denizli/climate-profile.aspx?month=8 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |date= April 2011 }} ==مێژوو== ==کلتوور== ==گالەری== ==ئەمانەش ببینە== *[[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== [https://en.wikipedia.org/wiki/Denizli ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Denizli|دەنیزلی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:دەنیزلی]] ma8oqfcevdsn7xw0ryp7xekxps36j80 0 102698 1582547 1552102 2026-05-09T18:45:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582547 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{infobox writer | image = Alaa_Al_Aswany.jpg | birth_date= {{Birth date and age|1957|05|26|df=y}} | occupation= | language = [[عەرەبی]] | nationality= [[میسر]] | citizenship = {{flag|Egypt}} | alma_mater = [[زانکۆی قاهیره]]<br> [[زانکۆی ئیلینۆی لە ئێربانا–شەمپەین]] | notableworks = [[The Yacoubian Building]]<br>''Chicago''<br>''Friendly Fire'' | spouse = Eman Taymoor (1993-present)<ref>[http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ Planet Book Groupie Interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212143420/http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ |date=١٢ی شوباتی ٢٠١٥ }}</ref> | children = {{Plainlist | * مای * نادا * سەیف }}<ref>[http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/23/fiction9 Guardian Interview]</ref><ref name="guardian.co.uk">[http://www.guardian.co.uk/culture/2009/may/31/alaa-al-aswany-interview Rachel Cooke, “The Interview,” The Guardian, 31 May 2009, Retrieved 24 May 2011]</ref> | awards = Bashraheel Award for Arabic Novel<br>The International Cavafi Award<br>Bruno-Kriesky Award<br>Tiziano Terzani Literary Award }} '''علاء الاسوانی''' ( لە دایک بووی {{birth date|١٩٥٧|٠٥|٢٦|df=y}}) [[نووسەر]]ێکی خەڵکی [[میسر]]ه. ==سەرچاوەکان== {{reflist}} <ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Alaa_Al_Aswany</ref> <ref>http://www.almasryalyoum.com/editor/details/669</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://almogaz.com/alaa-alaswany |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921235209/http://almogaz.com/alaa-alaswany |url-status=dead }}</ref> <references/> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پزیشکی|وێژە|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Alaa Al Aswany}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی میسری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی قاھیرە]] 1tjjem4wg7xvmoai88vdk82z3idwb27 0 102755 1582456 1402254 2026-05-09T12:11:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582456 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شارستانی میراوە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوەندی شارستان|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[میراوە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی میراوە|ناوەندی]] و [[ناوچەی زاب|زاب]] | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٥ی ئابی ٢٠٢٣ | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = فەرماندار | ناوی_سەرۆک = حوسێن خزری | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٤٧٠ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٦ |ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢،٧٠٠ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ }} '''شارستانی میراوە''' یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای ورمێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]]ە کە لە باشووری ڕۆژاوای ئەم پارێزگایەدا ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[میراوە]]یە. ژمارەی دانیشتووانی شارستانی میراوە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر بە ٢٢،٧٠٠ کەس بووە.<ref>{{سەرژمێریی ٢٠١٦ی ئێران}}</ref>{{تێبینی|ئەم ئامارە سەبارەت بە ناوچەی وەزنێ (سەر بە شارستانی سەردەشت) بووە کە دواتر لە ساڵی ٢٠٢٣دا بووەتە شارستانی میراوە.}} ئەم شارستانە پێشتر لەژێر ناوی ''ناوچەی وەزنێ''، یەکێک لە ناوچەکانی [[شارستانی سەردەشت]] بوو کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ٢٠٢٣، لە سەردەشت جیا کرایەوە و بووە شارستانێکی سەربەخۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران|زمان=fa|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Qavanin.ir|ناونیشان=https://qavanin.ir/Law/TreeText/301814|سەردێڕ=منتزع شدن شهر نلاس از بخش وزینه و الحاق به شهرستان سردشت در استان آذربایجان غربی مصوب ۱۴۰۱/۰۵/۲۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی}}</ref> == جوگرافیا == شارستانی میراوە لە باکوور لەگەڵ [[شارستانی پیرانشار]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[شارستانی مەھاباد]]، لە باشوور لەگەڵ [[شارستانی سەردەشت]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[قەزای پشدەر]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] و [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە. == گەشتیاری == === پردی قەڵاتاسیان === {{ئەمانەش ببینە|پردی قەڵاتاسیان}} پردی قەڵاتاسیان پردێکی مێژوویی لە [[نەبیاوە]] لە شارستانی میراوەیە کە لە سەردەمی قاجاڕەکاندا ساز کراوە. ئەو پردە لەسەر ڕێگای کۆنی میراوە و مەھاباد لە بەشی باکووری ڕووباری زێی بچووک جێی گرتووە. ناوی ئەو پردە لە گوندی [[قەڵاتاسیان]]ەوە وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mahabad.irib.ir/-/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86 |سەردێڕ=پل قلاتاسیان - نمایش محتوای تولیدات ویژه - صدا و سیمای مهاباد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگ و ڕەنگی ناوەندی مەھاباد |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501052332/http://mahabad.irib.ir/-/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پردی قەڵاتاسیان لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠، وەکوو یەکێک لە [[ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران]] بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٩٢٢ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/content/2013/9/9577/%D9%BE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D9%87%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86 |سەردێڕ=پل تاریخی قلاتاسیان (پردی مێژوویی قه‌ڵاتاسیان) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160617003345/http://islahweb.org/content/2013/9/9577/%D9%BE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D9%87%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو پردە یەکێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی سەردەشت ھەژمار دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fa.tripyar.com/iran/آذربایجان-غربی/سردشت/گردشگری/باستانی-و-تاریخی/ابنیه-های-تاریخی/پل-قلاتاسیان-سردشت.html |سەردێڕ=پل قلاتاسیان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=وێبگەی گەشتیاریی ئێران |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://fa.tripyar.com/iran/%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mirabad County}} {{شارستانی میراوە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:شارستانی میراوە]] [[پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] 4uld2e036upf8gbw8gz7harxs905wyb 14 105363 1582623 1153070 2026-05-10T09:03:46Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582623 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Countries of Western Asia}} [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]] 9gjorzbj45gll3vmdxnctjdbq57e6pk 4 117863 1582479 1580056 2026-05-09T14:47:51Z حوسێن 42516 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1582479 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qwh1p2udmyajdnxi4qkrn0ysszq0e60 1582521 1582479 2026-05-09T17:29:32Z Hivja 64112 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1582521 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0q0uuq75fsc1zhn09nuted3imq74f0n 1582545 1582521 2026-05-09T18:34:20Z حوسێن 42516 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1582545 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6si600b1ap37xbytc18nar31zwpvuv6 1582550 1582545 2026-05-09T18:52:13Z Hivja 64112 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1582550 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ofeoa5jdp5nf06re6phxe5gqij1gm61 0 118041 1582591 1461911 2026-05-10T00:34:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582591 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای پێنجوێن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء بینجوین}}<br>{{lang-en| Penjwen District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای پێنجوێن لە پارێزگای سلێمانیدا.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای پێنجوێن.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای پێنجوێن لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای پێنجوێن | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای پێنجوێن''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.62366| 45.94954 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٣</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٨٨</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = زانا ڕەحمان ڕەحیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١١٢٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٦٤ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٧٣٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٧،٠٥٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٩]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤١،٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای پێنجوێن''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[پێنجوێن]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٤٧،٠٥٧ کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای پێنجوێن دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] و [[ھەرێمی کوردستان]]، یەکێکە لە قەزا گرنگ و بازرگانییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]، کەوتووەتە سنووری نێوان [[عێراق]] و [[ئێران]]، یان سنووری نێوان [[باشووری کوردستان]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە (٣) ناحیە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]([[پێنجوێن]]) * [[ناحیەی گەرمک]]([[گەرمک]]) * [[ناحیەی ناڵپارێز]]([[ناڵپارێز]]) == ناو == ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[پێنجوێن]]ە، چەند بۆ چوونێک ھەیە لە سەر ناوی پێنجوێن وەک ئەمانەی خوارەوە: * [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] وای لێکداوەتەوە کە [[پێنجوێن]] لە کاتی خۆرھەڵاتن تا ئاوابوونی، پێنج وێنەی تیا بەدی دەکرێت. [[حوسێن حوزنی موکریانی]] ھەمان بۆچونی ھەیە لەسەر ناوی پێنجوێن. * [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] دەڵیت کە پێنجوێن لەبنچینەدا پێنج گوند بووە کە ئاسەوار و شوێنەواری ھەر پێنج گوندەکە ماون و چەند کەسایەتیەکی بەتەمەنی [[پێنجوێن]] دڵنیان لەوەی کەئەم بۆچونە زیاتر لەڕاستیەوە نزیکە و ئاماژە بەوە دەکەن کە تا ئێستاش ئاسەواری ئەو گوندانە یان ناوچانە ماوەتەوە.<ref> https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=75211&Jor=4</ref> * بۆچونێکیش ھەیە کە گوایە پێنجوێن، چەند کەسێک ئاوەدانیان کردۆتەوە کە لە شاری پێنجەنی [[ئەفغانستان]]ەوە ھاتوونەتە ناوچەکە و ھەر بەناوی شارەکەی خۆیانەوە لە [[ئەفغانستان]] ناویییان ناوە. * بۆچونێکیکە پێی وایە کە ناوی [[پێنجوێن]] لە پێنج [[جوو]]ەوە ھاتووە واتە پێنج [[جوو]] ئاوەدانیان کردۆتەوە، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە لە ساڵانی سەدەی ڕابردوودا ژمارەیەک ماڵی [[جوو]] لەم شارەدا ھەبوون و وەک ھەر ماڵێکی تری موسڵمان ژیانی ئاسایی خۆیان بەسەر بردووە و ھەندێکیشیان پێکەوە لەگەڵ موسڵمانەکاندا کار و کاسپییان کردووە. * بۆچونێکی تر ھەیە لەسەر ناو نانی پێنجوێن، کە پێدەچێت ئەمەیان زیاتر لە ڕاستیەوە نزیک بێت، ئەویش ئەوەیە کاتێک [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری مەقدوونی]] پاش سەرکەوتنی لە [[شەڕی گۆگەمیلا]] لە ساڵی ٣٣١ی پێش زایین لە نزیکی [[ھەولێر]] لە بەرامبەر سوپای دارای سێیەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] مەفرەزەیەکی پێنج لە شاری ئارابخا ([[کەرکووک]]ی ئەمڕۆ) ناردە بەری ڕۆژھەڵات، بۆ ناوچەی میدیا ([[موکریان]]ی ئەمڕۆ)، بۆ چاودێری و پاکسازی [[ھەمەدان]] و داگیری بکات. بەو پێیەی سەردەمانێک پایتەختی دەوڵەتێکی گەورەی وەک [[ماد]] بووە و مەفرەزەکە لە شاری [[مەریوان]] ڕێگایان گرتەبەر، بەم پێیەش پێ دەچێت وشەی [[پێنجوێن]] لە «پانج» [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیەوە]] ھاتبێت؛ واتە پێنج [[یۆنان]]ی کە ئەو سنوورەیان بەرەو ئەکباتان بڕی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای پێنجوێن ھاوسنوورە لەگەڵ: لە باکوورەوە [[شارستانی سەقز]] و [[شارستانی بانە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە باشوورەوە [[قەزای سەید سادق]] و [[قەزای ھەڵەبجە]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[شارستانی مەریوان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە ڕۆژاواوە [[قەزای شارباژێڕ]] و [[قەزای سەید سادق]].<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=10/35.6082/45.9956 </ref> قەزای پێنجوێن لەکۆمەڵێک [[کێو|چیا]] و گردۆڵکە و دەشتی کشتوکاڵی ئاودار پێکھاتووە. دەکەوێتە سەر ھێڵی درێژیی ٤٦ پلەی خۆرھەڵات و ھێڵی پانیی ٣٥٬٩ پلەی باکووری ھێڵی کەمەرەیی. پێنجوێن ١٣١٧ مەتر لە[[ئاستی دەریا]]وە بەرزەو تێکڕای بارانبارین لەساڵدا ٩٠٠ میلیمەترە، ڕووبەری سەرجەم قەزای پێنجوێن بریتییە لە ١١٢٩کم<small>٢</small>، کە بەمشێوەیە دابەش بووە ( ٢٠٣کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ە، ٢٨٢کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی ناڵپارێز]]ە، ٦٤٢کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی گەرمک]]ە).<ref>https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218121116/https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 |date=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> قەزای پێنجوێن یەکێکە لەو ناوچانەی کە ژمارەیەکی زۆری ڕووەکی سروشتی تێدایەو خاوەنی دارستانێکی زۆرە، ھەروەھا چەندین شاخ و لوتکەی بەرزیشی تێدایە، لەوانە زنجیرە چیای [[سریستان]] کە بەرزییەکانیان دەگاتە ٢٥٥٧م و بەرزترین لوتکەی ناوچەکەش شاخی سورکێوە، کە بەرزییەکەی دەگاتە ٢٥٦٤م و ھەر دەکەوێتە زنجیرە چیاکانی سریستان، کە ھاوسنووری [[ئێران]]ە. ڕووبەری تەواوی ئەم قەزایە دەگاتە (١١٣١)کم٢ کە ڕێژەی (٩٬٨٪) لە سەرجەمی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدێنێت. == مێژوو == بەپێی ئەو توێژینەوە و لێکۆڵینەوانەی کە بۆ ناوچەکە کراوە دەرکەوتووە کە پاشماوە دێرینەکانی قەڵاکانی (قزڵجە، کچێ و وێنە) لە قەزای پێنجوێن دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی دووھەم و ھەزارەی یەکەمی پێش زایین، بەڵام پێکھاتەی زەوی و خاکی قەزای پێنجوێن مێژووی دروستبوونەکەی زۆر کۆنە و دەگەڕێتەوە بۆ چەرخی جیۆلۆجی یەکەم واتە «ئەرکی» و بۆ ٤٠٠٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا و بەم پێیەش بە یەکێک لەکۆنترین یاخود دێرینترین ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]یش دادەنرێت. ناوچەی پێنجوێن لە و کاتە کە قەڵاکانی کچێ و قزڵجە تێدا دروستکراوە، لەژێر حوکمی [[لۆلۆبی]]یەکاندا بووە، ھەرچەندە تاکو ئێستا سەرچاوەیەکی مێژوویی ڕاست و دروست نەکەوتۆتە دەست کە لە دیرۆکی ناوچەی پێنجوێن بدوێت بەڵام کۆنترین ئاماژەبۆکردن لەم ڕوەوە، ڕێکەوتننامەی ئاماسیەی ساڵی ١٥٥٥ی زایینە لەنێوان ھەردوو دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]ە کە لەو ڕێکەوتننامەدا ھاتووە کە ناوچەکە وەک ناوچەیەکی بێلایەن ماوەتەوە. [[نەوشیروان مستەفا]] لە پەرتوکی میرایەتی بابان لەنێوان ڕۆم و عەجەمدا، نووسیویەتی:(مانەوەی ناوچەکە بەبێلایەنی بووە بە ھاندەرێک بۆ [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەست بەسەر ناوچەی پێنجوێندا بگرن. حکومڕانی ناوچەی پێنجوێن چەند جارێک لەنێوان دەسەڵاتدارانی عوسمانی، سەفەوی، [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەستاودەستی کردووە و پاش بڕانەوەی حکومی بابانەکانیش، تا ساڵی ١٩١٨ لە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی عوسمانیەکاندا بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = میرایەتی بابان لەنێوان ڕۆم و عەجەمدا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/74855.PDF?ver=130028438520000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = [[نەوشیروان مستەفا]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پێنجوێن]] سەرەتا گوندێک بووە سەر بە ناوچەی [[قزڵجە]]، ناحیەی قزڵجەش سەر بە قەزای گوڵعەنبەر بووە کە دەکاتە [[خورماڵ]]ی ئێستا و ئەم ڕاستیەش لە چەندین نووسراو و بەڵگەی خەڵکی پێنجوێندا کە تا ئێستاش ھەندێکیان لای خۆیان پاراستوویانە و تایبەتە بەموڵکیەتی زەوی و زارەکانیانەوە پارێزراوە و ماوەتەوە؛ دواتر و لەگەڵ دروستبوونی حکومەتی [[عێراق]]دا بەھۆی ھەڵکەوتوویی پێنجوێن و پێشکەوتوویی دانیشتوانەکەی لەسەرجەم بوارەکاندا، پێنجوێن کراوەتە ناحیە و چەند دەم و دەزگایەکی حکومی تێدا دانرا و بینایان بۆ دروستکرا و خەڵکی ناوچەکەش بۆ ڕایکردنی کاروبارە حکومییەکان ڕوویان تێدەکرد. پێنجوێن بەم شێوەیە مایەوە تاکوو ساڵی ١٩٥٩ ئیتر بە ھۆی فراوانبوونی ناوچەکە و زۆربوونی ژمارەی دانیشتوانی پێنجوێن کرایە قەزایەکی سەربەخۆ کە پێشتر وەکوو ناحیە سەربە [[قەزای ھەڵەبجە]] بوو. === سەردەمی عوسمانی === [[پارێزگای سلێمانی]] تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩):''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، قەزاکانی ئەم ماوەیە فرە ناوەند بوون لێرەدا قەزای پێنجوێنی ئێستا ئاوھا پێکھاتبوو: قەزای(سرۆچک، قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن) ناوەندەکەی گوندی [[گێڵدەرە]] و [[قزڵجە]] بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: ** ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی [[قەزای بازیان]] لە جیاتی قەزای(بازیان، چەمچەماڵ، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، ھەڵەبجە و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی (قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن)، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری(شارباژێڕ، قەڵاچوالان، بەرکێو) داندرا. ** دابەشکردنی [[قەزا]]کان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای(سرۆچک، قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png |وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا:''' # لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە. لەم گۆڕانکاریەدا قەزای قزڵجە(قەزای پێنجوێنی ئێستا) پێگەی قەزاکەی نەما لەگەڵ قەزای سرۆچک، ھەردووکیان کران بە ناحیە و خرانە سەر قەزای گوڵعەنبەر([[قەزای ھەڵەبجە]]ی ئێستا). # لە(٦ موحەڕەم ١٣٢١ک-٤/٤/١٩٠٣) بڕیار دەرچووە. کە بۆ پەیوەندیدارانی صەدارەت، لە پاشکۆکانی سنجاقی [[سلێمانی]] ناحیەی قزڵجە کە دەکەوێتە سەر سنوری [[ئێران]]، لە شوێنی پێویست تابورێک سەربازی شاھانە جێگیر بکرێت، بەڵام دروستکردنی قشڵەیەک لەو شوێنەدا بۆ خەزێنەی دەوڵەت بارگرانی دروست دەکات، بۆیە بە پارەی میرەکانی جاف(مەجید بەگ و [[تاھیر بەگی جاف|تاھیر بەگی عوسمان پاشای جاف]]) درووست بکرێت، لەمبارەوە نیەتباشی خۆیان پیشانداوە، بۆیە پلەکەیان لە قەپوچی باشی بۆ میری میران بەرز بکرێتەوە، لەمبارەوە لە [[ویلایەتی مووسڵ]] لە مێژووی (٨ شوباتی ١٣١٨) نێردراوە، بە قسەی کۆمیسۆن پێویستە پەلە بکرێت لە جێبەجی کردنی. # ناوەندی ناحیەی قزڵجە تاوەکو ساڵی ١٩٠٤ گوندی [[قزڵجە]] بووە، لە دوای ئەو بەروارەوە شارۆچکەی [[پێنجوێن]] بووەتە ناوەندی ناحیەکە. # لە(١٨ زیلحجەی ١٣٢١ک-٦/٣/١٩٠٤ز) بڕیار وابووە لە پاشکۆکانی سنجاقی [[سلێمانی]] گوندی ([[وێنە، گەرمک|وێنە]])ی ناحیەی قزڵجەی سەر بە قەزای گوڵعەنبەر بکرێت بە ناوەندی [[ناحیە]]، بۆ ئەم مەبەستە لەلایەنی سەر عەسکەرەوە بریار دراوە، بەڵام لەبەر ئەوەی گوندی ([[وێنە، گەرمک|وێنە]]) دەکەوێتە سەر سنوری [[ئێران]] و لە ٢٠ خانوو پێکھاتووە ناتوانێت پارێزگاری لە گوندەکانی تر بکات، بەڵام ئەگەر لە داھاتوودا سنورەکە خرایە ژێر پاراستن و گرنگی پێدرا دەتوانرێت بکرێتە ناوەندی ناحیە، بۆیە پێویستە لە کاتی ئێستادا مەرکەزی ناحیە لە [[پێنجوێن]] بمێنێتەوە، دوای ئەوەی خوێندنەوەی سەربازی بۆ کرا، بۆ ئەم مەبەستە پەلە بکرێت لە جێبەجێ کردنی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا. لەم سەردەمەدا ھیچ گۆڕانکارییەک بەسەر ناحیەی قزڵجە(قەزای پێنجوێنی ئێستا) ڕووینەداوە، ناحیەی قزڵجە سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]] بووە، تەنھا گۆڕانکاری لە ناوی قەزاکەدا ڕوویدا کە قەزای گوڵعەنبەر گۆڕا بۆ قەزای ھەڵەبجە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥):''' # ھێنانە کایەی قەزای پێنجوێن لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٦) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی گەرمک]] لە سنووری قەزای پێنجوێن، بە دابڕانی (٥٩) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]، ناوەندەکەی گوندی [[گەرمک]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٩) لە ٤/١٢/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> # ھەڵوەشاندنەوەی ناحیەی پێنجوێن و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی ژمارە(٧٥٢) لە ١٥\٨\١٩٦٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513041238/https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی [[پارێزگای سلێمانی]] لە ساڵی ١٩٦٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧):''' لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە قەزای پێنجوێن ڕووینەدا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # دابڕاندنی ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی گەرمک]] و لکادنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ەوە و گۆڕینی ناوی ناحیەی ناوبراو بۆ [[ناحیەی ناڵپارێز]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[گەرمک]]ەوە بۆ گوندی [[ناڵپارێز]] و لکاندنی (٢٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٧٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە قەزای پێنجوێنەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |url-status=dead }}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ھەڵوەشاندنەوەی قەزای پێنجوێن و ھێنانەکایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] و بەستنەوەی بە (قەزای الاخوة).<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای پێنجوێن دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]، [[ناحیەی گەرمک]] و [[ناحیەی ناڵپارێز]]. === مێژووی قەزاکە لە نەخشەدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی شەستەکاندا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی شەستەکاند پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹۷۹دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹۷۹دا پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹٨۷دا </gallery> == ئابووری == قەزای پێنجوێن ناوچەیەکە کەدەتوانرێت لەڕووی ئابوورییەوە سودێکی یٔێجگار زۆری لێوەربگیرێت و ببێتە پاڵپشتێکی بەھێزی حکومەت و ناوچەکەش. بەپێی نەخشەی دابەشبوونی سامانە کانزاییەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] قەزای پێنجوێن زیاتر لە ١٣ جۆر سامانی کانزایی گرنگی تێدایە، وەک: [[زێڕ]]، [[یورانیۆم]]، [[ئاسن]]، [[مس]]، [[گۆگرد]]، [[مەنگەنیز]]، [[کرۆم]]، [[خەڵووز]]. ھەروا چەندین جۆر بەردی مەڕمەڕی گرانبەھا. ھەرچەندە لە ساڵانی زوودا حکومەتی [[عێراق]] بەردی ناوچەکەی دەبرد بۆ شاری [[پارێزگای بەسرە|بەسڕە]] کە دوورترین شاری عێراقە لە ناوچەکەوە، بەڵام نە حکومەتی ھەرێم و نە ھیچ کۆمپانیایەک ئاوڕییان لە بەردی ناوچەکە نەداوەتەوە کە بڕیاربوو لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٦دا کۆمپانیایەکی بیانی کارگەیەکی ئاسن لە قەزاکەدا دروست بکەن. قەزاکە خاوەنی دارستانێکی زۆری سرووشتییە کە دەتوانرێت بە مەبەستی پیشەسازی جۆراوجۆر بەکاربھێنرێت. بوونی تۆبۆگرافیا (بەرزی و نزمی) لە ناوچەکە و [[ئاو]]ی زۆر و دارستانی چڕ، ھۆکارێکی زۆرباشە تاکوو بتوانرێت لەڕووی گەشت و گوزار و دروستکردنی ھاوینە ھەواری گەورە و شیاو گرنگی زیاتر بە ناوچەکە بدرێت، کە چەندین ناوچەی تێدایە کە دەتوانرێت بە کەمترین تێچون بکرێنە ناوچەیەکی گەشتیاریی گرنگ و لە ڕووی ئابوورییەوە حکومەت و ناوچەکەش لێی سوودمەند ببن. بە ھۆی ھاوسنووری لەگەڵ کۆماری ئیسلامی [[ئێران]] و کردنەوەی (سنووری نێودەوڵەتی باشماخ) وایکردوە کە قەزاکە لەڕووی ئابووریەوە ببێتە پاڵپشتێکی باشی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و گوزەرکردنی ئەو ھاووڵاتیانەی کە دەچنە دەرەوەی ھەرێم و بە پێچەوانەشەوە، جگە لە (مەرزی باشماخ) کە فەرمی و نێودەوڵەتیە چەندین سنووری لاوەکیش لە ناوچەکەدا بوونیان ھەیە کە لێوەی کاڵا و شمەک دەھێنرێتە ھەرێم و بە پێچەوانەشەوە، کە ڕۆژانە خەڵکانێکی زۆر سەرقاڵی کارکردنن تێیدا. ھەرچەندە قەزای پێنجوێن زیاتر بە ناوچەیەکی شاخاوی ناسراوە و سرووشتەکەی وایە بەڵام چەندین زەوی بەپیت و بەرەکەتیشی تێدایە کە ساڵانە سەدان و بگرە ھەزاران تەن بەرھەمیەتی، کە تەنھا بەرھەمی [[تەماتە]] لە سنووری قەزای پێنجوێندا ساڵانە زیاتر لە ١٠٠٠٠ تەنە؛ ئەمە جگە لە بەر و بوومەکانیتری وەک [[شووتی]] و [[خەیار]] و [[برنج]] و [[کاڵەک]] و [[پەتاتە]] و [[پیاز]] و ھتد. قەزاکە جگە لەو بەر و بوومانەی کە دەستکردن و لە لایەن ھاووڵاتیانەوە بەرھەم دەھێنرێت چەندین جۆر بەرھەمی خۆڕسکیشی تێدایە وەک [[قەزوان]]، [[ترش]]، سالمە، کنگر بە گشتی و [[بنێشت]] بە تایبەتی؛ کە پێنجوێن یەکێکە لەو ناوچانەی پێی بە ناوبانگە. لەسنووری قەزای پێنجوێندا نزیکەی ٧٠ [[گوند]] سامانی [[ھەنگ]]ی تێدایە کە ژمارەیان (٧٠٠ ھەنگەڵان) دەبێت و ساڵانە ئەگەر نەخۆشی ڕوویان تێنەکات ئەوا نزیکەی (٢٠ تەن) ھەنگوین بەرھەم دەھێنرێت. لە ڕووی ئاژەڵدارییەوە قەزایەکی دەوڵەمەندە وەک [[پەز|مەڕ]]، [[بزن]]، [[مانگا]] و ھتد. ئەویش بەھۆی ھەبوونی گژوگیایەکی زۆر بۆ لەوەڕاندنی ئەو ئاژەڵانە و بونی ڕێژەیەکی باشی ئاویش لەناوچەکەدا کەئەمەش وایکردوە کەساڵانە دەیان ئاژەڵدار بە ھەزاران ئاژەڵ بھێننە ناوچەکە بەھۆی نەبوونی گژوگیا و ئاوی پێویست لەناوچەکانی خۆیاندا، وەک گەرمیان و شارەزوور. == کارگێڕی == قەزای پێنجوێن پێکھاتووە لە(٣) ناحیە و ١٨٨ [[گوند]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن(ناوەند) === لە ٤٣ گوند پێکھاتووە: {{div col|colwidth=8em}} * [[ئاڵیاوا، پێنجوێن]] * [[ئاوایی حاجی شەریف]] * [[ئەحمەدکلوان]] * [[بانی خێڵان، پێنجوێن]] * [[برایم ئاوا]] * [[بلکیان]] * [[بناوەسوتە]] * [[بناویان]] * [[بوبان]] * [[بێماوای کۆن]] * [[پێنجوێن]](ناوەند) * [[خونیانەی تازە]] * [[خونیانەی کۆن]] * [[دەربەند، پێنجوێن]] * [[دەرەگورگان]] * [[دەرەوارە]] * [[ڕاوگان]] * [[زەھور]] * [[ساڵیاوای تازە]] * [[ساڵیاوای کۆن]] * [[سەردەرە، پێنجوێن]] * [[سەرنەوان]] * [[قزڵجە]] * [[قۆخی مامینە]] * [[کانی بی، پێنجوێن]] * [[کانی سێفی قزڵجە]] * [[کانی شابان]] * [[کانی ماسیان]] * [[کانی مانگا]] * [[کانی مانگای کۆن]] * [[کانی میرانی بابەعەلی]] * [[کانی میرانی کۆماری]] * [[کرمانج، قزڵجە]] * [[کواوە]] * [[کۆشکەوە]] * [[کێلو]] * [[مەسۆ]] * [[میرمام، پێنجوێن]] * [[مێشەرۆ]] * [[ناوکەڵان]] * [[نزارە]] * [[ھەرگێنە، پێنجوێن]] * [[ھەڵاڵاوا]] * [[ھۆمەرسێنانی تازە]] * [[ھۆمەرسێنانی کۆن]] * [[وریاوا]] {{Div col end}} === ناحیەی گەرمک === لە ٩٠ گوند پێکھاتووە: {{div col|colwidth=8em}} * [[گەرمک]](ناوەند) * [[ئەحمەدئاوا، گەرمک]] * [[ئیسماعیل ئاوا]] * [[بادەڵان]] * [[باراوەی تازە]] * [[باراوەی کۆن]] * [[بالیکەدەر]] * [[برالە]] * [[بەرانکانی]] * [[بەلەکاوی]] * [[بەھێ، گەرمک]] * [[بیستان]] * [[بێماوای تازە]] * [[بێماوای کۆن]] * [[پاش بەرد]] * [[تاتان]] * [[تایمەز]] * [[تەڕەتوڵوو]] * [[چاژ]] * [[چاڵاو]] * [[چاڵەبێ ئاو]] * [[چەرمەگا، گەرمک]] * [[چوێسە]] * [[خاوخەنان]] * [[دارۆخان]] * [[داڵاڕۆ]] * [[دۆڵەبی، گەرمک]] * [[دێزە]] * [[ڕەزی بابە]] * [[زەنگیدەر]] * [[سپی کانی]] * [[سەربرالە]] * [[سەرسوراو]] * [[سەیرانە]] * [[سوراو، گەرمک]] * [[سوێرەوان]] * [[سیاگوێز]] * [[سیریستان]] * [[شاوەڵی]] * [[شایان]] * [[شروێنە]] * [[شەپاڵ]] * [[شیوەگوێزان]] * [[شێخەدێ]] * [[شێرزاد]] * [[شێرکوژ]] * [[شێرە]] * [[عەواڵان]] * [[قشڵاخ، گەرمک]] * [[قەلەندەراوای تازە]] * [[قەلەندەراوای کۆن]] * [[قوسامەدین]] * [[قۆخەڵاڵ]] * [[قۆخی بەرکەچەڵ]] * [[قۆخی سپیاڵ]] * [[قۆخی شاوڵێ]] * [[قۆخی مام نادر]] * [[قۆقژان]] * [[کانی بی، گەرمک]] * [[کانی خان، گەرمک]] * [[کانی دارۆخان]] * [[کانی زەڵ]] * [[کانی ژاژ]] * [[کانی لێوان]] * [[کانی ھەرمێ]] * [[کەڕەگەڵ]] * [[کونەووشک]] * [[کۆڵەبۆر]] * [[گلاراوا]] * [[گلێنەبەڕۆژ]] * [[گلێنەنسێ]] * [[گۆخڵان]] * [[گۆڵێ]] * [[گۆیژەڕەشان]] * [[لالەدەرە]] * [[لالۆمەر]] * [[لەنگەدێ]] * [[ماسیدەر]] * [[مڕان]] * [[میراوا، گەرمک]] * [[میراودەلی تازە]] * [[میراودەلی کۆن]] * [[میشیاو]] * [[مێشەرۆ]] * [[نەرزەنە]] * [[نەرمەڵاسی تازە]] * [[نەرمەڵاسی کۆن]] * [[ھاربڕ]] * [[ھەنگەژاڵ، گەرمک]] * [[ھۆبەسوتە]] * [[وێنە، گەرمک]] {{Div col end}} === ناحیەی ناڵپارێز === لە ٥٥ گوندپێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[ناڵپارێز]](ناوەند) * [[ئاروزەر]] * [[باخی]] * [[بادانە]] * [[بەردەبەلەکە]] * [[بۆریدەری خواروو]] * [[بۆریدەری سەروو]] * [[تازەدێ، ناڵپارێز]] * [[تەڕاتەوەن]] * [[توتمانی خواروو]] * [[توتمانی سەروو]] * [[جۆمەرەسی]] * [[چارخ]] * [[چەوتان]] * [[حەسەناوای زەنگیسەر]] * [[خڕنوک]] * [[دەرەمیانە]] * [[دەشتی خەرمان]] * [[دۆستەدەرە]] * [[دۆڵەچەوت]] * [[دۆڵەسوور]] * [[ڕەزڵە]] * [[ڕەشان]] * [[ڕەشانی سۆفی خەسرەو]] * [[زەردکاوا]] * [[زەردۆیی، ناڵپارێز]] * [[زەنگیسەر]] * [[سلێمانەدۆڵ]] * [[سمایلەدۆڵ]] * [[سەرکان، ناڵپارێز]] * [[سوێرە]] * [[سیامێوە]] * [[عارەبە]] * [[قەڵاتێ، ناڵپارێز]] * [[قوڵەگیسکان]] * [[قۆرچی]] * [[کانی سارد، ناڵپارێز]] * [[کانی سپیکە، ناڵپارێز]] * [[کانی سێفی شێخ حامید]] * [[کانی ماران، ناڵپارێز]] * [[کوڕەمێوی خواروو]] * [[کوڕەمێوی سەروو]] * [[کوڕی گەپڵە]] * [[کۆلیتانی خواروو]] * [[کۆلیتانی سەروو]] * [[گەڵۆز]] * [[گەوڕان]] * [[گوڵانی خواروو]] * [[گوڵانی سەروو]] * [[گوڵانی ناوەڕاست]] * [[لائاش]] * [[مکڵ]] * [[مەمەندئاوا]] * [[مێرگەسوور]] * [[ھەرزەڵە]] * [[یاساماڵ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێنجوێن]] * [[قزڵجە]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پێنجوێن]] * [[قەزای ھەڵەبجە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] rdwlfz9czpzj8y356dj07elu57g2ulh 0 118089 1582587 1471779 2026-05-10T00:26:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582587 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای شارباژێڕ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء شھربازار}}<br>{{lang-en| Sharbazher District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە پارێزگای سلێمانیدا.jpg | photo2a = | photo2b = نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای شارباژێڕ''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7| 45.6 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[چوارتا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٠٣</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = عەدنان کاکەڕەش | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢١١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٩١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢١٠٥ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٧٨٦ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٥٤٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٩]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٩،٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٧٨٢٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٧٧٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای شارباژێر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[چوارتا]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٢٣،٥٤٨ کەس.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> بەڵگەنامەکانی دەوڵەتی عوسمانی پێمان دەڵێن کە بنکەی قەزای شارباژێڕ سەرەتا لە [[شیوەکەڵ]] بووە، دواتر بەپێی بەڵگەکان کە بنکەی قەزای شارباژێر لەم کاتەدا لە [[سیتەک]] بووە و ئەمە جگە لەوەی پێشنیاری گوندی [[کەناروێ]] وەک ناوەندی قەزاکە لە تەلەگرافنامەکانی عوسمانیدا گفتوگۆ کراوە، بەڵام بە ھاتنی ئینگلیزەکان و کاتێک (ئەدمۆنز) فەرمانڕەوای لیوای [[سلێمانی]] بووە، ناوەندی قەزای بۆ [[چوارتا]] گواستووەتەوە. لە سەردەمی عوسمانیدا دیاریکردنی [[سیتەک]] وەک بنکەی قەزاکە لەبەر چەند ھۆکارێک بووە، یەکەمیان نزیکی لە [[سلێمانی]] و دووری لە سنووری قەڵەمڕەوی شای [[ئێران]]ەوە، بۆ ئەوەی ھەر ھێرش و پەلامارێک بوو لە سنوور دوور بێت، ھەروەھا بە ئاسانی یارمەتی و پاڵپشتی لە [[سلێمانی]]یەوە پێ بگات. ئەمە جگە لەوەی [[سیتەک]] بە دەربەندەکانی ئەزمڕ و گۆیژە و دۆڵەکانی سنووری [[بەرزنجە]] و [[ناحیەی سرۆچک]] و [[قەڵاچوالان]] و سەرە ڕێگەی کاروانە بازرگانییەکانی نێوان [[بانە]] و [[سلێمانی]]یەوە بەسترابووەوە. ھەروەھا دیاریکردنی چوارتا بۆ ناوەندی قەزا لەلایەن ئینگلیزەکانەوە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، (ئەدمۆنز) وەک حاکمی ئینگلیز لە [[سلێمانی]] بێزار بووبوو لە ھەڵسوکەوتی قایمقام و ئەو فەرمانبەرانەی قەزای شارباژێڕ کە لەگەڵ تەواوبوونی دەوام لە [[سیتەک]] نەدەحەوانەوە و دەھاتنەوە [[سلێمانی]]، لەبەر ئەوە بیر لەوە کرایەوە کە شوێنێکی دوورتر لە [[سلێمانی]] و شوێنێکی گونجاو دیاری بکرێت، ئەدمۆنز گەشتێکی بەیاوەری قایمقامەکانی سەردەمی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و سەردەمی دواتردا بە شاربژێڕدا کرد، دواجار [[چوارتا]] دیاریکرا وەک شوێنێک بۆ ئەوەی ناوەندی قەزاکەی بۆ بگوازرێتەوە. ئەوانەی لە [[سیتەک]] بوون بەم بڕیارە دڵتەنگ بوون، و بە ئەدمۆنزیان ئەوت [[چوارتا]] ئاوەکەی کانزاییە و بۆ [[گەدە]] خراپە، بەڵام ئەدمۆنز بڕیاری خۆیداو قامقامی نوێ لە ناوەندی [[چوارتا]] دەستبەکاربوو و تا ئەمڕۆش ھەر [[چوارتا]] ناوەندی قەزای شارباژێڕە. <ref> Edmonds, C. J., 1957“Shar Bazhêr and the Basin of the Qalachuwalan,” The Geographical Journal, Vol. 123, No. 3 (Sep., 1957), pp. 318-328</ref> [[شارباژێڕ]] ناوچەیەکە یان ڕووبەرێکە دەکەوێتە باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]]، کە لە ڕووبەر و گوندەکانی [[قەزای شارباژێڕ]] و [[ناحیەی سرۆچک]] و [[قەزای ماوەت]] و ھەندێک لە گوندەکانی [[ناحیەی ناڵپارێز]] پێکھاتبووە، لە سەر زمانی خەڵکی ناوچەکە بووەتە دوو بەش شارباژێڕی (سەخت و تەخت)، ئەویش بە ھۆی پێکھاتەی خاکەکەیەوە کە لە چیا و دۆڵ و دەشتەکان پێکھاتووە، لە سەردەمی عوسمانییەکاندا بووەتە دوو سنجاق، (سنجاقی شارباژێڕ و سنجاقی سرۆچک) لە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، ئیتر بە پێی یەکە کارگێڕییەکان و سیستەمی دەوڵەتداری دابەش بووە بۆ چەندەھا یەکە. لە ئێستادا ناوی شارباژێڕ تەنھا بۆ [[قەزای شارباژێڕ]] ماوەتەوە و لەڕووی کارگێڕییەوە لە (٥) ناحیە پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) * [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) * [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) * [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) * [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]) == ناو == دەربارەی ناوی شارباژێڕ بۆچوونی جیاواز خراونەتەڕوو، گومانی تێدانییە کە ئەم ناوە ناوێکی زۆر دێرین نییە، واتە ناوەکە پەیوەندی بە بنەچەی ئەو ناوانەوە نییە کە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی گەلی دێرینی [[لۆلۆبی]]ەکان کە ھەر لە سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایینەوە ھەتا سەردەمی [[ماد]]ەکان لە کۆتایی سەدەی حەوتەمی پێش زایین شارباژێڕ بەشێکی گرنگ و ناوجەرگەی نیشتیمانی ئەم [[لۆلۆبی]]ەکانی پێک دەھێنا.<ref> Louis D., Geographical Levine, ; 84-8ii 4: 0.101.1RIMA II A.;78-15; 75b-RIMA III A.0.102.2: ii 10Studies in the Neo-Assyrian Zagros: I, Iran, Vol. 11 (1973), pp. 1-27.</ref> لەبنەچەدا ناوی شارباژێڕ نابێت لەسەردەمی دوای [[ماد]]ەکان کۆنتربێت، و بەتایبەتی تر ئەم ناوە لەوانەیە لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکانەوە]] برەوی سەندبێت. پسپۆڕی بواری زمانە دێرینەکانی کوردستان (کۆزاد محەمەد ئەحمەد) دەڵێت ھەموو ئەو لێکدانەوانەی بۆ ناوی شارباژێڕ کراون کە گوایە ناوەکە لە دوو بڕگە پێکھاتووە (شار+باژێڕ) و ھەردووکیشیان ھەر بە واتای (شار)دێن، یەکێکیان بە [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و ئەوانی تریش بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]، لایەنگرانی ئەم لێکدانەوەیە تەواو نەیانپێکاوە و "تاڕادەیەک جێگەی پرسیار و سەرسوڕمانە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گرفتی ناوی شارباژێڕ(گۆڤاری بابان) | ناونیشان = https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=26lshm4AAAAJ&citation_for_view=26lshm4AAAAJ:2osOgNQ5qMEC |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = د.کۆزاد محەمەد ئەحمەد |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لەبەرئەوەی کۆنی و ڕیشەی سەدان و ھەزاران ساڵەکەی لەبەرچاونەگیراوە و، تەنھا بە پێوەری زمان و فەرھەنگی ئەم سەردەمە لەو ناوە کۆنانە دەڕوانن، کۆزاد محەمەد پێی وایە کە بەشی دووەمی ناوەکە (باژێڕ) بە واتای (بازاڕ) دێت نەک (شار)، بۆ ئەم مەبەستەش کۆزاد محەمەد ئاماژە بە ناوی سەرکردەیەکی سەربازی باڵای سەردەمی پاشای ساسانی کیسرا ئەنۆشیروان(٥٣١-٥٧٩ز.) دەکات کە ناوی (شەھروەڕاز) بووە واتە (بەرازی دەوڵەت)، ھەروەھا پەیوەندی وشەی (شار) بە وشەی خشاثرای میدییەوە کە بە واتای (پاشا) دێت و کۆزاد ئەحمەد بە وشەیەکی فارسی داناوە، ئەو پێی وایە کە وشەی (شار) لە زمانی کوردیدا لە سەردەمەکانی پێشوودا بە واتای (دەوڵەت)یش ھاتووە، ھەتا ئەو کاتەی کە وشەی (دولة) لە جێگەی وشەی (شار) بۆ دەوڵەت بەکارھێندراوە، لەبەرئەوە کۆزاد محەمەد دەگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە (شارباژێڕ) لە کۆندا واتای(دەوڵەتە شار) یان (شارە دەوڵەت)ی داوە، لەبەرئەوەی لەسەردەمە دێرینەکاندا دەوڵەتۆکەی بچووک ھەبوون کە تەنھا یەک شار و دۆڵ و دەشتەکانی دەوروبەرەکەی چەقی دەسەڵات و سنووری فەرمانڕەواییان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گرفتی ناوی شارباژێڕ(گۆڤاری بابان) | ناونیشان = https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=26lshm4AAAAJ&citation_for_view=26lshm4AAAAJ:2osOgNQ5qMEC |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = د.کۆزاد محەمەد ئەحمەد |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ناوی (شارباژێڕ)تەنھا لەم پێنجەسەد ساڵەی ڕابردوودا لە تۆمارەکاندا ناوی ھاتووە، و تەنھا لەسەردەمی [[میرنشینی بابان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] ناوەکە بە شێوەی (شھربازاڕ) تۆمارکراوە و ئەم شێوازە تۆمارکردنەش ھەتا ئێستا لە ڕەگەزنامە و ناسنامەی باری کەسێتی دا ھەر دەنووسرێت (شھربازار) و لە زاری خەڵکی ناوچەکەشەوە ھەر بە شێوەی (شارباژێڕ) گۆ دەکرێت. جێی ئاماژەیە ئەم ناوە لە [[زمانی تورکی]] عوسمانیشدا ھەر بەمانای شوێنی بازارکردن دێت، لەبەرئەوە تورکەکان کێشەیەکیان نەبووە لە تۆمارکردنی ناوەکە بە شێوەیەک کە نزیکە لە ناوی شارباژێڕەوە و بە (شھربازار/شھرپازار) تۆماریان کردووە، و بۆ دەوڵەتی سەفەویش ئەم ناوە شێوەیەکی فارسی داوە و کێشەی لەگەڵ نەبووە، و دواتریش دەوڵەتە یەک لەدوای یەکەکانی [[عێراق]]یش (شھربازار)ەکەیان لە کوردییە ڕەسەنەکەی (شارباژێڕ) پێ باشتربووە و تا ئێستاش ھەر لە تۆمارە فەرمییەکاندا بەو شێوەیە تۆماری دەکەن. == جوگرافیا == قەزای شارباژێڕ یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]، دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]]، کە درێژی سنوورەکەی لەگەڵ [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]([[شارستانی بانە]])ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]، دەگاتە(٣٦کم) بەمەش ڕێژەی لە (١٦٬١٪) کۆی گشتی سنووری ھاوبەشی [[عێراق]] و [[ئێران]]ی پێکھێناوە، لە پارێزگای سلێمانی. لە بەشی باکوور لەگەڵ [[قەزای ماوەت]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (٧٠کم)، لە بەشی باکووری خۆرئاوا لەگەڵ [[قەزای دووکان]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (١١کم)، لە بەشی خۆرئاوا و باشووری خۆرئاوا [[قەزای سلێمانی]]یە بە درێژی (٤٥کم)، لە باشوور [[قەزای سەید سادق]] بەدرێژی (٢٦کم)، لە خۆرھەڵاتەوە [[قەزای پێنجوێن]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (٣٣کم)، بەمەش سەرجەمی درێژی سنووری شارباژێڕ دەگاتە (٢٢١کم).<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=10/35.7287/45.6551</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ درێژی سنووری قەزای شارباژێڕ لەگەڵ دەوروبەریدا |- ! سنوور !! درێژی بە(کم) !! ڕێژەی ٪ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[شارستانی بانە]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٦ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٫١ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای ماوەت]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٧٠ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣١٫٢٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای دووکان]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١١ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٫٢٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای سلێمانی]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٥ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٠٫٢ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای سەید سادق]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢٫٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای پێنجوێن]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٣ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٤٫٧ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" |'''کۆی گشتی''' || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢١ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠٪ |} شارباژێڕ یەکێکە لە ناوچە سەخت و شاخاوییەکانی [[باشووری کوردستان]] کە زۆرترین لوتکەی [[کێو|چیای]] بەرزی لە ڕووبەرێکی کەم دایە، شارباژێڕ بەشێوەیەکی گشتی ھەڵکەوتەیەکی سەختی ھەیە. لەڕووی جوگرافییەوە خەڵکی ناوچەکە ناوچەکەیان دابەشکردووە بە دوو بەشەوە، ئەوانیش ('''شارباژێڕی تەخت''') و ('''شارباژێڕی سەخت''')ە لەڕاستیدا شارباژێڕە تەختەکەش ھەر لێژایی و شیو و دۆڵە و ھیچ دەشتێک و تەختاییەک لە شارباژێڕدا نییە. * شارباژێڕی تەخت: زیاتر بەشی خۆرئاوای شارباژێڕ دەگرێتەوە و لە باشوورەوە لە ناوچەکانی [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]] و [[تەگەران]] و [[قەڵاچوالان]] و گشت ئەو لادێیانەی لەسەر رۆخی ڕووباری قەڵاچوالانن و دەوروبەرین ھەتا دێی [[مۆکەبە]] و تێکەڵبوونی لەگەڵ ڕووباری سیوەیل و پێکھێنانی (دووچەمان) و بەشێک لە تەختاییەکانی سەرەتای دۆڵی جافایەتی و دەوروبەری [[کونەماسی]] و ناوچەی شینکایەتیش ھەر بەشێکن لە شارباژێڕی تەخت. * شارباژێڕی سەخت: ناوچە شاخاوییەکانی بەشی خۆرھەڵاتی شارباژێڕ دەگرێتەوە، بەتایبەت گشت ئەوناوچانەی دەکەونە ئەمبەرەوبەری ڕووباری سیوەیل و ھەموو ئەو ناوچانەی کە دەکەونە بەری خۆرھەڵاتی ڕووباری سیوەیل و ڕووباری دووچەمان ھەتا سنوری [[شارستانی بانە]] و [[قەزای ماوەت]].<ref> پیمان مظفر صالح قادر، ٢٠١٦، تأثیر المناخ فی راحة الانسان للنشاط السیاحی فی قضاءی کلار و شارباژیر (دراسة مقارنة فی الجغرافیة السیاحیة)، رسالة ماجستیر غیر منشورة، کلیة العلوم لانسانیة، جامعة السلیمانیة، 2016 ،١٦، ص٧؛ سروە جلال حمە ،٢٠١٢، شیکردنەوەی جوگرافیی بۆ دابەشبوونی دانیشتوان لە قەزای شارباژێڕدا (١٩٥٧-٢٠٠٩)</ref> === ڕووبەر === سەرجەمی ڕووبەری قەزای شارباژێڕ دەکاتە(١٢١١کم^٢)، لەئێستادا. بەڵام ڕووبەری ئەم قەزایە گۆڕانکاری زۆری بە سەرھاتووە لەم خشتەیەدا ڕوونیدەکەینەوە لە ماوەی ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩) لەگەڵ ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارھ%E2%80%8Cی%20دانیشتوان.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%86%DA%B5%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95/7.%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%BE%E2%80%8C%DB%8C%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86.pdf |date=شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ڕووبەری یەکە کارگێڕییەکانی قەزای شارباژێڕ لە ساڵانی(١٩٥٧ - ٢٠١٩)دا/کم^٢ ! colspan="1" | ساڵ ! colspan="2" href=|١٩٥٧ ! colspan="2" href=|١٩٧٧ ! colspan="2" href=|١٩٨٧ ! colspan="2" href=|٢٠٠٢ ! colspan="2" href=|٢٠١٩ |- ! یەکە کارگێڕییەکان ! ڕووبەر ! ٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناوەندی قەزا]]([[چوارتا]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٧٠٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣١٫٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٣٫٦ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٥٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦٫١ | colspan=2 style="text-align: center;" | بووە بە [[قەزا]] |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٦٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٤١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٤٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٤١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٤٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٦٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢ | colspan=2 style="text-align: center;" | خراوەتە سەر{{ھن}} [[قەزای سەید سادق]] |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٧٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٫٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٧٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٥١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٧٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢٫٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٣٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٦ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٥٫٣ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | کۆی گشتی قەزا | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢١٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٤٣ | row span=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٤٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٣٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢١١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | ڕووبەری پارێزگا | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢٢٢٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٫١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٤٤٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٠١٥٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٫٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١١٤٩٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٫٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٤٠٤٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٨٫٦ |- |} * بە پێی زانیارییەکان بۆمان دەردەکەوێت: # لە ساڵی ١٩٥٧دا قەزاکە ڕووبەرێکی فراوانی ھەبووە کە (٢٢١٠کم^٢) بووە ڕێژەی(١٨٪) ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە، قەزای شارباژێڕ پلەی چوارەمی ھەبووە لە نێو قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]. # لە ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٧)دا ڕووبەری قەزاکە کەمیکردووە بۆ (٢١٤٣کم^٢)، کە ڕێژەی (١٣٪)ی [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە بە ھۆکاری سیاسی و جەنگەوە بووە. # لە ساڵی (٢٠٠٢)دا لە ئەنجامی ئەو گۆڕانکارییە کارگێڕیانەی کە بەسەر قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]دا ھاتووە، ڕووبەری قەزاکە بووەتە(٢١٣٨کم^٢)، ڕێژەی (١٩٪)ی [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە. # لە ساڵی (٢٠١٩)دا ڕووبەری قەزاکە کەمیکردووە بۆ (١٢١١کم^٢)، ڕێژەی (٩٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە، بە ھۆی گۆڕانکاری لە یەکە ئیدارییەکان و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و [[ناحیەی سرۆچک]]. * بە پێی ڕووبەر دەتوانین قەبارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ لە گەورەوە بۆ بچووک ئاوھا ڕیزبکەین([[ناحیەی سیوەیل]]، [[ناحیەی سیتەک]]، [[ناحیەی زەلان]]، [[ناحیەی گاپیڵۆن]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناحیەی ناوەندی قەزا]]). === بەرزونزمی خاک === قەزای شارباژێڕ وەک بەشێک لە ھەرێمی کوردستانی عێراق، لە ڕووی دابەشکردنی بەرز و نزمیەوە کەوتووەتە ناوچەی [[کێو|شاخاوییەوە]]، بە شێوەیەکی گشتی بەرزایی قەزاکە لە نێوان(١,٠٠٠-٢,٥٠٠م) دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. بەرزترین بەرزاییەکانی سنووری قەزای شارباژێڕ دەکەوێتە باکووری خۆرھەڵات و باشووری خۆراوای قەزاکە، کە بەرزییان لە نێوان(٢٠٠-٢٥٠٠م)دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. ئەم بەشە زیاتر دەکەوێتە [[ناحیەی ناوەندی قەزا شارباژێڕ|ناوەندی قەزا]] و [[ناحیەی سیوەیل]] کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[قەزای ماوەت]] و [[قەزای پێنجوێن]]. [[پەڕگە:نەخشەی بەرز و نزمی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی بەرز و نزمی قەزای شارباژێڕ]] بەڵام تاکو بە ئاڕاستەی باشوور و باشووری خۆراوا بڕۆین پلە پلە بەرزاییەکانی کەمتر دەبێتەوە، ناوەڕاستی قەزاکە بەرزاییەکی ناوەندی ھەیە کە بەرزییان لە نێوان (١٥٠٠-٢٠٠م)دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. بەڵام بەشی ھەرە نزمی قەزاکە دەکەوێتە باشووری خۆراواوە کە بەرزییان کەمترە لە(١٥٠٠م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref> پیمان مظفر صالح قادر، ٢٠١٦، تأثیر المناخ فی راحة الانسان للنشاط السیاحی فی قضاءی کلار و شارباژیر (دراسة مقارنة فی الجغرافیة السیاحیة)، رسالة ماجستیر غیر منشورة، کلیة العلوم لانسانیة، جامعة السلیمانیة، 2016 ،١٦، ص٧</ref> === ئاو و ھەوا === قەزای شارباژێڕ خاوەنی ئاو و ھەوایەکی تایبەت بە خۆیەتی کە ئاو و ھەوایەکی گونجاو و لەباری ھەیە. * '''تیشکی [[خۆر]](ھەتاو):''' تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر بە پێی [[وەرز]]ەکان و مانگەکانی ساڵ جیاوازە، تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر لە وەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٥) کاتژمێر، بەڵام لە وەرزی [[بەھار]]دا تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(٧)کاتژمێر، لە وەرزی [[ھاوین]]دا تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(١١)کاتژمێر، لەوەرزی [[پاییز|پایزدا]] تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(٨) کاتژمێر، بەمەش تێکڕایی کاتژمێرەکانی [[تیشکی خۆر]] لە ساڵێکدا دەگاتە(٨) کاتژمێر. * '''[[پلەی گەرمی]]:''' پلەی گەرمی بە پێی [[وەرز]]ەکان و مانگەکانی ساڵ جیاوازە، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٧،٣)پلەی سلیزی، زۆرجار دەبێتە ھۆی [[بەفر]] بارین، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[ھاوین]]دا دەگاتە(٢٢،٦)پلەی سلیزی، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[بەھار]]دا دەگاتە(١٨،٥)پلەی سلیزی، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[پاییز|پایزدا]] دەگاتە(٢٢،٣٦)پلەی سلیزی، نزمترین پلەی گەرمیش دەکەوێتە مانگی [[کانوونی دووەم]] بە تێکڕایی(٢،٤س)، تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانەش بریتییە لە (١٦،٣)س. * '''[[با]]:''' زۆرترین خێرایی با دەکەوێتە وەرزی [[بەھار]]ەوە دەگاتە(٢،٣م\چ)، وەرزی [[زستان]]یش کەمترین خێرایی بای تێدایە دەگاتە(١،٨م\چ)، بۆ وەرزی [[ھاوین]] دەگاتە(٢،٢م\چ)، وە بۆ وەرزی [[پاییز|پایز]] دەگاتە(١،٩م\چ). با لە پلەی گەرمی (٣٣س) توانای ساردکردنەوە لە دەست دەدات. * '''[[شێ]]:''' تێکڕایی ڕادەی شێ لەوەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٦٨،٢٨٪) کە بەرزترین ڕێژەیە، وە نزمترین ڕێژەی شێ لە وەرزی [[ھاوین]]دایە کە تێکڕاییەکەی (٢٥،٠٨٪)، لە ھەردوو وەرزی [[بەھار]] و [[پاییز|پایزدا]] ڕێژەیەکی مامناوەندی ھەیە، بۆ وەرزی [[بەھار]] دەگاتە(٥٥،٢١٪)، بۆ وەرزی [[پاییز|پایز]] دەگاتە(٤١،٦٪)، وە تێکڕایی شێی ساڵانە دەگاتە (٤٧،٥٤٪). * '''دابارین:''' زۆرترین ڕێژەی باران بارین دەکەوێتە وەرزی زستانەوە دەگاتە(٣٥٨،٠٦ملم)، لە وەرزی بەھاردا دەگاتە(٢٤٠،٥٨ملم)، لە وەرزی پایزدا دەگاتە(١٤٨،٤ملم)، لە وەرزی ھاویندا قەزاکە بێ بارانە. تێکڕایی بڕی باران لە ساڵێکدا دەگاتە(٧٤٧،٨٣ملم).<ref>https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-رسالة-ماجستیر-فی-کلیة-التربیة-للعلوم-الانسانیة-تناقش-أثر-المناخ-علی-رَاحة-الإنسان-فی-محافظة-السلیمانیة.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205094358/https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AE-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9.html |date= ٥ی شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> === دەرامەتە ئاوییەکان === بە ھۆی ھەڵکەوتە و سروشتی خاکەکەی و ئاو و ھەوای گونجاوی قەزای شارباژێڕەوە، ئەم قەزایە لە دەرامەتە ئاوییەکاندا دەوڵەمەندە لە ئاوی سەرزەوی و [[ئاوی ژێرزەوی]]دا. * '''ئاوی سەرزەوی:''' چەمەکان دادەنرێن بە لقی بچووکی سەرچاوەی ڕووبارەکان، قەزای شارباژێڕ دوو جۆر چەمی تێدایە، ھەندێکیان چەمی وەرزین و ھەندێکیان ھەمیشەیین، لە چەمە ھەمیشەییەکان ئەمانەن: ** '''چەمی سیوەیل:''' لە ڕۆژھەڵاتی قەزاکەوە بۆ ڕۆژاوای قەزاکە دەکشێت، ئەم چەمە سەرچاوەی سەرەکی لە دوو چەمی پێنجوێن(جۆگەسوور) و چەمی شلێر(گۆڵێ) پێک دێت، کە لە نزیک گوندی چەمەک و چۆڕک یەکدەگرن و چەمی سیوەیل پێکدەھێنن، ناوی چەمەکان بە تێپەڕبوونی بە سنووری ھەر گوندێکی و ناوچەیەکدا ناوەکەی دەگۆڕێت، بۆ نموونە چەمی سیوەیل ئەم ناوانەشی ھەیە چەمی([[کەناروێ]]، [[واژە]]، [[سنکێ]]، [[خێوەتە، شارباژێڕ|خێوەتە]]). ھەروەھا ئاوەڕێژی کانی و کانیاوەکانی گوندەکانی [[ناحیەی سیوەیل]] و ھەندێکی [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]ی تێدەڕژێت کە سەرچاوەی زۆری ئاوی ئەم چەمەن، ئەم چەمە لەگەڵ (چەمی قەڵاچوالان) لە نزیک گوندی [[دووچۆمان]] و [[مۆکەبە]] یەکدەگرن. ** ''' چەمی قەڵاچوالان:''' لە ڕۆژھەڵاتی قەزاکەوە بۆ ڕۆژاوای قەزاکە دەکشێت، سەرچاوەی ئەم چەمە، (چەمی ناڵپارێز)ە لە [[قەزای پێنجوێن]]، دوای ئەوەی دێتە قەزای شارباژێڕەوە زیاتر بە چەمی قەڵاچوالان بە ناوبانگە، ناوی چەمەکان بە تێپەڕبوونی بە سنووری ھەر گوندێکی و ناوچەیەکدا ناوەکەی دەگۆڕێت، بۆ نموونە چەمی قەڵاچوالان ئەم ناوانەشی ھەیە چەمی ([[ناڵپارێز]]، [[پاڕەزان]]، [[زەلان]] و [[ھەرمێلەی خواروو|ھەرمێلە]]). ھەروەھا ئاوەڕێژی کانی و کانیاوەکانی گوندەکانی ھەندێکی [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] و [[ناحیەی سیتەک]]ی تێدەڕژێت کە سەرچاوەی زۆری ئاوی ئەم چەمەن، ئەم چەمە لەگەڵ (چەمی سیوەیل) لە نزیک گوندی [[دووچۆمان]] و [[مۆکەبە]] یەکدەگرن. * '''ئاوی ژێرزەوی:''' ئاوی ژێرزەوی بە شێوەیەکی گشتی ھەموو ئەو ئاوانە دەگرێتەوە کە لە خاک و چینە بەردەکانی ژێرزەویدا ھەن، قەزای شارباژێڕ دەوڵەمەندە بە ئاوی ژێرزەوی بە ڕووبەری (١٢١١کم<small>٢</small>)، ھەروەھا خاوەنی (١٠٧٦) کانی و (٣١٤) کارێز و زیاتر لە (١٥) بیری مۆڵەتداری ھەیە.<ref> http://archive.gov.krd/moawr/krg-moawr.org/ku/pages/BGshty3400.html?cpages=BGshty&name=بھ%E2%80%8Cڕێوھ%E2%80%8Cبھ%E2%80%8Cرایھ%E2%80%8Cتی%20گشتی%20سھ%E2%80%8Cرچاوھ%E2%80%8Cکانی%20ئاو&id=5</ref> === ڕووەک و ئاژەڵ === بە ھۆی جۆرا و جۆری شێوەی ڕووی زەوی و ئاو و ھەوا و سەرچاوەی ئاوی ناوچەکە تاڕادەیەک دەوڵەمەندە بە (دارستان، ڕووەکی کەنار ڕووبار و گژوگیا)، کە ڕێژەیەکی جیاوازیان پێکھێناوە لە کۆی ڕووبەری ناوچەکە، بە جۆرێک تاوەکو لە خۆرئاوا بەرەو خۆرھەڵات بچین چڕی دارستانەکان زیاتر دەبێت ئەمەش بەپێی زۆربوونی بڕی باران بارین، ئەوەی تایبەتە بە دارستانەکان زیاتر داری [[بەڕوو]] و [[مازوو]] و [[بی]] و دارەبەن و جگە لەمانەش جۆری داری تریش بەدی دەکرێت. سەبارەت بە دارستانی لێوار چەم و ڕووبارەکان زۆربەی کاتەکانی ساڵ دارەکانی ھەمیشە سەوزن، ئەمەش پەیوەستە بە بڕ و ماوەی بوونی ئاو لە چەمەکاندا، بەو پێیە قەزاکە خاوەنی چەندین چەمە وەک چەمی(چۆمان، مەروێ، قەڵاچوالان، تەگەران، ئاشی بارام ….ھتد)، داری [[بی]] باوترین جۆری داری کەنار چەمەکانە. سەبارەت بە گژوگیا، لە وەرزی زستان و بەھار دەوڵەمەندە بە گژوگیا و گوڵی جۆراوجۆر، لەگەڵ ھەندێک ڕووەکی تر بۆ خواردن وەک (خڕنووک و خەرتەلە و شۆڤان و چاوبازە و کنگر و گۆزروان و پیچک و تۆڵەکە و گێلاخە و ….ھتد)، جگە لە مانەش چەندین گوڵی سروشتی دەڕوێن وەکو(بەیبوون و شلێر و شیلانە و وەنەوشە و نێرگز و گوڵەباخ). قەزاکە ناوەندێکە بۆ باڵندە و ئاژەڵە کێوییەکان وەک (کەو، کەروێشک، ژیشک، سوێسکە، پۆڕ و قازی کێوی و ……ھتد). === ڕێگاوبان === ڕێگاکان بە ھۆیەکی سەرەکی دادەنرێت بۆ پەیوەندی نێوان گوندەکان و ناوەندی یەکە کارگێڕییەکانیان و ساخ کردنەوەی بەرھەمەکانیان. لە کۆی (٢٠٣) گوندی قەزاکە تەنھا (٦٢کم) ڕێگای قیرتاو بۆ گوندەکان کراوە، ئەمەش ژمارەیەکی زۆر کەمە، لەسەر ئاستی یەکە کارگێڕییەکان گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] (٢٥،٥٪) و [[ناحیەی سیتەک]] لە(٢٤،١٪) بە زۆرترین ڕێژە لە ئاستی قەزاکەدا ڕێگای قیرتاویان بۆ کراوە، ھەروەھا کەمترین ڕێژە لە [[ناحیەی گاپیڵۆن]] کراوە کە (٩،٢٪)، لە [[ناحیەی زەلان]] (١٢،٧٪) قیرتاو کراوە و لە [[ناحیەی سیوەیل]] (١٣،٥٪) قیرتاو کراوە. لە (٧٤٪) گوندەکانی قەزای شارباژێڕ گرفتی خراپی ڕێگاو بانیان ھەیە. [[پەڕگە:نەخشەی ڕێگاوبانی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ڕێگاوبانی قەزای شارباژێڕ]] == مێژوو == === مێژووی دێرین === کاتێک بابانەکان [[شارباژێڕ]] و [[قەڵاچوالان]]، ئەکەنە پایتەختی [[میرنشینی بابان]] بەشێک لە ھۆکارە سروشتی و جیۆسیاسییەکانی پشت ئەم بڕیارە ھاوشێوەبوون لەگەڵ ئەو ھۆکارانەی کە سێ ھەزار ساڵ لەمەوبەر و لەقوڵایی مێژووی شارباژێڕدا دێرینترین گەلی ناوچەکەش کە [[لۆلۆبی]]یەکان بوون ھەمان ناوچەیان کردە بنکەی سەرەکی خۆیان و پایتەختەکەشیان کە شاری '''ئارراکدی''' بوو ھەر لێرە لە شارباژێڕ بنیاتنرا. ھەر لە نووسینە مێخییە دۆزراوەکەی [[سیتەک]]دا ناوی شاری ئارراکدی ھاتووە.<ref> l Document from Tell Sitak.” In: Heffron, Y., Stone, A. & Assyrian Lega-Radner, K., “A NeoWorthington, M. (eds.), At the Dawn of History: Ancient Near Eastern Studies in Honour of J. N. Postgate (Winona Lake), 2017, p.428f.</ref> لەسەردەمی ھێرشەکانی پاشای ئاشوری ئاشورناسرپاڵی دووەم (٩١١-٨٥٨پ.ز.)دا شاری ئارراکدی پایتەخت و ناوجەرگەی ھەرێمی وڵاتی زاموا/مازاموا بووە، ئەم پایتەختە دەکەوتە بناری چیای لارا، کە ئێستا پێی دەوترێ چیای '''لەرێ''' لە خۆرھەڵاتی [[چوارتا]]یە.<ref> دڵشاد عزیز مارف زاموا،("شوێنەوار و ناوی شارھکۆنەکانی ژێر شاری سلێمانی لەبەر ڕۆشنایی تۆمارھمێخی و کلاسیکی و بەڵگەشوێنەوارییەکاندا،" گۆڤاری توێژەر، بەرگی 4 ،2021، ژمارە ١، ل٥٤٧-٥٨٨.</ref> ئەمە جگە لەوەی کە باوەڕ وایە ناوی دەوڵەتە شاری '''خامازی''' پەیوەندی بە ناوی دێی [[خەمزە]]ی شارباژێڕی سەر چیای ئەزمڕەوە ھەبێت پایتەختی دەوڵەتە شارێکی دێرینی ناوچەکە بووە. لەکاتێکدا لە نووسینە مێخییەکانی سەردەمی ئاشوری نوێ لە سەدەی نۆیەمی پ.ز. لوتکەکانی چیای ئەزمڕ-گۆیژە بە ناوی چیای (ئازیڕو) ناوی تۆمارکراوە. یەکێک لەو ئەگەرانە ئەوەیە کە دەوڵەتە شاری خامازی کە ھەندێک جاریش بە خامزێ/خەمزێ تۆمارکراوە و لە تۆماری لیستی پاشایانی [[سۆمەر]]یدا وەک دەوڵەتە شارێکی ھێندە بەھێز باسکراوە کە توانیویەتی ھێرش بکاتە سەر (دەوڵەتە شاری کیش)ی سومەری لە باشوری [[مێزۆپۆتامیا]] و دەسەڵات و پاشایەتی ھەموو ناوچەکە بۆخۆی بەدەستبێنێت،ھەرچەندە دواتر سومەرییەکان لەسەردەمی دەوڵەتە شاری ئوروک(وەرکا) ھێرش دەکەنەوە سەر خامازی و دەسەڵاتی پاشایەتی سومەری دەخەنەوە ژێر دەستی خۆیان، بەڵام دوای ھەزارساڵێکی تریش لە سەردەمی بابلی کۆندا ھەر خامازی ناوی دەمێنێ.<ref>(K. M., Ahmed, The Beginnings of Ancient Kurdistan (c.2500-University, (unpublished), 2012,p. 62-64; Bonechi, M., 1993, I nomi geografici dei testi di Ebla, RGTC 12/1, Wiesbaden, p.223) 1500 BC) A Historical and Cultural Synthesis, PhD dissertation, Leiden )</ref> یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی قەزای شارباژێڕ دۆزینەوەی شوێنەوارەکانی قەڵای [[سیتەک]]ە کە ئەم قەڵایە وەک ئاوەدانییەک ھەر لە سەردەمی [[لۆلۆبی]]یەکانەوە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین ئاوەدان بووە و نووسینێکی مێخی لەسەر تاتەقوڕێک تێدا دۆزرایەوە کە باس لە فرۆشتنی باخێک دەکات لەگەڵ ناوھێنانی ژمارەیەک شایەت کە لە چەند شار و ئاوەدانییەکی ئەو سەردەمەی [[شارباژێڕ]]ەوە ئامادەی تۆمارکردنی ئەو گرێبەستە بووبوون، ھەر لەم شوێنەدا دوای سەردەمی [[لۆلۆبی]]یەکان، لەسەردەمی [[ماد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھاخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکانیشدا]] قەڵاکە بەکارھێندراوە.<ref> Saber, S. A., et al., (2015), “REPORT ON THE EXCAVATIONS AT TELL SITAK: THE 2010 SEASON,” Iraq, Vol. 76 (2014), pp. 205-229. p.229-205; Radner, K., p.428f.</ref> === سەردەمی بابانەکان === مەڵبەندی حکوومڕانی بابانەکان لە [[کوردستان]]دا: لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا، لە [[مەریوان]] و [[سنە]] تاساڵی (١٣٩٦)ز. لە [[باشووری کوردستان]]دا، لە([[مەرگە]]) تا ساڵی (١٥٩٦)، لە ([[دارەشمانە]]) سەردەمی فەقێ ئەحمەد و سلێمانی کوڕی لەسەردەمی شازدەھەمی زاینیدا، لە([[ماوەت]]) و (قەڵای بەکراوا) لەسەردەمی حوکمداریەتی بەکربەگی باباندا (بەکرە سوور) لەساڵانی (١٦١٩-١٦٢٧)دا، لە([[قەڵاچوالان]]) لە ساڵی (١٦٩٩-١٧٨٤)، لە ([[سلێمانی]]) لەساڵانی (١٧٨٤-١٨٥٠). لەم مێژووەوە دەردەکەوێت کە بابانەکان حکوومڕانییان کردووە لە [[شارباژێڕ]]دا لە نێوان ساڵانی(١٦١٩ بۆ ١٧٨٤) لە [[ماوەت]] و قەڵای بەکراوا و [[قەڵاچوالان]] کە ھەرسێ مەڵبەندەکە دەکەوێتە [[شارباژێڕ]]ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=جمال بابان|یەکەم=اعلام الکورد|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=اعلام الکورد-جمال بابان - ٢٠١٠ -رقم الایداع ۲٤۷۳ لسنة ۲۰۰۹/تم منحە من قبل وزارة الثقافة ص ٢٥٥-٢٥٦|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37613/1678-000-006-007|journal=کتاب|پەڕەکان=٧٦|doi=10.37613/1678-000-006-007}}</ref> ئەگەر بێت و لە ناوەڕۆکی لایەنی کارگێڕی [[میرنشینی بابان]] لە [[قەڵاچوالان]] و دواتریش لە [[سلێمانی]] بڕوانین، بەتایبەت لە ڕووە ئابووری و سیاسییەکەیەوە، دەبینین کە ئەم [[میرنشین]]ە چەندێک ڕۆم و عەجەم زیانی پێگەیاندووە و مەترسی بوون بۆ سەر قەوارەکەی، چەند ھێندە میرانی بابان، براکان و ئامۆزاکان مۆتەکەی دەسەڵاتی تەختی میرایەتی بابان و نازناوی ئەو پاشایەتییە بوون کە لە [[بەغدا]]وە بە فەرمانی والی عوسمانی بە میری بابان دەبەخشرا. ئەمین زەکی بەگ بە کورتی و لە چەند دێڕێکدا باس لەم بارودۆخە نالەبارە دەکات کە چۆن برا و برا و ئامۆزاو ئامۆزا دژی یەکتر لەشکری ڕۆم و عەجەمیان ھێناوەتە سەریەکتر بۆ زەوتکردنی تەختی میرایەتی بابان لە یەکتر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> گەڕیدەی ئەڵمانی کارستن نیبور(نەیبوەرNiebuhr) کە پاشای ئەوکاتەی [[دانمارک]] ناردبووی بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، لە ساڵی ١٧٦٥دا لە [[بەغدا]]وە بەرە و [[کەرکووک]] و [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]] بەڕێدەکەوێت، دەنووسێت:<ref> کارستن نیبور، رحلة نیبور الی العراق فی القرن الثامن عشر، ترجمة: محمود الامین، بغداد، 1965،ص ٧٤</ref> <blockquote>جارێ نەگەیشتوومەتە [[کوردستان]] و ئەم ھەواڵانەم لە [[ویلایەتی بەغدا]]وە دەربارەی [[کوردستان]] بیستوون،... [[قەڵاچوالان]](Kolla Dsjolan) کە فراوانترین ناوچەیە لە وڵاتی کوردستان کە لە ژێر دەستی سوڵتاندا بێت، لەبەرئەوەی پلەی پاشایەتییەکەی بە فەرمانی پاشای بەغدا بە یەک فەرمان و پلەیەک کەمترە لە پلەی (بەگ)ێتی کە سوڵتان بە یەک فەرمان دەریدەکات. ژمارەیەکی زۆر لە بنەماڵەی (بابان) لەسەر ئەم پلەی پاشایەتییەی (کە والی بەغدا دەیبەخشێت) لە کێبڕکێدان و لەبەرئەوەی پاشا ھەر لەم بنەماڵەیە دیاریدەکرێت، بەڵام پارەیەکی زۆر دەدرێت بە پاشای بەغداد لەلایەن ئەو (بابانییەی) کە بە پاشا دیاریدەکرێت." پاشان نیبوەر دەڵێت: "مرۆڤ ئەتوانێت لەوە تێبگات کە دەبێت ئەو ڕەعیەتە لە چەوسانەوەی دووسەرەی فەرمانڕەوایی ستەمکاری تورکەکان و نادادی (بابانی)لەسەر کوردانی [[قەڵاچوالان]] و ناوچەکەی چەشتوویانە.... ھەر لەبەرئەوەشە کە لەم ناوچەیە ھیچ [[شار]] و [[شارۆچکە]]یەک نییە، و [[قەڵاچوالان]] خۆشی [[گوند]]ێکی بچووکی ھەژارە. ئەگەر بمانەوێت باس لە ڕەوشتی گەلێک بکەین، ئەوا [[کورد]]ەکان نمونەی تۆڵەکەرەوەن و یەکێکیان لێبکوژرێت ھەر دەیکوژنەوە. پێش ئەوەی بگەمە [[مووسڵ]](ھەواڵم بیست) کە (مەلا)یەک لە [[قەڵاچوالان]] شەو ماوەتەوە و پاشای (بابان)ی لە خەودا سەربڕیووە، لەبەرئەوەی براکەی لەلایەن (پاشای بابانی)ییەوە لەسێدارە درابوو.</blockquote> ھەروەھا گەڕیدە و نوێنەری ئینگلیز لە [[بەغدا]] کڵاودییەس جەیمس ڕیچ(Claudius James Rich) کە خۆی لە ناو دیوەخان و کۆشکی میرانی باباندا لە [[سلێمانی]] ماوەیەکی زۆر ماوەتەوە ھەمان بابەت پشتڕاست دەکاتەوە و دەڵێت میرانی بابان ھەموو پەیمانیان بەیەکتری دابوو کە ھیچ نامەیەکی شای [[ئێران]] وەرنەگرن، بەڵام وادیارە یەکێک لە ئامۆزاکان ئەم پەیمانە دەشکێنێ و مەیلی بۆ لای شای عەجەمە نەک سوڵتانی ڕۆم. گومانی تێدانییە ھۆکاری سەرەکی ڕووخانی [[میرنشینی بابان]] ناکۆکی نێوان میرانی بابان خۆیان بوون. و ئەمەش دواجار وایکرد کە میرنشینەکە لەلایەن لەشکری ڕۆمەوە لە سالی ١٨٥١ز. بە تەواوەتی کۆتایی پێبھێندرێت و میرنشینەکە بخرێتە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[شارباژێڕ]]یش سەر بە سەنجاقی [[سلێمانی]] بێت. لەدوای لە ناوبردنی [[میرنشینی بابان]] ناوچەی شارباژێڕ چووە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی و سیستەمی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی کە بووە قەزایەکی سەر بە سنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]].<ref> ich, Cladius James, Narrative of a residence in Koordistan: and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis, 1860, p. 140-160.</ref> === سەردەمی عوسمانی === پێکھاتەی کارگێری لەدەوڵەتی عوسمانیدا پێکھاتبوو لە ویلایەت، سەنجاق، قەزا، ناحیە، گوند(دێ). ئەوکاتیش شارباژێڕ قەزایەک بووە لە چوارچێوەی سەنجەقی سلێمانی، ھەروەھا [[سلێمانی]]ش سەنجاقێک بووە سەر بە [[ویلایەتی مووسڵ]]، ھەر بۆیە چەند پۆست و یەکەیەکی کارگێڕی عوسمانی لەشارباژێڕدا ھەبوون، لە سەرەتادا شارباژێڕ بەشێک بووە لە دەوڵەتی عوسمانی لەچوارچێوەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]، ئەوەی جێگای ئاماژەیە ئەوکاتە [[سلێمانی]] سەنجەقێک بووە سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] قەزایەک بووە سەر بە سەنجەقی سلێمانی، لەکاتێکدا لەساڵانی دواتر [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] بۆتەبەشێک لە قەزای شارباژێڕ، لەم کاتەش دا داھاتی [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] بریتی بوو لە(٣٤٥٦٢) قروش، ھەندێکاتیش بۆتە(١٢٠٠٠٠) قروش. بەڵام لە سەردەمانی پێشوودا ھەم قەزای شارباژێڕ و ھەمیش [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]یش وەکو دوو سەنجەقی سەربەخۆ وابوون سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، بۆ نموونە گەڕیدەی ناوداری عوسمانییەکان '''ئەولیا چەلەبی'''، کاتێک باسی سەنجەقەکانی [[ئەیالەتی شارەزوور]] دەکات، ئەوا بە (٢٠) دانە سەنجەق ھەژماریان دەکات، کە بریتین لە: (ئەربیل، سروجک، ھەزارمێرد، مەرکەوە، ئاجور، کوشاف، شارباژێڕ، باڤی، نیلتاری، سیلبەرجین، ئەبرومان، داودان، برند، بیلکاس، جبل حمرین، دولھران، ھەریر و روودین، قەڵای غازی).<ref> خلیل علی مراد، الکرد وکردستان فی کتاب (جیھان نوما) لکاتب جلبی، اربیل، مطبعة حاجی ھاشم، 2013، ص41</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا:''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. لەم ماوەدا شارباژێڕ لە سێ قەزا پێکھاتووە کە قەزاکان فرە ناوەند بوون وە ئەوکات لەڕووی کارگێڕییەوە یەکەی ناحیە نەبووە، قەزاکان بەم ناوانە بوون(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل)، (ئالان، سەراو و میراوا) و (شارباژێڕ، قەڵاچوالان و بەرکێو). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٥١-١٨٦٩)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی قەزای بازیان لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری(شارباژێڕ، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای([[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]] و سیوەیل) و (ئالان و سەراو و میراوا) لە ناو ھەردوو [[قەزای ماوەت]] و سیوەیل(وصال)دا. # دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە. لەم ماوەیەدا ناوەندی قەزای شارباژێڕ گوندی [[شیوەکەڵ]] بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٨٩٠)دا:''' لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم ماوەیەدا ناوەندی قەزای شارباژێڕ شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png |وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا:''' قەزای شارباژێڕ لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ماوەت]]ی تێدا درووستکرا. وە ناوەندی قەزاش ھەر شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە لیوای سلێمانیدا لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٠٧ - ١٩١٢)دا:''' قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە و ناوەندەکەشی شارەدێی [[سیتەک]] بوو، ھەر [[ناحیەی ماوەت]]ی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png |وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای [[سلێمانی]] ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان بەریتانیا و عێراقدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا:''' # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە قەزای شارباژێڕەوە. # لکاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] بە قەزای شارباژێڕەوە پاش دابڕانی لە قەزای گوڵعەنبەر. # گواستنەوەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ لە شارەدێی [[سیتەک]]ەوە بۆ شارۆچکەی [[چوارتا]]. لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ لە (٥) ناحیەی پێکھاتبوو، ناحیەی قەزای ناوەند([[چوارتا]])، ناحیەی ماوەت([[ماوەت]])، ناحیەی سرۆچک([[گێڵدەرە]] تا ١٩٣١ - [[بەرزنجە]])، ناحیەی پشدەری ١([[قەڵادزێ]])، ناحیەی پشدەری ٢([[مەرگە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا:''' حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە قەزای شارباژێڕ. لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی عێراق تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] * '''لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا:''' # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری قەزای شارباژێڕ و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانە]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانێ]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بەمەش ژمارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ بووە (٤) ناحیە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر [[پارێزگای سلێمانی]] تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی [[کوردستان]] بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا:''' ** دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی قەزای شارباژێڕەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> ** لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە کە لە (٤) ناحیە پێکھاتبوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا''' ** لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە قەزای شارباژێڕدا نەکرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ (ناحیەی کارێزە) و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە (ناحیەی کارێزە)وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ (ناحیەی کەناروێ) و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە قەزای شارباژێڕ و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |url-status=dead }}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە قەزای شارباژێڕ و لکاندنیان بە ناحیەی شارەزووری سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # گواستنەوەی ناوەندی (ناحیەی کارێزە) لە جێکەوتی ئێستای بۆ ناوەندی قەزای شارباژێڕ بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> ** قەزای شارباژێڕ لەم ماوەیەدا بووە (٤) ناحیە، ناحیەی ناوەندی قەزا([[چوارتا]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]])، ناحیەی کەناروێ([[کەناروێ]])، ناحیەی کارێزە([[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ** ھەڵوەشاندنەوەی قەزای شارباژێڕ و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # لە ساڵی ١٩٩٢دا قەزای شارباژێڕ لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) و [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) و [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) پێکھێنرایەوە.<ref>گۆڤاری پەرلەمان ژمارە(٢) تیشرینی یەکەم١٩٩٢، بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢) پاشکۆی(١)</ref> * '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٩)دا:''' # لە ساڵی (٢٠٠٥)دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و [[پارێزگای سلێمانی]] بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا، (٣) ناحیە درووستکران بە ناوەکانی [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٥٥٤٦) لە (٢٩ - ١٢ - ٢٠٠٤). # دابڕانی [[ناحیەی سرۆچک]] بە ھەموو گوندەکانی لە قەزای شارباژێڕ و لکاندنی بە [[قەزای سەید سادق]]ەوە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٣١٠٨) لە (٢-٥-٢٠٠٧). # درووستکردنی [[قەزای ماوەت]] و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و ھەموو گوندەکانی و خستنە سەر قەزا تازەکە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(١٢١٨١) لە (٢٤-١١-٢٠٠٨)دا. * لە ئێستادا قەزای شارباژێڕ پێکھاتووە لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]])، [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]])، [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). [[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ]] === مێژووی قەزاکە لە نەخشەدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٤۷دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٤۷دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٥٥دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٥٥دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٦۰دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٦۰دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹۷۹دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹۷۹دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١٩٨٧دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١٩٨٧دا </gallery> == قایمقام == بەپێی ساڵنامەکانی ویلایەتی مووسڵی عوسمانی، ساڵی ١٣٠٨ک(١٨٩٠ز)دا (نادر بەگ) قایمقامی شارباژێڕ بووە، و جێگرھکەشی (وەلییەدین ئەفەندی) بووە. بەڵام بەپێی ساڵنامەی ویلایەتی موسڵی ساڵی ١٣١٠ک(١٨٩٢)، ئەوا (عەبدوڵا ئەفەندی) قایمقامی شارباژێڕ بووە، و جێگرھکەشی (ئەحمەد ئەفەندی) بووە. لە ساڵی ١٣١٢ک (١٨٩٤)دا (ئەحمەد ئاغا) بە وەکالەت قایمقامی شارباژێڕ بووە، جێگرەکەشی (ئیسماعیل ئەفەندی) بووە. ھەروەھا لەساڵی ١٣١٤ک(١٨٩٦) قایمقامی شارباژێڕ (ڕەمزی ئەفەندی) بووە، ئەویش بەپشت بەستن بەبەڵگەنامەیەکی عوسمانی کە ئاماژە بە لادانی ڕەمزی ئەفەندی و ھاتنەسەر کاری (عەبدولقادر پاشا) دەکات. ھەربەپێی بەڵگەنامەیەکی عوسمانی، کەلەساڵی ١٣١٦ک(١٨٩٨) پیشانمان دەدات کەناوبراو لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> لەساڵی (١٣٢٥ک/١٩٠٧ز)دا قایمقامی شارباژێڕ گواستراوەتەوە و ھیچ کەسێک لەشوێنی دانەنراوە، بەڵام لەھەمان کاتدا جێگری قایمقام ھەبووھبەناوی (عەلی ئەفەندی). ھەروەھا لە ساڵی ١٣٣٠ک(١٩١٢ز)دا (سەید عەلی ئەفەندی) قایمقامی شارباژێڕ بووە، وجێگرھکەشی (ئەحمەد موختار ئەفەندی) بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٣٢٥ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> == ئەنجوومەنی قەزا == * ئەم ئەنجومەنە بەپێی ساڵنامەکان گۆڕانکاری بەسەرداھاتووە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێکھاتووە لە قایمقام و جێگری قایمقام، و بەرپرسی دارایی و بەرپرسی باج. لە ساڵی ١٣٠٨ک/ ١٨٩٠ز. دا ئەنجومەنی قەزا بەم شێوەیە بووە. {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٠دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | نادر بەگ || rowspan=1 style="text-align: center;" | وەلییەدین ئەفەندی || rowspan=1 style="text-align: center;" | سەید مەحموود ھارە ئەفەندی || rowspan=1 style="text-align: center;" | اصطیل عامرە |} * لەدواتردا ھەموو ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕانکاری تێداکرا، ھەربۆیەلەساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز ئەنجومەنەکە بەم شێوەیەی لێھات: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٢دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | عەبدوڵڵا ئەفەندی || ئەحمەد ئەفەندی || فەتاح ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * ئەم کاربەدەستانە بەردەوام لە پلە و پۆستی خۆیان نەدەھێڵرانەوە، بەڵکو لەدواتر دا، لە ساڵی ١٣١٢ک/ ١٨٩٤ز، ئەندامانی ئەنجومەنەکە گۆڕانکاری تێدا کرا، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٤دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | ئەحمەد ئەفەندی || ئیسماعیل ئەفەندی || فەتاح ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * ھەروەھا لە ساڵی ١٣٢٥ک/ ١٩٠٧ز ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ بریتی بوون لە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٩٠٧دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | گواستراوەتەوە || عەلی ئەفەندی || عەزیز ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * لەگەڵ ئەمەش دا ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ لە ساڵی ١٣٣٠/١٩١٢ بوو بە پێنج کەس و بەشێک لەئەندامەکانیش گۆڕدراون، لەم کاتەدا (موفتی) بۆ قەزاکەدانراوە، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٩١٢دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج !! موفتی |- | سەید عەلی ئەفەندی || ئەحمەد موختار ئەفەندی || عزەت ئەفەندی || سدیق ئەفەندی || شێخ جەلالەدین ئەفەندی |} === ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا === ئەم ئەنجوومەنە ھەر لە سەرەتاوە ھەبووە، بەڵام بەپێی ساڵەکان ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕانکاری بەرسەدا ھاتووە و فەرمانبەرانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕدراون. * لە ساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردن تەنھا (سێ) کەس بوون، کەئەوانیش کەسایەتی گەورە و ئاغاکانی ناوچەکەبوون، کەبەم شێوەیە بوون: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا لە ١٨٩٠دا |- ! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام |- | شەریف ئاغا || عەبدوڵڵا ئاغا || کەریم ئاغا |} * بەڵام لە ساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز. ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە بوو بە(چوار) کەس، و بەشێک لە ئەندامانیش گۆڕانکارییان بەسەرداھاتووە، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا لە ١٨٩٢دا |- ! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام |- | style="text-align: center| عەبدوڵڵا ئاغا || style="text-align: center| عەبدوڵڵا ئاغا || style="text-align: center| کەریم ئاغا || style="text-align: center| گواستراوە |} * ئەم ئەنجومەنە لە ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز . گۆڕانکاری زۆری بەسەردادێت، یەکێک لەو گۆڕانکارییانەی ڕوودەدات ئەوەیە کە ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ، راستەوخۆ دەبنەوە ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی شارباژێڕ و راستەوخۆ لەلایەن قایمقامەوە سەرۆکایەتی دەکرێن و جێگرەکەشی لەلایەن جێگری قایمقامەوە بەڕێوەدەبرێت، ھەروەھا چوار ئەندامی تریش بەھەڵبژاردن دادەنرێن، کەبەم شێوەیەی لێدێت: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} ئەحمەد ئاغا {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} ئیسماعیل ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} ئیسماعیل ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} فەتاح ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} گواستراوە | style="text-align: center| بەرپرسی باج/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} محەمەد ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} * ھەر ئەم ئەنجومەنەلەساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز گۆڕانکاریی تێدا کرا و ئەندامانی لیژنەکە کران بە(نۆ)کەس، کە(پێنج) ئەندامیان کران بەئەندامی ھەمیشەیی و (سێ) ئەندامیشیان کران بەئەندامی ھەڵبژێردراو، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} گواستراوە {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەلی مەردان | style="text-align: center| بەرپرسی باج/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەزیز ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی شیکردنەوەی دارایی |- ! scope=row {{!}} کوێخا ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدولقادر ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} * دواتر ئەم ئەنجومەنەلەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. گۆڕانکاریی تێداکرا و ئەندامانی لیژنەکە گۆڕانکاریی تێداکرا، کەژمارەی ئەندامانی ھەڵبژێردراو کرا بە(چوار) ئەندام، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} سەید عەلی ئەفەندی {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} ئەحمەد موختار ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عزەت ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} شێخ جەلالەدین ئەفەندی | style="text-align: center| موفتی |- ! scope=row {{!}} سدیق ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی شیکردنەوەی دارایی |- ! scope=row {{!}} عەبوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} محەمەد ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} تۆفیق ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} === دادگای بەرایی قەزا === * ئەم دادگایە ھەر لەسەرەتاوە لە شارباژێڕدا دانرا، دواتر چەندین کەس کران بەئەندام لەم دادگایەدا، ئەم دادگایە پێکھاتبوو لەسەرۆکی دادگا و دوو ئەندام و دوو نووسەری دادگا، لەگەڵ یەک یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە(مستنطق)، پێوستە ئەوەش بڵێین ئەندامانی ئەم دادگایانە زیاتر کەسانی ئاینی و شەریعەتزان بوون، واتە دادگاکە زیاتر لە شێوەی دادگایەکی شەرعیدا بوو. لە ساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. دا دادگای سەرەتایی لە قەزای شارباژێڕ بەم شێوەیە بوو: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| ڕەشید ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد عەلی بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center|[[پیرەمێرد|تۆفیق ئەفەندی]] || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| دادوەری لێکۆڵینەوە |} * دواتر ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنەی دادگا گۆڕانکاریی بەسەرداھات و پێگەیان گۆڕانکاریی تێدا کرا، ھەروەکو دەبینین لەساڵی ١٣١٠ک/ ١٨٩٢ز. ژمارەی ئەندامەکانی دادگای بەرایی شارباژێڕ بوونبە حەوت کەس، بەم شێوەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدولڕەحمان ئاغا || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد عەلی بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| ڕەفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد نامیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| صاڵەح ئاغا || style="text-align: center| بەرید |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| دادوەری لێکۆڵینەوە |} * لە ساڵی ١٣١٢/١٨٩٤ز. ئەندامانی دادگای بەرایی شارباژێڕ گۆڕانکاریی بەسەرداھات، کەیەکێک لەوانە (دەروێش ئەفەندی) بوو کە کرا بەیاریدەری دادوەری لێکۆڵینەوە، ھەروەھا ([[پیرەمێرد|تۆفیق ئەفەندی]]) کرا بە سەر نووسەری دادگا، و (عەلی ئەفەندی) کرا بە نووسەری دووەمی دادگا، ھەر یەکە لە (عەبدوڵڵا بەگ و مەحەمەد ئاغا)ش کرانە ئەندامی دادگا، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدوڵڵا بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد ئاغا || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| تۆفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| عەلی ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| دەروێش ئەفەندی || style="text-align: center| یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە |} * ئەوەی جێگای ئاماژەیە لە ساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز. دادگا لەقەزای شارباژێڕ نامێنێت، بەڵکو تەنھا فەرمانگەیەک دەبێت بە ناوی دادوەری لێکۆڵینەوە(استنطاق)، کە یاریدەری دادوەری لێکۆڵینەوەکەش (محەمەد ئەفەندی) بووە، لەگەڵ دوو کەسیش وەکو جێبەجێکار و بەریدی فەرمانگەکە. بەڵام لەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. دووبارە ئەم دادگایە لە قەزای شارباژێڕ دادەندرێتەوە، ئەویش دەبێتە دوو بەش، (دادگای شەرعی و دادگای بەرایی)، کەدوو دادگای جیاواز بوون، بەشێوەیەک لەدادگای شەرعیدا بەشێک ھەبووە بۆ پرسی مناڵانی بێ باوک(یەتیم)، ئەوانیتریش بەم شێوەیە بوون: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگای شەرعی !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| ئەحمەد موختار ئەفەندی || style="text-align: center| جێگری سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| سەرنووسەری دادگا |- | style="text-align: center| ئەحمەد ناصر ئەفەندی || style="text-align: center| بەرپرسی منداڵانی بێ باوک |- | style="text-align: center| عەلی ڕەزا ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |} ھەروەھا ئەندامانی ھەردوو دادگاش ئاوھا بوو: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگای شەرعی و دادگای بەرایی !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| ئەحمەد موختار ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەلی ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندامی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدولغەفور ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندامی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد تۆفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| ڕەشید ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| ئەحمەد ئەفەندی || style="text-align: center| یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە |} == پۆلیس == سەبارەت بە پۆلیسی رووبەڕوبوونەوەی تاوان دەبینین کە تەنھا یەک کەس وەکو پۆلیس لە قەزاکەدا کاری کردووە، کەلەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. دا بریتی بوو لە(ملازم محەمەد ئەفەندی)، بەڵام لەساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز. یەکێکیتر ئەم ئەرکەی پێدەدرێت، ئەویش (قادر ئاغا)بوو. قادر ئاغا لە ساڵانی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز بەردەوام دەبێت لەپۆستەکەی. ئەوەی جێگای ئاماژەیە ئەم پۆلیسە و ئەرکەکەی لە ساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز لە قەزای شارباژێڕدا نامینێت. لەگەڵ ئەمەشدا دەبینین بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوچەکە، ئەوا (تابووری پێنجەمی) ھێزی سەربازی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە سەنجاقی سلێمانیدا لەناوچەکانی شارباژێڕدا جێگیرکراون، بۆ رووبەرووبوونەوەی ھەر دۆخێکی نەخوازراو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٣٢٥ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == دارایی و ئابووری == دانیشتوانی ئەم قەزایە بەگشتی خەریکی کاروباری ڕەزداری و [[کشتووکاڵ]]ن، ھەروەھا ھەندێکیان بازرگانی ([[تووتن]])بوون و بۆ ئەمەش چەندین کێڵگەی تایبەت بەشتڵی توتنیان ھەبووە. لەگەڵ ئەمەشدا بەروبوومی ئەم قەزایە زۆر بەناوبانگە و بەرھەمەکانیان بۆ چەندین شوێن دەنێردرا، بە تایبەتی بۆ [[سلێمانی]]، کە لەوێدا خواستێکی زۆری ھەیە و بەرھەمەکانیان دەفرۆشرێت، ھەر بۆیە خەڵکی شارباژێڕ سودێکی زۆر لەبازاڕی [[سلێمانی]] دەبینن. ھەروەھا داھاتی شارباژێڕ لەساڵەکانی (١٨٥٤-١٨٥٥ز/١٢٧١ک) بەپێی سەرجەم باجەکانی (ڕسوم، یەک لەدە(عشور)، گومرگ، بۆیخانە) بریتی بووە لە(١٥)پارە و (١٤٥٢٩) قروش، ھەروەھا لە ھەندێکاتی تردا ئەم داھاتە بۆتە(١٥) پارە و (١٨٠٦٥) قروش.<ref> Levent Ayabakan,"Kürtlerde Tütün Kültürü ve Kürtlerin Tütün Ekonomisinde İngiltere’nin Rolü (18831923)،"VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Yıl/Vol. 2016ö 1, Sayı/No. 2 Güz/Fall 2016 ISSN 2149-9535, pp.14-29</ref> تەنانەت لە ساڵنامەکانی عوسمانیدا ئاماژە بە دانانی فەرمانبەر دەکەن بۆ سەرپەرشتیکردن و چاودێری زەوی و زاری ھاوڵاتیانی ناوچەکە، بۆ ئەمەش گرنگی بە تاپۆ دەدەن، ھەر بۆیە فەرمانبەری تاپۆ لەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. بۆ یەکەمجار بۆ زەوییەکانی قەزاکەدانرا و یەکەم کەسیش کەلەم پۆستەدا دانرا (کانەبی قادر بەگ) بوو. دواتریش لەساڵانی ١٨٩٢-١٨٩٣ز. بەردەوام بوو لەپۆستەکەیدا. دواتر ئەم پۆستە لە قەزاکەدا نامێنێت. تاکو لەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. فەرمانەر بۆ ئەم بوارە دادەنرێتەوە کە(کانەبی عەبدولقادر بەگ) دەکرێتە فەرمانبەر لەم پۆستەدا. دواتر گرنگیدان بەلایەنی دارایی ناوچەکەوای لە دەوڵەتی عوسمانی کرد، کەیەکەیەکی تایبەت بەلایەنی دارایی شارباژێڕ دابنێت بەناوی (یەکەی دارایی قەزای شارباژێڕ) ئەم پۆستە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٢ز. لەقەزای شارباژێڕ دروستکراوە، یەکەم کەس کەلەم پۆستەدا دانرا بە ناونیشانی ئەمینی سندوق، ئەوا (تۆفیق ئەفەندی) بوو. دواتر ئەم پۆستە لە قەزاکەدا نامێنێت، پاشان لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. دەبێتە یەکەیەکی گەورە لە کارگێڕی قەزاکەدا بەناونیشانی خامەی دارایی(مال قلمی)، کە فەرمانبەران و بەرێوەبەرەکەی بەم شێوەیە بوو:<ref> 14-29.87, İsmet DEMİR, Uğurhan DEMİRBAŞ,..ve Hacı Osman YILDIRIM</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ناوی فەرمانبەر !! پۆستەکەی |- | عزەت ئەفەندی || بەڕێوەبەری دارایی |- | جەمیل ئەفەندی || یاریدەدەری بەڕێوەبەری دارایی |- | عەلی مەردان ئەفەندی || بەرپرسی کۆکردنەوە و دەستخستنی دارایی |- | ڕەشید ئەفەندی || ئەمینداری سندوق |} == دانیشتوان == لەدوای نەمانی فەرمانڕەوایی بابانەکان لە١٨٥١ بەدواوە و ڕووخانی میرنشینەکە قەزای شارباژێڕ لە دەوڵەتی عوسمانیدا خرایە سەر سەنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، لە ساڵی ١٨٦٢ بە دواوە سەر بە [[ویلایەتی مووسڵ]] کەژمارھی دانیشتوانی ھەموو [[سلێمانی]] لەنێوان ساڵانی ١٨٨١-١٨٨٢تاکو ساڵی ١٨٩٣بریتی بوون لە(١٢٤٧٩٠)کەس، ئەویش بەخەڵکی [[شارباژێڕ]] و پاشماوەی بابانەکان و ھۆزەکانی شارباژێڕ و جاف و دانیشتوانی [[مەرگە]]، و گوڵعەنبەر([[خورماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و [[ھەورامان]]ی ئەمڕۆ) و [[قەرەداغ]]. کەتەنھا ژمارەی دانیشتوانی شارباژێڕ لەم کاتەدا(٥٣٣٠)کەس بوون، کە ھەموویان موسوڵمانی [[سوننە]] مەزھەب بوون.<ref> Cengiz Cengiz, Murat BABUÇOĞLU, Orhan ÖZDİL, OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİNDE MUSUL, (Ankara: 2005), 212. </ref> === فەرمانگەی تۆماری دانیشتوان (نفوس دائرەسی) === ئەم فەرمانگەیە لە سەرەتاوە پەرەی پێدراوە، ھەربۆیە دەبینین لەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز ئەوا (عارف بەگ) دەبێتە بەپرسی ئەم کارە و (عەلی ئەفەندی)ش دەبێتە نووسەری فەرمانگەی ناسنامە، دواتریش (عەبدولکەریم ئاغا) دەبێتە بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە و (کانەبی عارف بەگ)یش دەبێتە فەرمانبەر لەم فەرمانگەیە. ئەم دوانە لە خزمەتکردن بەردەوام دەبن، لەبەرئەوەی بەپێی ساڵنامەی ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز ھەمان ئەو ناوانەن کەلەم فەرمانگەیەدا کاردەکەن. ھەروەھا لەساڵانی ١٣٢٥ک/١٩٠٧زدا (عارف ئەفەندی) وەکو فەرمانبەر کار دەکات و (مەحمود ئەفەندی)ش وەکو نووسەر. ھەر ئەم فەرمانبەرانە بەردەوام دەبن لەکارەکانیان تاکو ساڵی ١٣٣٠ک/ ١٩١٢ز، لەبەرئەوەی بەپێی ساڵنامەی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. ئەوا ھەمان ئەو فەرمانبەرانەلەم فەرمانگەیەکاردەکەن. ئەگەرچی لەبەڵگەنامەیەکی عوسمانیدا ئاماژە بۆ ئەوەدەکات (عارف ئەفەندی) لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١١ز. بەھۆی ھەندێ کردەوەی نەشیاو (گەندەڵی) لەپۆستەکەیدا دوور خراوەتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> === ژمارەی دانیشتوانی قەزای شارباژێڕ === {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none" |+ ژمارەی دانیشتوان لە نێوان ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩)<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}} </ref> |- ! ساڵ !! ژ.دانیشتوانی قەزای شارباژێڕ !! ژ.دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی |- | ١٩٥٧ || style="text-align: center| ٤٢,٣٣٣ || style="text-align: center| ٣٠٤,٨٩٥ |- | ١٩٧٧ || style="text-align: center| ٥٥,٣٤٢ || style="text-align: center| ٦٩٠,٥٥٧ |- | ١٩٨٧ || style="text-align: center| ١٢,٨٥٦ || style="text-align: center| ٩٥١,٥٥٧ |- | ٢٠٠٢ || style="text-align: center| ٤٢,٨٨٨ || style="text-align: center| ١,٢٤٩,٨٢٤ |- | ٢٠١٩ || style="text-align: center| ٢٣,٥٤٨ || style="text-align: center| ١,٩٨١٠,٥٥ |} {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ژمارەی دانیشتوانی ژینگەیی قەزای شارباژێڕ و ناحیەکانی لە ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩)دا ! یەکە کارگێڕییەکان ! ژینگە ! ١٩٥٧ ! ١٩٧٧ ! ١٩٨٧ ! ٢٠٠٢ ! ٢٠١٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناحیەی ناوەند]] | شارنشین | style="text-align: center | ١٥٢١ | style="text-align: center | ٢٠٧٧ | style="text-align: center | ١٥٠٨ | style="text-align: center | ٢٣٦٦ | style="text-align: center | ٦٢٢٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٩٦٦٠ | style="text-align: center | ١٣٦٦٨ | style="text-align: center | ٩١٩٦ | style="text-align: center | ١١٣٢٠ | style="text-align: center | ٣٧٢٨ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ١١١٨١ | style="text-align: center | ١٥٧٤٥ | style="text-align: center | ١٠٧٠٤ | style="text-align: center | ١٣٦٨٦ | style="text-align: center | ٩٩٥٧ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | شارنشین | style="text-align: center | ٩٩٧ | style="text-align: center | ٢٠١٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ٢٥٠٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بووە بە [[قەزا]] |- | گوندنشین | style="text-align: center | ١١٢٨٥ | style="text-align: center | ١٤٦٥٧ | style="text-align: center | ١٣٢٦٢ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ١٢٢٦٢ | style="text-align: center | ١٦٦٧٣ | style="text-align: center | ١٥٧٦٢ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سرۆچک]] | شارنشین | style="text-align: center | ١٥٢٥ | style="text-align: center | ١٤٧٨ | style="text-align: center | ٢١٥٢ | style="text-align: center | ٤٨٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | خراوەتە سەر{{ھن}} [[قەزای سەید سادق]] |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٨٠٨٠ | style="text-align: center | ١٠٥١٨ | style="text-align: center | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ٥١٥٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ٩٦٠٥ | style="text-align: center | ١١٩٩٦ | style="text-align: center | ٢١٥٢ | style="text-align: center | ٥٦٣٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیوەیل]] | شارنشین | style="text-align: center | ٢٨٧ | style="text-align: center | ٣٩٩ | rowspan=3 style="text-align: center;" | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ١٨٠ | style="text-align: center | ١٨٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٨٩٩٨ | style="text-align: center | ١٠٥١٨ | style="text-align: center | ٧٦٢١ | style="text-align: center | ٢٦٦٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ٩٢٨٥ | style="text-align: center | ١٠٩٢٨ | style="text-align: center | ٧٨٠١ | style="text-align: center | ٢٨٥٤ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیتەک]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٦٢٣ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٣٩٠٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٤٥٣٢ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی زەلان]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٨٠ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٧١٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٨٩٥ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی گاپیڵۆن]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٥٤٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٣٧٦١ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٤٣١٠ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | شارنشین | style="text-align: center | ٤٣١٠ | style="text-align: center | ٥٩٧٠ | style="text-align: center | ٣٦١٠ | style="text-align: center | ٥٥٢٦ | style="text-align: center | ٧٨٢٣ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٣٨٠٢٣ | style="text-align: center | ٤٩٣٧٢ | style="text-align: center | ٩١٩٦ | style="text-align: center | ٣٧٣٦٢ | style="text-align: center | ١٥٧٧٨ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | کۆ | style="text-align: center | ٤٢٣٣٣ | style="text-align: center | ٥٥٣٤٣ | style="text-align: center | ١٢٨٥٦ | style="text-align: center | ٤٢٨٨٨ | style="text-align: center | ٢٣٥٤٨ |- |} == فەرمانگەی پۆستە و تەلەگراف == لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. کۆمەڵێک فەرمانگە و فەرمانبەری نوێ لەشارباژێڕ بۆ کاری جیاجیا دامەزران، کەئەوانیش: (محەمەد ئەفەندی) وەک بەڕێوبەری پۆستە و تەلەگرافی شارباژێڕ دەست بەکاربووە. ئەمەش دەرخەری ئەو راستییەیەکە لەم کاتەدا لەلایەن عوسمانییەکانەوە ئەم قەزایە زیاتر گرنگی پێدراوە و دامودەزگای میری زیاتر تیایدا جێگیکراوە، بێگومان لەبەر گرنگییە ستراتیجی و ئابوورییەکەی شارباژێڕیش بوو، لەبەرئەوەی تەواوی سنووری خۆرھەڵاتی ئەم قەزایە ھاوسنوور بوو لەگەڵ سنووری دەوڵەتی [[ئێران]]ی ئەو کات.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == پەروەردە == ھەروەھا لەلایەنی زانستیشدا، ئەو کاتە جگەلە مامۆستایانی ئاینی و [[مزگەوت]] و تەکیە و مەدرەسە کە رۆڵێکی گرنگیان بینیوە لەلایەنی زانستی و فێرکاری لە [[کوردستان]]دا، ئەوا لەم کاتەدا کەسێک بەناوی (سلێمان ئەفەندیە وەکو مامۆستا (مدرس) لە قەزاکە دامەزرێنراوە. تەنانەت ئەنجومەنێکی تایبەت بەزانست لە قەزاکەدا جێگیرکراوە بۆ ئەوەی سەرپەرشتی کاروباری زانستی شارباژێڕ بکات کەناوی (ئەنجوومەنی معارف) بووە، واتای ئێستا ئەم ئەنجومەنە، ئەنجومەنی پەروەردە بووە، کەئەندامانی ئەم ئەنجومەنەش پێکھاتوون لە (شەش) کەس، بەم بەم شێوەیە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ناو !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center |سەید عەلی ئەفەندی(قایمقامی ئەوکات) || style="text-align: center | سەرۆکی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | صدیق بەگ || style="text-align: center | نوێنەری پەروەردە لە قەزای شارباژێڕ |- | style="text-align: center | عەبدولقادر بەگ || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | محەمەد عارف ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | عەلی مەردان ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | جەمیل ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |} == شوێنەوار == قەزای شارباژێڕ لە ڕووی شوێنەوارەوە دەوڵەمەندە بەڵام زۆرینەیان کنە و پشکنینی بۆ نەکراوە و نەخراوەتە ڕوو لێرەدا چەند شوێنێک دەخەینە ڕوو کە لە ئێستادا وەک شوێنی گەشت و گوزار و ئاینی لێھاتووە ھەرچەندە بایەخیان وەک پێویست نەدراوە. * '''گۆڕی میرانی بابان لە قەڵاچوالان:''' کە سەردەمانێک [[قەڵاچوالان]] پایتەختی [[میرنشینی بابان]] بووە ئەو میرانەی لەو سەردەمەدا حکومیان کردووە گۆڕەکانیان لەم گوندەدایە و لە ئێستادا وەک شوێنەوارێکی مێژووی ماونەتەوە، کە گۆڕی ھەریەکە لە (سلێمان پاشای بابان١٧٥١-١٧٦٥ز)، لەگەڵ گۆڕی ھەریەکە لە"ئەحمەد پاشاو محەممەد پاشا"ی ھەردوو برای سلێمان پاشای کوڕانی خالید پاشای کوڕی تەیموور خانی برای سلێمان پاشای"بەبە"و چەند بەگ و کەسایەتییەکی ناوداری سەردەمی فەرمانڕەوایی [[میرنشینی بابان]]ە لە [[قەڵاچوالان]].<ref> https://www.historyofkurd.com/2019/11/28/مێژووی-میرنشینی-بابان/</ref> * '''ئاشی ئاوی گۆڕانکە:''' یەکێکە لە و [[ئاشی ئاو]]انەی دەکەوێتە گوندی [[گۆڕانکە]] سەر بە ناحیەی سیوەیل، بە دووری (٢٥کم) لە شارۆچکەی [[چوارتا]] و (٥٦کم) لە شاری [[سلێمانی]]، گوندی گۆڕانکە لەبەرئەوەی ئاوی زۆر بووە ھەر لە کۆنەوە [[ئاشی ئاو]]ی تیادابووە، ئەم ئاشە ھەتاوەکو ساڵی (١٩٩٨) کاری کردووە. وە لە ساڵی (٢٠٢٢)دا نۆژەنکراوەتەوە و لە ئێستادا وەک شوێنێکی گەشتیاری دێرین خەڵکی سەردانی دەکەن. لە دوو ژوور پێکھاتووە ژوورێکیان بۆ پێکھاتەی ئاشەکەیە وەک(نەی، چەقەنە، کۆل، پەروانە، بەرداشەکان …… ھتد)، ژوورەکەی دیکەیان تایبەتە بە پشوودانی ئاشەوان.<ref> https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20211120174923396678&lng=1</ref> * '''پیری شەوکێڵ:''' دەکەوێتە گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا|ئەحمەداوا]]ی سەر بە [[ناحیەی سیتەک]]، (٢٠کم) دوورە لە شاری [[سلێمانی]] و (١٢کم) لە شارۆچکەی [[چوارتا]]وە، جێ نزرگەیەکی ئایینی بووە و لە ھەمان کاتدا شوێنێکی گەشتیارییە خەڵکی ڕووی تێدەکەن. بە وتەی مێژوو نووسان پیری شەوکێڵ ئامۆزای پیرمەگروونە.<ref> https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/xaki-piroz-30042021</ref> * '''ڕوانگەی مەلا نەبی:''' ئەم ڕوانگەیە لە گوندی [[بارێی بچووک]]ی سەر بە [[ناحیەی سیوەیل]]ە، دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[چوارتا]]وە بە دووری (٥٥کم)، وە (٧٥کم) لە شاری [[سلێمانی]]یەوە دوورە، ڕوانگەیەکی کات زانینە بە شاخەکەی بەرامبەر مزگەوتەکەوەیە پێی دەڵێن (مەردەک) و لەلایەن زانا و فەلەکناس (مەلا نەبی) لە سەدەی شانزەدا درووستکراوە بۆ زانینی کات و وەرزەکان و جەژنەکان، تا ئێستاش بەشی زۆری ھێما و ئاماژەکانی دیارن.<ref> https://photos.google.com/share/AF1QipMgot3r-2xSqcsIQOEMygIlWaCbvpNic6zpjb7KMyB3rjx_9OoldemFKKhCZtIASA?key=eUZEMTNFMDZoLUlybEZoemU1TWFWQ0U5RUZoekt3</ref> * '''دەستنوسەکەی مەلا موسای شابەدین:''' ئەم قورئانە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ (٤٥٦)ساڵ بەر لەئێستا، بە دەستی (مەلا موسای تەوەکولی) لە گوندی [[شەھابەدین]] بە ئاوی گوڵ و مرەکەب و بە خەتێکی جوان و ڕوون(خەتی کوفی) لە سەر کاغەز نووسراوە لە ساڵی (١٥٦٢ز)، چەندین جار ونبووە و ھەوڵی دزینی دراوە، ئێستا لەلای (مەلا فاتیح ئەحمەد)ە لە گوندی [[بارێی بچووک]] کە نەوەی مەلا موسایە. لە قەزاکەدا چەندین مەزار و شوێنی پیرۆزی تر ھەیە وەک (خەرگەڕەش لە [[گورگەدەر]]، پیرکۆپکە لە [[کانی سارد، شارباژێڕ|کانی سارد]]، پیریوسف و پیرخەیاڵ لە [[کانی وەیسە]]، پیرمحەمەد لە [[مڕانێ]]، مەرقەدی شێخ زەینەڵ لە [[پیرێسک]]). == کارگێڕی == ناوەندی قەزا شارۆچکەی [[چوارتا]]یە. قەزای شارباژێڕ قەزایەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتییەوە. لەڕووی کارگێڕییەوە لە قەزای شارباژێڕ و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]](ناوەند) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]] و [[ناحیەی سیوەیل]] و [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی سیتەک]] پێکھاتووە، لەگەڵ ٢٠٣ [[گوند]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ناحیەی قەزای ناوەند(ناوەند) === لە ٣١ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارتا]](ناوەند) * [[ئاژگە]] * [[ئەستێرک]] * [[باخی ئاشی]] * [[بەردەزەرد، شارباژێڕ]] * [[بناویلەی چوارتا]] * [[بەیانان]] * [[بزورگی]] * [[بێتوات]] * [[تازەدێ، چوارتا]] * [[جوبرەئیل، شارباژێڕ]] * [[چنارەی چوارتا]] * [[خمانێ]] * [[خێوەتە، شارباژێڕ]] * [[دڕەڵەی حاجی]] * [[دێگەڵ]] * [[سامان، شارباژێڕ]] * [[ساڵانان]] * [[سنجەڵێ]] * [[سنکێ]] * [[سەرسیر]] * [[شەمساوا]] * [[قەڵاچوالان]] * [[قشڵاغ، شارباژێڕ]] * [[قوتابیان]] * [[کەناروێ]] * [[کیسەڵاوا]] * [[گەنکێ]] * [[گردەزبێر]] * [[مێکۆکان]] * [[واژە]] * [[وەڕاز]] {{Div col end}} === ناحیەی سیوەیل === لە ٦٦ گوند پێکھاتووە و ناوەندی شارەدێکە گوندی [[باسنێ]]یە. {{div col|colwidth=8em}} * [[باسنێ]](ناوەند) * [[ئاشقەدۆڵ]] * [[ئاشی بارام]] * [[ئاوەزێ]] * [[بارێی بچوک]] * [[بارێی گەورە]] * [[بۆسکان]] * [[بێورێ]] * [[بوالک]] * [[بوترەکێن]] * [[پیرێسک]] * [[پیرمەند]] * [[تیمار، سیوەیل]] * [[توتکان]] * [[تەم تەم]] * [[جافری]] * [[چۆمانی شارباژێڕ]] * [[چەمەکان]] * [[دڕوێ]] * [[دەشتی زاخێ]] * [[دێرێی خواروو]] * [[دێرێی سەروو]] * [[ڕەشەکانی]] * [[زاخێ]] * [[زیکان]] * [[سماقەشاڵی]] * [[سوورەدزێ]] * [[سوورەبانی ئالان]] * [[سوورەبانی نۆرک]] * [[سنجەڵێی سیوەیل]] * [[سەربستان]] * [[سیاوەشان]] * [[سیرێی بابەشێخ]] * [[سیرین]] * [[سێونگ]] * [[شەھابەدین]] * [[شیوەکەڵ]] * [[قۆخانی نۆڕک]] * [[قۆخی بابەشێخ]] * [[قۆخی بارێ]] * [[قۆخی تالون]] * [[قۆخی حاجی کەریم]] * [[قۆخی حەسەن ناڵی]] * [[قۆخی غەفار]] * [[قۆخی فەقێ سەعید]] * [[قەڵاتەشین]] * [[قەڵاتی سڵێمان]] * [[کاوڵانی نۆڕک]] * [[کانی گوێز، شارباژێڕ]] * [[کانی شوان]] * [[گۆڕانکە]] * [[گۆماوان]] * [[گۆمڵێ]] * [[گوێزەقوپاو]] * [[مەروێ]] * [[مڕانێ]] * [[مەڵکەتێن]] * [[موسەک]] * [[مێرگان]] * [[نورە]] * [[نۆڕەباب]] * [[نۆڕک]] * [[نانوان]] * [[نەڵەسو]] * [[ھەڵوانی شارباژێڕ]] * [[ھەرزنەوەش]] * [[ھەنگێ]] {{Div col end}} === ناحیەی گاپیڵۆن === لە ٢٠ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]](ناوەند) * [[باڵخ]] * [[بایزاوا، گاپیڵۆن]] * [[چۆخماخ]] * [[دۆڵبێشکی مام خۆشی]] * [[دۆڵبێشکی مام عەباس]] * [[دۆڵبێشکی شێخ حسێن]] * [[دۆڵبێشکی شێخان]] * [[سینگر]] * [[کارێزە، گاپیڵۆن]] * [[کانی مێو]] * [[کونەماسی]] * [[کۆڵەرد]] * [[گەڕەدێ، گاپیڵۆن]] * [[گەورەدێ، گاپیڵۆن]] * [[گۆمەسارد]] * [[قەیوانی گەورە]] * [[قوڵەچاخ]] * [[مالومە]] * [[مێوڵاکە]] * [[ووڵاغلو]] {{Div col end}} === ناحیەی زەلان === لە ٥١ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[زەلان]](ناوەند) * [[ئاڵەک]] * [[بیانە]] * [[بەوزان]] * [[پاڕەزان]] * [[پڵنگە]] * [[توانا، شارباژێڕ]] * [[چاڵەخەزێنە]] * [[چەمەک]] * [[چنارەی شێخەڵمارێن]] * [[چنارەی شێخ لەتیف]] * [[چۆڕک]] * [[چەمیاڵەی خواروو]] * [[چەمیاڵەی سەروو]] * [[حەسەن گورگ]] * [[دێگەڵەی شارباژێڕ]] * [[دێگەڵەکۆن]] * [[دۆڵپەموو]] * [[ڕەشک]] * [[ڕەنگێنەی شارباژێڕ]] * [[زێوێی شارباژێڕ]] * [[زیە]] * [[سەرخوار]] * [[سپیدارە، زەلان]] * [[سوێڕەڵە]] * [[شیوی مەڕی]] * [[شێخەڵمارێن]] * [[غەریبە]] * [[قازیاوای شارباژێڕ]] * [[قۆخی حاجی ڕەشید]] * [[کارێز، شارباژێڕ]] * [[کانی خدران]] * [[کانی بەنی شارباژێڕ]] * [[کانی کوزەڵە]] * [[کانی مردوان]] * [[کەوانەدۆڵ]] * [[گەڵی]] * [[گردەکەروێشک]] * [[گوێزەڕەش]] * [[گۆڕەدێم]] * [[گۆزی]] * [[گۆماو، شارباژێڕ]] * [[مامەخەلان]] * [[مایانان]] * [[موبڕە]] * [[مێشولان]] * [[ھەرمێلەی سەروو]] * [[ھەرمێلەی خواروو]] * [[ھەوارەبەرزە، شارباژێڕ]] * [[ھەوڵو]] * [[ولیاوا]] * [[ناومێرگ]] {{Div col end}} === ناحیەی سیتەک === لە ٣٥ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[سیتەک]](ناوەند) * [[ئاڵەسیاوی خواروو]] * [[ئاڵەسیاوی سەروو]] * [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] * [[بابەکراوا]] * [[بازەگیر]] * [[بزەینیان]] * [[بناویلەی گۆیژە]] * [[تەگەران]] * [[چنگیان]] * [[خەمزە]] * [[دڕەڵەکۆن]] * [[دووچۆمان]] * [[دۆڵەتوو]] * [[زەردەبی]] * [[سیرەمێرگی شارباژێڕ]] * [[شارستێنە]] * [[شیراوێژە]] * [[عازەبانی شارباژێڕ]] * [[قەیوانی بچوک]] * [[قولەڕەش]] * [[کانی سارد، شارباژێڕ]] * [[کانی شێخان]] * [[کانی وەیسە]] * [[گەڕەدێ]] * [[گەنکاوا]] * [[گورگەدەر]] * [[مارەڕەش]] * [[مۆکەبە]] * [[ھەباسەچەقەڵ]] * [[ھەراسان]] * [[ھەرمن]] * [[ھۆمراخ]] * [[وەڵانە]] * [[وێڵەی شارباژێڕ]] * [[نۆدێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[چوارتا]] * [[شارباژێڕ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Sharbazher District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] 8gz9ugvrssn2xspc065z4933utsydiw 0 124583 1582589 1461982 2026-05-10T00:29:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582589 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ماوەت | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء ماوت}}<br>{{lang-en| Mawat District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_ناوەندی_قەزای_ماوەت.png | photo2a = ماوەت.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخسەی کارگێڕی قەزای ماوەت{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی قەزای ماوەت لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ماوەت''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.90975| 45.40084 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ماوەت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">١</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٧٧</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = کامەران حەسەن فەتاح | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٦٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٣٤٣ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٦٥٣ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٬٧٩٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢١٬١ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٨٢٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٧٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ماوەت''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ماوەت]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٩٬٧٩٩ نەفەر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ماوەت بە گوندەکانییەوە پێشتر ناحیە بوو سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەڵام بۆ ئاسانی بەڕێوەبردنی کارگێڕی قەزای ماوەت بەدابڕانی ناحیەی ماوەت و گوندەکانی دروستکرا، قەزای ماوەت بەشێکە لە ناوچەی [[شارباژێڕ]](شارباژێڕی سەخت). خەڵکی ئەم قەزایە بۆ ناساندنی خۆیان بەشێوەیەکی گشتی دەڵێن شارباژێڕین. لە ئێستادا ئەم قەزایە لەڕووی دانیشتوانەوە بەرەو کەمبوونەوە دەچێت بەھۆی چۆڵبوونی گوندەکانەوە. لە ئێستادا قەزای ماوەت پێک ھاتووە لە یەک [[ناحیە]]: * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت]]([[ماوەت]]) == ناو == قەزای ماوەت ناوەکەی لە شارۆچکەی [[ماوەت]]ەوە وەرگیراوە کە ناوەندەکەیەتی، بۆ چوونی جیاواز ھەیە لە سەر ناوی [[ماوەت]] لێرەدا ئەم بۆچوونانە ئەخەینە ڕوو: * گوایە ناوی ماوەت لە (ماوەند)ەوە وەرگیراوە کە میرێکی ناوچەکە ناوی ماوەند بووە. * گوایە لە سەردەمی فتوحاتی ئیسلامدا کوشتارێکی زۆر کراوە لە ماوەتدا، ئیتر لە وتراوە (موت) مردن، بەپێی کات گۆڕاوە بۆ ماوەت. == جوگرافیا == قەزای ماوەت ھاوسنوورە لەگەڵ، لە باکوورەوە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە باشوورەوە [[قەزای شارباژێڕ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای شارباژێڕ]]، لە ڕۆژاواوە [[قەزای دووکان]].<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=11/35.8729/45.4113</ref> زۆرینەی پێکھاتەی خاکی قەزای ماوەت [[کێو|چیا]] و گردە، کەمێک دەشتی ھەیە لە ڕۆخی چەمەکاندا. بەرزترین لوتکەی چیا لەم قەزایەدا لوتکەی گمۆیە کە(٢٣٤٣م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە.<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=17/35.92119/45.52974</ref> ڕووبەری قەزای ماوەت دەکاتە(٤٦٣کم<small>٢</small>)، وە دەکاتە لە(١٫٢٩٪) پارێزگای سلێمانی. == مێژوو == پێش فتوحاتی [[ئیسلام]] [[ماوەت]] لەسەر شاری ([[بانە]])ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بووە و کەسێک بەناوی (قەھقۆن) حاکمی [[بانە]] بووە، کاتێ فتوحاتی ئیسلامی بۆ سەر سنوورەکە بە سەرپەرشتی([[عەبدوڵڵا کوڕی عومەر]]) دەستی پێکردووە '''قەھقۆن''' حاکمی [[بانە]] لە شەڕی دژی عەرەبەکاندا کوژراوە، بەڵام کوڕێکی قەھقۆن بە پێچەوانەی باوکییەوە یارمەتی موسڵمانەکانی داوە، بۆیە([[عەبدوڵڵا کوڕی عومەر]]) ناوەکەی گۆڕیووە بۆ (خیارەدین) و لە شوێنی (قەھقۆن) کردویەتی بە حاکمی [[بانە]]، لەدوای ئەمەوە حاکمێتی سنووری بانە پشتا و پشت ھاتووە تا سەردەمی (خان ئیسماعیل سوڵتان) فەرمانڕەوای [[بانە]]، ئەویش کوڕێکی خۆی بەناوی (ئەسکەندەر) کردۆتە حاکمی [[ماوەت]]، بەڵام ئەسکەندەر حاکمی ماوەت کەسێکی زاڵم بووە لەگەڵ خەڵکدا. ئەسکەندەرخان ئیسماعیل سوڵتان حاکمی ماوەت لە [[ماوەت]] مردووە ھەر لەوێش نێژراوە، ئێستا گۆڕەکەی لە ماوەت نزیک کانی بنچنارە، لەسەر بەردی گۆڕەکەی بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و بە نووسینی بارز نوسراوە( مزار ئیسماعیل ئەسکەندەر پاشا ماوەت). === سەردەمی بابانەکان === مەڵبەندی حکوومڕانی بابانەکان لە [[کوردستان]]دا: لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا، لە [[مەریوان]] و [[سنە]] تاساڵی (١٣٩٦)ز. لە [[باشووری کوردستان]]دا، لە([[مەرگە]]) تا ساڵی (١٥٩٦)، لە ([[دارەشمانە]]) سەردەمی فەقێ ئەحمەد و سلێمانی کوڕی لەسەردەمی شازدەھەمی زاینیدا، لە([[ماوەت]]) و (قەڵای بەکراوا) لەسەردەمی حوکمداریەتی بەکربەگی باباندا (بەکرە سوور) لەساڵانی (١٦١٩-١٦٢٧)دا، لە([[قەڵاچوالان]]) لە ساڵی (١٦٩٩-١٧٨٤)، لە ([[سلێمانی]]) لەساڵانی (١٧٨٤-١٨٥٠). لەم مێژووەوە دەردەکەوێت کە بابانەکان حکوومڕانییان کردووە لە [[شارباژێڕ]]دا لە نێوان ساڵانی(١٦١٩ بۆ ١٧٨٤) لە [[ماوەت]] و قەڵای بەکراوا و [[قەڵاچوالان]] کە ھەرسێ مەڵبەندەکە دەکەوێتە [[شارباژێڕ]]ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=جمال بابان|یەکەم=اعلام الکورد|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=اعلام الکورد-جمال بابان - ٢٠١٠ -رقم الایداع ۲٤۷۳ لسنة ۲۰۰۹/تم منحە من قبل وزارة الثقافة ص ٢٥٥-٢٥٦|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37613/1678-000-006-007|journal=کتاب|پەڕەکان=٧٦|doi=10.37613/1678-000-006-007}}</ref> لەو سەردەمەشدا ([[فەقێ ئەحمەدی دارەشمانە]]) حاکمی [[میرنشینی بابان]] لە [[دارەشمانە]] کۆچی دوای ئەکات و (خان بوداغ)ی کوڕی جێگەی ئەگرێتەوە، بەھۆی نزیکی ماوەت لە سنوری [[میرنشینی بابان]] و خۆزگەی (خان بوداغ) بۆ فراوانکردنی سنووری میرنشینەکەی، [[ھۆز]]ەکانی(ئاکۆ ، [[بڵباس]] ، ئالان و ماوەت [[بەیعەت]] ئەدەنە میری میرنشینی بابان، بەمە (ماوەت) ئەبێتە بەشێک لە سنووری میرنشینی بابان و لە ساڵانی (۱٦۰۸-۱٦۱۹) زاینی، خان بوداغ ماوەتی کردۆتە پایتەختی [[بەھار]] و [[ھاوین]]ەی میرنشینەکەی و [[پاییز|پایز]] و [[زستان]]یشی لە [[دارەشمانە]] بووە. سەرچاوە مێژووییەکان باسی دەکەن سەردەمی حوکمی میر (خان بداغ) خەڵکی ئاسودەبوون و باری گوزەران و کۆمەڵایەتی یان باش بووە. بەھۆکاری ئەو باشیە لە [[ماوەت]]ەوە توانیویەتی سنووری دەسەڵاتی فراوان بکات و ناوچەی ([[سیتەک]])یش بخاتە سنووری فەرمانڕەوایەتیەوە. دەسەڵاتی (میر خان بداغ) بەردەوام بووە تا کۆچی دوایی و دواتر لەلایەن (میر سلێمانی) کوڕیەوە درێژە بە فەرمانڕەوایەتی بابانەکان دراوە. دوای [[ماوەت]] بنکەی سەرەکی [[میرنشینی بابان]] ھاتۆتە (قەڵای بەکراوە) و لەوێشەوە بۆ [[قەڵاچوالان]] و دواتر دروستکردنی شاری [[سلێمانی]]. سنووری ماوەت تا کۆتایی دەسەڵاتی بابانەکان لە ١٨٥٠ لەسەردەستی عوسمانیەکان، لە سنووری فەرمانڕەوایی بابانەکاندا بووە.<ref> http://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=847&secID=5</ref> === سەردەمی عوسمانی === گومانی تێدانییە ھۆکاری سەرەکی ڕووخانی [[میرنشینی بابان]] ناکۆکی نێوان میرانی بابان خۆیان بوون. و ئەمەش دواجار وایکرد کە میرنشینەکە لەلایەن لەشکری ڕۆمەوە لە سالی ١٨٥١ز. بە تەواوەتی کۆتایی پێبھێندرێت و میرنشینەکە بخرێتە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]] و شارباژێڕیش سەر بە سەنجاقی سلێمانی بێت. لەدوای لە ناوبردنی [[میرنشینی بابان]] ناوچەی [[شارباژێڕ]] چووە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی و سیستەمی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی کە بووە قەزایەکی سەر بە سنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]. لەم سەردەمەدا قەزای ماوەت بەشێک بوو لە [[شارباژێڕ]].<ref> ich, Cladius James, Narrative of a residence in Koordistan: and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis, 1860, p. 140-160.</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا:''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. لەم ماوەدا شارباژێڕ لە سێ قەزا پێکھاتووە کە قەزاکان فرە ناوەند بوون وە ئەوکات لەڕووی کارگێڕییەوە یەکەی ناحیە نەبووە، قەزاکان فرە ناوەند بوون(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل)، (ئالان، سەراو و میراوا) و (شارباژێڕ، قەڵاچوالان و بەرکێو). * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی [[قەزای بازیان]] لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، قەزای گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری([[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل) و (ئالان و سەراو و میراوا) لە ناو ھەردوو قەزای ماوەت و سیوەیل(وصال)دا. #دابەشکردنی [[قەزا]]کان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٨٩٠)دا:''' لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم ماوەیەدا ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا:''' [[قەزای شارباژێڕ]] لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی تێدا درووستکرا. وە ناوەندی قەزاش ھەر شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە لیوای سلێمانیدا لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٠٧ - ١٩١٢)دا:''' قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە و ناوەندەکەشی شارەدێی [[سیتەک]] بوو، ھەر [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای [[سلێمانی]] ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا:''' # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە. # لکاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە پاش دابڕانی لە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]. # گواستنەوەی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] لە شارەدێی [[سیتەک]]ەوە بۆ شارۆچکەی [[چوارتا]]. لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ لە (٥) ناحیەی پێکھاتبوو، [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]])، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[گێڵدەرە]] تا ١٩٣١ - [[بەرزنجە]])، ناحیەی پشدەری ١([[قەڵادزێ]])، ناحیەی پشدەری ٢([[مەرگە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا:''' حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]. لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی [[عێراق]] تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ماوەت لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ماوەت لە ساڵی ۱۹٤۷دا]] * '''لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا:''' # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]] و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانێ]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانێ]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بەمەش ژمارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ بووە (٤) ناحیە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر [[پارێزگای سلێمانی]] تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی [[باشووری کوردستان]] بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا:''' ** دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی قەزای شارباژێڕەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> ** لەم ماوەیەدا [[قەزای شارباژێڕ]] وەک خۆی مایەوە کە لە (٥) ناحیە پێکھاتبوو. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا''' ** لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە [[قەزای شارباژێڕ]]دا نەکرا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ (ناحیەی کارێزە) و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە (ناحیەی کارێزە)وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ (ناحیەی کەناروێ) و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |url-status=dead }}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # گواستنەوەی ناوەندی (ناحیەی کارێزە) لە جێکەوتی ئێستای بۆ [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> ** [[قەزای شارباژێڕ]] لەم ماوەیەدا بووە (٤) ناحیە، ناحیەی ناوەندی قەزا([[چوارتا]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]])، ناحیەی کەناروێ([[کەناروێ]])، ناحیەی کارێزە([[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]]). [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی کارێزە لە ساڵی ۱۹۷۹دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی کارێزە لە ساڵی ۱۹۷۹دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ** ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی ھەموو ناحیە و کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png |450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # لە ساڵی ١٩٩٢دا قەزای شارباژێڕ لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) و [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) و [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) پێکھێنرایەوە.<ref>گۆڤاری پەرلەمان ژمارە(٢) تیشرینی یەکەم١٩٩٢، بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢) پاشکۆی(١)</ref> * '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٩)دا:''' # لە ساڵی (٢٠٠٥)دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و [[پارێزگای سلێمانی]] بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا، (٣) ناحیە درووستکران بە ناوەکانی [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٥٥٤٦) لە (٢٩ - ١٢ - ٢٠٠٤). # دابڕانی [[ناحیەی سرۆچک]] بە ھەموو گوندەکانی لە قەزای شارباژێڕ و لکاندنی بە [[قەزای سەید سادق]]ەوە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٣١٠٨) لە (٢-٥-٢٠٠٧). # درووستکردنی قەزای ماوەت و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و ھەموو گوندەکانی و خستنە سەر قەزا تازەکە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(١٢١٨١) لە (٢٤-١١-٢٠٠٨)دا. === کەڵەشێر === ماوەت لەڕووی مێژووی و کلتورییەوە خاوەن مێژوو ناسنامەی تایبەت بەخۆیەتی ئەوەش زۆر تایبەتمەندی پێ بەخشیووە و تائێستاش شانازی بە داستان و مێژوو و بەھاو نەریتە باوەکانییەوە دەکات، بەڵگەی مێژووی و نوسراو و شوێنەوارە دێرینەکانی و گۆڕستانە کۆنەکانی ئەو ڕاستییە دەسەلمێنن کە ماوەت زۆر کۆنە و بەر لە [[ئیسلام]] و زاینیش شوێنێکی ئاوەدان بووە و پێدەچێت (کەڵەشێر) سمبولی ماوەتییەکان بوبێت وەک [[کۆمەڵگە]]یەکی سەرەتایی، کەئەوەش لەروی زانستی مرۆڤ ناسییەوە(علم الانسان) مێژوویەکی زۆر کۆنی پێدەبەخشێت. [[پەڕگە:پەیکەری کەڵەشێر لە ماوەت.jpg|400پیکسڵ|وێنۆک|پەیکەری کەڵەشێر لە ماوەت]] [[ماوەت]] لەروی مێژووی و کلتورییەوە ھەندێک تایبەتمەندی خۆی ھەیە، یەکێک لە نەریتە ناسراو باوەکانی [[ماوەت]] پیرۆزی ([[کەڵەشێر]]) و نەخواردنی گۆشتەکەیەتی. بەھۆی ئەم پیرۆزییەی [[کەڵەشێر]] لە ئێستادا لە ناوەڕاستی قەزاکە وێنەیەکی پەیکەری کەڵەشێر داندراوە وەکو سیمبولێک بۆ ئەو کەڵەشێرانەی بەشێک لە دانیشتوانی ماوەتیان لە کۆندا ڕزگار کردووە. بەسەرھاتی کەڵەشێرەکانی [[ماوەت]] بە چەندان شێوە دەگێڕدرێتەوە بەڵام کورتەی بەسەرھاتەکە ئەوەیە لە سەردەمی کۆندا سوپایەکی داگیرکەر ھێرش دەکەنە سەر ماوەت، بەڵام پێش ئەوەی سوپاکە بگەن ، کەڵەشێرەکانی ماوەت دەست بە قوقاندن دەکەن، وا پێدەچێت کاتی قوقاندنی کەڵەشێرەکان کاتێکی نالەبار و بەشێوەیەکی نا ئاسایی بووبێت، بۆیە زۆرێک لە خەڵکی ماوەت دەزانن کە ڕوداوێکی نەخوازراو ڕوو دەدات، بەم ھۆیە زۆربەی خەڵکی ماوەت ماڵەکانیان چۆڵ دەکەن و روو لە شاخەکانی نزیک ماوەت، دەڵێن بەھۆی ئەم ڕووداوەوە خەڵکێکی زۆر ڕزگاریان بووە ھەر بۆیە گەورە و سەرداری ماوەتیەکان لەو کاتەدا داوا لە خەڵکەکەی دەکات وەک وەفایەک ئیتر ھەرگیز خەڵکی [[ماوەت]] [[کەڵەشێر]] سەرنەبڕن.<ref> http://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=847&secID=5</ref> == ڕۆشنبیری == ماوەت لە رابردوودا و لەسەردەمی [[میرنشینی بابان]]دا مەڵبەندێکی گەورەی خوێندن و خوێندەواری بووە لەناوچەکەدا و ساڵی (١٦٤٤-١٦٥٩)کە شارۆچکەی [[ماوەت]] بووەتە مەڵبەندی [[میرنشینی بابان]] شارۆچکەکە فێرگەی تێدابووە و فێرگەکە زۆر ئاوەدان بووە و (مەلا موسای ماوەتی) کە نازناوی (علامةالزمان) بووە مودەریسی ئەم فێرگەیە بووە تا ساڵی ١٦٨٣ فێرگەکە بەردەوام بووە لە خزمەتی بواری خوێندەواری لەناوچەکەدا. ھەر لەو سەردەمەدا لەگوندی [[مەروێ]] لە ناوچەی ئالانی نزیکی ماوەت فێرگەیەکی ئاوەدانی تر ھەبووە کە کۆمەڵێک مودەریسی بەناوبانگی وەک (مەلا موسای ئالان، مەولانا ئەحمەدی ئالانی و مەلا ئیبراھیمی کوڕی) مامۆستای بوون. ھەروەک کۆمەڵێک مەدرەسەو فێرگەی تر لەناوچەکەدا ھەبوون وەک: مەدرەسەی [[بێتووش]]، [[گەناو]]، بەلاتا، [[کەناروێ]]، [[ڕەشەکانی]]، [[شەھابەدین]]، [[باڵخ]]، [[مۆکەبە]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[سەرگەڵو، ماوەت|سەرگەڵو]]، [[قزلەر]]، [[زێوێ]]، [[تەڕەماری سەروو]]، [[قەرەداغ]]، [[تەکیە، قەرەداغ|تەکیە]]، [[خاوێ]]، [[بیارە]]، [[تەوێڵە]] و [[جێشانە]]. لە ئێستاشدا ناوچەکە رێژەیەکی زۆر خەڵکی خوێندەواری ھەڵکەوتوو خاوەن پلەی زانستی بەرزی تێدایەو زۆربەی ھەرە زۆری گوندەکانی قوتابخانەیان تێدا کراوەتەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[ماوەت]] * [[شارباژێڕ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی قەزای ماوەت]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت]] == کارگێڕی == قەزای ماوەت، لە ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت و لەگەڵ ٧٧ گوند پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[ماوەت]](ناوەند) * [[ئامادین]] * [[ئاقوچان]] * [[ئاوەکورتێ]] * [[ئەزمەک]] * [[باساوێ]] * [[باناڵێ]] * [[بەرتەنگ، ماوەت]] * [[بەرسماق، ماوەت]] * [[بڵخوان]] * [[بەردبەرد، ماوەت]] * [[بەردەپان]] * [[بۆسکێن، ماوەت]] * [[بەردەشینی سەروو]] * [[بەردەشینی خواروو]] * [[بەرگورد]] * [[بەزەڕو]] * [[بنچڕ]] * [[خەزێنە، ماوەت]] * [[خمانە]] * [[چنارە، ماوەت]] * [[دارەبەن، ماوەت]] * [[دەشتی خانێ]] * [[دەشتی تلێ]] * [[دەشتێ]] * [[درەوشاوێ]] * [[دڕی، ماوەت]] * [[دزگان]] * [[دوێڵەکان]] * [[دۆڵبێشکی دڕی]] * [[دێکۆن، ماوەت]] * [[زەروون]] * [[زەینەڵ، ماوەت]] * [[ژاژڵە]] * [[ساکەڵ]] * [[سەرگەڵو، ماوەت]] * [[سپیدارە، ماوەت]] * [[سەراو، ماوەت]] * [[سەرکەند]] * [[سەفرە]] * [[سوورەقەڵات]] * [[شاناخسێ]] * [[شەشۆ]] * [[شینکی]] * [[شیوەکوێر]] * [[شەکراو، ماوەت]] * [[عیساوێ]] * [[قامیش، ماوەت]] * [[قەرەبابا]] * [[قەڵاتە، ماوەت]] * [[قەشان]] * [[قۆخان]] * [[کانی بێوکە]] * [[کانی بی، ماوەت]] * [[کانی چنار]] * [[کانی خێڵ]] * [[کاوڵان، ماوەت]] * [[کوڕاڵەوبناو]] * [[کوڕەداوێی بچووک]] * [[کوڕەداوێی گەورە]] * [[کۆلکە، ماوەت]] * [[کونجرین]] * [[کێلێ]] * [[گەماڵانی سەروو]] * [[گەماڵانی خواروو]] * [[گابڕوا]] * [[گرگاشێ]] * [[گەڵاڵە، ماوەت]] * [[گڵۆمان]] * [[گوڵێ]] * [[گوێزڵێ، ماوەت]] * [[گۆڕێن]] * [[ماشان]] * [[مۆڵان، ماوەت]] * [[میراوا، ماوەت]] * [[ھەنجیرەسوورە، ماوەت]] * [[ناور]] * [[یاڵانقۆز]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] 6hy65mvy8m83gxu19m4m7q4zx8q0067 0 124739 1582593 1580706 2026-05-10T00:37:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582593 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕانیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء رانیة}}<br>{{lang-en| Ranya District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕانیە لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 36.2571| 44.88275}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕانیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2571| 44.88275 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">١١١</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حسێن مەحموود ئیبراھیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٦٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٤٨٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٧،٧٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٦٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٧٤،٢٩٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٦،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕانیە''' یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕانیە]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٩٧،٧٠٠ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ڕانیە لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدە سەر بە [[میرنشینی بابان]] بووە. لە ساڵی (١٨٧٥)ەوە سنجاقێکی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]] بووە کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بووە. لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]، قەزای ڕانیە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە. و ساڵی ١٩٥٧ خراوەتە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە چوار [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] * [[ناحیەی چوارقوڕنە]] * [[ناحیەی سەرکەپکان]] * [[ناحیەی بێتواتە]] == ناو == ناوی قەزای ڕانیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش [[شارۆچکە]]ی [[ڕانیە]]یە. * لە قسەی پێشینانی شارەکەوە دەگێڕنەوە کە ناوی ڕانیە لە (ڕانک) و (چۆخە)وە ھاتووە! ڕانک و چۆخە جلوبەرگێکی ڕەسەنی [[کورد]]یە، گوایە شوانێک لە بەرزایەکی [[قەندیل]]ەوە ڕانکەکەی لێ بە ئاودا چووە، پاشان لە سەرچاوەی ئاوی (قولە) کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری [[ڕانیە]] دۆزراوەتەوە، بەمەش ناوی ڕانیە لەو ڕانکەوە ھاتووە. * کەسانیتر پێیان وایە لە ناوی پاشایەکی کۆنەوە ھاتووە بە ناوی (ڕەھەنشاە). * یاخود لە (ڕوندیات) یاخود (ڕاھ+نیاە) ھاتووە بە واتای ڕێنیشاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان و ئایینی ئیسلام | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/65750.PDF?ver=131476983860000000 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣| نووسەر = مەلا ڕەئوف سەلیم حەوێزی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ھەروەھا بۆچونێکی تر خراوەتە ڕوو کە ناوی ڕانیە لە (ئۆرانیە)وە ھاتووە کە گوایە لە وشەیەکی یۆنانی لە ئۆرانس یان ئۆرانیەوە ھاتووە کە بە واتای [[ئاسمان]] دێت. * لە وشەی (ڕان)ەوە ھاتووە کە واتای ڕانە [[مەڕ]] و ڕانە [[بزن]] وە پاشگری (یە) وەرگرتووە کە بەواتای جێگا دێت، (ڕان+یە) دەبێتە جێگای ئاژەڵ، وە قەزای ڕانیە بۆ خۆی لەوەڕگایەکی زۆری لێیە بۆ بە خێوکردنی ئاژەڵ. * وشەی ڕانیە لە وشەی لێکدراوی (ڕێ+نییە)وە ھاتووە، کە لەکۆندا ڕێگای ھاتووچۆ وەک ئێستا نە بووە و ڕانیەش پشتی بە کێوەڕەش دەورەدراوە و دەربەندی ڕانییەش بەر تەسک بووە و ئاوی زۆر بووە بووەتە ئاستەنگی ھاتووچۆ لەوەوە وتوویانە ڕێ نییە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای ڕانیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای ڕەواندز]] و [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای پشدەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای حاجیاوا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832088</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٧٦٢کم٢)یە لە (٣٫٧٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (٢٠٠،٤٧٨)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨) === ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بابان]] و چەسپاندنی دەسەڵاتی [[بەغدا]] بە سەر تەواوی خاکی [[باشووری کوردستان]] دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە [[کەرکووک]] بوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە. * لەم ماوەیەدا یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانی یەکەی [[ناحیە]]ی نەبوو لە بەرئەوە ناوەندی قەزاکان فرە ناوەند بوون، قەزای ڕانیەی ئێستا لە ناوەندەکانی (ئاکۆ و شاور و بتوێن)ی سەر بە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووکدا]] بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا ==== لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی [[بەغدا]] لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩]دا گەیشتە [[بەغدا]] و جێبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] بوون. [[پەڕگە:نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۷٥.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ١٨٧٣. لەم سەردەمەدا ئەم قەزایانە سەر بە لیوای کەرکووک بوون.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣ - ١٩١٨)دا ==== لە ساڵی (١٨٧٩)دا [[ویلایەتی مووسڵ]] درووستکرا، لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای شارەزوور(کەرکووک) بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲دا. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === بە نەمانی دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و جڵەوکردنی ھەر سێ [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی بەسڕە]] لەلایەن [[بەریتانیای مەزن|ئینگلیزەکانەوە]] و کۆکردنەوەیان لە دەوڵەتی تازە دروستکراوی [[عێراق]]دا. لەم ماوەیەدا [[ھەولێر]] قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بوو، حکوومەتی [[عێراق]] لە بەر فراوانی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] کە تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە (٤)[[قەزا]] و (١١)[[ناحیە]] پێکھاتبوو لە لیوایەکدا کۆبکاتەوە. بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[عێراق]] لە ڕۆژی(١\٤\١٩٢٣)دا [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]] ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/iraqmag/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ |url-status=dead }}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی (١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا ==== قەزای ڕانیە دوای جێگیر بوونی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، بووە [[قەزا]]یەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]]، سەرەتا [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] خرایە سەر [[قەزای کۆیە]] و پاشان گەڕێنرایەوە سەر قەزای ڕانیە. ھەر لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناودەشت]] لە سنووری قەزای ڕانیە ھاتە کایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = رحلة فی العراق | ناونیشان = https://ketabpedia.com/تحمیل/رحلة-فی-العراق-او-خاطرات-الحسنی/ | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ | نووسەر = السید عبدالرزاق الحسنی | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە (١٢\٧\١٩٥٦)دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]]ەوە دابڕێنرا و بەسترایەوە بە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/2001/7811-3881</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ قەزای ڕانیە سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو.]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری قەزای ڕانیە، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا ==== # دابڕانی [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] لە قەزای ڕانیە و بە ستنەوەی بە [[قەزای دووکان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.jpg |وێنۆک|ناوەڕاست|400px| نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. تەمەنی ئەم ناحیەیە سالێک و (١٤) ڕۆژ بوو بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٢) لە ١٦\٧\١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/1987/7535-3160</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای ڕانیە ناحیەکانی دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی سەرکەپکان]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا|ناحیەی حاجیاوا]] لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٩ بە واژۆی سەرۆکی حکوومەتی پێشوو، [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا ==== # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای حاجیاوا]] بە دابڕانی (٢١) کەرت و گوند لە قەزای ڕانیە لە بەرواری ١٢\٥\٢٠٢٢ بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://kurdistantv.net/ku/news/167532</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا]] == کارگێڕی == قەزای ڕانیە ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکوورییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای ڕانیە و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]](ناوەند) و [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]] پێکھاتووە، لەگەڵ (١١١) گوند.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە(ناوەند) === ٦ گوند سەر بە ناحیەی ڕانیەیە: {{Div col|cols=٢}} * [[ڕانیە]](ناوەند) * [[بۆسکێن، ڕانیە]] * [[تۆپاوا]] * [[دەربەندی ڕانیە]] * [[قوڕەگۆ]] * [[ھەنجیرەی ئاکۆ]] * [[ھەنجیرەی ڕەمک]] {{Div col end}} === ناحیەی چوارقوڕنە === ١٥ گوند سەر بە ناحیەی چوار قوڕنەیە: {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارقوڕنە]](ناوەند) * [[ئەستریلان]] * [[بێستانە، چوارقوڕنە]] * [[چنارۆکی بڵباس]] * [[داروقەبر]] * [[سەرخمە]] * [[قەرەنی ئاغا]] * [[قەسرۆک]] * [[قەمتەران]] * [[کڵاوسوران]] * [[گردجان]] * [[گەلی گوڵان]] * [[گوڵەک]] * [[نێولانکە]] * [[ھیزۆپی بچووک]] * [[ھیزۆپی گەورە]] {{Div col end}} === ناحیەی سەرکەپکان === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی سەرکەپکانە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەرکەپکان]](ناوەند) * [[ئاسنگەران]] * [[بازەسپ]] * [[بامۆلەکان]] * [[بەردانگە]] * [[بەردخڕە]] * [[بۆتێ]] * [[بێردبی]] * [[بێ زێوە]] * [[پاشتەلان]] * [[پاشکۆتەڵ]] * [[پڵنگان]] * [[تاڵینە]] * [[تۆپزاوا، سەرکەپکان]] * [[تیران]] * [[چۆم، سەرکەپکان]] * [[خاروبەک]] * [[خەزێنە، سەرکەپکان]] * [[دارەبەن، سەرکەپکان]] * [[دەرئەشکەوت]] * [[دەروکە]] * [[دەڵاڵان]] * [[دەنگاڵە]] * [[دۆڵاودۆڵ]] * [[دێرە]] * [[دێمان]] * [[ڕێزێنە]] * [[زەوی بەلاس]] * [[سارتکەی خواروو]] * [[سارتکەی سەروو]] * [[سپیاوە]] * [[سڕێ]] * [[سماکە]] * [[سۆرەبنە]] * [[شارستێن، سەرکەپکان]] * [[شەروە]] * [[شەکەڵە]] * [[شەمامک]] * [[شێبان]] * [[شێخ ئەمیر، سەرکەپکان|شێخ ئەمیر]] * [[قەڵات، سەرکەپکان]] * [[قەڵاسەیدەی خواروو]] * [[قەڵاسەیدەی سەروو]] * [[کانی بناو، سەرکەپکان]] * [[کانی ڕەش، سەرکەپکان]] * [[کەنجاڕ]] * [[کەوبێنی خواروو]] * [[کەوبێنی سەروو]] * [[گوڵان، سەرکەپکان]] * [[گوێچکەلان]] * [[گێوژە]] * [[مام خەڵان]] * [[مەحباب]] * [[مێدێرە]] * [[مێکوکە]] * [[ناوەزینان]] * [[نۆرەی خواروو]] * [[نۆرەی سەروو]] {{Div col end}} === ناحیەی بێتواتە === ٣٣گوند سەر بە ناحیەی بێتواتەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەروچاوە]](ناوەند) * [[ئامانج (گوند)]] * [[ئاندێک]] * [[ئانگۆز]] * [[بەڕۆژە]] * [[بێتواتە]] * [[بێکێل]] * [[بێلەنگە، بێتواتە]] * [[بێناتان]] * [[چێوەی خواروو]] * [[چێوەی سەروو]] * [[دوواوە]] * [[زیخان]] * [[زێوە]] * [[سەرئەشکەوتان]] * [[سەردۆڵ]] * [[سەرگەشت]] * [[سوێرە، بێتواتە]] * [[شکارتە]] * [[شکارتەی کۆن]] * [[کۆنەقەڵات]] * [[گردەشێر]] * [[گۆمەی]] * [[مەلوک]] * [[مەمیاوا]] * [[میرانۆک]] * [[مێرگەسەر]] * [[نواوەی کۆن]] * [[نواوەی نوێ]] * [[نێوە]] * [[ھەرتەل]] * [[ھەرمک]] * [[ھەنجیرە، بیتواتە]] * [[وەرێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕانیە]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی ڕانیە]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{پۆلی کۆمنز|Ranya District}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] jub8d3va6cxrjepf9z80p627gyrfwe4 0 124818 1582586 1543580 2026-05-10T00:22:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582586 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای سلێمانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء السلیمانیة}}{{ھن}}{{lang-en| Sulaymaniyah District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = قەزای سلێمانی.jpg | photo2a = | photo2b = Qazai Sulaimaniy.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای سلێمانی لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا، ('''نەخشەکە کۆنە ئێستا بازیان قەزایە'''){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای سلێمانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای سلێمانی''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.53591| 45.35571 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٢</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٤٩</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ئیبراھیم پاشای بابان]] | ھۆکاری_ناونران = [[سلێمان پاشای بابان]] <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکوومەتی خۆجییی | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[قایمقام]] | ناوی_سەرۆک = ئاوات محەممەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٩٢٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٣٧ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩٣ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥٠،٠٠٠ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٩٧١ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سلێمانێیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]] و [[ھەورامی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[مەسیحی]] و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای سلێمانی''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شاری [[سلێمانی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ٨٥٠ ھەزار کەسە (٢٠٢٥). قەزای سلێمانی لە دوو [[ناحیە]] پێکھاتووە:<ref>http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=836&l=3</ref> * [[ناحیەی بەکرەجۆ]]([[بەکرەجۆ]]) * [[ناحیەی تانجەرۆ]]([[عەربەت]]) == جوگرافیا == سنووری قەزای سلێمانی، لەباکوورەوە [[قەزای شارباژێڕ]]، لە باکووری ڕۆژاواوە [[قەزای دووکان]]، لە ڕۆژاواوە [[قەزای بازیان]]، لە باشوورەوە [[قەزای قەرەداغ]]، لە باشووری ڕۆژاواوە [[قەزای چەمچەماڵ]] لەڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای سەید سادق]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای شارەزوور]].<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == یەکەی کارگێڕی قەزا لەدوای یەکەی کارگێڕی پارێزگا (لیوا) دێت. قەزای سلێمانی ھەر لە ساڵی (١٨٥١)دا کە لیوای سلێمانی دروست بوو ئەم قەزایە وەک پاشکۆ لە لیوای سلێمانیدا ھاتە کایەوە. === سەردەمی عوسمانی === ئەم پارێزگایە تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز) دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> ==== لە نێوان ساڵانی ١٨٥١–١٨٦٩ ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحیەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحییەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکوومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لەکاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سوورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە (سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە و لیوای سلێمانی (١٧)[[قەزا]]ی لە خۆدەگرت، ئەمەش لە ھەرسێ ساڵنامەی عوسمانی ژمارە(١١-١٢-١٣)دا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٥١-١٨٦٩)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٥١–١٨٦٩)دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٨٦٩–١٨٧٢ ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # ھەڵوەشاندنەوەی قەزای([[سلێمانی]]، [[سەرچنار]]، عەشرەتی مندمی). # ھێنانەکایەی قەزای [[زڕگوێز]] بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە [[قەزای سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩–١٨٧٢)]] ==== لەنێوان ساڵانی ١٨٧٣–١٨٧٥ ==== # لەم سەردەمەدا یەکەی ناحیە ھاتە ناو یەکەی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی. # لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. # قەزای زڕگوێز بچووکرایەوە و کرا بە ناحیە و خرایە سەر قەزای سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی (پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] ==== لەنێوان ساڵانی ١٨٧٥–١٨٩٤ ==== # [[قەزای قەرەداغ]] ھەڵوەشێنرا و کرایە ناحیەی قەرەداغ و لکێندرا بە قەزای سلێمانییەوە. # ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بە ھەمان سنووری خۆی، ھەروەھا ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی سنجاغی (پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] ==== لەنێوان ساڵانی ١٨٩٤–١٩١٢ ==== * [[ناحیەی سوورداش]] لە [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]] دابڕێنرا و خرایە سەر [[قەزای سلێمانی]]. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی (پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا: ١٩١٨–١٩٥٨ === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لەژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژووکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجومەنی دامەزراندنی عێراقدا (المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لەسەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== لە نێوان ساڵانی ١٩١٨–١٩٣٦ ==== # ڕێکخستنەوەی سنووری نێوان ھەردوو [[پارێزگای کەرکووک]] و [[پارێزگای سلێمانی]] بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش قەزای بازیان کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ([[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] و [[ناحیەی سەنگاو]]) و بەشی دووەم [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د. عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بوو بە [[ناحیەی تانجەرۆ]] و ناوەندەکەی لە گوندی [[زڕگوێز]]ەوە گواسترایەوە بۆ شارەدێی [[عەربەت]]. # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا بوو بە ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٣٦–١٩٤٧ ==== * لەم سەردەمەدا قەزای سلێمانی گۆڕانکاری بە سەردا نەھات. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧–١٩٥٨ ==== لەدوای سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ و کۆتایی ئەم سەردەمە چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنووری ئەم لیوایە ئەنجامدرا. * دابڕاندنی ناحیەی شارەزوور لە [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنی بە قەزای سلێمانییەوە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماریدا: ١٩٥٨–١٩٩٠ === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨–١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩–٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزووتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، و گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨–١٩٦٥ ==== * ھێنانە کایەی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە سنووری قەزای سلێمانی بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٥) لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٥٩دا.<ref>https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=5c76654f4</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥–١٩٧٧ ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] لە قەزای سلێمانی و لکاندنی بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # ھێنانە کایەی [[قەزای دووکان]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دووکان]]، لە کەرتی (٤٧/[[تۆپزاوا]]) و ھەردوو [[ناحیەی سوورداش]] لە قەزای سلێمانی و [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] لە [[قەزای ڕانیە]]، بەستران بەم قەزایەوە بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٧١دا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧–١٩٨٦ ==== # دابڕانی (١١) کەرتی [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی قەزای سلێمانی و لکاندنیان بە [[ناحیەی زەڕایەن]]ی سەر بە [[قەزای دەربەندیخان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٥٨) لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە [[سەرچنار]]ەوە بۆ [[بەکرەجۆ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(١٢٩٢٥) لە ساڵی ١٩٨٤دا.<ref>https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨–١٩٩٠ ==== # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # ھێنانەکایەی (قەزای الاخوة) ناوەندەکەی لە موجەمەعی (الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو و [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی لەسەر بوو. # گۆڕینی ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ]] بۆ (ناحیەی الاخوة) و ناوەندەکەشی لە موجەمەعی (الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو. # دابڕانی (ناحیەی الاخوة) لە (قەزای صدامیة حلبجة) و لکاندنی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === لە دوای ڕاپەڕین === ==== قۆناغی یەکەم ساڵی ١٩٩١–١٩٩٢ ==== * لەم قۆناغەدا پارێزگای سلێمانی و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لەلایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لە ساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== قۆناغی دووەم ساڵی ١٩٩٢–٢٠٠٣ ==== * لەم قۆناغەدا یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی بەپێی ئاوەدانکردنەوە نوێ کرانەوە و یەکە کارگێڕییەکان چوونەوە جێی خۆیان و ناوی کوردییان لێنرانەوە، ھەرچەندە [[شەڕی براکوژی]] کاریگەری خۆی لەسەر ئەم ئاواکردنەوەیەش دانا و [[ھەرێمی کوردستان]] بووە دوو حکوومەتی جوودا و تاوەکو ئێستاش کاریگەری لەسەر پڕۆسەی حکومداری جێھێشتووە. ==== قۆناغی سێیەم ٢٠٠٣–٢٠١٤ ==== # ھێنانە کایەی [[قەزای قەرەداغ]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] سەر بە قەزای سلێمانی و دابڕاندنی لە قەزای سلێمانی و دروستکردنی [[ناحیەی سێوسێنان]] و خستنە پاڵ [[قەزای قەرەداغ]]. # لە ڕۆژی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ بە [[قەزا]]بوونی ھەردوو [[قەزای عەنکاوە|ناحیەی عەنکاوە]] و [[قەزای پیرمام|ناحیەی پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری بە قەزابوونیدان. لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ئەو فەرمانە بەشێوەیەکی فەرمی چووە بواری جێبەجێ کردنەوە.<ref>https://gov.krd/dmi/activities/news-and-press-releases/2022/january/سەرۆکی-حکومەتی-ھەرێم-فەرمانی-بەقەزابوونی-بۆ-سێ-ناحیە-دەرکرد/</ref> === مێژووی قەزاکە لە چەند نەخشەیەکدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی قەزای سلێمانی لە ساڵی 1947دا.jpg|قەزای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا پەڕگە:نەخشەی قەزای سلێمانی لە ساڵی 1960دا.jpg|قەزای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٠دا پەڕگە:نەخشەی قەزای سلێمانی لە ساڵی 1971دا.jpg|قەزای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧١دا پەڕگە:نەخشەی قەزای سلێمانی لە ساڵی 1984دا.jpg|قەزای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٤دا پەڕگە:نەخشەی قەزای سلێمانی لە ساڵی 1989دا.jpg|قەزای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا </gallery> == ئەمانە ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[سلێمانی]] * [[قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] 2izjnyijxash0ol9wwsu04ulrdeshl8 0 126944 1582602 1513702 2026-05-10T03:35:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582602 wikitext text/x-wiki {{Coord|52|38|N|1|8|W|region:GB_source:enwiki-osgb36(SK584044)|display=title}}<!-- Note: WGS84 lat/long, converted from OSGB36 grid ref --> {{Infobox settlement <!--See the Table at zSettlement for all fields and descriptions of usage--> |name = لیستەر |official_name = |other_name =شاری لیستەر|native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |settlement_type = [[City status in the United Kingdom|City]] and [[Unitary authorities of England|unitary authority area]] |nickname = |motto =''Semper Eadem'' {Constant/Always the Same//"'the Eternal Urbs'"} <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Leicester landmarks montage.jpg |imagesize = 280px |image_caption = چەند شوێنێکی شاری لیستەر |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = Arms of Leicester.svg |shield_link = |shield_size = 150px |image_map = Leicester UK locator map.svg |mapsize = |map_caption = شوێنی شاری (لیستەر)، لە [[ئینگلستان]] |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |coordinates_region = شانشینی یەکگرتوو |subdivision_type = ژێردەستەی شاژن |subdivision_type1 = وڵات |subdivision_name1 = [[ئینگلستان]] |subdivision_type2 = ناوچە |subdivision_name2 = ناوەڕاستی خۆرهەڵات |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = پ |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 =Unitary authority |leader_name3 =[[Leicester City Council]] |leader_title4 =List of MPs |leader_name4 ={{Collapsible list |title = List of MPs |1 = [[Jon Ashworth]] ([[Leicester South]]) |2 = [[Liz Kendall]] ([[Leicester West]]) |3 = [[Keith Vaz]] ([[Leicester East]])}} |twin1 ={{flagicon|FRA}} – [[Strasbourg]] |twin1_country =France (since 1960) |twin2 ={{flagicon|GER}} – [[Krefeld]] |twin2_country =Germany (since 1969) |twin3 ={{flagicon|NCA}} – [[Masaya]] |twin3_country =[[Nicaragua]] (since 1987) |twin4 ={{flagicon|PRC}} – [[Chongqing City|Chongqing]] |twin4_country =China (since 1993) |twin5 ={{flagicon|IND}} – [[Rajkot]] |twin5_country =[[India]] (since 1996) |twin6 ={{flagicon|BUL}} – [[Haskovo]] |twin6_country =[[Bulgaria]] (since 2008) |established_title = Encastellation of pre-existing cælto-mercian inhabited centrality |established_date = [[Anno Domini|AD]]&nbsp;c.47<br> <small>as [[Ratae Corieltauvorum]] by the Romans</small> |established_title2 = City Status |established_date2 = restored 1919 |established_title3 = |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E7 |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 73.32<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of ={{English statistics year}} |population_footnotes = |population_note = |population_total ={{English district population|GSS=E06000016}} ([[List of English districts by population|Ranked {{English district rank|GSS=E06000016}}]]) |population_density_km2 = 4,605 |population_density_sq_mi = |population_metro = 836,484<ref name="epp.eurostat.ec.europa.eu">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 |سەردێڕ=Population on 1 January by age groups and sex - larger urban zone |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131124191101/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226040446/https://ec.europa.eu/eurostat/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1%20 |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}</ref> |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 509,000 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |population_blank2_title =Ethnicity <br><small>(United Kingdom Census 2011 Figures)</small><ref name="ons.gov.uk">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls |سەردێڕ=2011 Census: Ethnic group, local authorities in England and Wales |بڵاوکەرەوە=ONS |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116113227/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls |url-status=dead }}</ref> |population_density_blank2_km2 = |population_density_blank2_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Greenwich Mean Time]] |utc_offset = +0 |timezone_DST =[[British Summer Time]] |utc_offset_DST =+1 |latd=52 |latm=38 |lats= |latNS=N |longd=1 |longm=08 |longs= |longEW=W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |website ={{URL|http://www.leicester.gov.uk/}} |footnotes = }} '''لیستەر''' ب ([[ئینگلیزی]]: Leicester) شارێکی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی خۆرهەلاتی [[ئینگلستان]]. هاوکات دەکەوێتە سەر ڕووباری سووپ (River Soap) بەپێی سەر ژمێری ساڵی ۲۰۱۱، پمارەی دانیشتوانی شارەکە (۳۳۰٫۰۰) کەس بوون. وە شاری لیستەر لە بەشی خۆرهەڵات، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانە. وەلە [[ئینگلستان]] لە پلەی ۱۱یەمدایە لەڕێژەی دانیشتوان. ==وەرزش== هەروەکوو شارەکانی تر وڵات، لیستەر خاوەنی چەندین یانەی میللی و پیشەگەرە. یانەی [[لیستەر سیتی]]، لەشارەکە بەناوبانگترین یانەی شارەکەیە و خاوەن هاندەرێکی زۆرە لە شارەکە. ==بەستەرەکان== * [http://www.leicester.gov.uk پەڕەی فەرمی لیستەر] *یانەی [[لیستەر سیتی]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Leicester ویکیپیدیای ئینگلیزی]. ==پەراوێزەکان== {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Leicester}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم]] lv37wi8cb3hzcocf5sfxyvistgmkktt 0 132723 1582491 1432176 2026-05-09T16:23:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582491 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن|ھۆکار=ھەبوونی پەراوێزی شکاو}} {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی کووەیت | width = | partof = | image =[[پەڕگە:Gulf War Photobox.jpg|300px]] | caption = کۆمەڵێک وێنەی شەڕی کەنداو لە بەشی سەرەوە، فڕۆکەی مەکدۆنێلی ھێزی ئاسمانی ئەمریکا کەبەسەر ولاتی کووەیتدا دەفڕن. کۆمەڵێک سەبازی وڵاتی بەریتانیا. چەند تانکێکی سەربازی. ھێرشی فڕۆکەیەکی جەنگی. شەقامی مەرگ لەدوای ھێرشکردنە سەری. |date='''دەستبەسەرداگرتنی کووەیت'''{{ھن}}٢–٤ی ئابی ١٩٩٠{{ھن}}'''ئۆپڕاسیۆنی گەردەلوولی بیابان'''{{ھن}}١٧ی ١ی – ٢٨ ٢ی ١٩٩١{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=٠١|day1=١٧|year1=١٩٩١|month2=٠٢|day2=٢٨|year2=١٩٩١}}){{ھن}}<small>(ئۆپڕاسیۆنی گەردەلولی بیابان oکۆتاییھاتنی فەرمی لە ٣٠ ١١ی ١٩٩٥)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historyorb.com/events/november/30 |سەردێڕ=Historical Events on 30th November |بڵاوکەرەوە=Historyorb.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> |place={{ئاڵا|عێراق}}, {{ئاڵا|کووەیت}}، [[عەرەبستانی سعوودی]]، {{ئاڵا|ئیسرائیل}} و [[کەنداوی فارس]] | result = * [[عێراق]] کووەیت داگیرکرد. * قەرەبوکردنەوەی [[کووەیت]]. * دەرکرانی ھێزەکانی عێراق لەکۆتاییدا. * شکستخواردنی [[ڕاپەڕین|ڕاپەڕینی کوردان]] لە باکووری عێراق و [[شیعە]] موسوڵمانەکان لە باشووری عێراق. * دروستبوونی [[ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق|ناوچەی دژە فڕین]] لە باکوور و باشووری عێراق بۆ پاراستنی کوردان و شیعەکان. * [[سەددام حوسێن]] زۆرینەی ھێزەکەی لەدەستدا. * دەستبەسەرداگرتنی ھێزەکانی [[ئەمریکا]] تا ساڵی ٢٠٠٣. * زۆرینەی زیانەکان لەسەر ئەستۆی عێراق کەوتن. | status = |combatant1={{ئاڵا|کووەیت}}{{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}{{ھن}}{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}}{{ھن}}{{ئاڵا|فەڕەنسا}} |combatant2={{flagicon|Iraq|1991}} [[عێراق]] | combatants_header =شەڕ لە نێوان |commander1={{flagicon|Kuwait}} جابر ئەل-ئەحمەد ئەل-جانر ئەل-سەباح{{ھن}} {{flagicon|United States}} جۆرج ئێچ دەبڵیوو. بۆش{{ھن}} {{flagicon|United States}} کۆلین پۆویڵ{{ھن}} {{flagicon|United States}} نۆرمان سوارکسکۆپک{{ھن}} {{flagicon|United States}} جۆن جەی. یۆسۆک{{ھن}} {{flagicon|United States}} واڵتەر ئی. بۆمەر{{ھن}} {{flagicon|United States}} کارلیس ھۆرنەر{{ھن}} {{flagicon|United States}} ستانلی ئارسەر{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} شا فەھەد{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} ساڵح ئەل-موھیا{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} خالید بن سوڵتان<ref>''Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince{{ھن}}Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with... -a016226901 www.thefreelibrary.com]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} مارگێت تاتکەر{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} جۆن ماجۆر{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} پیتەر دی لا پیلیرێ{{ھن}} {{flagicon|Canada}} بڕاین مۆڵڕۆنی{{ھن}} {{flagicon|France}} فڕاندجۆیس میتڕان{{ھن}} {{flagicon|France}} مایکڵ ڕیکۆفیری |commander2={{flagicon|Iraq|1991}} '''[[سەددام حوسێن]]'''{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} عەلی حەسەن ئەل-مەجید}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} عیزەیت ئیبراھیم ئەل-دوری}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} سەڵاح ئەبوود مەحمود}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} حوسێین کامەیل ئەل-ماجد}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} ئەبیل مەحموود}} |strength1=٩٥٦٬٦٠٠, پێکھاتە ٧٠٠٬٠٠٠ ئەمریکا troops<ref>ھێزەکانی شەڕی کەنداو (کۆتا بەشداربووی ولاتان) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |سەردێڕ=www.nationmaster.com |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131105011128/http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hersh |یەکەم=Seymour |سەردێڕ=Chain of Command |ناونیشان=https://archive.org/details/chainofcommand0000hers |ساڵ=٢٠٠٥ |بڵاوکەرەوە=Penguin Books |پەڕە=١٨١}}</ref> |strength2=٦٥٠٬٠٠٠ سەرباز |casualties1='''ھاوپەیمانیێتی:'''{{ھن}}١٤٧کوژراوی بیانی، ١٤٥ ڕانەگەیەنراو مردن{{ھن}}٤٦٧ بریندار لە شەڕدا{{ھن}}Total: 292 killed{{ھن}}776 wounded<ref name="ca.encarta.msn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persian Gulf War|بڵاوکەرەوە=MSN Encarta|ناونیشان=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725035327/https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ }}</ref>{{ھن}}٣١ تانک destroyed/disabled<ref>18 M1ئابڕامس، 11 M60, 2 AMX-30</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.checkpoint-online.ch/CheckPoint/Histoire/His0010-CombatTawakalna.html|سەردێڕ=Guerre du Golfe: le dernier combat de la division Tawakalna|یەکەم=Ludovic Monnerat -|دوایین=CheckPoint}}</ref><ref>Scales, Brig. Gen. Robert H. : ''Certain Victory''. Brassey's, 1994, p. 279.</ref><ref>Halberstadt 1991. p. 35</ref><ref>Atkinson, Rick. ''Crusade, The untold story of the Persian Gulf War''. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3</ref><ref>Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, ''Knights In the Desert''. Publisher/Editor Unknown. p. 111.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|سەردێڕ=Tanks During the First Gulf War – Tank History|یەکەم=Marcia|دوایین=Malory|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>ئێم٦٠ تی٦٢ دژبە سارد شەڕی Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby</ref>{{ھن}}32 Bradley IFVs لەناوبرد/damaged{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|سەردێڕ=TAB H – Friendly-fire Incidents|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 NSIAD-92-94, "ئۆپڕاسیۆنی گەردەلولی بیابان: Early Performance Assessment of بڕادلی لەگەڵ ئابڕامس". US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones]</ref>{{ھن}}1 M113 APC destroyed{{ھن}}2 British Warrior APCs destroyed{{ھن}}1 Artillery Piece destroyed{{ھن}}75 Aircraft destroyed<ref name="گەردەلولی بیابان stats">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm-stats.htm|سەردێڕ=Operation Desert Storm|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}'''کووەیت''':{{ھن}}200 killed<ref name="airCombatInformationGroup">[http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml دەستبەسەرداگرتنی کووەیت لەلایەن عێڕاق; 1990 (Air War)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml |date= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011</ref>{{ھن}}سەدان tanks destroyed/captured{{ھن}}about 1000 IFVs and APCs{{ھن}}dozens aircraft{{ھن}}dozens ships |casualties2='''عێراقی:'''{{ھن}}٢٠٬٠٠٠–٣٥٬٠٠٠ کوژراو{{ھن}}٧٥٬٠٠٠+ ونبوو<ref name="ca.encarta.msn.com"/> <!-- The source means "casualties" as killed, comparing these new estimates with the old ones of 10,000–100,000 killed; for all losses it uses "ونبوو". -->{{ھن}}3,700 tanks destroyed<ref name="globalsecurity.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org|سەردێڕ=GlobalSecurity.org – Reliable Security Information|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}2,400 APCs destroyed<ref name="globalsecurity.org"/>{{ھن}}2,600 Artillery Pieces destroyed<ref name="globalsecurity.org"/>{{ھن}}110 Aircraft destroyed<ref name="Desert Storm stats"/>{{ھن}}137 Aircraft escaped to Iran<ref name="Desert Storm stats"/>{{ھن}}19 naval ships sunk, 6 damaged<ref name="Desert Storm stats"/> |casualties3='''سڤیلی ونبووی کووەیتی:'''{{ھن}}زیاتر لە ١٠٠٠ کوژراو<ref name="useofterrorkuwait">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |سەردێڕ=The Use of Terror during Iraq's invasion of Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Jewish Agency for Israel}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ }}</ref>{{ھن}}٦٠٠ خەڵکی ونبوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Red Cross |سەردێڕ=Kuwait: missing people: a step in the right direction |ناونیشان=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{ھن}} 'سڤیل ونبوو:'''{{ھن}}نزیکەی ٣٬٦٦٤<ref name="Wagesofwar">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Project on Defense Alternatives |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}} '''ونبووەکانی تر و زیانەکان:'''{{ھن}}٣٠٠ سڤیل کوژراو و سەروو ٣٠٠ بریندار<ref name="publicpolicy.umd.edu">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fetter |یەکەم١=Steve |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=George N. |دوایین٣=Gronlund |یەکەم٣=Lisbeth |سەردێڕ=Why were Casualties so low? |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=٣٦١|پەڕەکان=٢٩٣–٢٩٦ |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣|ناونیشان=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf |doi=10.1038/361293a0 |issue=٦٤١٠ }}</ref>}} '''شەڕی کەنداو''' یان '''شەڕی دووەمی کەنداو''' یان '''شەڕی کەنداوی فارس''' یان '''گەردەلوولی بیابان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Gulf war). شەڕێک بوو لەنێوان [[عێراق]] و [[کووەیت]] بە پشتگیریکردنی وڵاتانی ھاوپەیمان ڕوویدا. کە زیاتر لە لە ٧٠٠٬٠٠٠ سەربازی وڵاتی جیاواز بەڕۆڵی جیا جیا دژی ھێزەکانی عێراق جەنگان، کە وڵاتی کووەیتیان داگیرکردبوو؛ و ھێرشی عێراق بۆ سەر کووەیت ھاوکاتبوو لەگەڵ کەوتنی [[ڕاپەڕین|ڕاپەڕینی کوردان]] لە باکووری عێراق و [[شیعە]] موسڵمانەکان لە باشووری وڵاتی عێراق. کە دواتر ناوچەی دژە فڕین دروستکرا بە مەرامی پاراستنی ھەردوو گەلەکە و مافی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] درا بە [[باشووری کوردستان]] لە بەشی باکووری عێراق. ھێرشەکانی ھێزەکانی عێراق بۆ سەر وڵاتی کووەیت و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی عێراقەوە ئەنجامی خراپی ھەبوو بۆ [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێین]] و زۆرینەی ھێزە سەربازی و ھێزە [[ڕامیاری]]یەکەی لەدەستدا. == پێشەکی شەڕ == [[پەڕگە:Iraqi T-72 tanks.jpg|وێنۆک|تانکی تی-٧٢ی سووپای عێراق وەک سەردایەتی شەڕ ڕۆڵی بینی لەشەڕی کەنداودا.]] سووپای عێراق لە کاتی ھێرشکردنی بۆ سەر وڵاتی کووەیت، چوارەم گەورەترین سووپای جیھان بوو کە ژمارەی سووپاکەی نزیکەی ١ ملیۆن سەرباز دەبوو. ڕاستەوخۆ دوای کۆتاییھاتنی شەڕی ''عێراق-ئێران'' سووپای عێراق دوای ماوەیەکی کەم دووبارە کەوتەوە شەڕ کە وڵاتی کووەیتیان داگیرکردن. ھۆکاری سەرەکی داگیرکردنی کوێتیش دەگەڕێتەوە بۆ بوونی سەرچاوەی نەوتی زۆر لەو وڵاتەدا، کە عێراق پێشووتریش چاوی لەسەر بوو. تاکاتی دەست بەسەرداگرتنیدا، سەرۆکی پێشووی عێراق لە بەیاننمایەکدا ڕای گەیاند '''کووێتم وەک یەکێک لە پارێزگا دابڕاوەکانی عێراقم گەیاندەوە بە باوەشی دایکی'''. == دروستبوونی ھاوپەیمانییەت == [[پەڕگە:Bush troops.jpg|وێنۆک|سەرۆککۆماری پێشووی ئەمریکا ''بۆش'' لەکاتی بەسەرکردنەوەی ھێزەکانی لەوڵاتی سعوودیە.]] ھاوپەیمانیێتێکی نێودەوڵەتی لەلایەن ٣٤ وڵات بەسترا بۆ یارمەتیدانی وڵاتی کووێت و ڕزگارکردنی لەدەستی ھێزەکانی عێراق. بەتایبەت دوای ئەو تاڵانکاریانەی کە سووپای عێراق لەدژی وڵاتی کوێت ئەنجامیدا. کارەکانی ھاوپەیمانیێتییەکە ھەر لەوڵاتی کوێتەوە نەوەستا بەڵکو دوای ڕزگارکردنی کووەیت، ھاوپەیمانیێتییەکە لەدژە ڕژێمی پێشووی عێراق بەدەوام بوو. کە زۆۆرینەی ھێزی سەرۆککۆماری پێشوو (سەدام حوسێین) و پارتەکەی سنووردارکران. == شەڕەکانی سەرەتا == === ھێرشی ئاسمانی === ھێرشە ئاسمانییەکان لەسەرەتای مانگی دووی ساڵی ١٩٩١دا دەستیان پێکرد. کە بەسەرەتای دەستپێکردنی شەڕ دادەنرا لە شەڕی کەنداو کە تێیدا چەندان دەوڵەت لەڕێی گورزی ئاسمانییەوە ھێرشیان کردە سەر سووپای پێشووی عێراق. [[File:Destroyed Iraqi T-54A or Type 59.JPEG|thumb|تانکێکیی تێکشکاوی سووپای عێراق دوای ھێرشەکانی گەردەلولی بیابان.]] ھێرشە ئاسمانییەکانی دژی ھێزەکانی دژی عێراق بە گەورەترین زنجیرە ھێرش دادەنرێن لە مێژوودا، کە تێیدا زیاتر لە ١٠٠٬٠٠ [[مووشەک]]ی جیاواز و ٨٨٬٥٠٠ تۆن بۆمبیان بەسەر ھێزەکانی عێراقدا باراند.<ref>name=cnnstats {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html |نووسەر=Edwin E. Moïse |سەردێڕ=Limited War: The Stereotypes |بڵاوکەرەوە=Clemson University |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref><ref> === مووشەکەکانی عێراق بۆ سعوودیە و ئیسرائیل === [[پەڕگە:Scud TEL launch.jpg|وێنۆک|موشەکی ترانسپۆرتەری سووکدی عێراق کەلە دژی سعوودیە و ئیسرائیل بەکاری ھێناوە.]] ھێزەکانی عێراق دەستیان بەخۆ ئامادەکردن بۆ ھێرشکردنە چەند ناوچەیەک، بەتایبەت دوای شکسھێنانی دانوستاندنەکانی نێوان عێراق و ئەمریکا لە جنێفی سویسڕا. وەلە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، ڕۆژنامەوانێک پرسیاری لە سەرۆکی وەزیرانی پێشووی عێراق تاریق عەزیز کرد و پێی گووت '''ئەگەر شەڕ دەستپێبکات… ئێوەش دەست بە ھێرشکردن دەکەن؟''' تاریق عەزیزیش ڕاستەخۆ گووتی '''بێگوومان بەڵێ'''.."<nowiki><ref>Lawrence Freedman and Efraim Karsh, </nowiki>''The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order'', 1990–1991 (Princeton, 1993), 332.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Post Video To Facebook |ناونیشان=http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306&start=607&end=657 |سەردێڕ=Geneva Meeting on Persian Gulf Crisis |بڵاوکەرەوە=C-SPAN |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 |date= ١ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> چەند ڕۆژێک دواتر عێراق ھەشت مووشەکی وەک پێشەکی شەڕ ھاوێشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|سەردێڕ=Information Paper: Iraq's Scud Ballistic Missiles|یەکەم=Bernard|دوایین=Rostker|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Wisconsin Project on Nuclear Arms Control from 2000 to 2006|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوپای عێراق بە فەرمانێکی سەدام حوسێن، چەدنین مووشەکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد. سەدام حوسێن، بۆ ئاراستەکردنی مووشەکەکان [[چیای شنگال]]ی ھەڵبژاردووە، لەبەر ئەوەی گونجاوترین و بەرزترین چیایە لە ناوچەکەدا، ھەروەھا نزیکتین شوێنە لە ئیسرائیل. لەسەر چیای شنگال دەڤەری چل مێر ھەڵبژێردراوەو لەوێ مووشەکەکان ئاراستەی ئیسرائیل کراون، مەودای مووشەکەکان کورتبوونەو نەدەگەیشتنە ئیسرائل، بەڵام سەدام حوسێن داوای لە چەند ئەندازیارێک کردووە، کە مەوداکەیان زیاد بکەن. ھێزەکانی عێراق خوازیاربوون کەلەدوای ھێرشیان بۆ سەر وڵاتی ئیسڕائیل، وڵاتانی تری عەرەبی پشگیری دەکن و دەبنە ھاوپەیمان لەگەڵی<ref name="sam">Waldman, Shmuel (2005). ''Beyond a Reasonable Doubt''. Feldheim Publishers, p. 179. ISBN 1-58330-806-7</ref> == ئەنجامەکان == === عێراق === ==== ھێزی دەسەڵاتدار ==== ئەنجامی شەڕی کەنداو لە بەرژەوەندی دەستھەڵاتدارانی عێراق و بەتایبەت ''سەدام حوسێین'' سەرۆککۆماری ئەوکاتی عێراقدا بەکۆتا نەھات. کە بەشێوەیەک زۆۆرینەی ھێزە زەبەلاحەکەی و ھێزە سیاسییەکەی لەدەستدا؛ و زیانێکی زۆۆری بەرکەوت. ===== ڕێگای مەرگ ===== {{وتاری سەرەکی|ڕێگای مەرگ}} [[پەڕگە:Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg|300px|وێنۆک|وێنەی کۆمەڵێک لە ئۆتۆمۆبیلی تێکشکاو لە شەقامی-٨٠]]. '''ڕێگای مەرگ''' کە بەفەرمی بە ڕێگای-٨٠ ناسراوە. کەوتووەتە نێوان ھەردوو شاری کووەیت لە وڵاتی کووەیت بۆ شارۆچکەی سەفوان لە شاری بەسرا لە باشووری عێراق. شەقامەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا لەلایەن ھێزەکانی پێشووی عێراقەوە بەکارھێندرا بۆ دەستبەسەرداگرتنی وڵاتی کووەیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|سەردێڕ=Highway (of Death) Robbery|ئیش=TIME.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508050522/http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|url-status=dead}}</ref> لە ڕێکەوتی (٢٦ بۆ ٢٧ی ٢ی ١٩٩١) زیاتر لە ١٠ ھەزار سەربازی گەڕاوەی سووپای عێراق کەلە ڕێگەدابوون بۆگەڕانەوە بۆناو خاکی عێراق کرانە ئامانجی ھێزەکانی ئاسمانی ئەمریکا و کەنەدا. ==== کوردەکان و شیعەکان ==== دوایی ھێرشی ھێزەکانی پێشووی عێراق بۆ سەر کوردەکان لەبەشی باکووری وڵاتی عێراق و شیعەکان لەبەشی باشووری وڵاتی عێراق، ناوچەی دژە فڕین لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمان بە مەرامی پاراستنی ھەردوو لایەن لە باکوور و باشووری عێراق دروستکرا؛ و جگە لوە کوردەکان بوونە خاوەنە مافی ئۆتۆنۆمی بەڕێوبەری خۆسەری ژێر دەستھەڵاتەکانیان؛ و شیعەکانیش ۆشکیان لە فەرمانڕەوایی وڵاتدا بەرفراوانتر بوو. ===== ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق ===== {{وتاری سەرەکی|ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق}} [[پەڕگە:Iraq NO FLY ZONES.PNG|300px|وێنۆک|وێنەی ڕوونکردنەوەیی ناوچەی دژە فڕینی عێراق]] '''ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق''' دووناوچەی سەربازی بوون کەلەلایەن وڵاتانی ''ئەمریکا''، ''بەریتانیا''، ''فەڕەنسا'' دروستکرا. بەمەرامی پارێزگاریکردن لە کوردەکان لە باکووری عێراق و شیعە موسڵمانەکان لە باشووری عێراق. لەکاتی ھاتنی ھەر ھێرشێکی ھێزەکانی پێشووی ڕژێمی بەعسەوە بەسەر ھەردوو ناوچەکە. مێژووی دروستبوونی ھەردوو ناوچەکە دەگەڕێتە بۆساڵی ١٩٩٢ کاتێک شەڕی کەنداو کۆتایی ھات کە تێیدا وڵاتی عێراق کووەیتی داگیرکردبوو.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/crisis_in_the_gulf/forces_and_firepower/244364.stm BBC News | FORCES AND FIREPOWER | Containment: The Iraqi no-fly zones]</ref><ref>but in 1996 it was expanded to the [[33rd parallel north|33rd parallel]].[http://www.emergency.com/2ndcruse.htm 2nd Cruise Missile Strikes in Iraq] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050209080929/http://www.emergency.com/2ndcruse.htm |date= ٩ی شوباتی ٢٠٠٥}}</ref> === کووەیت === وڵاتی کووەیت زیانێکی زۆۆری بەخۆوە بینی دوای دەست بەسەرداگرتنی لەلایەن ھێزەکانی پێشووی عێراقەوەو ھەرلە سەرەتاکانی دەستبەسەرداگرتنەکەیدا لەلایەن ھێزەکانی عێراقەوە دەستکرا بەتاڵانکردنی ماڵی گشتی و تایبەتی وڵاتەکە. بەڵام دواتر وڵاتی عێراق ناچارکرا بە قەرەبووکردنەوەی وڵاتی کووەیت بە شێوەیەکی درێژ خایەن و سوودی زیاتر بۆ وڵاتەکە لەبەرامبەر زیانەکانی. == ئەمانەش ببینە == * [[کووەیت]] * [[عێراق]] * [[سەدام حوسەین]] * [[ڕێگای مەرگ]] * [[ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|ئێران|عێراق|ئەڵمانیا|کووەیت|فەڕەنسا|شانشینی یەکگرتوو|عەرەبستانی سعوودی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سۆشیالیزم|شەڕی سارد|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Gulf War}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٩٠]] [[پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠]] [[پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٩٠]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٩١]] [[پۆل:کووەیت لە ١٩٩١]] [[پۆل:شەڕی کەنداو]] [[پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:شەڕەکانی دانمارک]] [[پۆل:شەڕەکانی یۆنان]] [[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]] [[پۆل:شەڕەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:شەڕەکانی پۆڵەندا]] [[پۆل:شەڕەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:شەڕەکانی سوید]] [[پۆل:شەڕەکانی سووریا]] [[پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] 68blhhv2hfrzvcr0qhqmxiuzf24sxi8 1 132753 1582493 1325953 2026-05-09T16:23:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582493 wikitext text/x-wiki == داڕێژە == کەسێک هەیە دەستکاری داڕێژەی جەنگ لێرە و پەڕەی داڕێژەکە بکات ؟ <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏٢٢:٣٢، ٢ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) من سەیرم کرد نازانم کێشەکەی چییە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠٨:٠١، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::: کاک {{وب|Lost Whispers}} پێموایە کەلە پەڕەی دەڕێژەکە ''doc''ی بەکارهێنانی نیە، ئەگەر ئەو زەحمەتە وەربگرن و درووستی بکەن. ئێستا ناتوانم زۆۆر چاڵاک بم. سوپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏٠٨:٣٧، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::::{{کرا|[[داڕێژە:Infobox military conflict/doc]]}}—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠٨:٤٤، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::::: {{سوپاس}}. <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏١٠:٤١، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) :::::: بەڵام نازانم بۆ، تاوەکو ئێستاش داڕێژەکە هەروەک خۆی ماوە. واتە هەر لەلای دەستە ڕاستە نەک چەپ. <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏١١:٥١، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) :::::::منیش تێبینی ئەوەم کردووە، نازانم ھۆکارەکەی چییە. تەنانەت لە ناوەڕۆکی وتارەکەش ھەموو ڕاستەکانم کرد بە چەپ بەڵام ھیچ لە بابەت نەگۆڕدرا.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٢:١٥، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) == ناو == پێم وایە وتارەکە بکەینبە '''جەنگی کەنداو''' شیاوترە. چوونکە لە زمانی ئینگلیزی و عەرەبی هەردوو وشەی ''war'' و ''حرب'' هاتووە. نەک ''fight'' و ''معرکە''... <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏١١:٥١، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) {{دژ}} جەنگ وشەیەکی فارسییە، پێشووتر [[وتووێژ:شەڕی جیھانیی یەکەم|لێرە]] باسکراوە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٢:١٣، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) :باشبوو ئەویش هەر فارسیە، جا وایلێدێت بۆ ١٠ ناوی جیا یەک وشە بەکاردێنین!!! ئاخر چۆن دەبێ بۆ ناوەکانی fight, battle, war, combact, tusle, conflict, ... بەس شەڕ بێت؟؟!! <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏٢١:٢٥، ٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::منیش دەمێکە باسی ئەمەم کردووە. لە چەندین پەڕەی لێدواندا باسی جیاکردنەوەی ئەمانە کراوە. کێشەی سەرەکی war و battleە (ئەوانی تر بەرامبەریان ھەیە). ئەگەر ئێمە لە کوردیدا بۆ شتێک بەرامبەرمان نییە ڕێگاکەی ئەمە نییە وشەی فارسی لە جیات دابنێی. با زمانی فارسیش خزمی کوردی بێ. بۆ لە فارسیدا دێن وشەی کوردی دابنێن؟! خۆ ناکرێ ھەموو کەلێنەکانی زمانی کوردی بە فارسی پڕ بکەینەوە. ئەگەر ئاوایە بۆ خۆمان زەحمەت بدەین با ھەر فارسی قسە بکەین. ::لە باشوور بەداخەوە لەبەر ئەمە خەڵک فارسی نازانێ ھەتا بۆ بەرامبەری شتێک تووشی کێشە دەبن خێرا دێن وشە فارسییەکەی بەکاردەھێنن خەڵکیش وا دەزانێ کوردیی ڕەسەنە! ئەوھەموو شێوەزارانەی زمانی کوردی وە لا نراون و کەس بایەخی پێ نادا و دەست بۆ زمانی فارسی درێژ دەکەن. باشە ئەوە لێرەدا جەنگی فارسیمان دانا، ئێوە دەتانەوێ ھەتا کەی ھەر فارسی بەکاربھێنن؟! --[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٩:٥٩، ٩ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) :::لە پەڕەیەکی تر لەسەر ئەمە بۆچوونی خۆم نووسی، باشترە ھەر لەوێش بە ئامانجێک بگەین. کاک چالاک دەڵێت وشەکە فارسییە، باشە ئەوەمان قبوولە، بەڵام ناکرێ کوردی وشە لە ھیچ زمانێکی ترەوە وەربگرێت؟ وشەش چ وشە، وشەیەک کە ھەموو کورد واتاکەی دەزانێت و دەیان ساڵە بەکاردێت، تەنانەت شێوەی تریشی لێ دروستبووە، وەک وشەی جەنگاوەر، یان وەک جەنگان. بەڕاستی ئەو کارەی دەکرێ جگە لە تەسککردنەوەی زمان چیتر نییە، وەک کاک ئیبراھیم وتی بەم شێوەیە بێت دەبێت بۆ چەندان شت ھەر وشەیەک بەکاربێنین! (تێبینی: (نەبەردی)یش بەرانبەری (battle)یە.) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏٢٠:١٥، ٩ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::::کاک ئیبراھیم من لە تۆ زیاتر پێم ناخۆشە کە وایە بەڕاستی، من خۆم فارسی نازانم بەڵام بەپێی بەشدارییەکانم لە ویکی و سەیرکردنێکی ویکی فارسی زانیم ئەوان چەندە کاریگەریان لەسەر کوردی ھەیە. ئەگەر بەردەوام بین بەم شێوەیە زۆر زووتر لەوەی پێشبینی کراوە زمانەکەمان دەمرێت. باشتر وایە ھەر کوردییەکە بێت، ئەگەر لە حاڵەتێکیش وشەیەکمان بەرامبەری نەبوو یان وشەیەکی نزیک نەبوو لێوەی، پێم وایە ئەو کات بیانییەکە دابنرێت باشترە. منیش لێرەدا ھاوڕام لەگەڵ کاک چالاک.—‎ژیار وتووێژ ‏٢٠:١٧، ٩ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) ::::: کێشەکە هەر ئەو وشەیە نیە، خۆ لەهەموو گۆی زەوی چەند زمان هەبن هەموویان بەڕێژەیەک کاریگەریان لەسەر زمانی تر هەیە. خۆمن ناڵێم با زمانمان ببێت بە فارسی یان زمانێکی تر بەڵام خۆ ناشبێت بۆ دەیان وشەی جیاواز یەک وشە بەکاربێنین و بڵێین وشەی کوردی و تەواو وە نابێت یەک وشەی تر بەکاربێنین. [[بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">ئیبراهیم'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|'''<span style="color:pink">وتووێژ</span>''']]} ‏٢١:٢٥، ٩ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 5 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[شەڕی کەنداو]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=537955 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110112215511/http://forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx زیاد کرا بۆ http://www.forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 زیاد کرا بۆ http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20050209080929/http://www.emergency.com/2ndcruse.htm زیاد کرا بۆ http://www.emergency.com/2ndcruse.htm تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠٤، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=616910 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml بۆ http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=695116 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html بۆ http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٢، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828716 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm بۆ http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤٤، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843237 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html بۆ http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html بۆ http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm بۆ http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 بۆ http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=868186 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110112215511/http://forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx بۆ http://www.forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:١٦، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876455 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm بۆ http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm بۆ http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965893 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20190725035327/https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ لە http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:١٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995596 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html بۆ http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1083585 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html بۆ http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1092673 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html بۆ http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325952 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170804040918/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm بۆ http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html بۆ http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm بۆ http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی کەنداو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582491 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120508050522/http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/ بۆ http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٢٣، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) h3pmmtka64byulargrier7vglcwn4q3 1 137919 1582603 843559 2026-05-10T03:35:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582603 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[لێستەر]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538000 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131124191101/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 زیاد کرا بۆ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٩، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لێستەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843558 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181226040446/https://ec.europa.eu/eurostat/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1%20 بۆ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لێستەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582602 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130116113227/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls بۆ http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٣٥، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) m2yrw4j388peazrji6dotuc2xa2v3wj 1 140647 1582548 553188 2026-05-09T18:45:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582548 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[عەلا ئەسوانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=553187 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150212143420/http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ بۆ http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:١٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلا ئەسوانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582547 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170921235209/http://almogaz.com/alaa-alaswany بۆ http://almogaz.com/alaa-alaswany زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٤٥، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) fbvvou0fysjylw5i0mmjxh9jdvg40n9 0 144833 1582437 1582334 2026-05-09T12:04:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582437 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = |ناوی وێنە =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر.jpg |قەبارەی وێنە =200px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |سەردێڕ = |ناوی لاتینی = Erbil Polytechnic University |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = ١٩٩٦ |جۆر =[[زانکۆی گشتی]] |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =[[ئیدریس محەممەدتاھیر ھەرکی]] |خوێندکاران = |شار =[[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =[[پارێزگای ھەولێر]] |وڵات ={{ئاڵا|عێراق}} |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ ={{URL|https://epu.edu.iq/ku/}} |لۆگۆ =}} '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر''' ({{بە ئینگلیزی|Erbil Polytechnic University}}، {{بە عەرەبی|جامعة أربيل التقنية}}) [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیا|زانکۆی پۆلیتەکنیک]]ی [[زانکۆی گشتی|گشتییە]] لە [[ھەولێر]]، [[کوردستان]] کە لە ١٩٩٦ دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|سەردێڕ=زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر - ڕیزبەندی و پێداچوونەوە|وێبگە=www.4icu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171208174820/https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=westganews.net}}</ref>. == دامەزراندن == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر یەکەمین دامەزراوەی ئەکادیمیی تەکنیکییە لە ھەولێر و لە ساڵی ١٩٩٦ لەژێر ناوی «دەستەی پەیمانگا تەکنیکییەکان» دامەزراوە، و دواتر بوو بە «دەستەی خوێندنی تەکنیکی» و لە ساڵی ٢٠١٢ کرا بە «زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر». == سەنتەری توێژینەوە == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر گرنگی تەواو بە توێژینەوەی زانستی دەدات و سەنتەرێکی تایبەتی بەناوی «سەنتەری توێژینەوە» دامەزراندووە. سەنتەری توێژینەوە پێنج بەش لەخۆی دەگرێت ئەوانیش: ([[بایۆمێدیکەڵ]]، [[ئەندازیاری]]، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[کشتوکاڵ]]، و [[زانستە مرۆڤایەتییەکان]]). کاری ئەم سەنتەرە پێشخستن و ھاندان و پشتگیریی توێژەرەکانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە بۆ ئەوەی داھێنان ئەنجام بدەن لە لێکۆڵینەوەکانیان. کارێکی دیکەی ئەم سەنتەرە، کردنەوەی خولی فێربوونە و پەرەپێدانی تواناکانە لە بابەتە جیاجیاکاندا. == بڕوانامەکان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ناوەندێکی زانستی ئەکادیمیی حکوومیی سوودنەخوازە، ئامانجی پێگەیاندنی کادری تەکنیکی ناوەندییە لە پسپۆڕییە جیاوازەکاندا؛ و [[دیپلۆم|بڕوانامەی دیپلۆم]]، [[بەکالۆریۆس]]، [[ماستەر]] و [[دیپلۆمی باڵا]] پێشکەش دەکات. == کارمەندان و قوتابییان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ٣٧ پسپۆڕی جیاواز، نزیکەی ١١٬٠٠٠ قوتابی، و ٥٠٠ مامۆستای بە بڕوانامەی ماستەر و [[دوکتورا|دکتۆرا]] ھەیە، و زیاتر لە ١٨٦٥ کارمەندی تەکنیکی و ئیداری لە ١١ دامەزراوەی جیادا ھەیە کە دابەشبوونە بەسەر تەواوی شار و شارۆچکەکانی پارێزگای ھەولێر. == کۆلێژ و پەیمانگاکان == === کۆلێژەکان === * [[کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستیی ھەولێر|کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستی و پزیشکیی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی تەکنۆلۆژیای ھەولێر|کۆلێژی تەکنۆلۆژیای ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی شەقڵاوە|کۆلێژی تەکنیکیی شەقڵاوە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی سۆران|کۆلێژی تەکنیکیی سۆران]] === پەیمانگاکان === * [[پەیمانگای تەکنیکیی پزیشکی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی خەبات]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کارگێڕی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کۆیە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Erbil_Polytechnic_University|سەردێڕ = Erbil Polytechnic University|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|epu.Education|زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر}} * [https://www.epu.edu.iq/kurdi/ وێبگەی فەرمی] {{ku icon}} * [https://web.archive.org/web/20191124180028/https://epu.edu.iq/ وێبگەی فەرمی] {{en icon}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:فێرکاری لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە ئاسیا]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 2b9ybh8rauqtjkvsumdy9zj237gonpr 0 148614 1582597 1465235 2026-05-10T01:29:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582597 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Standard deviation.svg|وێنۆک|گۆڕەکی هەرەمەکی (شین). لادانی پێوانەیی σ پەرتبوونی بەها هەرەمەکییەکان لە بەهای ناوەندی، μ، دیاری دەکات.]] لە زانستی [[ئامار]]دا '''لادانی پێوانەیی'''<ref>بیرکاری بۆ ھەمووان، کتێبی قوتابی، پۆلی یازدەھەمی وێژەیی</ref> ({{بە ئینگلیزی|standard deviation}}) (ھێما دەکرێ بە [[سیگما|σ]]) پێوەرێکە لە [[پێوەرەکانی پەرتبوون]] و بۆ بەراوردکردن و شیکاریی پێدراوەکان بەکار دێت. لادانی پێوانەیی بریتییە لە [[ڕەگی دووجا]]ی [[ڤاریانس]]. ڤاریانس بەم شێوە <math>\sigma^{2}</math> ھێما دەکرێت و بریتییە لە ناوەندی دووجاکانی جیاوازی نێوان پێدراوە جیاوازەکان و ناوەندی پێدراوەکانی کۆمەڵەکە: <center> <math>\sigma^{2}= \frac{1}{N}\sum_{i=1}^{N}(x_{i}-\overline{x})^{2}</math> </center> لەم ھاوکێشەدا <math>\overline{x}</math> [[ناوەند]]ی پێدراوەکان و <math>{N}</math> ژمارەی پێدراوەکانە. == کورتەمێژوو == دەستەواژەی '''لادانی پێوانەیی''' یەکەم جار لەلایەن [[کارڵ پێرسۆن]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dodge |یەکەم=Yadolah |ساڵ=٢٠٠٣ |سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Statistical Terms |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٠-١٩-٩٢٠٦١٣-٩}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٤ پێشنیار کرا<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pearson |یەکەم=Karl |authorlink=Karl Pearson |ساڵ=١٨٩٤ |سەردێڕ=On the dissection of asymmetrical frequency curves |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]] |بەرگ=١٨٥ |پەڕەکان=٧١–١١٠|doi=10.1098/rsta.1894.0003|bibcode=1894RSPTA.185...71P}}</ref> پێشتر چەند ناوێکی تر پێشنیار کرابوو بۆ نموونە [[کارڵ فریدریش گاوس|گاوس]] پێی دەوت ''ھەڵەی ناوەند''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Miller |یەکەم=Jeff |ناونیشان=http://jeff560.tripod.com/mathword.html |سەردێڕ=Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠٠٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html |url-status=dead }}</ref> == نموونە == دۆزینەوەی لادانی پێوانەیی بۆ کۆمەڵە پێدراوی: {{Ltr}} : <math>2,\ 4,\ 4,\ 4,\ 5,\ 5,\ 7,\ 9.</math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ناوەندی کۆمەڵە پێدراوەکان: {{Ltr}} : <math> \mu = \frac{2 + 4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 9}{8} = 5. </math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی دووجای جیاوازی نێوان ناوەند و ھەر یەک لە پێدراوەکان: {{Ltr}} : <math> \begin{array}{lll} (2-5)^2 = (-3)^2 = 9 && (5-5)^2 = 0^2 = 0 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (5-5)^2 = 0^2 = 0 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (7-5)^2 = 2^2 = 4 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (9-5)^2 = 4^2 = 16. \\ \end{array} </math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ڤاریانس: {{Ltr}} :<math>\sigma^2 = \frac{9 + 1 + 1 + 1 + 0 + 0 + 4 + 16}{8} = 4.</math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ڕەگی دووجای ڤاریانس یان ھەمان لادانی پێوانەیی: {{Ltr}} : <math>\sigma = \sqrt{ 4 } = 2.</math> {{Ltr/end}} تا بەھای لادانی پێوانەیی بچووکتر بێت، پێدراوەکان پەرتبوونیان کەمترە و تا بەھای لادانی پێوانەیی گەورەتر بێت پێدراوەکان پەرتبوونیان زیاتر دەبێت. == ھەڵەی ستاندارد == بۆ ھەژمارکردنی '''ھەڵە''' (error bar) لادانی پێوانەیی دابەش دەکرێت بەسەر [[ڕەگی دووجا]]ی ژمارەی پێدراوەکان: <center> <math>S_{e}=\frac{\sigma}{\sqrt{N}}=\sqrt{\frac{1}{N(N-1)}\sum_{i=1}^{N}(x_{i}-\bar{x})^2}</math> </center> == ئەمانەش ببینە == * [[ڤاریانس]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *بیرکاری بۆ ھەمووان، کتێبی قوتابی، پۆلی یازدەھەمی وێژەیی {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ئامار|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Standard deviation}} [[پۆل:وشە ئاماریەکان]] btb2np4zcz9c3scczvdwspvfymjm5ee 1 151961 1582580 609737 2026-05-09T21:40:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582580 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[فێدورا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=609736 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120831194212/http://www.linuxguiden.no/index.php/Fedora بۆ http://www.linuxguiden.no/index.php/Fedora زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٥٥، ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێدورا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582579 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141209064428/https://fedoraproject.org/ بۆ http://www.fedoraproject.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3tijbkjt6tv43zdna47u5qa6j24vih0 0 161633 1582435 1582336 2026-05-09T12:04:09Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582435 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''زانکۆی زاخۆ''' زانکۆیەکی حکومیە، لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] بەڕێوە دەچێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>، دەکەوێتە شارۆچکەی [[زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک|پاڕێزگای دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی باشوور]]. == مێژوو == لە ساڵی ٢٠١٠ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ ڕاگەیێنرا بەڵام خۆی لەبنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠٠٥ دوو کۆلێژی لێکرایەوە وەک پاشکۆیەک سەربە [[زانکۆی دھۆک]] لە لایان بەڕێز [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی ئەوکاتی ھەرێمی کوردستان، دوو کۆلێژەکەش کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی بوون کە دواتر بوون بە بندەک بۆ زانکۆی زاخۆ، زانکۆیەکە بەشێوەی سەربەخۆ لەگەڵ سێ زانکۆی تر دامەزران بە بریارێکی [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمانی کوردستانەوە]] وەک چارەسەریەک بۆ پتربوونی خواستی خوێندن لەھەرێمدا. == کۆلێژەکان == === کۆلێژی زانست === دوای ڕێکخستن و دامەزراندنی پەیکەربەندی زانکۆکە ھەردوو کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی کە وەک پاشکۆی زانکۆی دھۆک بوون گوازرانەوە بۆ زانکۆی زاخۆ لە چوارچێوەی کۆلێژی زانست گونجاندنیان لەژێر ناوی کۆلێژی زانست و زانستە مرۆییەکان، کە بۆ خوێندنی ٢٠٠٥–٢٠٠٦خوێندکاریان وەرگرت، دوای ڕاگەیاندنی زانکۆی زاخۆ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ بەپێی بریاری وزاری ژماڕە ١٦٧٠ لە یۆلیۆی ٢٠١٠ و بریاری ٦٤٤ی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ١٢یۆلیۆی ٢٠١٠. [١] کۆلێژی زانست پێنج بەش لەخۆ دەگرێت: * بەشی زیندەزانی * بەشی کیمیا * بەشی فیزیا * بەشی زانستە ژمێرەییەکان (کۆمپیوتەر) * بەشی بیرکاری * بەشی ژینگەزانی (٢٠١١) ماوەی خوێندن لەکۆلێژەکان چواڕساڵە کە دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆس دەبەخشن بە دەرچوانیان. ئەم کۆلێژە کورسی خوێندنی باڵای بۆ بروانامەکانی ماجستێر و دکتۆرا دابین کردووە. دەستەی فێرکردن و مامۆستایان خاوەنی بڕوانامەی بەرزن و کەسانی بەھرەمەندن کە بەشێوەیەکی نوێ و ھاوچەرخ فێرخوازان پێدەگەیێنن بە پشت بەستن بە پەیرەوی نوێ و گونجاو لەگەڵ سەردەم. کۆلێژەکە سەدان خول و ڕاھێنانی کردارەکی بۆ کارمەند و مامۆستایان و خوێندکاران کردۆتەوە. === کۆلێژی ئەندازیاری === کۆلێژی ئەندازیاری لە ٢٠١٣ کرایەوە. زانکۆی زاخۆ کۆلێژی ئەندازیاری نەوتی وەک یەکەم بەشی کۆلێژەکە ڕاگەیاند لە ٢٠١٣، ئەمەش بەھۆی داواکاری گۆرەپانی کوردستان بوو لەم بوارەدا بەھۆی دۆزینەوە و دەرھێنانی نەوت لەکوردستاندا، ماوەی خوێندن لە کۆلێژەکە چوارساڵە، خوێندکارانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرن لەبواری ئەندازیاری نەوتدا، کۆلێژەکە لەلایەن دەستەیەکی پسپۆر و لێھاتوو بەڕێوە دەچێت کە پەیرەوی بەرنامەی نوێ و ھاوچەرخ دەکەن. کۆلێژەکە پەیوەندیەکی پتەوی دروستکردوە لەبوارەکانی پیشەسازی و ھاریکاری ئەکادیمی لەگەڵ کۆلێژەکانی تری کوردستان و جیھان، وەک زانکۆی سەلاحەددین و زانکۆی کۆیە و زانکۆی سلێمانی و زانکۆی لیدز و زانکۆی دێربی و زانکۆی نۆتنگھام و زانکۆی کۆلۆرادۆ. کۆلێژەکە دوو بەش لەخۆدەگرێت کە بریتین لە: * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/14/Department-of-Petroleum-Engineering/ بەشی ئەندازیاری نەوت] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/15/Department-of-Mechanical-Engineering/ بەشی ئەندازیاری تەکنیکی] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/32/department-of-artificial-intelligence-engineering/ بەشی ئەندازیاری ژیریی دەستکرد] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/31/department-of-civil-and-environment-engineering/ بەشی شارستانی و ژینگە] === کۆلێژی زانستە مرۆییەکان === کۆلێژەکە شەش بەش لەخۆ دەگرێت * بەشی زمانی کوردی * بەشی زمانی ئینگلیزی * بەشی زمانی عەرەبی * بەشی زمانی تورکی * بەشی مێژوو * بەشی خوێندنی ئیسلامی === کۆلێژی پەروەردە === کۆلێژەکە سێ بەش لەخۆ دەگرێت کە بریتین لە: * کۆلێژی پەروەردەی وەرزشی * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی * کۆلێژی پەروەردەی دەرونزانی و دەرونناسی گشتی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/جامعة_زاخو|سەردێڕ = جامعة زاخو|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{وێبگەی فەرمی|http://www.uoz.edu.krd/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Zakho}} [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٠ لە باشووری کوردستان]] 7n3fa4ztjw2dau3f8tty9vh4ncpmz20 1 161905 1582478 1577978 2026-05-09T14:36:40Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ وەڵامدانەوە 1582478 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مێروو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=664106 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170517235057/https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA بۆ http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ (UTC) == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وەک لە [[وتووێژ:مێرووان|ئێرە]]دا باستان کردووە، مێروو ھەر مێروولەیە و بۆ insect ھەڵەیە. شتێکی بۆ زیاد بکەم: لە کوردیدا «مێرووستان»یش ھەیە کە ھەر بە مانای «شارەمێروولە» دێ. ئەگەر ھیچمان بۆی نییە، با ھەر «حەشەرە» یان «حەشەرات» بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٤٨، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] مێروولە یانی مێرووی بچووک. ڕاستە مێروو بە مێروولەش دەوترێ، بەڵام مادام کە شتی ترمان نییە، من ھەر لەگەڵ مێرووم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی چی لە ئەو کەسانە بکەین کە مێروو بە ant دەڵێن؟ دەبێ پێیان بڵێین ئێوەیش وەکوو ئێمە مێروو بە insect بڵێن، نەک ant؟ تەقریبەن وەک مەسەلەی ئاوێنە و ھاوێنە یان ئەستێرە و ھەسارەیە. [[بەکارھێنەر:Gejeluk|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|لێدوان]]) ١٨:١٦، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] نە، ئەمە وەکوو ئاوێنە و ھاوێنە نییە. ئەمە وەکوو گوڵ و rose -ە. لە کۆندا وشەی گوڵ ھەر بە rose وتراوە، بەڵام ئەمڕۆ بە flower دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٢، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کوا وەک گوڵە؟ مێروو ئێستایش بە ant دەبێژرێ. وەک چۆن لە بڕێک شێوەزاردا ھاوێنە بۆ mirror بە کار دێ و بۆمان نییە ماناکەی بگۆڕین، ئاوھایش لە بڕێک شێوەزاردا مێروو ھەر بۆ ant بە کار دێ. تاکە فەرقی مەسەلەی «ئاوێنە و ھاوێنە» و «مێروو و مێروولە» ئەمەیە کە ھاوێنە ھەر شێوەیەکی دیکەی ئاوێنەیە، بەڵام مێروولە لە مێروو دروست بووە (بچووککراوەکەیەتی). [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٥٩، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نموونەیەکی تر، وشەی «گۆرانی»یە کە بۆ song بە کار دەڕوا. گۆرانی خۆی جۆرێ song بووە تایبەت بە ناوچەی گۆران، بەڵام ئێستا بە ھەموو جۆرە songێ دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەم نموونەیش وەک مەسەلەی گوڵە. گوڵ بە مانای rose کۆن (archaic) بووە، بەڵام مێروو بە مانای ant (مێروولە) archaic نەبووە و ھێشتا بە کار دەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٦، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7opjf9txrnvp6qg849rbgggfpdnilft 0 168938 1582617 1581211 2026-05-10T08:31:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582617 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مستەفا عەلی | وێنە = Ali - 2019-08-18 - 01 crop.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە =عەلی لە ئابی ۲۰۱۹ | ناوی_خۆماڵی = عادل عەلام | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ | شوێنی لەدایکبوون = بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی ئەمریکا | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = عەلی، ئەڵتۆ | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = زۆرانباز | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = ١٧٨ سانتیمەتر | کێش = ٨٣ کیلۆگرام | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = ٢ | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''عادل عەلام''' ({{بە ئینگلیزی|Adeel Alam}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦) زۆرانبازێکی پیشەگەری ئەمریکییە، وە لە ئێستادا واژووی لەگەڵ WWE کردووە، لەوێ لەسەر بڕاندی ڕاو بەناوی «مستەفا عەلی» نمایش دەکات. عەلام پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ WWE واژوو بکات، دوای یەکەم دەرکەوتنی لە ساڵی ٢٠٠٣ کاری لەسەر خولی سەربەخۆ کرد، ھاوکات بۆ ماوەی چوار ساڵ وەک ئەفسەری پۆلیس لە شاری شیکاگۆ کاری دەکرد، ساڵی ٢٠١٦ لە «کێشی کەشتی جەنگی کلاسیک» وەک جێگرەوەیەک ڕکابەری کرد، وە لە ڕێگەی نمایشەکانییەوە گرێبەستێکی تەواوی لەگەڵ WWE بەدەست ھێنا. عەلام لە سەرەتادا کاری بۆ بەشی کێشی کەشتییە جەنگییە نوێکەیان کرد، وەک بەشێک لە بڕاندی «لایڤ ٢٠٥»، بەڵام لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ بڕاندی سماکداون. == ژیانی تایبەتی == عادل عەلام<ref name="IWD">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.profightdb.com/wrestlers/mustafa-ali-4336.html|سەردێڕ=Mustafa Ali Profight profile|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش=The Internet Wrestling Database}}</ref> لە ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی لەدایکبووە،<ref name="Cagematch">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali|سەردێڕ=Mustafa Ali|ئیش=Cagematch|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404173000/https://www.cagematch.net//?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gerweck.net/2017/08/25/mustafa-ali/|سەردێڕ=Mustafa Ali Gerweck.net|بڵاوکەرەوە=Gerweck.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> کوڕی باوکێکی پاکستانی خەڵکی کاراچی و دایکێکی ھیندی خەڵکی نیودەلھی لە دایک بووە.<ref name="partindian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |نووسەر=Rahul Ramakrishnan |سەردێڕ=Mustafa Ali: The police officer who became a WWE superstar |ناونیشان=https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ئیش=[[Mid Day]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |archive-date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217144837/https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1662535/4-wwe-star-mustafa-ali-reveals-softer-side/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali reveals his softer side|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/wwe-star-mustafa-ali-opens-up-about-his-life/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali opens up about his life|دوایین=Zaheer|یەکەم=Komal|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Daily Pakistan]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name=":1">{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 32:20|access-date= December 28, 2018}}</ref><ref>{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 33:20|access-date= December 28, 2018}}</ref>عەلام لە شیکاگۆ گەورە بووە لە ئیلینۆی دوو برای بەتەمەنتری ھەیە.<ref name="firstpakistani">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1141174/meet-first-pakistani-wrestler-compete-wwe/|سەردێڕ=Meet the first Pakistani wrestler to compete in WWE|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[The Express Tribune]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> عەلام ھەر لە گەنجییەوە دەیویست زۆرانباز بێت، ھەمیشە تامەزرۆی برێت ھارت و دواتریش ئێدی گوێرێرۆ، [[ڕی میستەریۆ]]، ھاردی بۆیز، کریس ئەریحا و ھایابوسا بوو.<ref name="firstpakistani"/> عەلام موسڵمانە لە ساڵی ٢٠١٠ چاوی بە ژنەکەی کەوت ئەو دوو ھاوسەرە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ ھاوسەرگیریان کردووە و کچێک و کوڕێکیان ھەیە.<ref>{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 71:30|access-date= December 28, 2018}}</ref> عەلام ڕەخنەی لێگیراوە کە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ەوە ئاڵای پاکستانی پیشان نادا، عەلام ڕایگەیاند، «من گرنگی بە نەتەوە نادەم».<ref name="descent">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1306472/wwe-wrestler-mustafa-ali-criticised-not-displaying-pakistani-flag/|سەردێڕ=WWE wrestler Mustafa Ali criticised for not displaying Pakistani flag|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=en-US|وێبگە=[[The Express Tribune]]}}</ref> عەلام چوار ساڵی لە خزمەت کردن وەک ئەفسەری پۆلیس لە ھۆموود لە ئیلینۆی لە باشووری شاری شیکاگۆ بەسەر برد، لەبەر ئەوەی ویستی پێش ئەوەی واژوو لەگەڵ WWE بکات، پارێزگاری لە خێزانەکەشی بکات. == پیشەی زۆرانبازی == عەلام یەکەم دەرکەوتنی زۆرانبازیی پیشەیی خۆی لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٣ کرد. لە بەرزکردنەوەی جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە زۆرانبازی دریم وەیڤ، کە پێشتر پاڵەوانی ئەلتەرناتیڤی دریم وەیڤ و پاڵەوانی کێشی خەونەکان بوو. ھەروەھا لە بەرزکردنەوەی تردا دەرکەوتووە، لەوانە ھەموو زۆرانبازێکی ئەمریکی AAW، زۆرانبازی فریلانس، گالی لوچا لیبر، ھاوپەیمانی زۆرانبازی نیشتمانی NWA، سەلماندنی زەوی پرۆ و زۆرانبازی سێرک. لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمیدا وەک زۆرانبازێکی پرۆفیشناڵ ماسکی بەکار دەھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mandatory.com/wrestlezone/news/1034737-mustafa-ali-facing-descrimination-wrestling-wwe#/slide/1 |سەردێڕ=Mustafa Ali On Facing Discrimination In Wrestling, Why He Doesn't Promote Himself As WWE's First Pakistani Star: "Division Does No Justice" | وێبگە=[[CraveOnline|WrestleZone]] |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> بۆ ئەوەی تووشی جیاکاری نەبێت. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ دوای ئەوەی زۆرانباز زومبی بەرازیلی بەھۆی کێشەی ڤیزاوە نەیتوانی بەشداری لە خولی کلاسیکی «کەشتی جەنگی» بکات، WWE ڕایگەیاند، کە مستەفا عەلی جێگەی ئەو دەگرێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/23006629|سەردێڕ=Mustafa Ali's journey from police officer to performing at WrestleMania 34|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ڕۆژی ٢٠ی تەممووز عەلی لەخولی یەکەمدا لەلایەن «لینس دۆرادۆ» لەخولەکە دوورکرایەوە. عەلی دوای ماوەیەک لە زۆرانبازی، لە لایڤ ٢٠٥ سەرنجی سەرۆکی کۆمپانیای WWEی [[ڤینس ماکمان]]ی بەدەستھێنا، کە بڕیاریدا بیکاتە ناو بڕاندی SmackDown Brand. دوای حەوت مانگ لە تەلەفزیۆنەوە عەلی گەڕایەوە لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە بڕاندی ڕاو لەگەڵ سێدریک ئەلیکساندەر و ڕیچێت تیمیان پێکھێنا، بۆ شکستپێھێنانی MPV و بۆبی لالشی و شێلتۆن بنیامین، وە بەم شێوەیە بەرەو مۆردی ڕاو جوڵان. == میدیاکانی دیکە == عەلی یەکەم دەرکەوتنی لە یاری ڤیدۆیەدا دیت، لە یاری WWE 2K19 دواتریش لە ساڵی ٢٠٢٠ لە یاری WWE 2K20 دەرکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2018/09/06/wwe-2k19-roster-tracker-complete-list-of-every-superstar-confirmed-for-the-game/|سەردێڕ='WWE 2K19' Roster: Complete List Of Every On-Disc Superstar In The Game|دوایین=Mazique|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Forbes]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Adeel Alam|مستەفا عەلی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پاکستان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] kxetuvqmxch15vp3hn0kp5jd1vzcn59 0 173328 1582426 1582380 2026-05-09T12:02:39Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582426 wikitext text/x-wiki {{Infobox fashion designer|name=ساتێلا مککارتنی{{ھن}}<small>[[براوەی خەڵاتی شاھانە|OBE]]</small>|image=Stella McCartney 2014 (cropped).jpg|caption=McCartney at the [[UN Action Against Sexual Violence in Conflict|"End Sexual Violence in Conflict" Summit]] in June 2014|birth_name=ساتێلا نینا مککارتنی|birth_date={{Birth date and age|1971|9|13|df=yes}}|birth_place=[[کامبەروێل]]، لەندەن، ئینگلتەرا|residence=|spouse={{marriage|Alasdhair Willis|2003}}|children=٤|parents=Sir [[پاول مککارتنی]] {{ھن}}[[لیندا مککارتنی]]|relatives=[[ماری مککارتنی]] (خوشک){{ھن}}[[James McCartney]] (برا){{ھن}}[[ھیزەر مککارتنی]] (خوشک){{ھن}}بێتریک مککارتنی (خوشک)|education=[[Ravensbourne University London]]|occupation=دیزاینەری جولوبەرگ|awards=}}{{Use British English|date=July 2014}}{{Use dmy dates|date=April 2020}} '''ساتێلا نینا مککارتنی''' ({{بە ئینگلیزی|Stella Nina McCartney}}؛ لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە کامبەروێل، لەندەن، ئینگلتەرا) دیزاینەریکی جلوبەرگی ئینگلیزە. ساتێلا کچی گۆرانیبێژی ئینگلیز، پاول مککارتنییە و ھاوسەرەکەی فۆتۆگرافەر، مۆسیقاژەن، پارێزەری مافی ئاژەڵان و چالاکوان لیندایە. ساتێلا وەکوو باوانی، پشتگیری مافی ئاژەڵان دەکات و بەوە ناسراوە کە سەوزەخۆرە. == ژیانی سەرەتایی == ساتێلا لە لەندەن لە نەخۆشخانەی کۆلێژی پاشا بە شێوەی حاڵەتی [[نەشتەرگەری قەیسەریە]] لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://beatlechildren.tripod.com/stella.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220011542/http://beatlechildren.tripod.com/stella.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> باوانی ساتێلا ویستوویانە مناڵەکانیان (ساتێلا، ماری، جەیمس، ھیزەر، پێتریک) ژیانێکی ئاسایی بژین بۆیە چونەتە قوتابخانەیەکی ناوخۆی ناوچەکەیان لە قوتابخانە ساتێلا تووشی [[مووبەکردن|سوکایەتی و بێ ڕێزی]] دەبوویەوە<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private|سەردێڕ=Stella Mccartney Wants Son To Go Private|magazine=Contactmusic.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090416162715/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == لە تەمەنی سەرەتای گەنجی ساتێلا خولیا و سەرەنجی لەسەر دیزاین کردنی جلوبەرگ بوولە تەمەنی ١٣ ساڵی، یەکەم چاکێتی دیزاین کرد، و لەگەل ھەردوو دیزاینەر کرستیان لاکرۆیس و ئێدوارد سێکستۆن کاری کردوە ساتێلا دەربارەی کارەکەی لە کۆلێژی ڕاڤێنسبۆورنێ خوێندوویەتی، و لە قوتابخانەی ناوەندی سەینت مارتنس لە سەرەتای ١٩٩٠ەکان دەستی بە کاری دیزاین کردووەلە لە ١٩٩٥ دەرچوونییەتی لە قوتابخانە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٩٥|سەردێڕ=Chronicle|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0D9143CF937A25755C0A963958260|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=The New York Times}}</ref> ساتێلا سەوزەخۆرە ھەربۆیە بەھیچ شێوەیەک چەرم و فەروو بەکارناھێنێت لە دیزاینەکانی ڕۆژنامەی [[گاردیان]] ساتێلای وەک پارێزەرێکی مافی ئاژەڵان پێناسەکردووە لە کارەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hoskins|یەکەم١=Tansy|سەردێڕ=Stella McCartney's fake-fur coats are worlds away from the brutal fur trade|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/mar/13/stella-mccartney-fake-fur-coats-brutal-trade|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ھەنێک لە جلەکانی کە دیزاین کراون تیابووی سیاسەتی "بەھیچ شێوەیەک ئاژەڵ"نییەی تیایە یەکێک لە چاکەتە سپۆرتییەکانی لەسەری نوسراوە کەوا "بۆ وەرزشکارە سەوزەخۆرەکان گونجاوە" و تەواوی کارەکانی تری دۆستی سەوزەخۆرەکانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thigh high boots by Stella McCartney, c.2005|ناونیشان=https://collections.vam.ac.uk/item/O1247537/boots-stella-mccartney/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=V&A Search the Collections|بڵاوکەرەوە=Victoria and Albert Museum}}</ref> لە ١٩٩٧ ساتێلا ناوی لێنرا دەرھێنەری چلۆی، پلەیەکە کە لەسەری بوو تا ٢٠٠١. [[پەڕگە:Stella BevHills.jpg|وێنۆک|خانووەکەی ساتێلا لە ڕۆژاوای [[ھۆلیوود]]]] لە ٢٠٠١، ساتێلا خانوویەکی کردەوە بۆ کاری دیزاین لەژێر ناوی خۆی، لەگەل ھەبوونی چالاکی لەگەل براندی GUCCI گرووپ (ئێستا Kering) و یەکەم کۆکراوەی خۆی لە پاریس پێشکەش کرد، ئێستا ئەو بەڕێوەبەرایەتی و کاریگەری لەسەر ٥١ فرۆشگا ھەیە نموونە لە مانھاتۆن لە سۆھۆ، مای فەیە لە لەندەن، ئێل ئەی لە ھۆڵیوود، پالیاس ڕۆیاڵ لە پاریس، پاسێج دی گراسیا لە بەرشلۆنە، و شوێنەکانی تریش<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stella McCartney in Houston – River Oaks District – Shopping Women's Fashion|ناونیشان=http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606011859/http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=riveroaksdistrict.com}}</ref> لە ٢٠٠٣ ساتێلا یەکەم فرۆشگای عەتری کردەوە، ساتێلا لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ فرۆشگایەکی تایبەت بە بەرھەمەکانی گرنگی پێدانی پێست کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Care by Stella McCartney at Sephora|ناونیشان=http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070205214205/http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Sephora.com}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ کۆکراوەی وێنەکانی مناڵی ساتێلا کرانەوە بۆ مناڵە تازە لە دایک بووەکان و مناڵان تا تەمەنی ١٢ ساڵی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection|سەردێڕ=Stella Mccartney Kids Collection – MY MALL MAGAZINE|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=MY MALL MAGAZINE|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226131532/https://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٢ ساتێلا بانگھھێشتی براندی سۆول ڕێبلسی کرد بۆ پێشکەش کردنی کارەکانیانلە بەھاری ٢٠١٣ ی پێشکەشکردنی کاری دیزاینی ساتێلا لە نیویۆرک ماربل سێمێتری لە شاری [[نیویۆرک]] میوانەکانی تر وەکوو لاورێن ھەتن، ئامی پۆھلێر، سۆلانگ نۆلس، پێتریک، گرێتا گێرویگ و ئاندری لیۆن تاڵێی، و ھەروەھا لە ٢٠١٢ ساتێلی بەشێک بوو لە (''The Sustainable Fashion Handbook'')<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blank|یەکەم=Sandy|سەردێڕ=The Sustainable Fashion Handbook|بڵاوکەرەوە=Thames and Hudson|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٩٠٥٦-٩|شوێن=London|پەڕەکان=٣٢–٣٣|وتەگێڕانەوە=The seeds were sown in my personal life, then they came into my business life|via=Open edition}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٨ دوایی ١٧ ساڵ لە ھاوبەشی لەگەل کرێنگ (Kering)، ساتێلا بریاریدا کە پشکەکانی لە کۆمپانیاکە زیاتر بکات و کۆمپانیاکە بکرێت و کارە بەناوبانگە جیھانییەکانی باشتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Neate|یەکەم=Rupert|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Stella McCartney buys Kering's 50% stake in her fashion label|ناونیشان=https://www.theguardian.com/fashion/2018/mar/28/stella-mccartney-designer-buys-kering-stake-fashion-label|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}</ref> ساتێلا جلی بووکێنی دیزاین کردووە کە لەوانە لەلایەن موگان مارکلەوە پۆشراوە یەکێکە لە ئەندامی شاھانەی بەریتانیاوە دواتر ٤٦ دانەی لێ دروست کردەوە بۆ ئەو «بە خۆشەویستییەوە ئامادەکرابوو» کۆکراوە کەپسولییەکانی ھەر یەکەیان نرخی ٣٬٥٠٠£ پاوەندی بەریتانی بوو<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.elle.com/fashion/shopping/a21528091/stella-mccartney-selling-46-replicas-of-meghan-markle-royal-wedding-reception-dress/|سەردێڕ=Stella McCartney Is Selling Just 46 Replicas of Meghan Markle's Royal Wedding Reception Dress|magazine=Elle|یەکەم=Alyssa|دوایین=Bailey|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لە ١٥ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ساتێلا کردنەوەی «دامەزراوەی ساتێلا مککارتنی کەیرس»ی ڕاگەیاند کە دامەزراوەیەکی خێرخوازی بوو بۆ شێرپەنجەی مەمک (کە دایکی خۆی بەم نەخۆشییە لە ساڵی ١٩٩٨ لە دەست دا) کە دامەزراوە خێرخوازییەکە ھاوکاری ژنانی دەکرد لە شێرپەنجەکە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/life-style/stella-mccartney-cares-foundation-breast-cancer-charity-mastectomy-bra-idris-elba-a8584426.html|سەردێڕ=STELLA MCCARTNEY CARES FOUNDATION: BRITISH DESIGNER ANNOUNCES LAUNCH OF BREAST CANCER CHARITY|newspaper=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ھاوبەشی و بەیەکەوە کارکردن === ساتێلا چالاکی ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای ئەدیداس دامەزراند کە ماوەی دامەزراندنەکە درێژ بوو لە ئەیلوولی ٢٠٠٤ کە کۆکراوەی جلی وەرزشی بوو بۆ ژنان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Adidas by Stella McCartney|ناونیشان=http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_adidascom=com|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101111060514/http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_Adidascom=com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Adidas.com}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠، ساتێلا ڕاگەیاندنی ئەوەی کرد کە لەگەل کۆمپانیای دیزنی کاردەکەن بۆ ئەوەی کۆکراوەی خشل دروست بکەن کە بیرۆکەکە گەشەی پێدرا لەلایەن فیلمی ئەڵس لە وۆندە لاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sells|یەکەم=Emma|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Stella McCartney designs for Disney|ناونیشان=http://www.elleuk.com/news/Fashion-News/stella-mccartney-designs-for-disney|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=Elle UK}}</ref> لە ھەمان ساڵ لە تەممووزی، بەیەکەوە لەگەل کۆمپانیای پێتا و دیزاینەر ئێکۆ ئەتۆم سیانفارانی، ساتێلا کاری کرد بۆ بۆ وەزارەتی بەرگری بەریتانیا تا داوایان لێ بکات واز لە شێوەی ستایلی فەروو بێنن بۆ جلەکانیان کە لە کڵاوی سەربازەکانیان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bears may kill but it's cruel to kill bears too|ناونیشان=http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/columnists/article2665816.ece|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=The Times}}</ref> لە تەممووزی ٢٠١١، ساتێلا بەشداری کرد لە کاتوالکی دیزاینی پێشانگای براندێری لە بەرشلۆنە<ref>[http://www.thebrandery.com/portal/appmanager/efiraSalones/S094011?_nfpb=true&_pageLabel=P75201021481310034214819&profileLocale=en TV Fashion Runway Show] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903012646/http://www.thebrandery.com/portal/appmanager/efiraSalones/S094011?_nfpb=true&_pageLabel=P75201021481310034214819&profileLocale=en|date=3 September 2011}}, The Brandery Catwalk</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، ساتێلا ئەوەی ڕاگەیاند کە پیشەسازییەکی دیزاینی نوێ دەکاتەوە کە یارمەتی دەرە بۆ کەشوھەوای ناوچەکە، بە کارکردن لەگەل نەتەوە یەکگرتووە بۆ یارمەتی دانی کۆمپانیا دیزاینەرەکان لە کارەکانیان و ڕاھێنان پێکردنیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stella McCartney Launches Sustainable Fashion Charter to Fight Climate Change|ناونیشان=https://vegnews.com/2018/12/stella-mccartney-launches-sustainable-fashion-charter-to-fight-climate-change|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=VegNews.com}}</ref> لە ئابی ٢٠١٩، نووسەرێکی گۆرانی ئەمریکی تایلە سویفت بەیەکەوە کاری کرد لەگەل ساتێلا بۆ دەرھێنانی دیزاینێک کە بیرۆکەکەی لەلایەن حەوتەم ستۆدیۆی تایلۆر بووە پرۆژەکە بە ناونیشانی «ساتیلا x تایلۆر سویفت»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Scott|یەکەم=Ellen|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=First look at Taylor Swift and Stella McCartney's fashion collaboration inspired by Lover|ناونیشان=https://metro.co.uk/2019/08/22/first-look-taylor-swift-stella-mccartneys-fashion-collaboration-inspired-lover-10612276/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Metro (British newspaper)|Metro News]]|بڵاوکەرەوە=[[DMG Media|Associated Newspapers]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Stella McCartney|ساتێلا نینا مککارتنی}} *{{وێبگەی فەرمی}} * {{بریتانیکا|761555}} *{{IMDb name|id=0565383|name=Stella McCartney}} *{{Fashionlabel|id=stella-mccartney}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ھونەرەکان|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن}} [[پۆل:پارێزەرانی مافی ئاژەڵان]] [[پۆل:چالاکوانانی ئینگلیز]] [[پۆل:خەڵکانی ئەدیداس]] [[پۆل:خەڵکانی لامبێس]] [[پۆل:خێزانی مککارتنی]] [[پۆل:دیزاینەرە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:دیزاینەرە جولەکەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] dlzt1iu4epaldjyrprvqi5boglw696v 0 173797 1582485 1476954 2026-05-09T16:00:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582485 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = شەڕی زومار |partof = [[شەڕی پێشمەرگە و داعش]] |image = |caption = |date = ١–٤ ئاب ٢٠١٤{{ھن}}(٣ ڕۆژ) |place = قەزای زومار، پارێزگای نەینەوا، عێراق. |result = سەرەتا داعش زوماری کۆنتروڵ کرد و دواتر هێزەکانی پێشمەرگە بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزی ئاسمانی ئەمریکا توانییان زومار کۆنترۆڵ بکەنەوە |combatant1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} * [[پێشمەرگە]] |combatant2 = {{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant|23px}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] |commander1 = |commander2 = |strength1 = |strength2 = |casualties1 = ١٤ کوژراو <small>(بەپێی پێشمەرگە)</small>{{ھن}}٢٨١ کوژراو <small>(بەپێی داعش)</small> |casualties2 = ١٠٠ کوژراو{{ھن}}٣٨ گیراو <small>(بەپێی پێشمەرگە)</small> |casualties3 = }} '''شەڕی زومار''' شەڕێک بوو لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] و [[پێشمەرگە]]ی کوردستان لە شارۆچکەی زوممار سەر بە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. لە ١ی ئاب تاکوو ٤ی ئابی ٢٠١٤ەوە شەڕەکە بەردەوام بوو داعش ھێرشێکی بۆسەر زوممار دەستپێکرد و لە ئەنجامدا زوممار لەلایەن داعشەوە کۆنتروڵ کرا و لە ڕۆژی ٢٥ی تشرینی یەکەم، دوای ھێرشەکانی ئاسمانی ئەمریکا، ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە دووبارە دەستبەسەرداگرتنی شارۆچکەکە سەرکەوتنیان بەدەستھێنا.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2014/10/25/us-iraq-kurds-idUSKCN0IE0EQ20141025|سەردێڕ=Kurdish forces retake north Iraqi town from Islamic State|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151010192551/http://www.reuters.com/article/2014/10/25/us-iraq-kurds-idUSKCN0IE0EQ20141025|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/08/02/Army-Jihadists-kill-30-in-fighting-south-of-Baghdad-.html|سەردێڕ=Jihadists kill dozens as Iraq fighting rages|بڵاوکەرەوە=English.alarabiya.net|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نوێكراوه‌ته‌وه‌..پێشمەرگە لەناو زومار شەڕی كۆڵانەو كۆڵانی داعش دەكات |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=38367 |وێبگە=PUKmedia }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=38367 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق|کوردستان|ئاسیا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠١٤]] swdpa72l37rq31s3c2wb0kuqnlck8sh 0 179671 1582667 1571268 2026-05-10T11:01:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582667 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''میرنشینی دونبەلی''' ناوی دەوڵەتێکی کوردییە کە لەناوەڕاستی سەدەی دەیەمدا بووە تا سەرەتای سەدەی ١٣یەم ھەندێک جار سەربەخۆ و ھەندێک جاریش نیمچەسەربەخۆ، فەرمانڕەوایەتی بەشێکی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانیان]] دەکرد. [[پایتەخت]] دەوڵەتەکەیان شاری [[خۆی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=رۆحانی|یەکەم=کەمال|سەردێڕ=کورد و کوردستان لە ڕێڕەوی مێژوودا|بڵاوکەرەوە=ئاراس|ساڵ=۱۳۹۸ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٦٢٢-٦٢٧٨-٣١-٠|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٩٨،١٩٩}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:پل_خاتون_شهرستان_خوی.jpg|وێنۆک|پردی خاتوون لە باشووری [[خۆی]] لەلایەن [[ئەحمەد خانی دونبەلی]] لە دەوروبەری ساڵانی ١٧٥٦–١٧٨٦ دروست کراوە.]] === سەردەمی سەفەوییەکان === میرنشینی دونبەلی لە سەردەمی ئەمیر [[ئیبراھیم دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٢٠) پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ [[مەحموود غازان|غازان]] فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|ئیلخانەکان]] ھەبوو، و پێدەچێت ئەو بووبێت کە ئیلخانەکانی لە لەناوچوون ڕزگار کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، جێنشینی ئیبراھیم دونبەلی، [[جەمشید دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٤١)، لە کاتی شەڕکردن دژی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] گیانی لەدەستدا. جێنشینی ئەمیر [[بەھلوول دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٥٩) کۆتایی بە شەڕەکان لەگەڵ مەغۆلەکان ھێنا. دواتر لە ھەکاری کۆچی دوایی کرد.{{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} پێش داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن [[ئاق قۆینلۆ]]، سەرۆکی ھۆزی دونبەلی عیسا بەگ بوو. لەژێر ئیدارەی ئاق قۆینلۆدا، شێخ ئەحمەد بەگ کە لە نەوەکانی عیسا بەگ بوو، زەوییەکانی دەوروبەری [[ھەکاری]] داگیرکرد. کاتێک [[دەوڵەتی سەفەوی|سەفەوییەکان]] دەستیان بەسەر ناوچەکەدا گرت، حاجی بەگ، نەوەی شێخ ئەحمەد بەگ، وەک فەرمانڕەوای شاری [[ناوچەی سووکمان ئاباد|سوکمان ئاباد]] ھەڵبژێردرا کە ئەو کاتە شاری خۆی لەخۆدەگرت ([[تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]] شاری خۆی و شاری سووکمان ئابادی لە یەک ناوچەدا کۆکردەوە). ھەروەھا ئەرکی بەرگریکردن لە سنوورەکانی سەفەوی لە [[ویلایەتی وان|وان]] سپێردرا بە حاجی بەگ پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٤٨ لەلایەن فەرمانڕەوای وانەوە تیرۆر بکرێت. ئەم ڕووداوە بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان میرنشینەکە و [[شا]] [[تەھماسبی یەکەم]] کە ھێزێکی نارد بۆ ملکەچکردنی کوردەکان و ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی لەلایەن [[قزڵباش|قزڵباشەکانەوە]] کوژران. دواتر ھۆزەکە بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ھەڵاتن و لەوێ لەژێر سەرکردایەتی مەنسوور بەگ، برازای حاجی بەگ، یەکیانگرت. {{Sfnp|Oberling|1995}} نزیکەی ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی کوژران و قزڵباشەکان کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا. ترسی گەشەکردنی ھەژموونی دونبەلی لە [[کوردستان]] ھۆکارێکی تری کۆمەڵکوژییەکە بوو. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} برازای حاجی بەگ بەرەو [[قۆتور]] (کە ئەو کاتە بەشێک بوو لە دەوڵەتی عوسمانی) ھەڵات و لەوێ پاشماوەی ھۆزەکەی کۆکردەوە. {{Sfnp|Oberling|1995}} {{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} لە ماوەی دواتردا، لە کۆتایی سەدەی شازدەھەم تا سەرەتای سەدەی حەفدەھەم، خۆی لەژێر دەسەڵاتی دونبەلی نەبوو؛ بەڵام لە سەرەتای سەدەی حەفدەھەمدا، میرنشینەکە جارێکی تر دڵسۆزی خۆی گۆڕی و چووە پاڵ [[سەفەوییەکان]]، و جەمشید سوڵتانی دونبەلی وەک سەرۆکی شارەوانی [[مەڕەند]] دەستنیشانکرا دوای [[داگیرکردنەوەی تەورێز|وەرگرتنەوەی تەورێز لەلایەن سەفەوییەکانەوە]] لە ساڵی ١٦٠٣دا. لە نێوان دەستنیشانکردنەکانی تری دونبەلی سەلمان سوڵتان ھەبوو کە ویلایەتی [[سەڵماس]] و [[خۆی]] پێدرا، و مەقسوود سوڵتان کە بارکۆساتی پێدرا. {{Sfnp|Oberling|1995}} شاری خۆی لە دەوروبەری ساڵانی ١٦٢٠ گەڕایەوە بۆ دونبەلییەکان، کاتێک لە بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٦٢٨دا ھاتووە کە فەرمانڕەوای خۆی سەلمان خانی دونبەلی بووە. پێشکەشکردنی ھاوکاری سەربازی بۆ شا مەرجی ڕادەستکردنی دەسەڵات بوو. دوای ئەوە، نەوەکانی حاجی بەگ بە شێوەیەکی میراتی و بەردەوام بە نازناوی [[خان (نازناو)|خان]] تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم فەرمانڕەوایی خۆیان کرد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} کاتێک خۆی گەڕایەوە بۆ دەستی دونبەلی، شارەکە بەھۆی ململانێی سەربازی لەگەڵ عوسمانییەکان وێران بوو، و دەبوو بڕێکی دیاریکراو لە داھاتی [[باج]] کە لە ھەرێمەکانی [[شەروور]] و «دێر ئەلکیس» وەردەگیرا بۆ «خۆراک» وەربگرێت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} === [[ئەفشارییەکان]] و [[زەندییەکان]] === کاتێک نادر شا لە ساڵی ١٧٣٧دا خۆی لە عوسمانییەکان وەرگرتەوە، ھۆزی دونبەلی بە سەرکردایەتی [[نەجەف قولی خان]] چووە خزمەت شا و لە ھەڵمەتە سەربازییەکانیدا بۆ [[ھیندستان]]، [[گورجستان]] و [[داغستان]] ھاوڕێیەتییان کرد. {{Sfnp|Oberling|1995}} لە ساڵانی ١٧٤٣ و ١٧٤٤دا، شۆڕشێکی بەھێز لە خۆی ھەڵگیرسا کە پشتگیری لەلایەن «ڕەعیەتە ناوخۆییەکان» وەرگرت، بەھۆی زیادبوونی ئەو باجانەی کە لەلایەن نادر شاوە سەپێنرابوون؛ بەڵام لە کۆتاییدا ئاژاوەکان لەلایەن شاوە سەرکوت کران کە ھۆزە کۆچەرییەکانی لە [[شیروان]]، [[گەنجە]] و [[یەریڤان]] نارد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} [[پەڕگە:بازار_خوی_در_یک_روز_تعطیل.jpg|وێنۆک|بازاڕی کۆنی خۆی لەلایەن ئەحمەد خانی دونبەلی دروست کراوە و لەو سەردەمەدا وەک ناوەندێکی بازرگانی ناوچەیی خزمەتی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=1 March 2019|عنوان=Khoy Bazaar in Iran's West Azarbaijan|صحيفة=Tasnim News|مسار=https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ-الوصول=9 May 2021|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250403153326/https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ أرشيف=2025-04-03}}</ref>]] بەپێی وتەی دیپلۆماتی بەریتانی «ھارفۆرد جۆنز-بریدجز»، کە لە سەرەتای [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا لە [[ئێران]] بووە، [[حوسێن قولی دونبەلی]] لە ساڵی ١٧٨٧دا لەگەڵ [[دەوڵەتی زەند|سوپای زەند]] بە سەرکردایەتی [[لووتف عەلی خان]] لە نزیک [[شیراز]] جەنگاوە و شکستی پێ ھێناون، و نزیکەی ١٨ ھەزار سەربازی زیندانی کردووە و کوشتووە؛ بەڵام قەڵای شیراز نەکەوت، و خودی [[عەلی خان]] زیانی پێنەگەیشت. جۆنز-بریدجز دەڵێت کە «[[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]]» دەیویست «ئازەربایجان کەم بکاتەوە» و بۆیە لە ساڵی ١٧٩١دا خاوەندارێتی [[خانییەتی تەورێز]]ی دایە ھاوپەیمانەکەی حوسێن قولی دونبەلی.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}</ref> === دابەزین و ڕووخان === لە ساڵی ١٧٩٧دا «ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ» تیرۆر کرا. لە ئەنجامدا شۆڕش لە ھەموو لایەکی وڵات ھەڵگیرسا. یەکێک لەو یاخیبووانە «[[سادق خانی شەقاقی]]» بوو، کە بە سوپایەکەوە کە لە ١٥ ھەزار پیاو پێکھاتبوو، ڕاپەڕی.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Tapper|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|عنوان=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|تاريخ=2006-11-02|ناشر=Cambridge University Press|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٩٠٦-٣|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250819045119/https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|تاريخ أرشيف=2025-08-19}}</ref> توانی دەست بەسەر بەشێکی زۆری [[ئازەربایجان]]دا بگرێت و [[قەزوین]]ی گەمارۆدا؛ بەڵام دواتر لە قەزوین شکستی ھێنا و لەلایەن دونبەلییەکانەوە لە ئازەربایجان دەرکرا.<ref name=":2"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٨دا «سادق خانی شەقاقی» جارێکی تر ڕاپەڕی و ھێرشی کردە سەر دونبەلییەکان (بەھۆی دەستنیشانکردنی «[[جەعفەر قولی خانی دونبەلی]]» وەک فەرمانڕەوای [[تەورێز]]) بەڵام دەستگیرکرا.<ref name=":2"/> لەگەڵ ئەوەشدا، دواتر توانی قەناعەت بە [[ئەفشارەکانی ورمێ|ئەفشارییەکان لە ورمێ]] و دونبەلییەکان بکات بۆ یاخیبوون.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJones-Brydges1833">[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]], Hardford (1833). [https://www.wdl.org/en/item/16816/ ''The dynasty of the Kajars''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/ |date= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}. [[لندن|London]]. [[ڕقم الضبط في مكتبة الكونغرس|LCCN]]&nbsp;[https://lccn.loc.gov/05001740 05001740]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="مولد تلقائيا2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Werner|الأول=Christoph|مسار=https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|عنوان=An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848|تاريخ=2000|ناشر=Otto Harrassowitz Verlag|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٤٧-٠٤٣٠٩-٠|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250105001320/https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|تاريخ أرشيف=2025-01-05}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWerner2000">Werner, Christoph (2000). [https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC ''An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848'']. Otto Harrassowitz Verlag. [[النظام القياسي الدولي لترقيم الكتب|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/978-3-447-04309-0|<bdi>978-3-447-04309-0</bdi>]].</cite></ref><ref name=":2"/> [[فەتح عەلی شای قاجاڕ]] ھەواڵەکەی لە مانگی زولقەعدەی ساڵی ١٢١٢ (نیسان-ئایاری ١٧٩٨) بیست و «فەرمان»ێکی دەرکرد بۆ دوورخستنەوەی نوخبەی تەورێز لە پشتگیریکردنی ھاوپەیمانییەکە.<ref name=":0"/> لە کۆتاییدا، ھێزە ئێرانییەکان بەرەو ئازەربایجان جووڵان، و لە ٢٠ی حوزەیراندا ورمێیان گرت، و لە یەکی تەممووزدا بەرەو [[سەڵماس]] و [[خۆی]] جووڵان و جەعفەر قولی خانیان لادا.<ref name=":1"/> حوسێن قولی دونبەلی لە شوێنی براکەی لەسەر تەخت دانرا. دوای ئەوەی فەتح عەلی شا لە پاییزی ساڵی ١٧٩٨دا بەرەو [[تاران]] بەجێھێشت، [[جەعفەر قولی خان]] ھەوڵیدا تەخت لە براکەی وەربگرێتەوە بەڵام شکستی ھێنا.<ref name=":0"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٩دا [[حوسێن قولی دونبەلی]] بە ھۆکارێکی نادیار کۆچی دوایی کرد و داوا لە جەعفەر قولی خان کرا بگەڕێتەوە و بوو بە خانی نوێی خۆی. داوای پشتڕاستکردنەوەی لە فەتح عەلی شا کرد، بەڵام «شاھەنشا» ڕەتیکردەوە و عەباس میرزای نارد بۆ تێکشکاندنی دونبەلییەکان.<ref name="مولد تلقائيا2"/> لە حوزەیرانی ١٧٩٩دا عەباس چووە ناو تەورێز و لە ١٧ی ئەیلوولدا دونبەلییەکان لە نزیک خۆی تێکشکان، ئەمەش بە کردەیی کۆتایی بە خانییەتەکە ھێنا. مەحموود خان وەک فەرمانڕەوا دەستنیشانکرا بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لادرا و خانییەتەکە لکێنرا.<ref name=":0"/> جەعفەر قولی خانی دونبەلی بەرەو [[ماکۆ]] و پاشان بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی]] ھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Bournoutian|الأول=George|مسار=https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|عنوان=From the Kur to the Aras: A Military History of Russia's Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War, 1801-1813|تاريخ=2020-12-29|ناشر=BRILL|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٤٥١٦-١|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20221109215644/https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|تاريخ أرشيف=2022-11-09}}</ref> دواتر، ڕوویکردە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] و [[خانییەتی شەکی]] لە ساڵی ١٨٠٦دا وەرگرت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} جەعفەر قولی خان لە [[گەمارۆدانی یەریڤان (١٨٠٤)|گەمارۆدانی یەریڤان]] لە ساڵی ١٨٠٤دا لە لایەنی [[ڕووسەکان]] بەشداری کردبوو و خەنجەرێکی وەک دیاری وەرگرتبوو و ھەوڵیدەدا لە خۆی جێگیری بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Dubrovin|الأول=N. F.|عنوان=Закавказье от 1803-1806 года|ناشر=Тиپ. Департамента уделов|سنة=1866|مكان=[[سانت بطرسبرغ]]|صفحات=328|لغة=ru}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] r8phyf03ovf8s0goubuw5tmwshfwlzt 0 188312 1582449 1582301 2026-05-09T12:06:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582449 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = خەڵکی ھیند |flag = [[پەڕگە:Flag of India.svg|border|250px]] |flag_caption = ئاڵای ھیندستان [[پەڕگە:Map of the Indian Diaspora in the World.svg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|260x260px]] |population = {{Circa|١٫٢١ ملیار|lk=yes}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|سەردێڕ=Population Enumeration Data (Final Population)|بڵاوکەرەوە=[[Census of India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|سەردێڕ=A – 2 DECADAL VARIATION IN POPULATION SINCE 1901|بڵاوکەرەوە=[[Census of India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}<small>'''[[٢٠١١ سەرژمێری ھیندستان]]'''</small>{{ھن}}{{Circa|١٫٣٤ ملیار}}<ref name=UN>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2017_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|سەردێڕ=Total Population – Both Sexes|ئیش=World Population Prospects, the 2017 Revision|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division, Population Estimates and Projections Section|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730155936/https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2017_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}<small>'''نزیککراوەکانی ٢٠١٧'''</small>{{ھن}}{{Circa|٣٠٬٨ ملیۆن}}<ref name="moia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://mea.gov.in/images/attach/NRIs-and-PIOs_1.pdf |سەردێڕ = دانیشتووانی دەرەوە Indians |بڵاوکەرەوە = [[Ministry of External Affairs (India)]] |ڕێکەوت = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}{{small|'''[[Overseas Indians|Population of Overseas Indians]]'''}} | popplace = {{ئاڵا|ھیندستان}} | region1 = {{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} | pop1 = ٤٬١٠٠٬٠٠٠<ref name="huffingtonpost">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.in/2017/06/21/how-saudi-arabias-family-tax-is-forcing-indians-to-return-hom_a_22494498/|سەردێڕ=How Saudi Arabia's 'Family Tax' Is Forcing Indians To Return Home|ئیش=The Huffington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="TOI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/middle-east-news/indians-brace-for-saudi-family-tax/articleshow/59243550.cms|سەردێڕ=Indians brace for Saudi 'family tax' |newspaper=Times of India|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> | region2 = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | pop2 = ٣٬٥٠٠٬٠٠٠<ref name="Pew research">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=India is a top source and destination for world's migrants|ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/03/india-is-a-top-source-and-destination-for-worlds-migrants/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Pew Research Center|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ٣٬٤٥٦٬٤٧٧<ref name="usasurveys2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table|سەردێڕ=ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS: 2016|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200214061010/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ٢٬٠١٢٬٦٠٠<ref name="2015 population">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|سەردێڕ=Population by States and Ethnic Group|بڵاوکەرەوە=Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia|ساڵ=٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | region5 = {{flag|Pakistan}} | pop5 = ٢٠٠٠٬٠٠٠<ref name="Pew research"/><ref name="Quartz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Bagri|یەکەم١=Neha Thirani|سەردێڕ=There are more Indian migrants living in Pakistan than the United States|ناونیشان=https://qz.com/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Quartz|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225053251/https://qz.com/india/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="The Times of India">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More Indian migrants in Pakistan than in US: Pew report – Times of India|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/india/more-indian-migrants-in-pakistan-than-in-us-pew-report/articleshow/57519432.cms|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=The Times of India}}</ref><ref name="The Express Tribune">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More Indian migrants living in Pakistan than US: PEW Research Centre – The Express Tribune|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1348433/indian-migrants-living-pakistan-united-states-pew-research-centre/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=The Express Tribune|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> | region6 = {{flag|United Kingdom}} | pop6 = ١٬٤٥١٬٨٦٢<ref name=2011census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|سەردێڕ=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region7 = {{flag|Canada}} | pop7 = ١٬٣٧٤٬٧١٠<ref name="statcan2011">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D|سەردێڕ=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables |بڵاوکەرەوە=statcan.gc.ca |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> | region8 = {{flag|South Africa}} | pop8 = ١٬٢٧٤٬٨٦٧<ref name="midyear">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf |سەردێڕ=Statistical Release P0302: Mid-year population estimates, 2011 |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Statistics South Africa |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١١|پەڕە=٣}}</ref> | region9 = {{flag|Myanmar}} | pop9 = ١٬٠٣٠٬٠٠٠<ref name=sa>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Indian Community in Myanmar|ناونیشان=http://www.southasiaanalysis.org/%5Cpapers36%5Cpaper3523.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20100612220345/http://southasiaanalysis.org/papers36/paper3523.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy-all|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | region10 = {{flag|Mauritius}} | pop10 = ٩٩٤٬٥٠٠<ref name="moia"/> | region11 = {{flag|Sri Lanka}} | pop11 = ٨٣٩٬٥٠٤<ref name="CPH2011_1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf | سەردێڕ=Sri Lanka Census of Population and Housing, 2011 – Population by Ethnicity | بڵاوکەرەوە=Department of Census and Statistics, Sri Lanka | ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225053313/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf%20 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region12 = {{flag|Oman}} | pop12 = ٧٩٦٬٠٠١<ref name="moia"/> | region13 = {{flag|Kuwait}} | pop13 = ٧٠٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |سەردێڕ=Kuwait MP seeks five-year cap on expat workers' stay |ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/kuwait-mp-seeks-five-year-cap-on-expat-workers-stay-1.1284513 |newspaper=Gulf News |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> | region14 = {{flag|Qatar}} | pop14 = ٦٥٠٬٠٠٠<ref name=pop>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |سەردێڕ=Population of Qatar by nationality – 2017 report |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181122162153/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region15 = {{flag|Nepal}} | pop15 = ٦٠٠٬٠٠٠<ref name=IndianEmbassyNepal>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/|سەردێڕ=About India-Nepal Relations|وێبگە=Embassy of India, Kathmandu, Nepal|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190912101420/http://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region17 = {{flag|Trinidad and Tobago}} | pop17 = ٤٧٠٬٣٧٦<ref name="moia"/> | region18 = {{flag|Australia}} | pop18 = ٤٦٨٬٨٠٠<ref name="Overseas born Aussies highest in over a century">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overseas born Aussies highest in over a century|ناونیشان=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/lookup/3412.0Media%20Release12015-16 |وێبگە=Australian Bureau of Statistics|بڵاوکەرەوە=Australian Bureau of Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> | region19 = {{flag|Thailand}} | pop19 = ٤٦٥٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region20 = {{flag|Bahrain}} | pop20 = ٤٠٠٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region21 = {{flag|Guyana}} | pop21 = ٣٢٧٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region22 = {{flag|Fiji}} | pop22 = ٣١٥٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region24 = {{flag|Singapore}} | pop24 = ٢٥٠٬٣٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf|سەردێڕ=Population in Brief 2015|ئیش=Singapore Government|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216110141/http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|df=dmy-all}}</ref> | region25 = {{flag|Italy}} | pop25 = ١٩٧٬٣٠١<ref name="moia"/> | region26 = {{flag|Germany}} | pop26 = ١٦١٬٠٠٠<ref>[http://www.bib-demografie.de/DE/Aktuelles/Presse/Archiv/2017/2017-03-01-zuwanderung-aussereuropaeische-Laender-fast-verdoppelt.html Immigration from outside Europe almost doubled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209232407/http://www.bib-demografie.de/DE/Aktuelles/Presse/Archiv/2017/2017-03-01-zuwanderung-aussereuropaeische-Laender-fast-verdoppelt.html |date=9 December 2017}}. Federal Institute for Population Research. Retrieved 1 March 2017</ref> | region27 = {{flag|The Netherlands}} | pop27 = ١٥٦٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region28 = {{flag|New Zealand}} | pop28 = ١٥٥٬١٧٨<ref name="stats.govt.nz">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx&#93;,|سەردێڕ=[Stats NZ|وێبگە=stats.govt.nz|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170728013617/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region29 = {{flag|Suriname}} | pop29 = ١٤٨٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region30 = {{flag|Indonesia}} | pop30 = ١٢٠٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region31 = {{flag|France}} | pop31 = ١٠٩٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region32 = {{flag|Israel}} | pop32 = ٨٥٫٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indembassyisrael.gov.in/pages?id=xboja&subid=wdLwb|سەردێڕ= Indian Community in Israel|وێبگە=indembassyisrael.gov.in|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> | region33 = {{flag|Brazil}} | pop33 = 23,254<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imigrantes internacionais registrados no Brasil|ناونیشان=https://www.nepo.unicamp.br/observatorio/bancointerativo/numeros-imigracao-internacional/sincre-sismigra/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.nepo.unicamp.br}}</ref> | region34 = {{flag|Ireland}} | pop34 = 20,000+<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| بڵاوکەرەوە = Ireland India Council | ناونیشان = http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php | وێبگە = irelandindiacouncil.ie | سەردێڕ = Indian Community In Ireland | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180120101750/http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ | ڕێکەوتی سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢١ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |languages = [[زمانەکانی ھیندستان]]، بریتین لەمانە: {{hlist| [[زمانی ئاسامی|ئاسامی]] | [[زمانی بەنگالی|بەنگالی]] | [[زمانی بۆدۆ|بۆدۆ]] | [[زمانی دۆگری|دۆگری]] | [[ئینگلیزی]] | [[زمانی گوجاراتی|گوجاراتی]] | |[[ھیندی]] | [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] | [[زمانی کانادا|کانادا]] | [[زمانی کۆنکانی|کۆنکانی]] | [[زمانی لاداکی|لاداکی]] | [[زمانی میتیلی|میتیلی]] | [[مالەیالم]] | [[زمانی مەیتێی|مانیپوری]] | [[زمانی ماراتی|ماراتی]] | [[زمانی نیپالی|نیپالی]] | [[ئۆدیا]] | [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] | [[سانسکریت]] | [[زمانی سانتالی|سانتالی]] | [[زمانی سیندی|سیندی]] | [[زمانی تامیلی|تامیلی]] | [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] | [[کۆکبۆرۆک|تریپوری]] | [[زمانی تولو|تولو]] | [[ئوردوو]]}}<!--Note. Names of languages here are as listed on Schedule 8 for accuracy. Do not update here, but in main text appropriately--> |religions = '''زۆرینە:'''{{ھن}}[[ھیندووئیزم]]{{ھن}}'''کەمینەکان:'''{{hlist| [[ئیسلام]]| [[مەسیحی]] |[[سیکیزم]] | [[بوودیزم]] | [[جاینیزم]] | [[زەردەشتی]] | [[جودایزم]] | [[بەھاییەت]]| [[بێدینی]]| ھیتر}} |related = [[ڕەوەندی ھیندی]] }} '''خەڵکی ھیند''' مەبەست لێی دانیشتووان و ھەڵگرانی ھاووڵاتینامەی [[ھیندستان]]ە، خەڵکی ھیند بە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جیھان دادەنرێن، ھیندییەکان ١٧٫٥٪ دانیشتووانی جیھان پێکدێنن و زیاتر ئەوانە دەگرێتەوە کە لە وڵاتی ھیندستانن نەوەک کۆمەڵەیەک لەسەر بنەمای نەژاد یان زمان دیاریکرابن بەھۆی کۆچکردنیانەوە، بەشێکی زۆر لە دانیشتووانی ھیند لە وڵاتانی دوورە کیشوەرن لە [[ئاسیا]]، [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەورووپا]]، وڵاتانی {{قت|[[کاریبی]]}}، [[ئۆقیانووس]] و [[ئەفریقا]]ن، لە ئێستادا خەڵکی ھیند ئەوانە دەگرێتەوە کە سەر بە کۆماری ھیندستانن، بەر لە وەرگرتنی سەربەخۆیی ھیندستان لە ساڵی ١٩٤٧ ئەوا ڕووبەرێکی زۆرتری دەگرتەوە کە ئێستا بووەتە خاکی وڵاتانی [[پاکستان]] و [[بەنگلادێش]].<ref name="Stern2001">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stern|یەکەم١=Robert W.|سەردێڕ=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|ناونیشان=https://archive.org/details/democracydictato0000ster|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٧٠٤١-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/democracydictato٠٠٠٠ster/page/٦ ٦]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Henry Newman|سەردێڕ=The Calcutta Review|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=[[University of Calcutta]]|پەڕە=٢٥٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc. , are all India.}}</ref> لە [[کەنەدا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و {{قت|کاریبی}} زۆرجار بە خەڵکی ھیند دەوترێت ھیندی ئاسیایی یان ھیندی ڕۆژھەڵاتی ئەمەش بۆ جیاکردنەوەیانە لە خەڵکی ڕەسەنی ئەو وڵاتانە کە ئەوانیش بەشێوەی بەربڵاو پێیان دەوترێت ھیندییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ھیندستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|People of India}} [[پۆل:ھیندستان]] [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:ھیندییەکان]] o3g6n87gpessnpl0xoykpkh8836iroa 0 188351 1582422 1582393 2026-05-09T12:01:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582422 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەرسەنگ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سرسنک }}<br>{{lang-en| Sarsing }}''' | ناوی_خۆماڵی = ܣܪܣܢܓ | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Sarsing in Dohuk Governorate, Iraqi Kurdistan 04.jpg | photo2a = Gare Dağı.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شارەدێی سەرسەنگ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|37.04049|43.34352 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سەرسەنگ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.04049|43.34352 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرسەنگ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەلەند حازم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫١٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠١٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٢٧<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref>\١٦،٧٦٦<ref>https://reliefweb.int/attachments/24664eaa-e358-30cd-8c7f-4b3d6ff269eb/KRSO_IOM_UNFPA_Demographic_Survey_Kurdistan_Region_of_Iraq.pdf</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]]، [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحییەت]]([[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەرسەنگ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. سەرسەنگ ناوەندی [[ناحیەی سەرسەنگ]]ە. دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[بەرواری|بەرواری ژێری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی سەرسەنگ لە شارۆچکەی [[ئامێدی]] (٣٧)کم و (٦٣)کم لە شاری [[دھۆک]] دوورە.<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە شارۆچکەکەدا کڵێسایەکی (مار مەتای) ھەیە. پێشتر (مەزارگەی مار جەرجیس)یش ھەبووە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35530.html</ref> بەناوبانگە بە چاندنی [[سێو]]، [[ترێ]]، [[ھەنجیر]]، [[بەھێ]]، و بەرھەمھێنانی [[ھەنگوین]] کەشوھەوای [[ھاوین]]ەی فێنکی ھەیە و [[زستان]]ەکانی زۆر ساردە، بەو پێیەی ڕێگای بە [[بەفر]] دەگیرێت. == ناو == *وشەی سەرسەنگ وشەیەکی لێکدراوە، (سەر + سەنگ): ** سەر بەواتای [[سەر]]، [[لوتکە]] و ژووروو. ** سەنگ بەواتای [[سینگ]]، [[بەرد]] و قورسایی. * سەرسەنگ واتای سەری چیا یان سەری سینگ، سەری بەرد، لە واقعدا شارەدێی سەرسەنگ دەکەوێتە سینگی یا دامێنی چیای گاراوە. * پڕۆفیسۆر (محەممەد ئەمین حەیدەر) پێی وایە بنەچەی ناوی سەرسەنگ (سەرسن)ە، نەک (سەرسنەگ) وە (سن) بە واتای (بەرز) و ئەمەش بەو واتایەیە کە سەرسەنگ بە واتای سەری بەرزاییەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩٢٢دا سەرسەنگ لەلایەن پەنابەرە [[ئاشوورییەکان]]ی خێڵی (تیاری) لە [[میرنشینی ھەکاری|ھەکارییەوە]] لەسەر لوتکەی وێرانەکانی گوندێکی کۆنی [[ئاشوورییەکان]] نیشتەجێکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەگەڵ نیشتەجێکردنی، دانیشتووانەکەی لە ١٠٠ خێزانی ئاشووری لە ٤٠ ماڵدا پێکھاتبوون، کە ھەموویان لایەنگری کەنیسەی ڕۆژھەڵات بوون، کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|جینۆسایدی ئاشوورییەکان]] لە [[تورکیا]] ڕزگاریان بووبوو. لە ساڵی ١٩٣٣ لە نێوان [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] ژمارەی دانیشتووانەکەی بۆ نزیکەی ١٥٠ کەس کەم بووەوە، بەڵام تا ساڵی ١٩٣٨ لە ٥٥ خێزاندا گەیشتە ٣٠١ کەس.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> کۆشکێکی شاھانە لە سەرسەنگ لەلایەن شازادەی جێنشینی (عەبدولئیلا)، حاکمی [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەڵی دووەمی]] عێراقەوە دروستکرا و زۆرجار لە [[ھاوین]]دا ھەردوو شازادە و پاشا سەردانیان دەکرد. شا فەیسەلی دووەم لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا مەزارگەیەکی (مار جەرجیس) لە شوێنی دێری وێرانکراوی (مار جەرجیس) دروستکرد و ھەروەھا کڵێسایەکی (مار مەتای) لە ساڵی ١٩٥٥ لەسەر کەلاوەکانی دێری (مار مەتای) دروستکرا. لە سەرەتای [[شۆڕشی ئەیلوول]]دا لە ساڵی ١٩٦١، ژمارەی دانیشتووانی لە ١٥٠ خێزان و ٨٠ ماڵدا بۆ ٧٠٠ کەس زیادی کردبوو. لە سەرەتای شەستەکاندا، سەرسەنگ بوو بە شوێنێکی سەرەکی گەشتیاری و ھۆتێل و سینەما و چێشتخانە دامەزران. بەڵام دوای [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار]] زۆربەی خاکی [[ئاشوورییەکان]] لە باکوور و ڕۆژئاوای سەرسەنگ لەلایەن [[کورد]]انی گوندەکانی (ئارادەن ئیسلام و کانی جانەرکی) بە ڕێنمایی [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرکردەی سەربازی کورد لە ساڵانی ١٩٧٢ – ١٩٧٣ دەستی بەسەردا گیرا.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> مەزارگەی (مار جەرجیس) لە ساڵی ١٩٧٧دا ڕووخێنرا و لە شوێنی ئەو ھۆتێلە دانرا کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سووتا. لە دوای [[شاڵاوی ئەنفال]] و دامەزراندنی [[ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق]]، کوردە ئاوارەکانی گوندی (جیا) لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]ەوە لەو زەویانەی لە ڕۆژھەڵاتی سەرسەنگ دەستیان بەسەر گیرا نیشتەجێکران.<ref>https://www.assyrianconfederation.eu/ace-reports</ref> لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٩٨دا باس لەوە کرا کە ماڵە [[ئاشوورییەکان]] لە سەرسەنگ لەلایەن [[کورد]]ەکانەوە ھێرشیان کراوەتە سەر و ھەندێکیشیان بە تەقەی دەمانچە بریندار بوون کە منداڵێکی چواردە ساڵانیشی تێدابووە.<ref>https://www.refworld.org/system/404</ref> ھەروەھا ڕاپۆرتەکانی زیانگەیاندن بە بەرھەم و باخەکانی [[ترێ]] و دزینی بەرھەمی سەر بە [[ئاشوورییەکان]] لە سەرسەنگ لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە بەڵگەدارکراون. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ١١٣ ئاشووری ئاوارەبوو کە ٣٥ خێزانیان ھەبوو لە سەرسەنگ نیشتەجێ بوون و ١٠٠٠ ئاشووریش کە ھەموویان لایەنگری (کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات) بوون، بەپێی خەمڵاندنەکان لە ساڵی ٢٠١٢دا نشتەجێبوون. بەم شێوەیە ژمارەی دانیشتوانی ئاشووری بە ھۆی ھەڕەشە و ھێرشی کورد لە ساڵی ٢٠١٤ لە زیاتر لە ٣٠٠ ماڵەوە کەمی کردووە، لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ١١٨ ماڵ، پاشان لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٩٢ ماڵ، تا ئەو کاتە ژمارەی دانیشتوانی کورد بۆ زیاتر لە ٢٠٠٠ ماڵ زیادی کردووە. تا ساڵی ٢٠٢١ ،(٣٢٥) ئاشووری لە ٩٣ بنەماڵەدا لە سەرسەنگ نیشتەجێن.<ref>https://www.shlama.org/population?fbclid=IwAR0rMdQbvDzjzV0_CIWBCjOGCU4OSVLrbsltgKijiY1fqYC2H6VAoQ8hJ8M</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''سەرسەنگ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[ئەرەدن نەسارا]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سیار]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کۆمەڵگەی ئازادی]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[بیباڤا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/1505088918</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بەرواری]] * [[ناحیەی سەرسەنگ]] * [[قەزای ئامێدی]] * [[ئاشوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای دھۆک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sarsing}} [[پۆل:ناحیەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] krejl344b9qvtc5n19bm0brqlj2ydrh 0 213446 1582433 1582343 2026-05-09T12:03:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582433 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دێری مار بەھنام | ناوی_فەرمی = ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܒܗܢܡ ܘܡܪܬ ܣܪܐ - Mar Behnam Monastery - دیر مار بھنام | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنی پیرۆز <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = مورم.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دێری مار بەھنام | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=16|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.13834|frame-long=43.40573|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = شوێن | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خدر ئەلیاس]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = سەدەی چوارەم | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = باری ئێستا | ڕێکەوتی_لەناوچوون = ئاوەدان | دامەزرێنەر = پاشا سەنحەریب، باوکی بەھنام و سارا | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] و [[ئایینزا]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایینزا]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]](١٧٩٠-٩٨؛ لە ١٨٣٩){{ھن}} [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]](تا ساڵی ١٧٩٠؛ ١٧٩٨-١٨١٩){{ھن}}کڵێسای ڕۆژھەڵات (تا سەدەی ١٤) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[قەشە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = قەشایەتی کاسۆلیکی سوریانی مووسڵ <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دێری مار بەھنام''' (بە [[زمانی سوریانی|سورینی]]: '''ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܒܗܢܡ ܘܡܪܬ ܣܪܐ'''، بە [[زمانی عەرەبی| عەرەبی]]، '''دیر مار بھنام''')، دێری شەھیدان مار بەھنام و مارت سارا، دێرێکی کاسۆلیکی سوریانییەلە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]] لە گوندی [[خدر ئیلیاس]] نزیک لە شارۆچکەی [[قەرەقووش]].<ref> https://hyperallergic.com/216393/another-treasure-lost-in-iraq-the-story-of-mar-behnam-monastery/ </ref> گۆڕی مار بەھنام لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت و دیوارەکانی دەرەوەی لە سەرجەم بیناکانی دێرەکە شێوێندران. کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.<ref> http://fraternite-en-irak.org/travaux-restauration-mar-behnam-bientot-termines/ </ref> == مێژوو == دێرەکە بەپێی ئەفسانەیەک بووە کە لە سەدەی چوارەمدا لەلایەن پاشایەکەوە بە ناوی [[سەنحاریب]] وەک تەوبەیەک دروستکراوە بەھۆی شەھیدکردنی کوڕەکەی مار بەھنام و کچەکەی سارا دوای ئەوەی بوونە ئایینی [[مەسیحی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای دامەزراندنی، دێرەکە بەشێک بوو لە کڵێسای ڕۆژھەڵات تا سەدەی ١٤ وەک بەڵگە، ئەو نووسراوانەی مەنگۆلیەکانە کە لەلایەن زیارەتکارە مەسیحییەکانی مەنگۆلیەوە لە ساڵانی ١٢٠٠ بەجێیان ھێشتووە، و بەشدارییەکی زۆری لە جیھانی [[مەسیحی]]دا کرد لە ژێر چاودێری [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]]دا. نووسراوەکانی سەر پەیکەرەکانی ناو کڵێساکە دەریدەخەن کە لە ساڵی ١١٦٤ و لە نێوان ساڵانی ١٢٥٠ بۆ ١٢٦١ نۆژەنکردنەوەی دێرەکە کراوە. تۆمارەکان دەریدەخەن کە دێرەکە لە ماوەی ساڵانی ١٧٤٣ تا ١٧٩٠ بەھۆی ھێرشەکانی [[نادر شا]] و دواتر فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی فارس بۆ سەر مەسیحییەکانی ناوچەکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/aol/syriac.htm#Bihnam |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151227122045/http://www.aina.org/aol/syriac.htm#Bihnam |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەروێشەکانی دێرەکە لە کۆتایی سەدەی ١٨دا پەیوەندییان لەگەڵ کڵێسای کاسۆلیکی لە [[ڕۆما]] دامەزراند و داوای پاراستنیان دەکرد لە دژی نادرخان، کە بووە ھۆی گۆڕینی وردە وردەی دانیشتوانی [[قەرەقووش]] بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]].<ref>http://coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA%3D%3D {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320120106/http://www.coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA== |date=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ }}</ref> لە ساڵی ١٧٩٠ دێرەکە لەلایەن کڵێسای کاسۆلیکەوە دەستی بەسەردا گیرا و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ بەڕێوەدەبرا تا [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] دەستی بەسەردا گرتەوە. بە ھۆکارێکی نادیار، دەروێشەکان لە ساڵی ١٨١٩دا دێرەکەیان جێھێشتووە، پێدەچێت بەھۆی لەدەستدانی [[پەز|مەڕەکانیان]] لەو ناوچەیەدا بێت. [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]] دەستی کردەوە بە خاوەندارێتی دێرەکە، و لە ساڵی ١٨٣٩دا دانیشتووی کردەوە؛ تا ئێستاش لەم حاڵەتەدا بەردەوام بووە جگە لە وازھێنانێکی سێ ساڵە لە ئەنجامی لەشکرکێشییەکانی ساڵی ٢٠١٤ی داعش. خانەقاکە شوێنی نیشتەجێبوونی پێشوو و شوێنی پشوودانی ئێستای ژمارەیەک لە پاتریاکی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە.<ref> https://web.archive.org/web/20120320120106/http://www.coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA%3D%3D </ref> == بارودۆخی ئێستا == [[File:Monastery of Mar Behnam.jpg|alt=Syriac Catholic Monastery of Mar Behnam, May 1909, taken by Gertrude Bell|thumb|right| دێری کاسۆلیکی سوریانی مار بەھنام، ئایاری ١٩٠٩، لەلایەن [[گێرترود بێڵ]]ەوە گیراوە]] دێرەکە لە ساڵی ١٩٨٦ نۆژەنکرایەوە، ساڵانە ھەزاران مەسیحی و موسڵمان سەردانیان دەکرد تا داعش کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە میانی ھێرشی ٢٠١٤ی باکووری عێراق، سەربازە جیھادییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شامدا]] دەستیان بەسەر دێرەکەدا گرت. سەربازەکان خاچەکانیان لە دێرەکە لابرد، ھەڕەشەی لە سێدارەدانی دەروێشەکانیان دەکرد و دواتر دەروێشەکانیان دەردەکرد جگە لە جل و بەرگی بەریان ھیچی تریان نەبوو.<ref> https://www.theguardian.com/world/2014/jul/24/iraqi-christians-mosul-isis-convert-islam-or-be-executed </ref> لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥دا، دەوڵەتی ئیسلامی وێنەکانی بڵاوکردەوە کە تێیدا تەقاندنەوەی گۆڕی مێژوویی مار بەھنامی تێدابوو.<ref> https://www.ibtimes.co.uk/isis-blows-famed-4th-century-mar-behnam-catholic-monastery-iraq-1492703 </ref> دوای زیاتر لە ٢ ساڵ لە داگیرکاری، دێرەکە و دەوروبەری لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە ئازادکران.<ref> https://isis.liveuamap.com/en/2016/20-november-iraqi-security-forces-have-retaken-monastery </ref> کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.<ref> http://fraternite-en-irak.org/travaux-restauration-mar-behnam-bientot-termines/ </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دەشتی نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|ئایین|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Mar Behnam Monastery}} [[پۆل:مەسیحییەت]] [[پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان]] [[پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان]] [[پۆل:کڵێساکان]] 3h99x3kp9derrqi11bymnt7bth2pr4o 0 214435 1582541 1581185 2026-05-09T17:46:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1582541 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پارێزگای پلێڤێن''' ({{بە بولگاری|Област Плевен یان Плевенска Област}}) پارێزگایەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی باکووری [[بولگاریا]]، ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری [[دانووب]] و [[ڕۆمانیا]] و پارێزگاکانی بولگاریای [[پارێزگای ڤراتسا|ڤراتسا]]، [[پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ|ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ]] و [[پارێزگای لۆڤچ|لۆڤێچ]]. دابەشکراوە بەسەر ١١ بەشدا، کە پێیان دەوترێت [[شارەوانی]]یەکان، کە خاکێکی ٤٦٥٣٫٣٢ کم٢ (١٧٩٦٫٦٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٢٦٩ ٧٥٢ کەسە.<ref name="population2011">{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&sp2=37&SSPP2=39 Census 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&sp2=37&SSPP2=39 |date=2011-07-14}}</ref><ref name="divisions">{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&a1=1583&a2=1584&a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&a1=1583&a2=1584&a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}</ref><ref name="population">{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]</ref><ref name="pop-stat-divisions">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پایتەختی پارێزگاکە شاری [[پلێڤێن]]ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سیاسەت}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Pleven Province}} [[پۆل:پارێزگای پلێڤێن]] [[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]] rz512ipp25avb0nwybxua3obrmm8pzo 0 214700 1582595 1474118 2026-05-10T01:07:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582595 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''قەڵای ئێریڤان''' ({{بە ئەرمەنی|Երևանի բերդը}}, {{بە فارسی|قلعه ایروان}}, {{بە ڕووسی|Эриванская крепость}}) قەڵایەکی سەدەی ١٦ بوو لە [[یەریڤان]]. == مێژوو == [[پەڕگە:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|وێنۆک|ڕاست|پلانی قەڵای ئێریڤان، ١٨٢٧]] قەڵاکە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عوسمانی]]یەکان لە ساڵانی ١٥٨٢–١٥٨٣ لەلایەن [[سەردار فەرھاد پاشا]] دروست کراوە<ref name="arlis.am">{{in lang|hy}} [http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=31421 ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԱՆՇԱՐԺ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱԿ ''(State List of the Immovable Historical and Cultural Monuments of the City of Yerevan)'']</ref><ref>Arutyunyan, V. “Yerevan”, Moscow, 1968, p. 18</ref><ref name="noy1877.am">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |سەردێڕ=History of the Erivan Fortress |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قەڵاکە لە ساڵی ١٦٧٩ بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە وێران بوو، دوای بوومەلەرزەکە، زاڵ خان، پارێزگاری سەفەویی شاری ئێریوان، داوای یارمەتی لە شای کرد بۆ ئاوەدانکردنەوەی شاری ئێریوان، لەنێویاندا قەڵاکە و کۆشکی سەردارەکان. لە ١٢ی تەممووزی ١٦٧٩، میرزا ئیبراھیم، جێگری سەرۆکی [[سەفەوی]]ی [[ئازەربایجان]] (ئازەربایجانی مێژوویی، ناسراو بە ئازەربایجانی [[ئێران]]ی)، سەردانی ئێریڤانی کرد. ئاڕاستە کرا بۆ وەرگرتنەوەی قەڵاکە کە شوێنی حاکمی ئێریوان بوو. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٧، لە کاتی جەنگی ڕووسیا و فارسی ١٨٢٦–١٨٢٩، سوپای [[ڕووسیا]] بە سەرکردایەتی [[ئیڤان پاسکێڤیچ]] ئێریڤانی گرت. لە ساڵی ١٨٥٣ قەڵاکە بەھۆی بوومەلەرزەیەکی دیکەوە وێران بوو. لە ساڵی ١٨٦٥دا خاکی قەڵاکە لەلایەن نێرسێس تایریانتسەوە کڕدرا کە بازرگانێکی یەکەم سەندیکا بوو. .<ref name="noy1877.am"/> دواتر لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا تایریانتەکان کارگەیەکی براندییان لە بەشی باکووری قەڵاکە دروست کرد. قەڵاکە لە ساڵانی ١٩٣٠ لە سەردەمی دەسەڵاتی سۆڤیەتدا بە تەواوی ڕووخێندرا، ھەرچەندە ھەندێک بەش لە دیوارەکانی بەرگری ھێشتا ماونەتەوە.<ref>{{in lang|hy}} [http://www.yerevan.am/edfiles/files/ANDZNAGIR/berder.pdf Բերդերը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603233732/http://www.yerevan.am/edfiles/files/ANDZNAGIR/berder.pdf |date=2012-06-03}}</ref> == ناوەوە == === کۆشکی سەردار === کۆشکەکە لە بەشی باکووری ڕۆژاوای قەڵاکە بوو. کۆشکەکە بە گەرووی [[ھرازدان]] ھەڵواسرابوو. بینایەکی چوارگۆشەی پان بوو کە چەندین بەش بوو. حەرەمەکە یەکێک بوو لە گەورەترین بەشەکان، درێژییەکەی ٦١ مەتر (٢٠٠ پێ) و پانییەکەی ٣٨ مەتر (١٢٥ پێ) بوو. بەسەر چەندین ژوور و کۆریدۆردا دابەشکرابوو. ئەم کۆشکە لە ساڵی ١٧٩٨ لە سەردەمی مەحموودی کوڕی حوسێن عەلی خان دروست کراوە.<ref>Hovhannes Shahkhatunyants, Ստորագրութիւն Կաթուղիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Արարատայ, vol 2, p. 52</ref> ھەموو ئەو کۆشکانەی پێشتر دروستکرابوون ھەرکاتێک خانەکان کۆشکێکی نوێیان دروست کردبوو، وێران بوون. دواھەمینیان لە ساڵی ١٧٩٨ بە شێوازی تەلارسازی فارسی دروست کراوە، کە «ھۆڵی [[ئاوێنە]]»ی تێدایە، کە کۆرنیسەکەی بە شووشەی ڕەنگاوڕەنگ داپۆشرابوو. سەقفەکە بە وێنەی گوڵی بریقەدار ڕازێنرابووەوە؛ و لە دیوارەکانی ھۆڵەکەدا ھەشت وێنە لەسەر کانڤاسەکە کێشرابوون: [[فەتح عەلی شا]]، حوسێن-غولی و حەسەن، [[عەباس میرزا]]، فەرەمەرز.<ref>{{in lang|ru}} [http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm Прикосновение к истории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008051153/http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm |date= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ }}</ref><ref>{{in lang|hy}} T. Kh. Hakobyan, The History of Yerevan ''(Երևանի պատմությունը (1801 — 1879 թթ.))'', pp. 240-42</ref> دوای [[گرتنی ئێریڤان]] لەلایەن ڕووسەکانەوە، لە یەکێک لە ھۆڵەکانی کۆشکەکەدا، کۆمیدیای بەناوبانگی ئەلێکساندەر گریبۆیدۆڤ بە ناوی «وا لە ویت» لەلایەن گارنیۆنی سەربازییەوە بە وەستانی نووسەرەوە نمایشکرا. تابلۆیەکی یادگاری مەڕمەڕ کە یادی نمایشەکە دەکاتەوە لە کارگەی شەرابی ئاراراتی یەریڤانە، کە لە ئێستادا ئەو شوێنەی داگیرکردووە کە ڕۆژێک قەڵاکە تێیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|script-title=hy:Հայրենագիտական Էտյուդներ|trans-title=Armenian etudes|ناونیشان=http://armenianhouse.org/avetisyan/yerevan-1.html|سەردێڕ=Երևանի միկրոտոպոնիմիկան|ساڵ=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە= «Սովետական գրող»|شوێن=Yerevan|زمان=hy|پەڕەکان=٢٨٣–٨٤}}</ref> <gallery> File:Yerevan Sardar Palace.png|ناوەوەی کۆشکی سەردار File:Palace of sardars yerevan.jpg|ناوەوەی کیۆسکی سیردارەکان File:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|وردەکارییەکی ڕازاندنەوەی دیواری کۆشکی سەردار، ساڵی ١٨٢٨، لەلایەن ھونەرمەندێکی ئازەری میرزا گادیم ئیراوانی </gallery> === حەرێم و حەمامەکە === دیوارەکانی ناوەوەی حەرەمی خان بە مەڕمەڕ داپۆشرابوو، بە نەخشی ڕەنگاوڕەنگ. مەلەوانگەیەک ھەبوو (پێوانەکان ١٥ ساژێن (٣٢ مەتر) درێژی، ٤ ساژێن (٩ مەتر) لە پانی و ٣ ئارشین (٢٬١ مەتر) لە قووڵی).<ref>{{in lang|ru}} I. Chopin, Historical monuments of the Armenian Oblast ''(Исторический памятник Армянской области)'', p. 867</ref> === مزگەوتی ڕەجەب-پاشا === ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٧٢٥ لە سەردەمی ڕەجەب پاشاخانی تورکدا دروست کراوە. بینایەکی گەورەی کەوانەیی ٤ ستوونی بوو و دەرەوەی جوان بوو. لە سەردەمی دەسەڵاتی فارسەکاندا وەک [[جبەخانە]] بەکاردەھات، چونکە مزگەوتێکی سوننە بوو، خاوەنە نوێیەکانیش، فارسەکان، موسڵمانی شیعە بوون. ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٨٢٧دا گۆڕدرا بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، و ناوی پاکیزەی پیرۆزی لێنرا.<ref name="hakobyan">{{in lang|hy}} Hakobyan, Tadevos. [http://armenianhouse.org/hakobyan-t/yerevan/index.html ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ (1500–1800 ԹԹ.] (English: ''History of Yerevan (1500-1800''), 1979, Yerevan State University. p. 370</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|نژیاروانی|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Yerevan Fortress}} [[پۆل:مێژووی یەریڤان|قەڵای ئێریڤان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی یەریڤان]] kdeyd6z7ky8e24dc9khbceqssldrtvj 0 217310 1582616 1515723 2026-05-10T08:15:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582616 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''مزگەوتی خەمیس''' یەکەم [[مزگەوت|مزگەوتە]] لە [[بەحرەین]] کە دروستکرابێت، لەسەردەمی خەلیفە [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەری کوڕی عەبدولعەزیز]] [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]] دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=فضاءات|یەکەم=الوسط-محرر|سەردێڕ=«ڕوافد من بلادي» لقاسم حسين|ناونیشان=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الوسط البحرينية|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:Khamis Mosque 2019.jpg|وێنۆک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مزگەوت|ئیسلام|بەحرەین|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Khamis Mosque}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 0fxx7qus2d5dilpl673r5x21oyvvize 1582620 1582616 2026-05-10T09:01:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582620 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''مزگەوتی خەمیس''' یەکەم [[مزگەوت|مزگەوتە]] لە [[بەحرەین]] کە دروستکرابێت، لەسەردەمی خەلیفە [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەری کوڕی عەبدولعەزیز]] [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]] دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=فضاءات|یەکەم=الوسط-محرر|سەردێڕ=«ڕوافد من بلادي» لقاسم حسين|ناونیشان=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الوسط البحرينية|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:Khamis Mosque 2019.jpg|وێنۆک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مزگەوت|ئیسلام|بەحرەین|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Khamis Mosque}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ١١یەم]] fbf4obkc0ujmx5hq6v638yn2a05v208 0 218254 1582583 1511834 2026-05-09T22:08:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582583 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=NAJA.svg}} '''فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران''' ({{بە فارسی|فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران}})، بە کورتە '''فەراجا''' (بە فارسی: فراجا)، بەشێک لە [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە ئەرکی [[پۆلیس]] و [[پاسەوانی سنووری]] لە [[ئێران]]دا پێیە. زیاتر لە ٦٠ ھەزار کارمەندی پۆلیس و پاسەوانی سنووری ھەیە و لەژێر بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران، [[عەلی خامنەیی]] دایە کە سەرۆکی حکوومەت و [[فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]ە.<ref name="CSIS">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060728_gulf_iran.pdf |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090612094725/http://www.csis.org/media/csis/pubs/060728_gulf_iran.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرتیپی پاسدار [[ئەحمەدڕەزا ڕادان]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە [[فەرماندەی گشتیی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|فەرماندەی گشتیی فەراجا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191|سەردێڕ=مەراسیمی ناساندنی سەردار «ڕادان» وەک فەرماندەی «سەرکردایەتیی ئینتیزامیی کۆماری ئیسلامی»|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Police of Iran}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{تووڵی دەروازە|پۆلیس|ئێران|شەڕ}} {{ئێران-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} jvaigpakmp0b9v0it1keytxcxpn609k 1 218532 1582596 995645 2026-05-10T01:07:50Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582596 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەڵای ئێریڤان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995644 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 بۆ http://www.noy1877.am/main.php?id=12 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٧، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەڵای ئێریڤان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582595 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181008051153/http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm بۆ http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٠٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) n1dqhozmxhg4tq8ltibfdtcjtkanh7x 0 220100 1582542 1580903 2026-05-09T17:52:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1582542 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Außenfassade_des_Museums_Koenig_in_Bonn.jpg|وێنۆک|ڕووبەری دەرەوەی مۆزەخانەی کۆنیگ لە شاری بۆن.]] '''مۆزەخانەی توێژینەوەی ئاژەڵناسی ئەلێکساندەر کۆنیگ''' (بە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]: Zoologisches Forschungsmuseum Alexander Koenig، کورتکراوەی ZFMK) مۆزەخانەی مێژووی سروشتی و دامەزراوەیەکی توێژینەوەی ئاژەڵناسییە لە شاری [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]] لە [[ئەڵمانیا]]. مۆزەخانەکە بە ناوی ئەلێکساندەر کۆنیگەوە ناونراوە کە کۆمەڵە نموونەکانی خۆی بەخشییە دامەزراوەکە. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٤ کراوەتەوە و سەر بە کۆمەڵەی لایبنیزە.<ref>[http://www.wegderdemokratie.de/tour/11_forschung_pop.htm Weg der Demokratie – Museum Koenig<!-- Bot generated title -->]{{بەستەری مردوو|url=http://www.wegderdemokratie.de/tour/11_forschung_pop.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>[http://www.zfmk.de/web/Ueberuns/Geschichte/index.en.html History<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927164401/http://www.zfmk.de/web/Ueberuns/Geschichte/index.en.html |date=2007-09-27}}</ref> لە ١ی ئەیلوولی ١٩٤٨ مۆزەخانەکە ئەنجومەنی پەرلەمانی بەخۆیەوە بینی، کە ئۆرگانی دروستکردنی دەستووری ئەڵمانیا بوو. ڕێوشوێنە ڕاستەقینەکان لە ئەکادیمیای پاداگۆگیش کە لە نزیکەوە بوو، کە دواتر بووندەشاوس بوو، ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zfmk.de/web/Museum/Dauerausstellung/index.de.html |سەردێڕ=Dauerausstellung |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101230070026/http://www.zfmk.de/web/Museum/Dauerausstellung/index.de.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}} Dauerausstellung (part of the museum's home page, accessed Jan 27 2011</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[مۆزەخانەی ھونەری بۆن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Museum Koenig}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری بۆن]] hqq2t6uxar1g3c4jrjj0f0k98zzhnzq 0 221748 1582609 1558830 2026-05-10T05:20:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582609 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Masao Maruyama|image=Masao Maruyama.jpg|image_upright=|landscape=|alt=|caption=مارویاما لە ساڵی ٢٠١١|native_name=|native_name_lang=|pronunciation=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1941|6|19}}|birth_place=[[شیۆگاما]]، [[پارێزگای میاگی]]، ژاپۆن|other_names=|education=[[زانکۆی ھۆسێی]]، کۆلێژی ئەدەب|occupation={{flatlist| * [[ئەنیمەیشن]] * بەرھەمھێنەری فیلم و زنجیرە * پەرەپێدەری پڕۆژە }}|years_active=١٩٦٣–تائێستا|employer=|organization=|known_for={{flatlist| * یاریدەدەری دەمەزراوەی [[Madhouse (company)|مادھاوس]] * دامەزرێنەری ستۆدیۆی ماپا * دامەزرێنەری ستۆدیۆی ئێم توو }}|notable_works=|awards=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->}}'''ماساو مارویاما''' ({{بە ژاپۆنی|丸山 正雄، لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤١}}) بەرھەمھێنەری [[ئەنیمێ]] و خاوەنکارێکی ئەنیمێی [[ژاپۆن]]ییە، ھاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای [[مادھاوس]]، ھەروەھا دامەزرێنەری کۆمپانیای [[ماپا]] و ستۆدیۆی M2، سەرۆکی ئێستای کۆمپانیای [[ماپا]]یە و بەرپرسی ستۆدیۆی M2. بۆ زیاتر لە ٥٠ ساڵ بەشدار بووە لە کاروباری [[ئەنیمێ|ئەنیمەیشنی]] ژاپۆنی. لەگەڵ چەندین ئەنیمەیشنەر کاری کردووە، چەندین کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ئەنیمەیشنی دامەزراندووە، لە دەیان زنجیرە و فیلم کاری کردووە و پلانی داناوە و بەرھەمھێنانی چەندین کاری جۆراوجۆر کردووە.<ref name="prtimes71793">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=アニメ界のレジェンドが語る、日本アニメの50年。名プロデューサー・丸山正雄さんに聴く!|ناونیشان=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000083.000071793.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=PR TIMES|زمان=ja}}</ref><ref name="lemonde">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Masao Maruyama, producteur: "Pour moi, l’âge d’or de l’animation japonaise, c’est tous les jours»|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/pixels/article/2017/07/07/masao-maruyama-producteur-pour-moi-l-age-d-or-de-l-animation-japonaise-c-est-tous-les-jours_5157428_4408996.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Le Monde]]|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=丸山正雄のアニメバカ一代記【第7回】|ناونیشان=http://anime-busience.jp/contents/128|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=アニメ ビジエンス|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221211064536/http://anime-busience.jp/contents/128|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ماریاما یەکێکە لە شارەزاترین بەرھەمھێنەرەکان لە پیشەسازی [[ئەنیمەیشن]]ی [[ژاپۆن]]، ھەروەھا دەرفەتی بۆ ئەو تاکانە کردووەتەوە کە لە خۆیاندا بوونەتە دەرھێنەری لێھاتوو.<ref name="banger52734">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=『鬼滅』『呪術』の次は『チェンソーマン』だ! ジャンプ史上最もアブないダーク・ファンタジーをアニメ化する＜MAPPA＞とは?|ناونیشان=https://www.banger.jp/anime/52734/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=BANGER!!!|بڵاوکەرەوە=ジュピターエンタテインメント株式会社|زمان=ja}}</ref> لەنێوان ئەو بەھرەمەندانەی کە وەری دەگرتن و ھەڵیبژارد بریتی بوون لە [[ساتۆشی کۆن|ساتۆشی]] کۆن، ماملۆ ھۆسۆدا، و سووناۆ کاتابۆچی. ھەروەھا دەرفەتێکی بە ماساکای یۆسا و میسۆ ئایزۆ دا بۆ دەرھێنانی لە قۆناغێکی زۆر سەرەتایی دا.<ref name="lemonde"/><ref name="banger52734"/>ھەروەھا دەرفەتێکی دا بە مامیۆرۆ ھۆسۆدا، کە بیری لە گەڕانەوەی بۆ شارۆچکەی خۆی دەکردەوە بۆ گۆڕینی پیشەی خۆی دوای ئەوەی ناچار کرا واز لە دەرھێنانی Howl's Movingھێنا لە [[ستۆدیۆکانی گێبڵی|ستۆدیۆی گیبیلی]]، دەرفەتێک بۆ دەرھێنانی یەکەم فیلمی سینەمایی دوای ئەوەی لە Toei Animation دەستی لەکار کێشایەوە.<ref name="kakaku1485094">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=「1億人の大質問!?笑ってコラえて!」2021年7月14日（水）放送内容|ناونیشان=https://kakaku.com/tv/channel=4/programID=93/episodeID=1485094/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=テレビ紹介情報|بڵاوکەرەوە=Kakaku.com|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718054713/https://kakaku.com/tv/channel=4/programID=93/episodeID=1485094/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ismedia85234">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://gendai.ismedia.jp/articles/-/85234?page=2|سەردێڕ=『サマーウォーズ』の前と後、「チーム・細田守」に起こった「決定的な変化」(2/5)|ئیش=マネー現代|بڵاوکەرەوە=[[Kodansha]]|زمان=ja|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> یویچیرۆ ھایاشی، مونیچیسا ساکای، و سۆنگوۆ پارک، کە بوون بە بەڕێوەبەری سەرەکی کۆمپانیای [[ماپا]]، و سایۆ یامامۆتۆ، پارێزەری ڕاستەوخۆی لە مەدورۆ، ھەروەھا ئەو کەسانەن کە بەھرەکانیان لەلایەن مارویاما دۆزراوەتەوە. توانای دۆزینەوەی کەسانی بەھرەمەند یارمەتی Madhouse و ماپا دا بۆ ئەنجامدانی ھەنگاوێکی گەورەدا.<ref name="banger52734"/> ماریاما میوانێکی ئاسایییە لە ئۆتاکۆن، کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە ١٥ جار بەشداری کردووە یان پشتڕاست کراوەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، لە کۆنفرانسەکەدا بە ئەندامی ستافی شەرەفمەند ناویان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Manry|یەکەم=Gia|سەردێڕ=Opening Ceremonies|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/convention/2010/opening-ceremonies|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Anime News Network|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=en}}</ref>بۆ ناساندنی بەشدارییەکەی لە پیشەسازیدا، خەڵاتی تایبەتی لە حەوتەمین ئەنیمەیشن کۆبی لە ساڵی ٢٠٠٢ ھەروەھا خەڵاتی ھاندانی لە ٢٣ھەمین خەڵاتی فوقیمۆتۆ لە ساڵی ٢٠٠٣ وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=『時をかける少女』、アニメーション神戸賞を受賞!|ناونیشان=http://www.madhouse.co.jp/news/news_2006_10.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Madhouse (company)|Madhouse]]|زمان=ja}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.madhouse.co.jp/news/news_2006_10.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 20th ANIMATION KOBE archive第7回アニメーション神戸|ناونیشان=https://www.city.kobe.lg.jp/information/project/innovation/animation/archive.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160828022256/https://www.city.kobe.lg.jp/information/project/innovation/animation/archive.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=アニメーション神戸|بڵاوکەرەوە=[[Kobe]]|زمان=ja|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=藤本賞（第30回-第21回）|ناونیشان=http://www.eibunkyo.jp/fujimoto_30.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=映画演劇文化協会|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221211064533/http://www.eibunkyo.jp/fujimoto_30.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمەیشن|ئەنیمێ و مانگا|ژیاننامە }} {{پۆلی کۆمنز|Masao Maruyama (film producer)}} [[پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] 7l6ld69njzuex22ohsc3sze0b4hooa7 0 221954 1582428 1582358 2026-05-09T12:02:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582428 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2000s decade montage3.png|وێنۆک|لە سەرەوەی چەپەوە، بە ئاراستەی کاتژمێر: ناوەندی بازرگانی جیهانی ئاگری گرتووە و پەیکەری ئازادی لە کاتی هێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ ؛ یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دا دەچێتە ناو دراوی ئەوروپی؛ پەیکەرێکی سەدام حوسێن کە لە کاتی جەنگی عێراقدا لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕووخێنرا و لە ساڵی ٢٠٠٦دا حوسێن بە تاوانی دژی مرۆڤایەتی لە سێدارە دەدرا؛ سەربازانی ئەمریکا لە کاتی شەڕی تیرۆر بەرەو هێلیکۆپتەرێکی سوپا لە ئەفغانستان ; سۆشیال میدیا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لە سەرانسەری جیهاندا بڵاودەبێتەوە؛ سەربازێکی چینی سەیری ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨ دەکات کە لە پەکین دەستی پێکردووە; گەورەترین قەیرانی ئابووری لەوەتەی خراپیی ئابووریی گەورە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕووی لە جیهان کردووە؛ تسونامییەک لە بوومەلەرزەکەی زەریای هیندی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٢٣٠ هەزار کەسی کوشت، و دەبێتە بەهێزترین بوومەلەرزە لە دوای بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٦٤ی ئەلاسکا]] '''دەیەی ٢٠٠٠''' یەکەم دەیەی ھەزارەی سێیەمە کە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەستی پێکردووە و لە کۆتا ڕۆژی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ کۆتایی ھاتووە. ئەم دەیەیە شایەتی تەشەنەسەندنی جیھانگیری بوو لە سایەی گەشەی ئینتەرنێت، کە یارمەتیدەر بوو لە باشتربوونی پەیوەندییەکان و ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان بەشەکانی جیھاندا. ھەروەھا دەستی کرد بە نیشاندانی کاریگەرییەکانی گەشەی ئابووری لەسەر ژینگە بەھۆی زیادبوونی خواست لەسەر وزە لە ھەمان کاتدا سەرچاوە تەقلیدییەکان کەم بووەوە. لە کۆتایی ئەو دەیەیەدا قەیرانی ئابووری سێبەرێکی ڕەشی خستە سەر کۆمەڵگای پێشکەوتوو و گەشەسەندووەکان کە تا ئەمڕۆش بەدەست کاریگەرییەکانیەوە دەناڵێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinness 2010 entertainment winners|ناونیشان=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140113081939/http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕامیاری و جەنگ == === هێرشی تیرۆریستی === {| class="wikitable sortable" !ڕوداوەكە !ڕێکەوت !دەوڵەت !مردن !بریندار !سەرچاوە |- |ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوول |١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |٢٩٩٦ |٦٫٠٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین٢=September 9|یەکەم٢=2011 9:31 AM CT {{!}} Last Updated:|دوایین٣=2011|سەردێڕ=Winnipegger heads to NY for 9/11 memorial {{!}} CBC News|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/winnipegger-heads-to-ny-for-9-11-memorial-1.991431|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی ئەنتراکس |١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} |٥ |١٧ | |- |بۆردومانەکانی بالی |١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}} |٢٠٤ |٢٠٩ |<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sydney Morning Herald|ناونیشان=https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |قەیرانی بارمتەگرتنی شانۆی مۆسکۆ |٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |١٣٠ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی ڕیازی ڕۆژهەڵات |١٢ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٣٩ |١٦٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Hunt for Riyadh bomb masterminds|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Riyadh bombings claim 9th American|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کازابلانکا |١٦ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|مەغریب}} |٤٥ |١٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Morocco: 9 Imprisoned for Casablanca Blasts Escape|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/04/08/world/africa/08briefs-9IMPRISONEDF_BRF.html|بڵاوکەرەوە=The New York Times|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|issn=0362-4331|زمان=en-US}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کۆمپلێکسی ئەل موهایا |٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٨ |١٢٢+ | |- |تەقینەوەکانی ئەستەمبوڵ |٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|تورکیا}} |٥٧ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی مەدرید |١١ی ئازاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ئیسپانیا}} |١٩٣ |٢٠٥٠ | |- |تاتۆ تەقاندنەوە |٢١ی نیسانی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٧ |١٤٨+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطفلة وجدان الكنيدري.. رمز للبراءة اغتاله الإرهاب في حادثة «الوشم 2004»|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/506646/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%84%D8%A9-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%86%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%C2%AB%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%85-2004%C2%BB|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی هەواڵ |٢٩ی ئایاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٢٢ . ٢٢ |٢٥ | |- |قەیرانی بارمتە قوتابخانەی بێسلان |١ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |٣٣٤ |٧٨٣+ | |- |ڕاس پێکدادان ڕوودەدات |٦ی نیسانی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٤+ |١٠٥+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بواسل الأمن يحسمون «مواجهة الرس»: مقتل 14 مفسداً والقبض على ستة ومسيرات فرح عارمة تنطلق في شوارع المحافظة حاملة الأعلام الوطنية ومحيّية بطولة قوات الأمن|ناونیشان=http://www.alriyadh.com/54167|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی لەندەن |٧ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} |٥٦ |٧٨٤ | |- |تەقینەوەکانی شەرم ئەلشێخ |٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|میسر}} |٨٨ |١٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Toll climbs in Egyptian attacks|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4709491.stm|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|زمان=en-GB}}</ref> |- |تەقینەوەکانی عەممان |٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|ئوردن}} |٦٠ |١١٥ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/crime/77-anniversary-uks-risk-terror-attack-higher-now-days-london-bombings-1817204|سەردێڕ=7/7 Anniversary: UK's Risk of Terror Attack Higher Now than Days of London Bombings'|newspaper=Yorkshire Post|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- |بۆردومانکردنی حللە ٢٠٠٧ |٦ی ئازاری ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٢٠٠+ |٢٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=25 Worst Acts of Terrorism Ever Committed|ناونیشان=https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430032025/https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی قەحتانیە |١٤ی ئابی ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٥٠٠+ |١٫٥٠٠+ |<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cave|یەکەم=Damien|دوایین٢=Glanzaug|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toll in Iraq Bombings Is Raised to More Than 500|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref> |- |هێرشەکانی مومبای |٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ |{{ئاڵا|ھیندستان}} |١٦٦ |٣٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 years on, revisiting Mumbai’s terror hours {{!}} Onmanorama|ناونیشان=https://specials.manoramaonline.com/Onmanorama/2018/mumbai-attack/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئەورووپا|ئاسیا|دەیەی ٢٠٢٠|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|2000s}} [[پۆل:دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:ساڵەکان]] [[پۆل:کات]] pcksdpgfzx5xcw8hy0tuz41nhha5pcg 0 227117 1582619 1404114 2026-05-10T08:58:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582619 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Ahu Tongariki.jpg|وێنۆک| شەش لە کۆی ١٥ مۆای ئاهو تۆنگاریکی]] '''مۆای''' ناوێکی ناوچەییە لۆ کۆمەڵێک پەیکەری زەبەلاحی بازاڵت لە [[دوورگەی زیندووبوونەوە]] کە یەکێکە لە دوورگەکانی پۆلینیزیا و لە نێوان ساڵانی ١٢٥٠ بۆ ١٥٠٠ دروستکراوە، درێژییان لە نێوان ٢ م بۆ ٩ م و تێکڕای کێشیان ١٤ تەنە و ڕەنگە هەندێکیان بگاتە ٨٠ تەن، جێگای سەرنجە کە ئەم پەیکەرانە زیاتر ئاراستەی ڕووەکەیان لە ناوەوەی دوورگەکەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/1651548/AMS_14C_age_determinations_of_Rapanui_Easter_Island_wood_sculpture_moai_kavakava_ET_48.63_from_Brussels|سەردێڕ=دیایریکردنی تەمەنی پەیکەرەکان|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214061722/https://www.academia.edu/1651548/AMS_14C_age_determinations_of_Rapanui_Easter_Island_wood_sculpture_moai_kavakava_ET_48.63_from_Brussels|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=mH0sIjAHBVY&t=2986s|سەردێڕ= نهێنییە چارەسەرنەکراوەکان: نهێنی دوورگەی جەژنی ئیستەر تاقیکردنەوەیەک بۆ ڕۆیشتن بە پەیکەرەکاندا}}</ref> تەنها سەر و مل لە پەیکەرەکانی موایەوە دیارە، بەڵام ئاگاداری کراوە بە نزیکەی هەموو پەیکەرێک دوو دەست و جەستەیەکی هەیە، وە لە پشتیان نووسراوی تێدایە کە پێدەچێت هێمای زمانێکی کۆن بێت. زۆرێک لە شوێنەوارناسان ئاماژە بەوە دەکەن کە پەیکەرەکان هێمای دەسەڵات و دەسەڵاتی ئایینی و سیاسی بوون، بەڵام ئەوان تەنها هێما نەبوون بۆ ئەو دانیشتووانەی کە دایانان و بەکاریان هێناون، بەڵکو کۆگای ڕۆحی پیرۆزن، باوەڕێک هەبوو کە کردنی بە بەردی نەخشێنراو و کەرەستەی دار لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە ڕاست لە ئایینە کۆنەکانی پۆلینیزیادا دەبێتە هۆی بارگاویکردنەوەی بە جەوهەرێکی ڕۆحی ئەفسوناوی کە پێی دەوترێت (مانا)، شوێنەوارناسان پێیان وایە ئەو پەیکەرانە نوێنەرایەتی باوباپیرانی کۆنی پۆلینیزییەکان بوون، هۆکاری پێشوازیکردن لە پەیکەری موئای بەرەو گوندەکان و بەرامبەر زەریا بۆ چاودێریکردنی خەڵک و پاسەوانیکردن بووە، بەڵام بەدەر لەو حەوت پەیکەرەی (ئاکو ئەکیڤی) ڕوویان لە زەریاکە کردووە بەمەبەستی یارمەتیدانی گەشتیاران بۆ دۆزینەوەی دوورگەکە، ئەفسانەیەک هەیە دەڵێت حەوت پیاو هەبوون چاوەڕێی هاتنی پاشاکەیان بوون. یازدە پەیکەری موای یان زیاتر لە دوورگەکە لابراون و گواستراونەتەوە بۆ شوێنەکانی جیهان، لەنێویاندا شەش لە سێزدە پەیکەری لە بەردی بازاڵت نەخشێنراون. ==پێشانگای وێنە== <gallery> پەڕگە:Moai Rano raraku.jpg|وێنۆک|پەیکەری ڕانۆ ڕاراکو پەڕگە:AhuAkivi.jpg|وێنۆک|کۆمەڵەی پەیکەری فیگەری موای پەڕگە:Ahu Tahai.jpg|وێنۆک|پەیکەرێکی نۆژەنکراوە پەڕگە:Kneeled moai Easter Island.jpg|وێنۆک|تاکە موای لەسەر ئەژنۆ لە دوورگەکە پەڕگە:EasterIsland 1772.JPG|وێنۆک|نەخشەی دوورگەی ئیستەر (ئیسلا دی سان کارلۆس) لە ساڵی ١٧٧٢ لە باکوورەوە بۆ خوارەوە کە لەلایەن گەشتە ئیسپانییەکەی ساڵی ١٧٧٢ بە فەرماندەیی فیلیپی گۆنزالێز دی هایدۆ کێشراوە. ئەسڵی لە مۆزەخانەی دەریایی شاری مەدرید </gallery> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/moai-statues/ پەیکەری مۆای لە ئیستەر ئایلەند تراڤڵ] * [https://www.terevaka.net/moai/ بنکەدراوەی مۆای لە تێرێڤاکا شوێنەوارناسی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.terevaka.net/moai/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} * [https://curlie.org//Regional/South_America/Chile/Regions/Valpara%C3%ADso/Easter_Island/Society_and_Culture/ کۆمەڵگا و کولتوری دوورگەی ئیستەر لە کورلی] {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Moai}} [[پۆل:موای]] cmcydxlcgr8wugmsl9m94g4emki6nwz 1 236378 1582467 1555392 2026-05-09T12:56:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582467 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1078067 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 بۆ http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٠١، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1555390 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250416151847/https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html بۆ https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٤٧، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582466 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls بۆ http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٥٦، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) m4tmlh69c7r20xq6vdsyl5g45g0rtaw 0 237135 1582427 1582375 2026-05-09T12:02:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582427 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|زمانی نەتەوە|زمانی فەرمی|زمانی ناوچەیی}}  '''زمانی نەتەوەیی''' [[زمان|زمانێکی]] تایبەت (یان جۆرێکی زمان یاخود [[زار|زاراوەیەکە]] ) کە ھەندێک پەیوەندی بە [[دی فاکتۆ]] یان [[دی یورێ]] لەگەڵ [[نەتەوە|نەتەوەیەکدا]] ھەیە، لە بەکارھێنانی ئەم زاراوەیەدا یەکدەنگییەکی کەم ھەیە زمانێک یان چەند زمانێک کە وەک [[زمانی دایک|زمانی یەکەم]] لە خاکی وڵاتێکدا قسەیان پێدەکرێت، دەتوانرێت بە شێوەیەکی نافەرمی ئاماژەیان پێبدرێت یان لە یاسادا وەک زمانی نیشتمانی وڵاتەکە دەستنیشان بکرێن، زمانە نەتەوەییەکان لە زیاتر لە ١٥٠ دەستووری جیھاندا باسکراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jacques Leclerc|ناونیشان=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528183121/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> سی ئێم بی بران بە ئاماژەیەکی تایبەت بە ھیندستان پێشنیاری ئەوە دەکات کە "چوار مانای تەواو جیاواز" بۆ زمانی نەتەوەیی لە سیاسەتێکدا ھەیە: <ref>Brann, C.M.B. 1994. "The National Language Question: Concepts and Terminology." ''Logos'' [University of Namibia, Windhoek] Vol 14: 125–134</ref> * "زمانی خاکی" ( ''chthonolect'', ھەندێک جار بە ''chtonolect'' <ref>Wolff, H. Ekkehard "African Languages: An Introduction Ch./Art: Language and Society p. 321 pub. Cambridge University Press 2000</ref> ناسراوە) لە گەلێکی دیاریکراو * " زمانی ناوچەیی " ( ''choralect'' ) . * "زمانی باو یان زمانی کۆمەڵایەتی" ( ''demolect'' ) کە لە سەرانسەری وڵاتێکدا بەکاردەھێنرێت * "زمانی ناوەندی" ( ''politolect'' ) کە لەلایەن حکومەتەوە بەکاردەھێنرێت و ڕەنگە بەھایەکی ڕەمزی ھەبێت. دواھەمینیان بەزۆری نازناوی [[زمانی فەرمی]] پێدەدرێت لە ھەندێک حاڵەتدا (بۆ نموونە [[فلیپین]]) چەند زمانێک وەک ''فەرمی'' دەستنیشان کراون و زمانە نیشتمانیەکان بە جیا دیاریکراون. == زمانی فەرمی بەرامبەر بە زمانە نەتەوەییەکان == "زمانی نیشتمانی" و " [[زمانی فەرمی]] " بە باشترین شێوە وەک دوو چەمک یان پۆلی یاسایی وەربگرین کە بەنزیکەیی ھەمان مانایان ھەیە و ڕەنگە ھاوکات بن، یان ڕەنگە بە مەبەست لەیەکتر جیاکرابنەوە، [[نەتەوەی بێدەوڵەت|نەتەوە بێ دەوڵەتەکان]] لە دۆخێکدا نین کە [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] یاسادانان بەکاربێنن، بەڵام زمانەکەیان ڕەنگە ئەوەندە جیاواز و پوخت بێت کە بە باشی پارێزراون بۆ بونە زمانی نەتەوەیی، لەوانەیە ھەندێک زمان بە شێوەیەکی گشتی وەک "زمانی نیشتمانی" بناسرێن، لە کاتێکدا ھەندێکی تر لە بەکارھێنان یان نووسین لە ناساندنی فەرمیدا لە کاردان. لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقادا، ھەندێک یان ھەموو زمانە ڕەسەنەکانی ئەفریقا بە شێوەیەکی فەرمی بەکاردەھێنرێن و بەرەوپێش دەبرێن یان بە ڕوونی ڕێگەیان پێدەدرێت کە پێشبخرێن (بەزۆری لە قوتابخانەکاندا دەخوێنرێنەوە و لە بڵاوکراوە گرنگەکاندا دەنووسرێن) وەک زمانی نیمچە فەرمی جا بە یاسای درێژخایەن بێت یان بە شێوەیەکی کورتخایەن، ڕێوشوێنی جێبەجێکاری (حکومی) بۆ ئەوەی زمانی قسەکردن و نووسین فەرمی بن، ڕەنگە سوود لە بەکارھێنانی حکومی یان فیدراڵی، پلەبەرزکردنەوەیەکی گەورە کە لەلایەن باجەوە پارەدار دەکرێت یان لانیکەم لێبوردەیی تەواو سەبارەت بە وانەوتنەوەیان و دانپێدانانی خاوەنکارەکان لە پەروەردەی گشتیدا ، کە لەسەر بنەمای یەکسان لەگەڵ زمانە فەرمییەکان بوەستن جگە لەوەش ڕەنگە سوود لە دانپێدانان وەربگرن وەک زمانێک کە لە خوێندنی ناچاریدا بەکاردەھێنرێت و ڕەنگە پارەی گەنجینەیی خەرج بکرێت بۆ فێرکردن یان ھاندانی گەورەکان لە فێربوونی زمانێک کە زمانێکی کەمینەیە لە بوارێکی دیاریکراودا بۆ گەڕاندنەوەی تێگەیشتنەکەی و بڵاوکردنەوەی چیرۆکە ئەخلاقییەکانی، قافیە، شیعرەکانی ، دەستەواژە، گۆرانی و میراتی ووێژەیی.. ھتد، کە یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی بەرەوپێش دەبەن (لەو شوێنانەی کە زمانەکانی دیکە دەمێننەوە) یان [[ناسیۆنالیزم|جیاوازی نەتەوەیی]] بەرەوپێش دەبەن لەو شوێنانەی کە زمانێکی دیکەی جیاواز لە زمانی ڕەسەن ڕەچاو دەکرێت. <ref>''20 Year Strategy for the Irish Language'' http://www.plean2028.ie/en/node/14{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams|یەکەم=Colin H.|سەردێڕ=English in Wales: Diversity, Conflict, and Change|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tPwYt3gVbu4C&q=monoglot%20welsh%20speakers&pg=PP1|پەڕەکان=٣٨–٤١|ساڵ=١٩٩٠|editor-last=Coupland|editor-first=Nikolas|contribution=The Anglicisation of Wales|contribution-url=https://books.google.com/books?id=tPwYt3gVbu4C&q=monoglot+welsh+speakers&pg=PA38|شوێن=Clevedon, Avon|بڵاوکەرەوە=Multilingual Matters|ژپنک=٩٧٨١٨٥٣٥٩٠٣١٣}}</ref> == زمانە نەتەوەییەکان == === ئەلبانیا === [[زمانی ئالبانی|زمانی ئەلبانی]] زمانی نیشتمانی [[ئالبانیا|ئەلبانیایە]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] زمانی نیشتمانی کۆمەڵگا یۆنانیەکانە کە زۆرینەیان لە باشوورن زمانی ئارۆمانی وەک زمانێکی نەتەوەیی کەمینەی زمانەوانی ئارۆمانی بەکاردێت، ھەروەھا زمانی ئەلبانی زمانی نیشتمانی [[کۆسۆڤۆ]] و بەشێک لە باشووری [[ئیتاڵیا]] و باشووری [[مۆنتینیگرۆ]] و باشووری [[سڕبیا|سربیایە]] و زمانێکی ھاوبەشی فەرمییە بەڵام زمانێکی نیشتمانی نییە لە [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنیای باکوور]]. === جەزائیر === زمانی عەرەبی زمانی نیشتمانییە لە [[جەزائیر]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zPz9FHXJVLUC&pg=PA10|سەردێڕ=The Report: Algeria 2008|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٢٣٣٩-٠٩-٢|پەڕە=١٠}}</ref> ھەروەھا زمانی [[زمانی ئەمازیغی|ئەمازیغی]] زمانێکی فەرمییەو لەھەمانکاتتدا [[زمانی فەڕەنسی]] ھیچ پێگەیەکی فەرمی نییە بەڵام لە بواری پەروەردە و بازرگانی و میدیادا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت. === ئەندۆرا === زمانی نیشتمانی لە [[ئەندۆرا]] بریتییە لە [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]، جگە لەوەش زمانی کەتەلۆنی زمانێکی فەرمییە لە چەندین شوێنی خاکی ئیسپانیا وەک ( [[کەتەلۆنیا]]، کۆمەڵگای ڤالێنسیا، [[دوورگەکانی بالیار|دوورگەکانی بالیاریک]] ) وە قسەی پێدەکرێت (بەبێ دانپێدانانی فەرمی یان ناوچەیی) لە ناوچەکانی سنوورییەکانی ئیسپانیا (ھێزەکانی کەتەلۆنی-ئاراگۆن ناسراو بە لا فرانجا و شارەوانی مورسیا لە... ئێل کارش )، ھەروەھا لە فەرەنسا ناوچەی ( پایرێنیس ئورینتالێس ) و لە ئیتاڵیاش لە ( ئالگێرۆ ) بوونیان ھەیە.  === ئەرمینیا === [[زمانی ئەرمەنی]] لقێکی جیایە لە بنەماڵەی زمانەوانی زمانە ھیندۆئەوروپیەکان، زمانی ئەرمەنی لە [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و ھەروەھا لە ڕەوەندی وڵاتەکەیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەی پێدەکرێت. === ئوسترالیا === ووڵاتی ئوسترالیا [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] نییە، بەڵام تاڕادەیەکی زۆر تاک زمانە و ئینگلیزی زمانی نیشتمانی ''دی فاکتۆیە،'' بەشێکی بەرچاو لە کۆچبەرانی نەوەی یەکەم و دووەم دوو زمان دەزانن بەپێی ئاماری Ethnologue ٪٨١ ی خەڵکی ئوسترالیا لە ماڵەوە بە [[زمانی ئینگلیزی]] قسەیان کردووە لەنێویاندا قسەکەرانی [[زمانی دووەم]] ، زمانەکانی دیکە کە لە ماڵەوە قسەیان پێکراوە بریتین لە چینی ٢.٩%، ئیتاڵی ١.٢%، عەرەبی ١.١%، یۆنانی ١%، ڤێتنامی ٠.٩% وە ئیسپانی ٠.٤%. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 Census QuickStats: Australia|ناونیشان=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130719130101/http://census/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش ھاتنی ئەوروپییەکان نزیکەی ٤٠٠ زمان ھەبوون کە لەلایەن [[خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا|خەڵکی ڕەسەنی ئوسترالیاوە]] قسەیان پێدەکرا، بەڵام لە ئێستادا تەنھا نزیکەی ٧٠ زمان لەو زمانانە ماونەتەوە و ئەو ڕێژەیەش مەترسی لەناوچوونیان ھەیە تەنیا ٣٠ دانەیان نەبێ کە ھێشتا قسەکەری ھەیە. === ئازەربایجان === [[زمانی ئازەربایجانی]] زمانی نەتەوەییە لە ئازەربایجان. === بەنگلادیش === {{سەرەکی|زمانەکانی بەنگلادیش}} [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] تاکە زمانی فەرمی و ''[[دی یورێ|یاسایی]]'' و ''[[دی فاکتۆ|دی فاکتۆی]]'' نیشتمانی ووڵاتی [[بەنگلادێش|بەنگلادێشھ]]، کە دامەزراندنی وەک زمانێکی نەتەوەیی یەکێک بوو لە ھۆکارە سەرەکییەکانی سەربەخۆیی بەنگلادیش. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oldenburg|یەکەم=Philip|ڕێکەوت=ئابی ١٩٨٥|سەردێڕ="A Place Insufficiently Imagined": Language, Belief, and the Pakistan Crisis of 1971|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0021911800094237/type/journal_article|journal=The Journal of Asian Studies|زمان=en|بەرگ=٤٤|issue=4|پەڕەکان=٧١١–٧٣٣|doi=10.2307/2056443|issn=0021-9118|jstor=2056443}}</ref> === بۆسنە و ھێرزۆگۆڤینا === [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا]] ''بە شێوەی یاسایی'' سێ زمانی نیشتمانیان ھەیە کە [[زمانی بۆسنی|بۆسنی]] ، [[زمانی کرواتی|کرواتی]] و [[زمانی سربی|سربیە]] و ''سەر بە یەک بنەماڵەی'' زمانن کە سربو-کرواتی و بە فەرمی لە ژێر سێ ناودا پێناسە کراوە و ھاوتایە لەگەڵ نەتەوە پێکھێنەرەکانی ووڵاتەکەدا، ئەلفوبێی لاتینی و سیریلیک ھەردووکیان پێگەی فەرمی و یەکسانیان ھەیە بۆ نووسینی زمانەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Amendments XXVII-LIV to the Constitution of the Federation of Bosnia and Herzegovina|ناونیشان=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/laws-of-bih/pdf/001%20-%20Constitutions/FBH/HR%20DECISION%20AMENDING%20THE%20CONSTITUTION%20OF%20THE%20FBH%20149-02.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[High Representative for Bosnia and Herzegovina]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Amendments LXXI-XCII to the Constitution of Republika Srpska|ناونیشان=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/laws-of-bih/pdf/001%20-%20Constitutions/RS/HR%20DECISION%20AMENDING%20THE%20CONSTITUTION%20OF%20RS%20150-02.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[High Representative for Bosnia and Herzegovina]]}}</ref> === بولگاریا === [[زمانی بولگاری]] تاکە زمانی فەرمییە لە ووڵاتی [[بولگاریا]]. <ref>[https://www.parliament.bg/en/const Constitution of the Republic Bulgaria, article 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819054232/https://www.parliament.bg/en/const |date=١٩ی ئابی ٢٠١٩ }}</ref> === کەنەدا === {{سەرەکی|دووانە زمانی لە کەنەدا|زمانەکانی کەنەدا}} زمانە فەرمییەکانی [[کەنەدا]] لە دوای یاسای زمانە فەرمییەکانی ساڵی ١٩٦٩ ەوە بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ( ئینگلیزی کەنەدی ) و [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] ( فەرەنسی کەنەدی )، بەپێی بۆچونەکان زیاد لە زمانێک "نەتەوە" پێکدەھێنێت، ئەم دوو زمانە دەتوانرێت بە دوو زمانی نەتەوەیی یەکسان لە نەتەوەکانی کەنەدا، یان زمانی نەتەوەیی دوو نەتەوە لە ناو یەک ویلایەتدا ھەژمار بکرێن، ئینگلیزی کەنەدی و فەرەنسی کەنەدی . ناسیۆنالیستە کیوبیکەکان زمانی فەرەنسی کیوبیک بە زمانی نەتەوەی کیوبیک دەزانن و زمانی فەرمی ئەو پارێزگایەیە ( کەمینەیەکی دانپێدانراو لە [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] و [[مانیتۆبا]] و [[نیوفاندلەند و لابرادۆر|نیوفاوندلاند و لابرادۆر]] )، فەرەنسی ئەکادیی ، زمانی نیشتمانی ئەکادیییەکانە و فەرمیە لە [[ھەرێمی نیو برانزویک|نیو بروانزویک]] ( کەمینەیەکی دانپێدانراوە لە [[کێبێک|کیوبیک]] و [[نۆڤا سکۆشیا|نۆڤا سکۆتیا]] و [[دوورگەی پرینس ئێدوارد|دوورگەی شازادە ئێدوارد]] )، زاراوە ئینگلیزییەکانی نیوفاوندلاند جیاوازییەکی بەرچاویان لەگەڵ زاراوە ئینگلیزییەکانی دیکەی کەنەدیدا ھەیە. === چین === لە تەواوی کۆماری [[چین]] چەندین جۆر زمانی جیاواز بوونی ھەیە و خەڵکی بە یەکێک لە جۆرەکانی چینی قسە دەکەن، لە سەردەمی بنەماڵە ئیمپراتۆرییەکاندا، زمانی قسەکردنی پایتەخت وەک زمانی قسەکردنی فەرمی کاری دەکرد و لە سەرانسەری وڵاتدا لەلایەن بەرپرسانی حکومەتەوە بەکاردەھێنرا کە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یەکتردا بەکاریان دەھێنا، ئەو زاراوانەی کە بۆ ئەم مەبەستە لە سەردەمە جیاوازەکاندا بەکارھێنراون بریتی بوون لە زاراوەی شیان و [[لوۆیانگ]] و [[نانجینگ]] و [[پەکین]] و پایتەختە مێژووییەکانی دیکە. === کرواتیا === زمانی [[زمانی کرواتی|کرواتی]] زمانی فەرمی کرواتیایە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Croatian declared official language 174 years ago|ناونیشان=https://www.croatiaweek.com/croatian-declared-official-language-174-years-ago/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Croatiaweek}}</ref> "زمانی کرواتی و ڕێنووسی لاتینی لە کۆماری کرواتیا بە شێوەیەکی فەرمی بەکاردەھێنرێت" کە لە مادەی ١٢ی دەستووری کرواتیادا تۆمارکراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Croatia 1991 (rev. 2010)|ناونیشان=https://www.constituteproject.org/constitution/Croatia_2010?lang=en}}</ref> === کۆماری چیک === زمانی [[زمانی چیکی|چیکی]] زمانی نەتەوەییە لە کۆماری چیک. === ئەسیوپیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەسیوپیا}} زمانی ئەمھەری زمانی نیشتمانی بوو لە ئیمپراتۆریەتی ئەسیوپیا، وڵاتەکە لانیکەم لە ٨٠ نەتەوەی جیاواز پێکھاتووە و خەڵکەکەی بە گشتی زیاتر لە ٨٠ زمانی جیاواز قسە دەکەن، [[زمانی ئەمھەری]] و [[زمانی ئۆرۆمۆ|ئۆرۆمۆ]] و [[زمانی تیگرینیا|تیگرینیا]] و [[زمانی سۆمالی|سۆمالی]] و [[زمانی عەفەر|عەفەر]] زمانە فەرمییەکانی ئەسیوپیان، بەڵام دادگاکان، و یاساکان تەنھا بە زمانی ئەمھەری کاردەکەن و دەستووری وڵاتەکە بە زمانی ئەمھەری بە پلەی فەرمی نووسراوەتەوە، وە بە شێوەیەکی ئاسایی زمانی ئەمھەری بۆ دەرکردنی مۆڵەتی شۆفێری و ڕاپۆرتکردنی داھاتی باج بەکاردەھێنرێت، ئەمەش وایکردووە زمانی نیشتمانی نەبێت بەڵکو زمانی فەرمی حکومەت بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shaban|یەکەم=Abdurahman|سەردێڕ=One to five: Ethiopia gets four new federal working languages|ناونیشان=https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages//|agency=Africa News|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201215231030/https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages//|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === فینلاند === {{سەرەکی|زمانەکانی فینلاند}} لە [[فینلاند]] دوو زمانی نیشتمانی ھەیە: [[زمانی فینلاندی|زمانی فینلەندی]] و [[زمانی سوێدی|زمانی سویدی]]، دەستووری فینلاند مافی بەکارھێنانی زمانی فینلەندی و سویدی لە دادگا و دامەزراوەکانی دیکەی دەوڵەتدا مسۆگەر کردووە،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Finland – Constitution|ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/fi00000_.html}}, Section 17. [http://www.servat.unibe.ch/icl/ International Constitutional Law] website.</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FINLEX ® – Ajantasainen lainsäädäntö: 11.6.1999/731|ناونیشان=http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120423074406/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای جیاوازی زۆر لە ژمارەی بەکارھێنەران، زمانی سویدی بە فەرمی وەک زمانێکی کەمینە پۆلێن نەکراوە بەڵکو یەکسانە بە زمانی فینلاندی، ھەردوو زمانی نیشتمانی بابەتی ناچارین لە قوتابخانەدا (جگە لە منداڵانی خاوەن زمانی سێیەم وەک زمانی دایک) و تاقیکردنەوەی زمان مەرجی پێشوەختەیە بۆ فەرمانگە حکومییەکان کە بڕوانامەی زانکۆییان پێویستە، ھەروەھا دەستوور مافی پاراستن و پەرەپێدانی زمانەکانیان بە گەلانی سامی و ڕۆمایی داوە: سامیەکان بەپێی یاساکانی دیکە مافی بەشێکیان ھەیە زمانی سامی لە بارودۆخی فەرمیدا بەکاربھێنن. <ref>[http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf Decree on the Sami Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927143100/http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} FINLEX. Access date: 3 July.</ref> === فەرەنسا === زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] تاکە زمانی فەرمی ووڵاتی [[فەڕەنسا|فەرەنسایە]] بەپێی مادەی دووەمی دەستووری کۆماری فەرەنسا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Legifrance - Le service public de l'accés au droit|ناونیشان=http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئەڵمانیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەڵمانیا}} زمانی [[زمانی فەرمی|فەرمی]] ووڵاتی [[ئەڵمانیا]] بریتییە لە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، کە زیاتر لە ٩٥٪ی دانیشتوانی ووڵاتەکە وەک زمانی یەکەم قسەی پێدەکەن. <ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC Education|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/germany.shtml}}</ref> === ھایتی === {{سەرەکی|زمانەکانی ھایتی}} زمانە فەرمییەکانی ھایتی بریتین لە کرییۆلی ھایتی و [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]، لە کاتێکدا زمانی فەرەنسی ئەو زمانەیە کە لە میدیا و حکومەت و پەروەردەدا بەکاردەھێنرێت و بە ڕێژەی ٩٠-٩٥%ی ووڵاتەکە بە زمانی کرییۆلی ھایتی وەک زمانی ڕەسەن قسە دەکەن لە کاتێکدا زمانی فەرەنسی لە قوتابخانە فێردەبن. === ئایسلەند === {{سەرەکی|زمانەکانی ئایسلەند}} [[زمانی ئایسلەندی]] زمانی فەرمیە لە [[ئایسلەند|ئایسلەند،]] زمانی ئایسلەندی ئەو زمانەیە کە لە میدیا و حکومەت و پەروەردەدا بەکاردێت و ٩٨٪ی خەڵکی ووڵاتەکە لە ماڵەوە بە ئایسلەندی قسە دەکەن. === ھیندستان === {{سەرەکی|زمانەکانی ھیندستان}} زمانێکی نیشتمانی لە ووڵاتی ھیندستان نییە بەو پێیەی لە ووڵاتەکەدا زیاتر لە ٧٨٠ زمان و زیاتر لە ١٩ ھەزار زاراوە بوونیان ھەیە.<ref name="TH20100125">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/national/Hindi-not-a-national-language-Court/article16839525.ece|سەردێڕ=Hindi, is not the national language of India: Court|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=The Hindu|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئەوانی تر=PTI|زمان=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[حکومەتی هیندستان|حکومەتی یەکێتی]] زمانی [[زمانی ھیندی|ھیندی]] و ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بەکاردەھێنێت بۆ ڕێوشوێنی پەرلەمانی و دەقی یاسا نیشتمانییەکان و پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی ناوەند و [[حکومەتەکانی ویلایەتی هیندستان|حکومەتەکانی ویلایەتەکان]] بە زمانی ھیندی لەگەڵ ویلایەتەکانی ناوچەی A و ناوچەی B بە زمانی ئینگلیزی لەگەڵ ویلایەتەکانی ھەرێمی C، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Language Rules, 1976|ناونیشان=https://rajbhasha.gov.in/en/official-language-rules-1976|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> حکومەتەکانی ویلایەتەکان لە پەیوەندییە فەرمییەکاندا زمانی زگماکی خۆیان بەکاردەھێنن <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONSTITUTIONAL PROVISIONS {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|ناونیشان=http://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=rajbhasha.nic.in}}</ref> دەتوانن یەکێک یان زیاتر لەو ٢٢ زمانە وەربگرن کە لە خشتەی ھەشتەمی [[دەستووری هیندستان|دەستووری ھیندستاندا]] ھاتووە کە ئەمانەن: [[زمانی ئاسامی|ئاسامی]] ، [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] ، [[زمانی بۆدۆ|بۆدۆ]] ، [[زمانی دۆگری|دۆگری]] ، [[زمانی گوجەراتی|گوجەراتی]] ، [[زمانی ھیندی|ھیندی]] ، [[زمانی کانادا|کانادا]] ، [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] ، کۆنکانی ، [[زمانی مایسیلی|مایسیلی]] ، [[مالەیالم|مالایالم]] ، ماراتی ، میتی [[زمانی نیپاڵی|، نیپاڵی]] ، [[زمانی ئۆدیا|ئۆدیا]] ، [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] و [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]] و سانتالی و [[زمانی سیندی|سندی]] و [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] وە [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]. [[دادگای باڵای هیندستان|دادگای باڵای]] ھیندستان ئینگلیزی وەک تاکە زمانی فەرمی خۆی بەکاردەھێنێت؛ دادگا باڵاکان لە ھەندێک ویلایەتدا جگە لە زمانی ئینگلیزی زمانەکانی دیکە بەکاردەھێنن کە لە ویلایەتەکەدا قسەیان پێدەکرێت <ref name="IndiaConstitutionBody">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٩|سەردێڕ=The Constitution of India|ناونیشان=http://india.gov.in/sites/upload_files/npi/files/coi_part_full.pdf|بڵاوکەرەوە=National Portal}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە حکومەتی ھیندستان پێگەی [[زمانەکانی هیندستان|زمانی کلاسیکی]] بە زمانەکانی دێرین و تایبەتمەندییەکی زۆرەوە بەخشی تا ساڵی ٢٠٢١ شەش زمان: [[زمانی تامیلی|تامیل]] ، [[زمانی کانادا|کانادا]] ، [[مالەیالم|مالایالم]] ، [[زمانی ئۆدیا|ئۆدیا]] ، [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] وەک زمانی کلاسیک ناسێنراون. === ئیندۆنیزیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیندۆنیزیا}} زمانی فەرمی و نیشتمانی ئیندۆنیزیا بریتییە لە [[زمانی ئیندۆنیزی|ئیندۆنیزی]]، لە ئیندۆنیزیا زیاتر لە ٧٠٠ زمانی زیندوو بوونی ھەیە، بەمەش دەبێتە دووەم ووڵاتی ھەمەچەشنی زمانەوانی لە دوای پاپوا نیوگینیا<ref name="SIL">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=What countries have the most languages?|ناونیشان=https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820110531/https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=SIL International|زمان=en}}</ref> بەڵام ئەم ٧٠٠+ زمانە [[لیستی ئەو زمانانەی کە پێگەی فەرمییان نییە|بێ پێگەی فەرمین]] و ھەندێکیان لە مەترسی لەناوچووندان گەورەترین زمانی ناوخۆیی قسەکردن زمانی [[زمانی جاوایی|جاواییە]]. === ئێران === {{سەرەکی|زمانەکانی ئێران}} فارسی (یان پارسی) وەک زمانی نەتەوەیی ئێران ناسێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persian|ناونیشان=http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170923082042/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=UCLA Language Materials Project}}</ref> === ئیرلەند === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیرلەند}} [[زمانی ئیری]] لە [[دەستووری ئێرلەندا]] وەک زمانی نەتەوەیی و یەکەم زمانی فەرمی ئیرلەند دانپێدانراوە، زمانی ئینگلیزیش وەک زمانی فەرمی دووەم ناسێنراوە. <ref>Article 8, [http://www.taoiseach.gov.ie/eng/Publications/Publications_Archive/Publications_2012/Bunreacht_na_hÉireann-Aug2012.pdf Bunreacht na hÉireann].</ref> === ئیسرائیل === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیسرائیل}} [[زمانی عیبری]] لەگەڵ پەسەندکردنی پڕۆژە یاسای نەتەوە دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٨ بووە زمانی نەتەوەیی و تاکە زمانی فەرمی ئیسرائیل، [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] وەک زمانێکی ھاوبەشی فەرمی ھەڵوەشایەوە و وەک زمانێک ناسێندرا کە "پێگەی تایبەت"ی ھەیە کە لە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا بەکاردەھێنرێت. === ئیتاڵیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیتاڵیا}} [[زمانی ئیتالی]] زمانی فەرمی [[دی یورێ|یاسایی]] و [[دی فاکتۆ|دی فاکتۆیە]] لە [[ئیتاڵیا]] <ref>[[ethnologue:ita/***EDITION***|Italian language]]. ethnologue.com</ref> ھەروەھا بە ھۆکاری مێژوویی و کولتووری زمانی [[زمانی ئیتالی|ئیتالی]] بە زمانی نەتەوەیی ناودەبرێت، چونکە لە سەدەی ١٥ھەمینەوە [[زمانی ئیتالی]] بووەتە زمانێک کە لە [[دادگا (شاهانە)|دادگاکانی]] نزیکەی ھەموو دەوڵەتەکانی [[ئیتاڵیا]] و بە گشتی لە ناو [[ئیتاڵی|ئیتاڵییە]] خوێندەوارەکاندا (زانا، نووسەر، شاعیر، فەیلەسوف ، ئاوازدانەران و ھونەرمەندان) بەکاردێت کە بەشدارییان کردووە لەوەی کە لە ئێستادا [[کولتوری ئیتالیا|کولتوری ئیتاڵیایە]] <ref>[http://www.accademiadellacrusca.it/it/lingua-italiana/consulenza-linguistica/domande-risposte/lingua-nazionale-ragioni-fiorentino Lingua nazionale: le ragioni del fiorentino]. accademiadellacrusca.it</ref> جگە لەوەش زۆرجار زمانی ئیتاڵی زمانێکی فەرمی دەوڵەتە جیاوازەکانی ئیتالیا بووە پێش یەکگرتن، ھێواش ھێواش جێگەی لاتینی گرتەوە، تەنانەت کاتێک لەلایەن زلھێزە بیانییەکانەوە حوکمڕانی دەکرا (وەک ئیسپانییەکان لە [[شانشینی ناپۆلی]] ، یان نەمساییەکان لە [[شانشینی لۆمباردی-ڤێنتیا]] ). <ref>Bruno Migliorini, (1960). Storia della lingua italiana. 1st ed. Italy: Sansoni.</ref> === کینیا === {{سەرەکی|زمانەکانی کینیا}} لە کاتێکدا زمانی ئینگلیزی و [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]] زمانی فەرمین، بەڵام زمانی سەواحیلی وەک زمانی نەتەوەیی پێگەیەکی تایبەتی ھەیە و ھیچ کام لە زمانە گەورەکانی ووڵات وەک ( گیکویوو، لۆو، کامبا، کالێنجین.. ھتد )<ref>[http://katiba.mobi/ Constitution of Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517144543/http://katiba.mobi/ |date=١٧ی ئایاری ٢٠١٤ }} Accessed 2010-10-28.</ref>بەکار نایەن لە دامو دەزگا حکومییەکانی کینیادا. === لوبنان === لە [[لوبنان]] [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] زمانی "نەتەوەیی فەرمیە" <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ=ICL - Lebanon - Constitution|ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/le00000_.html}}</ref> [[عەرەبی ستانداردی مۆدێرن]] بۆ مەبەستی فەرمی بەکاردێت، لە کاتێکدا زمانی ڕۆژانەی قسەکردن [[عەرەبی لوبنانی|عەرەبی لوبنانییە]] و [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزیش]] لە لوبناندا بڵاوبوونەتەوە. === لۆکسمبۆرگ === {{سەرەکی|زمانەکانی لۆکسمبۆرگ}} لۆکسمبۆرگ سێ زمانی فەرمی بەکاردەھێنێت: [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]]، فەرەنسی و ئەڵمانی، پێشتر زمانی لۆکسمبۆرگی ھیچ پێگەیەکی فەرمی نەبوو، بەڵام دوای پێداچوونەوە بە دەستوور یاسایەک لە ٢٤ی شوباتی ١٩٨٤ دەرچوو و زمانی لۆکسمبۆرگی کردە زمانی نیشتمانی ووڵاتەکە، جگە لەوەش ئەم یاسایە سێ زمانی لە لۆکسمبۆرگ (لۆکسمبۆرگی، فەرەنسی و ئەڵمانی)ی وەک زمانی ئیداری ناساند. === مالیزیا === {{سەرەکی|زمانەکانی مالیزیا}} [[زمانی مالایی]] زمانی نیشتمانی [[مالیزیا|مالیزیایە]] بەپێی [[دەستووری مالیزیا|مادەی ١٥٢(١)]] ی دەستووری فیدراڵی مالیزیا. === مالدیڤ === [[زمانی مالدیڤی|دیڤەھی]] زمانی نیشتمانی ووڵاتی [[ماڵدیڤ|ماڵدیڤە]] بەپێی دەستووری ماڵدیڤ. === ماڵتا === [[زمانی ماڵتی]] زمانی نیشتمانی ماڵتایە ھەروەھا زمانی فەرمی دوورگەکەیە لەگەڵ [[زمانی ئینگلیزی]]، بەڵام تەنھا زمانی ماڵتی لە بەشی یەکەمی یاساکانی ماڵتادا وەک "نیشتیمانی" ناسراوە. === نامیبیا === {{سەرەکی|زمانەکانی نامیبیا}} ھەرچەندە ئینگلیزی تاکە زمانی فەرمی سەرتاسەری وڵاتە لە [[نامیبیا]] بەڵام ٢٠ ''زمانی نیشتمانیش'' بوونی ھەیە ، کە ھەریەکەیان کەم تا زۆر لەلایەن بەشێکی بەرچاوی دانیشتووانەوە قسەیان پێدەکرێت و بە میراتی کولتووری نامیبیا دادەنرێت، ھەموو زمانە نەتەوەییەکان مافی زمانێکی کەمینەیان ھەیە و تەنانەت ڕەنگە لە ھەندێک ناوچەدا وەک ''لینگوا فرانکا'' بەکاربێت، لە ناو زمانە نیشتمانییەکانی نامیبیادا ئەڵمانی، [[ئەفریقایی]] ، [[ئۆشیوامبۆ]] ، [[زمانی هێرێرۆ|ئۆتجیھێرۆ]] ، [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی هیمبا|ھیمبا]] ، [[زمانی نما|ناما]] ، [[سان (خەڵک)|سان]] ، [[خەڵکی کاڤانگۆ|کاڤانگۆ]] و دامارا قسەیان پێ دەکرێت.  === نیپاڵ === {{سەرەکی|زمانەکانی نیپال}} [[زمانی نیپاڵی]] زمانی فەرمییە لە حکومەتی فیدراڵی لە نیپاڵ زیاتر لە ١٢٣ زمان قسەیان پێدەکرێت، کە ھەموویان پێگەی دەستوورییان پێدراوە وەک {{Lang|ne|rāṣṭrabhāṣā}} ( {{Lang|ne|राष्ट्रभाषा}} )، بە فەرمی وەرگێڕدراوە بۆ 'زمانەکانی نەتەوە' (وشەی {{Lang|ne|rāṣṭrabhāṣā}} ھەروەھا بە سادەیی بە واتای 'زمانی نەتەوەیی' دێت). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution of Nepal|ناونیشان=https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Nepal Law Commission|بڵاوکەرەوە=Nepal Law Commission}}</ref> ھەندێک لە زمانەکان بریتین لە: [[زمانی نەوار|نیپاڵ باسا]]، [[زمانی تامانگ|تامانگ]]، [[زمانی شێرپا|شێرپا]]، [[زمانەکانی ڕای|ڕای]]، [[زمانی ماگار|ماگار]], [[گورونگ]]، [[زمانی مایتلی|مایتلی]]، [[زمانی ئاوادی|ئاوادی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی لیمبو|لیمبو]]، بۆجپوری، ھتد. === ھۆڵەندا === زمانی ھۆڵەندی زمانی فەرمی ھۆڵەندایە و لەھەمانکاتدا لە پارێزگای فریسلان بە [[زمانی فریزی ڕۆژئاوا|زمانی فریسی]] قسە دەکەن کە وەک دووەم زمانی فەرمی لەوێ ناسراوە. === نیوزلاند === لە کاتێکدا دانیشتوانی [[نیوزیلاند|نیوزلاند]] بە زۆری بە ئینگلیزی قسە دەکەن، زمانی خەڵکی ڕەسەنی پۆلینیزیا [[زمانی ماوری|زمانی ماورییە]] ، ھەردوو زمانەکە پێگەی فەرمییان لە وڵاتەکەدا ھەیە لەگەڵ زمانی ئیشارەتی نیوزلاندی کە یەکێکە لەو [[زمانی ئاماژە|زمانە ئیشارەتانەی]] کە لە جیھاندا پێگەیەکی لەو شێوەیەی ھەیە. === نەیجیریا === {{سەرەکی|زمانەکانی نەیجیریا}} جگە لە ئینگلیزی ( ئینگلیزی ستانداردی نەیجیریا )، نەیجیریا بە سێ زمانی 'زۆرینە'، یان نیشتمانی دەناسرێت کە ئەمانەن: [[زمانی ھەوسە|ھەوسە]] و [[زمانی ئیگبۆ|ئیگبۆ]] و [[زمانی یۆروبا|یۆروبا]] کە ھەریەکەیان نزیکەی ٢٠ ملیۆن قسەکەر یان زیاتریان ھەیە. <ref>Article 55, [http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm Constitution of the Federal Republic of Nigeria : 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115010604/http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm |date=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}.</ref> === پاکستان === {{سەرەکی|زمانەکانی پاکستان}} لە مادەی ٢٥١(١)ی [[دەستووری پاکستان|دەستووری ساڵی ١٩٧٣ی پاکستان]] کە بە ناوی ''زمانی نیشتمانییە'' ، دیاری دەکات: "زمانی نیشتمانی ووڵاتی [[پاکستان]] بریتییە لە[[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، وە ڕێکخستن دەکرێت بۆ بەکارھێنانی بۆ مەبەستی فەرمی و مەبەستی دیکە لە ماوەی پانزە ساڵدا لە ڕۆژی دەستپێکردنیەوە." ھەرچەندە زمانی ئوردوو وەک زمانێکی فەرمی ناسێنراوە بەڵام تا ئێستا ھەموو بەڵگەنامە و یاسا و فەرمانە یاساییەکان و تۆمارە فەرمییەکانی دیکەی حکومەت بە [[ئینگلیزی پاکستانی|زمانی ئینگلیزی پاکستانی]] نووسراون وە زۆربەی فێرکارییەکانی خوێندنی باڵا بە زمانی ئینگلیزییە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Constitution of the Islamic Republic of Pakistan|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ١٩٧٣|ناونیشان=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/|chapter=PART XII (contd); Miscellaneous; Chapter 4. General|chapter-url=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180907231721/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[دەسەڵاتی زمانی نیشتمانی]] ڕێکخراوێکە بۆ ڕێکخستنی پەرەپێدانی زمانی ئوردوو کە لە ساڵی ١٩٧٩ەوە دامەزراوە. === فلیپین === {{سەرەکی|زمانەکانی فلیپین}} فلیپینی زمانی نیشتمانی [[فلیپین|فلیپینە]]، دەستووری ئێستای ساڵی ١٩٨٧ زمانی فلیپینی، کە لەسەر بنەمای تاگالۆگ دامەزراوە لەگەڵ وەرگرتنی زاراوە لە ھەموو [[زمانەکانی فلیپین|زمانە دانپێدانراوەکانی فلیپین]] وەک زمانی نیشتمانی دەستنیشان کرد ھەروەھا ھەردوو زمانی فلیپینی و ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بۆ مەبەستی پەیوەندیکردن و فێرکردن دەستنیشانکردووە، ھەروەھا زمانە ناوچەییەکانی وەک زمانی فەرمی یارمەتیدەر لە ناوچەکاندا دەستنیشانکرد بۆ ئەوەی وەک میدیای یارمەتیدەری فێرکردن لەوێدا بەکاربێن. زیاتر لە ١٧٠ زمان لە [[فلیپین]] قسەیان پێدەکرێت و نزیکەی ھەموویان سەر بە ژێر گروپی فلیپینی بنەماڵەی زمانەکانی ئاستۆنیسانە، لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٢ [[لا یونیون]] بووە یەکەم پارێزگا لە مێژووی فلیپین کە فەرمانێکی دەرکرد کە زمانێکی ناوخۆیی [[زمانی ئیلۆکانۆ|ئیلۆکانۆی]] وەک [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] ڕاگەیاند، ئەم ھەنگاوە ئامانجی پاراستن و بوژاندنەوەی بەکارھێنانی زمانی ئیلۆکانۆیە لە کاروباری جۆراوجۆری حکومەت و مەدەنی لەناو پارێزگاکەدا. <ref name="launionofficiallanguage">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.philstar.com/nation/article.aspx?publicationsubcategoryid=67&articleid=850366|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012035232/http://www.philstar.com/nation/article.aspx?publicationsubcategoryid=67&articleid=850366|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Iloko La Union's official language|ئیش=[[The Philippine Star]]|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|دوایین=Elias, Jun}}</ref> زمانی ئیشارەتی فلیپینی وەک "زمانی ئیشارەتی نیشتمانی نابیستەکانی فلیپینی" و ھەروەھا زمانی ئیشارەتی فەرمی بۆ مامەڵەکانی حکومەتی فلیپین دەستنیشان کراوە. === پۆڵەندا === لە مادەی ٢٧ی دەستووردا ھاتووە: " زمانی پۆڵەندی دەبێت زمانی فەرمی بێ لە کۆماری پۆڵەندا". <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Poland|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ١٩٩٧|ناونیشان=http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> === پورتوگال === زمانی پورتوگالی تاکە زمانی فەرمیە لە [[پورتوگال]]. === ڕۆمانیا === زمانی [[زمانی فەرمی|فەرمی]] و نیشتمانی [[ڕۆمانیا]] بریتییە لە [[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]. === ڕووسیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ڕووسیا}} [[زمانی ڕووسی]] تاکە زمانی نیشتمانیە لە [[ڕووسیا]] و پێگەی فەرمی فیدراڵی ھەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ٢٧ زمانی دیکە لە ھەرێمە فیدڕالییەکانی ڕووسیادا بە فەرمی ڕێگەپێدراون. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Joan F. Chevalier|ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/43669126|journal=Russian Language Journal / Русский Язык|بڵاوکەرەوە=Russian Language Journal|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٢٥–٣٦|jstor=43669126}}</ref> === سربیا === {{سەرەکی|زمانەکانی سربیا}} [[زمانی سربی]] (جۆرێک لە زمانی سربۆ-کرواتی ) زمانی نیشتمانی [[سڕبیا|سربیایە]]، کە بە ڕێنووسی سیریلیک دەنووسرێت{{ژێدەر پێویستە|reason=Serbian is designated as the [[official language]] in legislation and the [[Constitution of Serbia]]. Maybe there are sources on de facto status of national language.}} لەھەمانکاتدا ١٥ [[زمانە کەمینەکانی سربیا|زمانی کەمینە]] بوونیان ھەیە.  === سینگاپوور === {{سەرەکی|زمانەکانی سینگاپوور}} [[سینگاپوور]] چوار زمانی فەرمی ھەیە: [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] (جۆری ئینگلیزی سینگاپووری )، [[چینی ستاندارد|چینی]] (جۆری ماندارینی سینگاپووری )، [[زمانی مالایی|مالایی]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]] ھەرچەندە زمانی ئینگلیزی زمانی سەرەکی بازرگانی و حکومەت و پەروەردەیە، بەڵام زمانی مالایی وەک زمانی نیشتمانی دەستنیشان کراوە ئەمەش بەھۆی ناساندنی نەتەوەی [[مەلایەکان لە سەنگافورە|مالاییەکان]] (بە نزیکەیی ١٤%ی دانیشتووان) وەک [[گەلانی ڕەسەن|گەلی ڕەسەنی]] سینگاپوور. === سلۆڤاکیا === [[زمانی سلۆڤاکی]] زمانی نەتەوەیی سلۆڤاکیایە. === سلۆڤینیا === {{سەرەکی|زمانەکانی سلۆڤینیا}} [[زمانی سلۆڤێنی|زمانی سلۆڤینی]] زمانی نیشتمانی [[سلۆڤێنیا|سلۆڤینیایە]]و ھەروەھا ٦ [[زمانەکانی سلۆڤینیا|زمانی کەمینەش]] بوونیان ھەیە.  === ئەفریقای باشوور === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەفریقای باشوور}} [[ئەفریقای باشوور]] ١١ [[زمانی فەرمی]] ھەیە، ئەوانیش [[ئەفریقایی]] ، ئینگلیزی ، ئیسیندەبێلی ، سێپێدی ، سێسۆتۆ ، سیسواتی ، سێتسوانا ، شیتسۆنگا ، تسیڤێندا ، [[زمانی کۆسا|ئیسکۆسا]] و [[زمانی زوولوو|ئیسزوولوو]]. دەستووری ئەفریقای باشوور زیاتر بە ڕوونی پشتگیری لە پێشخستنی زمانە ڕەسەنەکانی [[خوی|خویی]] ، ناما و [[زمانەکانی خویسان|سان]] دەکات؛ زمانی ئیشارەت ؛ زمانە کۆمەڵایەتییەکان وەک [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، [[زمانی گوجەراتی|گوجەراتی]]، [[زمانی ھیندی|ھیندی]]، [[زمانی پورتوگالی|پۆرتوگالی]]، [[زمانی تامیلی|تامیلی]]، [[زمانی تێلووگوو|تیلەوگوو]]، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، وە زمانەکانی بەکارھێنراو بۆ مەبەستی ئایینی وەک [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]], [[زمانی عیبری|عیبری]], [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 1: Founding Provisions|ناونیشان=http://www.gov.za/documents/constitution/chapter-1-founding-provisions|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.gov.za}}</ref> === ئیسپانیا === [[ئیسپانیا]] یەک زمانی دەستووری نیشتمانی ھەیە ئەویش [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] یان کاستیلیانە، بەڵام چوار زمانی دیکە ھەن کە لە ھەندێک ناوچەدا ھاوبەشی فەرمین لەوانە: [[زمانی گالیسی]] لە [[گالیسیا]]، [[زمانی باسکی|باسکی]] لە [[ھەرێمی باسک|ئیوسکادی]] و بەشێک لە [[ناڤارێ|ناڤار]]، [[زمانی کەتەلۆنی]] لە [[کەتەلۆنیا]]، [[دوورگەکانی بالیار|دوورگەکانی بالیاریک]] و [[ڤالێنسیا]] (وەک [[زمانی ڤالێنسیا|ڤالێنسیایی]] ) وە [[زاراوەی ئارانی|ئارانی]] لە [[ڤال دی ئاران]]. === سریلانکا === [[زمانی سینھالی]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]] زمانی نیشتمانی ووڵاتی سریلانکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=What Languages Are Spoken In Sri Lanka?|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sri-lanka.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}</ref> === سویسرا === [[پەڕگە:Logo_der_Schweizerischen_Eidgenossenschaft.svg|وێنۆک| لۆگۆی ئیدارەی فیدراڵی [[سویس|سویسرا]]، بە چوار زمانی نیشتمانی سویسرایی.]] {{سەرەکی|زمانەکانی سویسرا}} [[سویس|سویسرا]] چوار زمانی نیشتمانی ھەیە: [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] ، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] ، [[زمانی ئیتالی|ئیتاڵی]] و [[زمانی ڕۆمانش|ڕۆمانش]] ، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Federal Constitution of the Swiss Confederation, article 4|ناونیشان=http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141023100747/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ھەموویان پێگەی فەرمییان ھەیە لەسەر ئاستی نیشتمانی لەناو [[ئیدارەی فیدراڵی سویسرا|ئیدارەی فیدراڵی سویسرادا]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diversité des langues et compétences linguistiques en Suisse|ناونیشان=http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120603230650/http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرینە (٧٤٪)ی دانیشتووان بە ئەڵمانی قسە دەکەن، لەکاتێکدا زۆربەی ئەوانەی کە ماونەتەوە (٢١٪) بە زمانی فەرەنسی قسە دەکەن، کەمینەکانیش بە زمانی ئیتاڵی (٤٪) و ڕۆمانش (١٪ تاک زمانە) قسە دەکەن، زمانی ئەڵمانی لە زۆربەی وڵاتەکەدا زاڵە، لە کاتێکدا فەرەنسی زمانەکان بەشەکانی ڕۆژئاوای نزیک سنووری فەرەنسا داگیر دەکەن و ئیتاڵی زمانەکان لە باشوورەوە لە نزیک سنووری ئیتاڵیا جێگیرن، زۆربەیان لە ناو [[کانتۆنی تیچینۆ|کانتۆنی تیچینۆدان]]، ڕۆمانش زمانەکان لە [[کانتۆنی گریسۆنس|کانتۆنی گریسۆن]] لە باشووری ڕۆژھەڵات چڕبوونەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jud|یەکەم=Markus G.|سەردێڕ=Switzerland's Four National Languages|ناونیشان=http://official-swiss-national-languages.all-about-switzerland.info/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=All-About-Switzerland.info}}</ref> === تایوان === زمانێکی نیشتمانی لە تایوان لە ڕووی یاساییەوە بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت "زمانێکی سروشتی کە لەلایەن گروپێکی خەڵکی ڕەسەنی تایوان و زمانی ئیشارەتی تایوانەوە بەکاردەھێنرێت". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=zh:國家語言發展法|ناونیشان=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=H0170143|سەردێڕ=國家語言發展法-全國法規資料庫|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=law.moj.gov.tw|زمان=zh}}</ref> ئەمەش [[زمانە فۆرمۆسانەکان|زمانەکانی فۆرمۆسان]] و [[هاکای تایوانی|ھاکا]] و [[زمانی ماندارینی تایوانی|ماندارین]] و [[هۆکیێنی تایوانی|ھۆکینی تایوانی]] و [[زاراوەی ماتسۆ]] دەگرێتەوە. لە سەردەمی دەسەڵاتی ژاپۆن (١٨٩٥ تا ١٩٤٥)، {{Nihongo|"بزوتنەوەی نەتەویی زمان"|國語運動|kokugo undō}} [[زمانی ژاپۆنی]] بەرەوپێش برد، دوای شکستھێنانیان لە [[شەڕی ناوخۆی چین]] لە ساڵی ١٩٤٩، ڕژێمی [[کوۆمینتانگ|کوومیتانگ]] لە کۆماری چین پاشەکشەی کرد بۆ دوورگەی [[تایوان]]، لەوێ [[چینی ستاندارد]]یان ناساند کە کەمێک لە دانیشتوانی دوورگەکە لەو کاتەدا قسەیان پێدەکرد بۆ ئەوەی ببێتە زمانی "نیشتیمانی"، بەڵام ئەمڕۆ ''یاسای پەرەپێدانی زمانە نیشتمانییەکان'' زمانەکانی ھەموو گروپەکانی خەڵکی تایوان بە زمانی نیشتمانی دەناسێت. === تونس === {{سەرەکی|زمانەکانی تونس}} زمانی فەرمی دەوڵەتی [[توونس|تونس]] [[عەرەبی ستانداردی مۆدێرن|عەرەبی ستانداردی مۆدێرنە]] <ref name="art1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Tunisia Constitution, Article 1|ناونیشان=http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140209234154/http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤}} Translation by the University of Bern: "Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic, and its form is the Republic."</ref> بەڵام زمانی دایکی دانیشتووان نییە، بۆیە زۆرجار بۆ پەیوەندی نێوان گەلی تونس بەکارناھێنرێت، لەبری ئەوە [[عەرەبی تونسی|زمانی عەرەبی تونسی]] ئەو ڕۆڵانە دەگێڕێت و زمانی نەتەوەیی تونسییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arabic, Tunisian Spoken|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/language/aeb|وێبگە=Ethnologue}}</ref> جگە لەوەش تەنانەت بەبێ پێگەی فەرمی، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] لەلایەن ٦٣.٦%ی دانیشتوانیشەوە ناسراوە لە شێوەی نووسین و قسەکردنیدا لە ژینگەکانی کارگێڕی و پەروەردە و بازرگانیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christian Valantin (sous la dir. de), ''La Francophonie dans le monde. 2006-2007'', éd. Nathan, Paris, 2007, p. 16|ناونیشان=http://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910083733/https://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٥|زمان=fr}}&nbsp;{{بچووک|(5.58&nbsp;MB)}}</ref> ھەروەھا کەمینە بەربەرییەکان لە باشووری ڕۆژئاوا و لە [[دوورگەی دجەربا|دوورگەی جربا]] زمانی چلھای تونسی بەکاردەھێنن. === تورکیا === {{سەرەکی|زمانەکانی تورکیا}} زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]] بە پێی دەستووری تورکیا زمانی نەتەوەیی [[تورکیا|تورکیایە]]. === ئووگاندا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئووگاندا}} زمانی نیشتمانی [[ئووگاندا]] ئینگلیزییە. === ئوکراینا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئوکراینا}} زمانی [[زمانی ئوکراینی|ئوکراینی]] تاکە زمانی فەرمی ئوکراینایە. === شانشینە یەکگرتووەکان === {{سەرەکی|زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو}} [[زمانی ئینگلیزی]] ( [[ئینگلیزیی بەریتانی|ئینگلیزی بەریتانی]] ) زمانی فەرمی ''دی فاکتۆی شانشینی'' [[شانشینی یەکگرتوو|یەکگرتووە]] و تاکە زمانیڕێژەی ٩٥٪ی دانیشتوانی بەریتانیایە،  کە سێ [[نەتەوەکانی ماڵەوە|نەتەوەی ناوخۆیی]] لە دەرەوەی ئینگلتەرا زمانی نەتەوەیی تایبەت بە خۆیان ھەیە کە پلەی جیاوازی دانپێدانانیان ھەیە بۆیان لەگەڵ زمانی باڵادەستی ئینگلیزیدا پێکەوە بەکاردێن، ھەروەھا بەریتانیا چەندین [[وابەستەیی تاج|وابەستەی تاجی]] و [[خاکەکانی دەرەوەی بەریتانیا|خاکی دەرەوەی]] ھەیە کە تا ڕادەیەک خۆبەڕێوەبەرین، بەڵام وەک دەوڵەتی سەربەخۆ دانپێدانراون، زۆرێک لەوانە [[زمانی ناوچەیی]] خۆیان ھەیە. ==== ئیرلەندی باکوور ==== لە [[ئیرلەندی باکوور|ئیرلەندی باکووردا]]، ھەردوو زمانی ئیری گەیلیک و [[زاراوەی سکۆتلەندی ئۆلستەر|زاراوەی ئۆڵستەری سکۆتلەندی جێرمانی]] ڕۆژئاوا لەلایەن [[ڕێککەوتنی هەینی پیرۆز|ڕێککەوتنی ھەینی پیرۆزەوە]] وەک "بەشێک لە سامانی کولتووری دوورگەی ئیرلەند" دانپێدانراون و لەلایەن [[فۆراس نا گایلگە|فۆراس نا گەیڵگ]] (پەیمانگای ئیرلەندی) و [[تا بۆرد ئۆ ئۆلستێر-سکۆتچ|Boord o Ulstèr-Scotch]] (دەزگای ئۆلستەر-سکۆتس) بەکاردێت. ==== سکۆتلەند ==== لە سکۆتلەندا، زمانی [[گادێلیی سکۆتی]] زمانێکی کەمینەیە و ٥٧،٣٧٥ کەس (١.١%ی دانیشتوانی سکۆتلەندی تەمەنیان لە سەرووی سێ ساڵەوەیە) قسەی پێدەکەن.<ref name="2011 Census of Scotland">[http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-web/data-warehouse.html 2011 Census of Scotland], Table QS211SC. Viewed 30 May 2014.</ref> ''[[یاسای زمانی گەیلیک (سکۆتلەندا) ٢٠٠٥|یاسای زمانی گەیلیک (سکۆتلەندا) ساڵی ٢٠٠٥]]'' پێگەیەکی فەرمی سنووردار بە زمانەکە دەبەخشێت و [[بۆرد نا گایدلیگ]] ئەرکی "دەستەبەرکردنی پێگەی زمانی گەیلیکی وەک [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] کە فەرمانی بە ڕێزگرتنی یەکسان بۆ زمانی ئینگلیزی" داوە، <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gaelic Language (Scotland) Act 2005|ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100907081446/http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1|بڵاوکەرەوە=Office of Public Sector Information|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> زمانی سکۆتلەندی کە بەگشتی وەک زمانێکی جێرمانی ڕۆژئاوا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە پەیوەندی بە ئینگلیزییەوە ھەیە بەڵام جیاوازە لە ئینگلیزی، ھیچ پێگەیەکی فەرمی نییە بەڵام وەک زمانێکی کەمینە ناسراوە و زمانی زۆرێک لە [[ئەدەبیاتی سکۆتلەندی|ئەدەبیاتی سکۆتلەندییە]] ، لەنێویاندا شیعرەکانی [[ڕۆبێرت بەرنز]]. ==== وێڵز ==== [[زمانی وێڵزی]] لە ناو [[وێڵز|وێڵزدا]] پێگەی فەرمی ھەیە و بەپێی [[سەرژمێری شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ٢٠١١|سەرژمێری ساڵی ٢٠١١]] ، ٥٦٢ ھەزار کەس قسەی پێدەکەن واتە ١٩%ی دانیشتووان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 Census: Key Statistics for Wales, March 2011|ناونیشان=http://ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html#tab---Proficiency-in-Welsh|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=ONS|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605111007/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html#tab---Proficiency-in-Welsh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەستەی زمانی وێڵزی ( [[Bwrdd yr Iaith لەشجوانی|Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] ) لە ڕووی یاساییەوە ئەرکی دڵنیابوونە لەوەی کە "لە بەڕێوەبردنی کاروباری گشتی و بەڕێوەبردنی دادپەروەریدا، پێویستە زمانەکانی ئینگلیزی و وێڵزی لەسەر بنەمای یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت". <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Welsh Language Act 1993|ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm|بڵاوکەرەوە=Office of Public Sector Information|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> ==== وابەستەییەکانی تاج: دوورگەی مان ==== ئینگلیزی ''بە دی فاکتۆ'' تاکە زمانی فەرمییە، ھەرچەندە چەند وشەیەکی گەلیکی مانکس (زمانی نیشتمانی مێژوویی) ھەندێک جار لە دامەزراوە حکومییەکاندا ڕووبەڕوو دەبنەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو بۆ مەبەستی ھێما و ڕێوڕەسمی میدیای سەرەکی فێرکردنە لە یەک قوتابخانەی سەرەتاییدا. ==== ناوچە ئینگلیزییەکان ==== ===== کامبریا ===== لە ناوچەی کامبریادا کەو سەر بە بەریتانایە زمانی بنەڕەتی ئینگلیزییە و لە کۆندا لە سەدەکانی ١٣ و ١٤ دا بە زمانی کەمەریک قسەکراوە و لە ئێستاشدا لە ھەندێ ناوچەی سنوری بوونیان ماوە. ===== کۆرنواڵ ===== ئینگلزی زمانی فەرمی یاسیاییە لەم ناوچەیەدا و لە مێھوودا زمانی کۆرنشی لەلایەن دانیشتوانەکەیەوە قسەی پێدەکرا تا سەدەی بیستەم. === ویلایەتە یەکگرتووەکان === لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] زمانی ئینگلیزی ( [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئینگلیزی ئەمریکی]] ) زمانی نەتەوەییە تەنھا بە مانایەکی نافەرمی، بە ژمارە و بە پەیوەندی مێژوویی و ھاوچەرخ، دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ڕوونی ھیچ [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] ڕاناگەیەنێت، ھەرچەندە دەستوورەکە بە زمانی ئینگلیزی نووسراوە وەک ھەموو یاسا فیدراڵیەکان. لە ساڵی ١٩٧٣ەوە [[کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|گۆنگرێسی وویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ھەموو ساڵێک ھەوڵدەدات لەلایەن سیناتۆرەکانیەوە زمانی ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بناسێنێت، بەڵام تا ئێستا نەچۆتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All legislation matching 'H.R.997'|ناونیشان=https://www.congress.gov/search?q=%7B%22source%22%3A%22legislation%22%2C%22search%22%3A%22h.r.997%22%7D|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United States Congress}}</ref> === ڤێتنام === لە ووڵاتی [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] [[زمانی ڤیێتنامی|زمانی ڤێتنامی]] ساڵانێکی زۆر بوو زمانی نیشتمانی ''دی فاکتۆ'' بوو، بەڵام تا فەرمانی ژمارە ٥ی دەستووری ساڵی ٢٠١٣ بوو کە [[زمانی ڤیێتنامی|زمانی ڤێتنامی]] بە فەرمی وەک زمانی نیشتمانی وەسف کرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toàn văn Hiến pháp sửa đổi|ناونیشان=http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/quoc-hoi-thong-qua-hien-phap-sua-doi-2916328-p2.html|وێبگە=Tin nhanh VnExpress}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * ئێتنۆلێکت * زمانی ڕەسەن * سیاسەتی زمان * زمانی ناوچەیی * زمانی ستاندارد * [[زمانی فەرمی]] * زمانی کارکردن * بزووتنەوەی زمانی بەنگالی لە بەنگلادیش * ئاژاوەگێڕییەکانی دژە ھیندی لە تامیل نادو لە ھیندستان * سیستەمی زمانی جیھانی == تێبینی و سەرچاوەکان == <references group="" responsive="0"></references> {{Nationalism}}{{Ethnicity}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زمان|چاند}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:زمانی فەرمی]] [[پۆل:کلتوری ووڵاتان]] [[پۆل:زمانی فەرمی ووڵات و ناوچەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:چاند بەپێی ھەرێم]] aloqvo3kstmrhr4y0wzv1y988nr9b18 0 238470 1582546 1451446 2026-05-09T18:44:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582546 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەقیدەی تەحاوی''' یان '''ڕونکردنەوەی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە''' یەکێکە لە گرینگترین کتێبەکانی ڕونکردنەوە بیروباوەڕی عەقیدەی [[سوننە|ئەھلی سوننە و جەماعە]]، لە نووسینی [[تەحاوی]]، تێیدا باسی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە کراوە بەپێی [[قورئان]] و [[فەرموودە]] و باسی بۆچۆنی جیاوازی نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یسأل عن العقیدة الطحاویة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/93197/یسال-عن-العقیدة-الطحاویة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص2 - کتاب شرح العقیدة الطحاویة خالد المصلح - ما ذکر عن الطحاوی من وصف اللە بألفاظ محتملة وصحة نسبتھا إلییە - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7712/100#:~:text=قال%20الإمام%20الطحاوی%20رحمھ%20اللە، تحویھ%20الجھات%20الست%20کسائر%20المبتدعات%5D%20.|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سؤال عن العقیدة.. !!|ناونیشان=https://www.eltwhed.com/vb/showthread.php?14529-%25DA%25E4-%25C7%25E1%25DA%25DE%25ED%25CF%25C9-!!#:~:text=%25D9%2585%25D8%25A7%2520%25D9%2581%25D9%2587%25D9%2585%25D8%25AA%25D9%2587%2520%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D9%2583%25D9%2584%25D8%25A7%25D9%2585%25D9%2583%2520%25D9%2587%25D9%2588,%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25B7%25D9%258A%25D9%2587%2520%25D9%2588%2520%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B7%25D8%25AD%25D8%25A7%25D9%2588%25D9%258A%25D9%2587)%2520..!!&text=%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D9%2585%25D9%2588%25D9%2582%25D8%25B9%2520%25D8%25A3%25D8%25B9%25D8%25AF%25D9%2587%2520%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D8%25A7%25D9%2587%25D9%2585,%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B9%25D9%2582%25D9%258A%25D8%25AF%25D8%25A9%2520%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B7%25D8%25AD%25D8%25A7%25D9%2588%25D9%258A%25D8%25A9%2520%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2588%25D8%25AF%2520%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D8%25A7%2520%25D9%2581%25D9%258A%25D9%2587%2520..|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eltwhed.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.eltwhed.com/vb/showthread.php?14529-%25DA%25E4-%25C7%25E1%25DA%25DE%25ED%25CF%25C9-!! |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص2 - کتاب دروس فی العقیدة الراجحی - التعریف بمؤلف العقیدة الطحاویة وشارحھا - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/37010/2#:~:text=أما%20بعد:%20فإن%20العقیدة%20الطحاویة، العقیدة%20فی%20علم%20أصول%20الدین.|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ئیسلام|کتێب}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە]] [[پۆل:ئیمان و عەقیدەی ئیسلامی]] plz0lz5rsjxlrbmg5ah2qx3g9swqufh 0 239975 1582475 1487741 2026-05-09T14:10:10Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Mp3.svg لەگەڵ [[File:Mp3_format_logo.svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]:.) 1582475 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Mp3 format logo.svg }} '''ئێم پی تری''' بەکورتی '''MP3''' (کورتکراوە: MPEG-1 Audio Layer 3) فۆرماتێکی دەنگی دیجیتاڵییە کە کار لەسەر فایلە دەنگییەکان دەکات، لە ھەمان کاتدا کوالێتی دەنگی بەرز دەپارێزێت. فایلەکانی MP3 بە شێوەیەکی باو بۆ پەخشکردنی مۆسیقا لە ئامێرە گەورە و کۆمپیوتەرەکاندا بەکاردەھێنرێن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|MP3}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ptgm2i00xkkj3rlgzp6lo5m8c2jy5qg 4 241625 1582573 1582346 2026-05-09T21:01:18Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1582573 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٥٩٧ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٥٢٥١ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢٠٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٦ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 02w5i75fnaq16corps5hk79nzfu6zyr 1 242656 1582592 1448816 2026-05-10T00:34:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582592 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پێنجوێن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1105036 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230218121116/https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 بۆ https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پێنجوێن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1223957 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 بۆ http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٤، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پێنجوێن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448815 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230513041238/https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 بۆ https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٤٨، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پێنجوێن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582591 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf بۆ https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٣٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bg88fiph5jxrht5yhodmmtha9hztn7z 0 244019 1582482 1559114 2026-05-09T15:41:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582482 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|main|conflict=شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)|partof=[[شەڕەکانی عێراق]]، [[شەڕی تیرۆر]]، [[پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و [[شەڕی دژ بە داعش]]|image=ISOF APC on the street of Mosul, Northern Iraq, Western Asia. 16 November, 2016.jpg|image_size=300px|caption=[[ھێزی تایبەتی عێراقی]] [[ھامڤی]] لەسەر شەقامی مووسڵ, لە باکوری عێراق, ١٦ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٦ لە [[شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)| شەڕی مووسڵ]]|date=٣٠ کانوونی یەکەمی ٢٠١٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecuritystudies.com/Gulmonhamad%20ISIS%20AG.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150701210021/http://www.globalsecuritystudies.com/Gulmonhamad%20ISIS%20AG.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Rise and Fall of the Islamic State of Iraq and Al-Sham (Levant) ISIS|وتەگێڕانەوە=The continued and even escalating sectarian tensions and acts like the demolition of demonstration camps led to an all-out revolt against the government institutions on the eve of the New Year 2014 in the western province Ramadi. ISIS seized this golden opportunity and gained control over a swath of territories in Anbar province, especially its two large cities, Ramadi and Fallujah.|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.newyorker.com/news/news-desk/watching-isis-flourish-where-we-once-fought|سەردێڕ=Watching ISIS Flourish Where We Once Fought|دوایین=Ackerman|یەکەم=Elliot|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤|magazine=The New Yorker}}</ref> – نۆی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ <ref name="Reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-islamicstate/iraq-declares-final-victory-over-islamic-state-idUSKBN1E30B9|سەردێڕ=Iraq declares final victory over Islamic State|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><br />({{small|{{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=30|year1=2013|month2=12|day2=9|year2=2017}}}})|place=عێراق|combatants_header=[[لیستی گروپە چەکدارەکانی شەڕی ناوخۆی عێراق|شەڕکەرە سەرەکییەکان]]|combatant2='''{{flagicon|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]''' ---- {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[سوپای پیاوانی تەریقەتی نەقشبەندی]] (٢٠١٣–١٥)|combatant1='''{{flag|Iraq|name=Iraqi Central Government}}'''<ref name="IsisIraqiArmyPeshmerga">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/12/how-battle-ready-isis-iraqi-army-peshmerga|سەردێڕ=How effective is Isis compared with the Iraqi army and Kurdish peshmerga?|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|دوایین=Beaumont|یەکەم=Peter}}</ref> * {{flagicon image|Coat of arms of Iraq.svg|border=no}} [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]] ** {{flagicon image|Flag of the Iraqi Ground Forces.svg}} [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق]] ** {{flagicon image|Flag of the Iraqi Air Force.svg}} [[ھێزی ئاسمانیی عێراقی]] ** {{flagicon image|Special Operations Iraq Flag.svg}} [[ھێزی تایبەتی عێراقی]] ** {{flagicon image|Flag of Popular Mobilization Forces.svg}} [[حەشدی شەعبی]] **{{flagicon image|Flag of Assyria.svg}} [[هێزەکانی ئاشووری]] <small>(فەرماندەیی عێراق)</small> {{flagdeco|Kurdistan}} '''[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]'''<ref name="IsisIraqiArmyPeshmerga" /> * {{flagdeco|Kurdistan Region}} [[پێشمەرگە]] * [[دەزگای دژەتیرۆر]] * [[پاراستن و زانیاری]] *{{flagicon image|Flag of Assyria.svg}} [[هێزەکانی ئاشووری]] <small>(فەرماندەیی کورد)</small> '''گروپە هاوپەیمانەکان:''' *{{flagicon image|Flag of HPŞ.svg}} [[هاوپەیمانی شەنگال]]<br/> *{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers' Party.svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]<ref name="pkkypg" >{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=YNK: PKK and YPG are fighting in Şengal and Rabia against ISIS|ناونیشان=http://www.diclehaber.com/en/news/content/view/414000?from=2082207090|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> *{{flag|Rojava|name= خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا}}<ref name="pkkypg"/> *[[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://warisboring.com/politics-keep-syrian-kurdish-troops-from-fighting-in-their-homeland-adc2ef3897fd#.e6fd4v0cu|سەردێڕ=Politics Keep Syrian Kurdish Troops From Fighting in Their Homeland. Never mind Islamic State—one faction rejects another's fighters|نووسەر=Vager Saadullah|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> * {{flag| بەرەی تورکمانی عێراق}} * {{flagicon image|Flag of the Iraqi Communist Party.svg}} [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] * {{flagdeco|IRQ}} [[گروپە جۆراوجۆرەکانی بەرگریکردن لە خۆیان]] '''گروپەکانی دیکە:''' <br>{{flag|Iran}}<br /> {{flag|Hezbollah|size=23px}}<br /> {{flag|Syria}}<ref name="syria">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx|سەردێڕ=Syria pounds ISIS bases in coordination with Iraq|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=[[Daily Star (Lebanon)|Daily Star]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150318032519/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://online.wsj.com/articles/sunni-rebels-take-complete-control-of-iraqs-largest-oil-refinery-1403605510|سەردێڕ=Syrian Warplanes Strike in Western Iraq, Killing at Least 50 People|نووسەر=Ali A. Nabhan and Matt Bradley|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=The Wall Street Journal}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28033684 |سەردێڕ=Iraqi PM welcomes Syria air strike on border crossing |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> <!--{{flag|Russia}}<br /> Need source if direct involvement exists--> ---- {{nowrap|{{Dodseal|CJTFOIR|25}} '''[[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی|ھئھت – ئچڕ]]'''}}<br /> '''{{Flag|United States}}'''<br /> {{flag|United Kingdom}}<br /> {{flag|Canada}}<ref name="militaryaid">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Seven Countries to sell weapons to Kurds|ناونیشان=http://basnews.com/en/News/Details/Seven-Countries-to-sell-weapons-to-Kurds/30439|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|agency=BasNews|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Operation IMPACT |ناونیشان=https://www.canada.ca/en/department-national-defence/services/operations/military-operations/current-operations/operation-impact.html |وێبگە=Government of Canada |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919185507/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br /> {{flag|Australia}}<ref name="auto6">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Adam Vidler|ناونیشان=http://www.9news.com.au/national/2014/08/31/14/59/tony-abbott-commits-australia-to-iraq-conflict|سەردێڕ=Australia to take up military role in Iraq conflict|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><br /> {{Flag|France}}<br /> {{Flag|Italy}}<br /> {{Flag|Netherlands}}<br /> {{Flag|Finland}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Involvement of Finnish SOF in the Battle of Mosul. Dutch government report| ناونیشان=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/04/04/kamerbrief-over-voortgangsrapportage-nederlandse-bijdrage-aan-de-strijd-tegen-isis|زمان=NL|بڵاوکەرەوە=Government of the Netherlands}}{{dead link|date=November 2021}}</ref><br /> {{Flag|Denmark}}<ref name="auto7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Enhedslisten støtter dansk våbenfly til kurdere i Irak|ناونیشان=http://www.dr.dk/Nyheder/Politik/2014/08/24/0824174721.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|agency=DR|بڵاوکەرەوە=DR|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|زمان=da}}</ref><br />٤٤٤٤٤٤٤|commander2={{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[ئەبووبەکر بەغدادی]]|commander1={{flagdeco|Iraq}} [[حەیدەر عەبادی]]<ref group="nb">2014–2017</ref><br/> {{flagdeco|Iraq}} [[نووری مالیکی]]<ref group="nb">2013–2014</ref><br/> {{flagdeco|Kurdistan}} [[مەسعوود بارزانی]]|strength2={{flagcountry|Islamic State of Iraq and the Levant}}: * ١٠٠٠٠٠–٢٠٠٠٠٠ جەنگاوەر <ref name="ISForceAljazeera">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Islamic State 'has 50,000 in fighters Syria'|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/islamic-state-50000-fighters-syria-2014819184258421392.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref name=el-balad.com1>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ISIS militants have army of 200,000, claims senior Kurdish leader|ناونیشان=http://www.el-balad.com/1247637|بڵاوکەرەوە=El-balad.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>|strength1={{flagdeco|Iraq}} ھێزە چەکدارەکانی عێراق <br/>٦٠٠٠٠٠ (٣٠٠٠٠٠ی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق]] وە ٣٠٠٠٠٠ی [[ئاسایشی ئێراق]])<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Collins|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19049.html|سەردێڕ=U.S. says Iranians train Iraqi insurgents|بڵاوکەرەوە=McClatchy Newspapers}}</ref> [[حەشدی شەعبی]]: ٦٠٠٠٠–٩٠٠٠٠ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm|سەردێڕ=Are Shiite Militias Growing More Powerful Than Iraqi Army?|نووسەر=Mustafa Habib|ئیش=Niqash|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213010127/http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *{{flagicon image|}} [[ڕێکخراوەی بەدر]]: ١٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175|سەردێڕ=IRAQ: Militia Groups|یەکەم=Lionel|دوایین=Beehner|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150405141337/http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Iraq Turkmen FrontVEC.svg}} [[لیواکانی تورکمان]]: ٣٠٠٠٠<ref>[http://www.tasnimnews.com/ar/news/2016/10/20/1216412/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7] اردوغان ارسل جيشه الى العراق تجنبا لانقلاب ثانٍ.. لا حاجة للتركمان بتركيا</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|سەردێڕ=التركمان يشاركون في معركة تحرير تكريت بلواء من 4 آلاف مقاتل|ئیش=Almada|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011062818/http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} Retrieved 3 June 2016.</ref> [[کوڕانی عێراق]] میلیشیاکان: ٣٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Dark Side to Iraq 'Awakening' Groups|ناونیشان=http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html|ئیش=International Herald Tribune|بڵاوکەرەوە=www.military.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618034434/http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html|url-status=dead}}</ref> <br/>[[بەڵێندەران]]: ٧٠٠٠٠<ref name=LATcontractors>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story|سەردێڕ=Private contractors outnumber U.S. troops in Iraq|یەکەم=T. Christia n|دوایین=Miller|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070902082133/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=contractorsguardian>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/dn/view/0,1249,660198347,00.html|سەردێڕ=Contractor deaths add up in Iraq|یەکەم=Michelle|دوایین=Roberts|ئیش=[[Deseret Morning News]]|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080613214957/http://www.deseretnews.com/dn/view/0%2C1249%2C660198347%2C00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ---- {{flagdeco|Kurdistan}} پێشمەرگە: ٢٠٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-iraq-peshmerga-training-20141009-story.html#page=1|سەردێڕ=Are Iraq's renowned peshmerga fighters any match for Islamic State?|نووسەر=Los Angeles Times|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813|سەردێڕ=Outgunned and untested for years, Kurdish peshmerga struggle|ئیش=Reuters UK|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717081611/http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ---- {{flagdeco|USA}} [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]: ٥٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/06/12/world/middleeast/iraq-isis-us-military-bases-martin-e-dempsey.html|سەردێڕ=Obama Looks at Adding Bases and Troops in Iraq, to Fight ISIS|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|دوایین١=Baker |یەکەم١=Peter |دوایین٢=Cooper |یەکەم٢=Helene |دوایین٣=Gordon |یەکەم٣=Michael R.}}</ref><br/>{{flagdeco|Canada}} [[هێزە چەکدارەکانی کەنەدا]]: ٦٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page|سەردێڕ=Operation IMPACT|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021003736/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br />{{flagdeco|France}} [[هێزە چەکدارەکانی فەڕەنسا]]: ٥٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-france-iraq-iraq-idUSKCN12B2QI|سەردێڕ=Islamic State drone kills two Kurdish fighters, wounds two French...|وێبگە=[[Reuters]] |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><br />{{flagdeco|Italy}} [[هێزە چەکدارەکانی ئیتاڵیا]]: ٥٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://video.corriere.it/pinotti-contro-l-isis-500-unita-italiane-iraq/ddb77e32-b159-11e4-9c01-b887ba5f55e9|سەردێڕ=Pinotti: "Contro l'Isis 500 unità italiane in Iraq"|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Corriere della Sera]]}}</ref><br />{{flagdeco|UK}} [[هێزە چەکدارەکانی بەڕیتانیا]]: ٥٠٠|casualties1={{flagdeco|Iraq}} '''[[ھێزە ئەمنییەکانی عێراق]] وە میلیشیاکان''':<br /> ١٩٠٠٠ زیاتر کوژراو و ٢٩٠٠٠ زیاتر بریندارکرا <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacob Eriksson, Ahmed Khaleel|سەردێڕ=Iraq After ISIS|ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٠٩٥٥-٧}}</ref> {{flagdeco|Kurdistan}} '''پێشمەرگە''':<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/kurdistan-1760-peshmerga-soldiers-killed-anti-war-since-2014/|سەردێڕ=Kurdistan: 1760 Peshmerga soldiers killed in anti-IS war since 2014|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><br />١٨٣٧ کوژرا<br />١٠٥٤٦ بریندارکرا<br />٦٢ نادیارن [[File:Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg|border|20px]] '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''':<br />١٨٠ کوژرا (٢٠١٤–کانوونی دووەمی ٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik|سەردێڕ=L'homme le plus recherché de Turquie : VICE News rencontre le leader du PKK, Cemil Bayik|وێبگە=Vice News|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|زمان=fr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160309113255/https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{flagdeco|Iran}} '''[[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|IRGC]]''':<br />٤٣ کوژرا<ref name=lesser>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://agsiw.org/limited-iranian-losses-in-iraq-do-not-indicate-lesser-strategic-interest/|سەردێڕ=Limited Iranian Losses in Iraq Do Not Indicate Lesser Strategic Interest|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> '''[[لیوا زەینەبیون]]''':<br />٣ کوژرا<ref name=lesser/> {{flagicon image|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|size=23px}} '''[[هێزی ئەرکی هاوبەشی تێکەڵاو – ئۆپەراسیۆن چارەسەری سروشتی|CJTF–OIR]]:''' * {{flagdeco|United States}} 57 killed (44 non-hostile), 58 wounded<ref name=defGov>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.defense.gov/casualty.pdf|سەردێڕ=Operation Inherent Resolve (OIR) U.S. Casualty Status|ئیش=defense.gov|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|United Kingdom}} 1 killed (non-hostile)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/amp/38500127?|سەردێڕ=L/Cpl Scott Hetherington: UK soldier died 'in shooting accident'}}</ref> * {{flagdeco|Canada}} 1 killed (friendly fire)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thestar.com/news/canada/2015/03/07/canadian-soldier-killed-by-friendly-fire-in-iraq.html|سەردێڕ=Canadian soldier killed by friendly fire in Iraq - The Star|وێبگە=[[Toronto Star]] |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|France}} 1 killed<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.france24.com/en/20170923-french-soldier-killed-iraq-syria-military-zone|سەردێڕ=French soldier killed in Iraq-Syria military zone, Élysée Palace says - France 24|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> * {{flagdeco|Germany}} 1 killed (non-hostile)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nbcnews.com/news/world/anti-isis-coalition-personnel-dies-iraqs-city-irbil-n432291|سەردێڕ=German Anti-ISIS Coalition Chief Found Dead in Iraq Hotel|وێبگە=[[NBC News]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> '''Total:''' 21,124 dead and 39,546 wounded |casualties2={{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} دەوڵەتی ئیسلامی ١٢٩٠٠٠ زیاتر کوژرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Iraq 2014: 48,590 Killed and 26,516 Wounded|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2015/01/01/iraq-2014-48590-killed-and-26516-wounded/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Over 52,000 Killed in Iraq during 2015|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2015/12/31/over-51000-killed-in-iraq-during-2015/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=52,369 Killed in Iraq during 2016; 3,174 Killed During December|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2017/01/01/52369-killed-in-iraq-during-2016-3174-killed-during-december/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=36,898 Killed in Iraq During 2017|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2018/01/01/36898-killed-iraq-207/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref>|casualties3=67,376 civilians killed (Iraq body count figures)<ref name=ibcdatabase>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqbodycount.org/database/ |سەردێڕ=Documented civilian deaths from violence |ئیش=Iraq Body Count database |بڵاوکەرەوە=Iraq Body Count |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><br /> 5,625,024 displaced (IOM Iraq figures)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iom.int/news/displacement-iraq-exceeds-33-million-iom|سەردێڕ=Displacement in Iraq Exceeds 3.3 Million: IOM}}</ref><ref>[http://iraqdtm.iom.int] 2,780,406 displaced and 2,844,618 returnees. Retrieved 2 January 2018.</ref><br>'''Total killed: 217,500+'''<ref group="nb">Combined death toll of every belligerent</ref>|notes=|campaignbox=|result=سەرکەوتنی عێراق و هاوپەیمانان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=England, Andrew|سەردێڕ=Iraq announces defeat of Isis|ناونیشان=https://www.ft.com/content/d6636416-dcf3-11e7-a8a4-0a1e63a52f9c|بڵاوکەرەوە=Financial Times|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|شوێن=Manama, Bahrain|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref>}} '''شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)''' شەڕێکی چەکدارییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە [[عێراق]] بە شێوەی یاخیبوون دەستیپێکرد، دواتر بە خێرایی ڕووداوەکان پەرەی سەند و دواجار گۆڕا بۆ شەڕێکی سەربازیی درێژخایەن، لەگەڵ داگیرکردنی [[فەلووجە|فەلووجە]] و [[مووسڵ]] و ناوچە گەورەکانی باکووری عێراق لەلایەن [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] و ڕاگەیاندنی خەلافەتێکی نوێی ئیسلامیی لەلایەن [[ئەبووبەکر بەغدادی]]. لە ئەنجامی ئەم لەشکرکێشییەدا ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] لەلایەن [[نووری مالیکی]] سەرۆکوەزیرانی عێراق لەو کاتەدا پێکھێنرا کە دوای ئەوەی ڕێگری لێکرا لە دەستبەکاربوونی لە خولی سێیەم و پێدانی ئەو پۆستە بۆ [[حەیدەر عەبادی]]، دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە، زنجیرەیەکی درێژخایەنی ئاسمانیی لەلایەن [[ئەمریکا]] و [[ئێران]] و [[سووریا]] و دە وڵاتی دیکەوە دەستیپێکرد لە دژی داعش و شەڕەکەش کۆتایی ھات کاتێک حکوومەتی ناوەندی لە [[بەغدا]] کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ھەموو ناوچەکانی عێراق ڕاگەیاند، و بۆ یەکەمجار کۆنترۆڵی خۆی بەسەر سنووری نێونەتەوەییدا درێژبووەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، بە بەشداریی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]] و بە ھاوکاری سەربازی کە لە [[ڕووسیا]]وە پێشکەش بە عێراق کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Who Else, Besides Americans, Are Flying Fighter Jets in Iraq?|ناونیشان=http://www.slate.com/blogs/business_insider/2014/08/08/who_else_besides_americans_are_flying_fighter_jets_in_iraq.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180914143825/http://www.slate.com/blogs/business_insider/2014/08/08/who_else_besides_americans_are_flying_fighter_jets_in_iraq.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=بالفيديو .. طائرات حرس الثورة الاسلامية تستهدف آليات داعش عند المناطق الحدودية بين سوريا والعراق – موقع قناة المنار – لبنان|ناونیشان=http://www.almanar.com.lb/2652318|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171212031642/http://www.almanar.com.lb/2652318|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Iran 'sent soldiers to fight in Iraq' {{!}} News {{!}} Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/iran-soldiers-iraq-islamic-state-2014823161322258630.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520162938/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/iran-soldiers-iraq-islamic-state-2014823161322258630.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھۆیەکانی شەڕ == {{سەرەکی|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|شەڕی عێراق}} [[پەڕگە:UStanks_baghdad_2003.JPEG|وێنۆک|چەپ|تانکە ئەمریکییەکان لەکاتی چوونە ناو [[بەغدا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ لەژێر [[کەوانەی سەرکەوتن]] لە بەغدا تێدەپەڕن]] [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق]] لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٣ دەستی پێکرد و نزیکەی ٣ ھەفتە بەردەوام بوو، لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ناوی لێنا ھاوپەیمانی خوازیارەکان، ئەم ھاوپەیمانییە زۆر جیاواز بوو لەو ھاوپەیمانییەی کە [[شەڕی کەنداو|شەڕی دووەمی کەنداو]]ی کرد چونکە ھاوپەیمانی پێشوو ھاوپەیمانییەکی قورس بوو بۆ پێکھێنان و پشتی بە بوونی بەرەی ناوخۆیی بەستبوو کە [[شیعە|شیعەکان]] نوێنەرایەتی باشوور و ناوەڕاستی عێراقیان دەکرد بە سەرۆکایەتی پیاوانی ئایینی، ھەروەھا [[کوردەکان]] لە باکوور بە سەرۆکایەتی [[جەلال تاڵەبانی]] و [[مەسعوود بارزانی]]. ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا و [[شانشینی یەکگرتوو]] ٩٨٪ی ئەم ھاوپەیمانییەیان پێکدەھێنا، ئەم شەڕە گەورەترین زیانی گیانی مەدەنی لێکەوتەوە لە مێژووی نوێی عێراق و مێژووی سوپای ئەمریکا بۆ چەند دەیەیەک، لەم شەڕەدا [[قاعیدە]] کۆنترۆڵی ئەو شارانەی کرد کە زۆرینە [[سوننە|سوننی]] بوون و ھێزەکانی ئەمریکا چەندین شەڕیان کرد بە مەبەستی نەھێشتنی، ئەمەش وای کرد قاعیدە لە ڕووی سەربازییەوە پاشەکشە بکات و کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ھەموو شارەکاندا لەدەست بدات لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩. سەرەڕای ئەمەش قاعیدە بە ناوێکی نوێ کە دەوڵەتی ئیسلامیی عێراقە لە عێراقدا مایەوە، سەرەڕای ئەمەش شەڕەکە بە فەرمی بۆ ئەمریکا کۆتایی ھاتبوو و لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١دا ئاڵای ئەمریکا لە [[بەغدا]] داگیرا و کشانەوەی خۆی لە عێراق ڕاگەیاند، دوا سەربازی ئەمریکیش لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ عێراقی بەجێھێشت. سەرەڕای ئەم کشانەوەیە، ھێرشە تیرۆریستیەکان پەرەی سەند و شەڕەکە بۆ یاخیبووان بەردەوام بوو و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان نەوەستان کە سوپا و خەڵکی مەدەنییان دەکردە ئامانج بە کردەوەی خۆکوژی یان بە بەکارھێنانی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە دژی شارەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=BBC Arabic - ‮الشرق الأوسط‬ - ‮مراسم احتفال بنهاية العمليات العسكرية الامريكية في العراق‬|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2011/12/111215_usa_iraq_pullout.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140321194153/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2011/12/111215_usa_iraq_pullout.shtml|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === مانگرتنەکان === [[پەڕگە:Iraq_Sunni_Protests_2013_6.png|وێنۆک|چەپ|مانگرتنی [[ئەنبار]] لە شاری [[ڕەمادی]]]] ئەم مانگرتنانە لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ لە ئەنبار لە ڕۆژاوای عێراق دەستیپێکرد، ئەوەش دوای ئەوەی ھێزێکی ئەمنی گەمارۆی ماڵی وەزیری دارایی عێراقی دا بەناوی ڕافیع عیساوی و دەستگیرکردنی پارێزکارەکانی لە دژی پاشخانی تێوەگلانیان لە ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستییەکاندا. دەستگیرکردنی ئەندامانی پاراستنی عیساوی و ھەڵکوتانە سەر ماڵەکەی ھۆکارێکی ڕاستەوخۆی بانگەوازی خۆپیشاندانەکان بوون دژی حکوومەت لەلایەن سەرکردەکانی لیستی عێراقییەوە، کە چەند ھەزار خۆپیشاندەرێک چوونە سەر شەقامەکانی [[ئەنبار]] دوای نوێژی ھەینی، و خۆپیشاندەران ڕێگای خێرای [[فەلووجە|فەللووجە]]یان داخست و سەرکردە سوننەکان داوایان کرد ئەو ھێزانەی ھەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵی عیساوی لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت و بەئامانجگرتنی ھێماکانی سوننە ڕابگیرێت، لە پاشخانی خۆپیشاندانەکاندا، چەکدارەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]] لە ڕۆژی سێشەممە ٥ی شوبات ھێرشێکی چەکداریی بۆ سەر زیندانی حوت لە ناوچەی تاجی لە باکووری بەغدا دەستپێکرد و لەوێ ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو تەقییەوە، کە لەلایەن خۆکوژێکەوە لێخوڕا و سوپای عێراقی کردە ئامانج لە بازگەی پشکنین لە دەوروبەری زیندانەکە، ھێرشەکە بووە ھۆی کوژران و برینداربوونی زیاتر لە ٢١ کەس، جا خەڵکی مەدەنی بێت یان سەرباز، ئەم تەقینەوەیە بەدوایدا تەقەیەکی زۆر لە دەوروبەری زیندانەکە ڕوویدا و بەدوایدا ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کارمەندانی پاراستنی زیندانەکە ڕوویدا، ڕاپۆرتە جۆراوجۆرەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە چەکدارەکان ئۆتۆمبێلی سەر بە ھێزەکانی سووات یان فیرقەی زێڕینیان سووتاندووە، وەزارەتی دادی عێراق پووچەڵکردنەوەی ھەوڵێکی بە قاچاخکردنی زیندانییەکان لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە ڕاگەیاند، دوای پەرەسەندنی توندوتیژییەکان لە دژی حکوومەت و سوپای عێراق، حکوومەتی عێراق مانگرتنی ڕەمادی ھەڵوەشاندەوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، کاتێک ھێزە ئەمنییەکانی عێراق ھەڵیانکوتایە سەر گۆڕەپانی مانگرتنی شاری [[ڕەمادی]]، کە نزیکەی ساڵێک بوو نوێنەرانی ھۆزەکانی [[پارێزگای ئەنبار]] مانگرتنیان تێدا ئەنجامدابوو. مالیکی فەرماندا مانگرتنەکە ھەڵبوەشێتەوە دوای ئەوەی وتی کە گۆڕەپانەکە «گۆڕاوە بۆ بارەگای قاعیدە». بەھۆی پێکدادانی چەکدارییەوە، کاتێک پۆلیس دەستیکرد بە چۆڵکردنی خێمە دانراوەکان، بە لایەنیکەم ١٠ کەس کوژران. وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕای گەیاند، سەرکردەکانی مانگرتنەکە ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی بە شێوەیەکی ئاشتییانە کۆتایی پێ بھێنن.<ref>https://www.reuters.com/?edition-redirect=ara</ref><ref>http://ipairaq.com/?p=76505 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203181239/http://ipairaq.com/?p=76505 |date= ٣ی شوباتی ٢٠١٨ }}</ref><ref>https://www.sotaliraq.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/#axzz2K2jk7R00</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=العدل العراقية تعلن إحباط محاولة تهريب السجناء بالقرب من سجن التاجي {{!}} محيط|ناونیشان=http://www.moheet.com/2013/02/05/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A5%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%81/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130212042153/http://www.moheet.com/2013/02/05/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A5%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%81/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=العراق: 23 قتيلاً في هجوم انتحاري بـ"التاجي"|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/2013/middle_east/2/4/awakening.council.attack.taji/index.html|newspaper=CNNArabic|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=المالكي يأمر بفض اعتصام الأنبار بعد أن أصبح "مقرا للقاعدة"|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20131223-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B6-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=‮الشرق الأوسط‬ - BBC Arabic - ‮العراق: مقتل 10 في فض اعتصام الأنبار وانسحابات من البرلمان‬|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2013/12/131230_iraq_sunni_protest.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140203174437/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2013/12/131230_iraq_sunni_protest.shtml|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === یاخیبوون === [[پەڕگە:Map_of_the_Anbar_clashes_(2013–14).svg|وێنۆک|چەپ|ئەو ناوچانەی لە سەرەتای یاخیبووندا لەلایەن داعش و ھۆزە سوننەکانەوە کۆنتڕۆڵ کرابوون]] دوای ئەوەی ھێزە ئەمنییەکان کەمپی مانگرتنی ڕەمادییان ھەڵوەشاندەوە و دوای دەستگیرکردنی ئەحمەد عەلوانی ئەندام پەرلەمان و کوشتنی عەلی عەلوانی برای کاتێک گرووپە چەکدارە عەشایەرییەکان چەکەکانیان ئاراستەی [[سوپای عێراق ]]کرد. کە بووە ھۆی کشانەوەی سوپا لە بەشێک لە شارەکانی پارێزگای ئەنبار لە ٣١ی کانوونی یەکەم بۆ ھێورکردنەوەی دۆخەکە، پاشان داعش بەشێک لە شارەکانی فەللووجە و ڕەمادی داگیرکرد کە دەکەونە پارێزگای ئەنبار و زۆرینەیان سوننەن، ھەروەھا ڕێکخراوەکە ناوچە داگیرکراوەکانی بە دەوڵەتی سەربەخۆ ناساند، کە ئەو ناوچانەی لەخۆگرتبوو کە کۆنترۆڵی دەکرد، وەک قەزاکانی قائیم و عانە و ڕاوە.<ref>https://www.aljazeera.net/news/pages/2301d667-1aef-4c8a-9224-30cc673e90a6</ref> == زنجیرەی کاتیی شەڕ == === سەرەتای ھێرشی سەربازی === [[پەڕگە:Emblem_of_the_General_Military_Council_for_Iraqi_Revolutionaries.svg|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی [[ئەنجومەنی گشتی سەربازی شۆڕشگێڕانی عێراق|ئەنجومەنی گشتی سەربازیی شۆڕشگێڕانی عێراق]] کە توخمێکی سەرەکی بوو لە پڕۆسەی ڕووخانی پارێزگاکانی [[پارێزگای نەینەوا|مووسڵ]] و [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]]]] دوای ھەڵوەشاندنەوەی مانگرتنی [[ئەنبار]]، [[حیزبی بەعس]] و ھاوپەیمانەکانی (وەک [[سوپای ئیسلامیی لە عێراق|سوپای ئیسلامیی]] و بزووتنەوەی نەقشبەندی) ئەنجومەنی سەربازیی گشتی بۆ شۆڕشگێڕانی عێراقیان پێکھێنا، بە سەرۆکایەتی ئەفسەرانی پێشووی سوننەی دڵسۆزی [[سەددام حوسێن]] -وەک مەزھەر قەیسی- جگە لە ھەندێک سیاسەتووانی ڕژێم. [[کەناڵی ئەلجەزیرە|کەناڵی جەزیرە]] ئەنجومەنەکەی بە یەکێک لەو گرووپە چەکدارانە وەسف کرد کە لە شەڕی دژی حکوومەتی عێراق بوون، ئەم گرووپە بۆ شەڕی دژی حکوومەتی ناوەند و سوپای عێراق پێکھێنراوە، ھەروەھا لە شارە سوننەنشینەکان لە سەردەمی دەسەڵاتی نووری مالیکیدا سوپای کردووەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القيسي: ثوار العشائر على أسوار بغداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/programs/today-interview/2014/6/21/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d8%b3%d9%8a-%d8%ab%d9%88%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b4%d8%a7%d8%a6%d8%b1-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%a3%d8%b3%d9%88%d8%a7%d8%b1-%d8%a8%d8%ba%d8%af%d8%a7%d8%af|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraq’s Sunni tribal leaders say fight for Fallujah is part of a revolution - The Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraqs-sunni-tribal-leaders-say-fight-for-fallujah-is-part-of-a-revolution/2014/03/12/cac86d7a-9f19-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612144515/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraqs-sunni-tribal-leaders-say-fight-for-fallujah-is-part-of-a-revolution/2014/03/12/cac86d7a-9f19-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mapping Iraq's fighting groups {{!}} News {{!}} Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/mapping-out-iraq-fighting-groups-201462494731548175.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190227195903/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/mapping-out-iraq-fighting-groups-201462494731548175.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Ahram Weekly|ناونیشان=http://weekly.ahram.org.eg/News/5710/19/The-enemy-next-door.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141247/http://weekly.ahram.org.eg/News/5710/19/The-enemy-next-door.aspx|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ساڵی ٢٠١٤ === {{سەرەکی|کەوتنی فەلووجە}} [[پەڕگە:Fallujah.JPEG|وێنۆک|چەپ|[[فەلووجە|فەللووجە]]، یەکەم شارە بکەوێتە دەستی [[داعش]]]] لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤، یاخیبووانی خێڵەکی چەکدار (یاخیبووانی سوننە) ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیسی خۆجێیی فەللووجە و بەبێ بەرگریی کۆنترۆڵیان کرد، دوای ئەوە داعش لە ڕێگەی بڵندگۆوە لە شاری [[فەلووجە|فەللووجە]] کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی بەسەر شارەکەدا ڕاگەیاند و داوای لە ھۆزە سوننەکانی فەللووجە کرد لەگەڵیاندا لە دژی ھێزەکانی عێراق شەڕ بکەن، فەللووجە لەکاتی [[شەڕی عێراق]]دا قەڵای سەرەکیی ھەموو ڕێکخراوە توندڕەوەکانی سوننە بوو، وەک قاعیدە، و کەوتنی شارەکە لەم جارەدا کێشەیەکی گەورەی بۆ حکوومەتی عێراق دروست کرد بەھۆی شوێنە ستراتیژییەکەی کە نزیک بەغدا و فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأزمنة {{!}} أخبار سورية والعالم بين يديك|ناونیشان=https://alazmenah.com/?page=show_det&category_id=44&id=63258|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=alazmenah.com}}</ref> === کەوتنی شاری مووسڵ === {{سەرەکی|شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ}} [[پەڕگە:Humvee_down_after_isis_attack.jpg|وێنۆک|چەپ|١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لەکاتی شەڕی مووسڵدا ئۆتۆمبێلێکی جۆری [[ھامڤی]] شکێندراوە]] شاری مووسڵ لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لە ماوەی ھەڵمەتێک لە باکووری عێراق، بە تەواوی کەوتە دەستی داعش و ھێزە ناوخۆییە ھاوپەیمانەکان. شارەکە شاھیدی شەپۆلێکی ئاوارەبوون بوو لە ئەنجامی ئەو شەڕانەی کە ڕوویاندا، لە کاتێکدا ھەزاران چەکداری داعش ھێرشیان کردە سەر فڕۆکەخانەی مووسڵ و بنکە سەربازییەکان و کەمپەکان و بارەگاکانی [[پارێزگای نەینەوا]]، کە بووە ھۆی داڕمانی سەربازانی سوپای عێراق و کشانەوەیان بۆ ھەرێمی کوردستان. ڕێکخراوەکە توانی کۆنترۆڵی شارەکە و زۆربەی شارەکانی پارێزگای نەینەوا بکات، لەوانەش دامەزراوە گرنگەکانی ناو شارەکە، کە گرنگترینیان بینای پارێزگای نەینەوا، فڕۆکەخانە، و کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانە، ئەمەش دوای ئازادکردنی سێ ھەزار زیندانی لە زیندان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی مووسڵ، ڕێکخراوەکە کۆنترۆڵی تەواوی پارێزگاری نەینەوای کرد و ئەو شەڕانەی کە کردی بە شەڕی ئەسەدوڵڵا بیلاوی ناوی برد، پارێزگای نەینەواش بوو بە ویلایەتی نەینەوا، دوای شەڕەکە پێشمەرگە لە [[شەنگال]] و [[زوممار|زووممار]] و وانا و [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]] کشایەوە، داعشیش کۆنترۆڵی کرد، پاشان داعش ھەندێک مەزارگە و مەرقەدی لابرد لە شاری [[مووسڵ]] و باقی ئەو ناوچانەی کە کۆنترۆڵی کردبوو، وەک مزگەوتی پێغەمبەر یوونس و [[مۆزەخانەی مووسڵ]]، کە بە تیرۆری فیکری دادەنرا، و ئەم ئۆپەراسیۆنانە بەگوێرەی عەقیدەی [[سەلەفییەت|سەلەفیی]] ئەنجام دەدرا و بەپێی ئایدۆلۆژیای ڕێکخراوەکە ئەم مەزارگە و مەرقەدانە بە شوێنی پەرستن دەزانێت جگە لە خودا. بەو پێیەی شارەکە لە شەڕی تائیفییەوە گۆڕانکاری دیمۆگرافی بەسەردا ھاتووە بۆ [[مەسیحی]]، [[شیعە]]، [[ئێزیدی]] و کەمینەکانی دیکە. ڕێکخراوەکە دوای کەوتنی شارەکە کۆمەڵکوژیی ئەنجامدا، ھێرشی کردە سەر ناحیەی [[بادووش]] کە دەکەوێتە باکووری مووسڵ و دەستیان بەسەر زیندانی بادووشدا گرت، نزیکەی ھەزار زیندانی ھەبوون، ھەندێکیان لەکاتی ھێرشەکەدا ھەڵھاتن، ڕێکخراوەکە نزیکەی ٦٧٠ کەسی دیکەی بە پاساوی تائیفی لەسێدارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=المالكي يعلن الاستنفار بعد سقوط الموصل بأيدي "داعش" وفرار القوات العراقية|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/middleeast/2014/06/10/militant-gunmen-control-parts-mosul-northern-iraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN Arabic|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/08/04/%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B7%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B5%D9%8A%D8%B1-200-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%81%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%81%D9%8A-%D8%AE%D8%B7%D8%B1</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/09/02/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%B9%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A7%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%AF%D9%85%D9%87%D9%85</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Khabaar.net -|ناونیشان=https://khabaar.net/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=khabaar.net|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240827162243/https://khabaar.net/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=ماذا قالت هيومن رايتس ووتش حول مجزرة بادوش؟؟؟|ناونیشان=http://burathanews.com/arabic/reports/251650|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170725061508/http://burathanews.com/arabic/reports/251650|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ڕووخانی تەلەعفەر === {{سەرەکی|شەڕی تەلەعفەر (٢٠١٤)}} [[پەڕگە:Tal_Afar_Castle.jpg|وێنۆک|چەپ|قەڵای [[تەلەعفەر]]، کە ھێزە عێراقییەکان پێش کشانەوەیان خۆیان تێدا پتەو کردبوو]] لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممەی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤، داعش ھێرشی کردە سەر شاری [[تەلەعفەر]] کە زۆرینەیان [[تورکمان|تورکمانی]] [[شیعە]]ن، سەرەتا لە ڕێگەی گەڕەکی سەلامەوە ھاتنە ناو شار و دواتر بە خێرایی چوونە نیو گەڕەکەکان دیکەی شارەکە بە ئۆتۆمبێلی پڕ لە چەکدارەوە، فڕۆکە سەربازییەکانی عێراق ھەوڵیاندا بە بۆردوومان ڕێگری لە پێشڕەوی چەکدارەکان بکەن، بۆ ئەوەی ڕێگە بە دەرچوونی دانیشتووانی شارەکە بدەن، ھێرشبەرەکان ژمارەیان نزیکەی ٢٠٠ چەکدار بوو لەکاتێکدا ٤ ھەزار چەکداری ھێزە عێراقییەکان لە شارەکەدا ھەبوون بە سەرۆکایەتی فەرماندەی پێشووی لیوای عەقرەب کە نازناوی ئەبوو وەلید بوو.<ref>https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/advancing-iraq-rebels-seize-northwest-town-in-heavy-battle-idUSKBN0EP0KJ20140615</ref> === کەوتنی شەنگال و ڕەبیعە === {{سەرەکی|شەڕی پێشمەرگە و داعش}} [[پەڕگە:Mountainside_fields.jpg|وێنۆک|چەپ|[[چیای شنگال|چیای شەنگال]] کە [[ئێزیدی|ئێزیدییەکان]] لەکاتی ھێرشی [[داعش]] بۆی ھەڵھاتن]] دوای ڕووخانی شاری [[مووسڵ]]، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] بەبێ بەرگریی سەربازیی لە شارۆچکەکانی [[شەنگال]]، [[زوممار|زووممار]]، وانا، [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]] کشایەوە، دوای ئەم کشانەوەیە لەناکاو لە مانگی ئابدا، [[کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان لەلایەن داعش|کۆمەڵکوژیی شەنگال]] لەلایەن [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] دژی کەمینەی [[ئێزیدی]] لە شاری [[شەنگال]] و دەوروبەری ڕوویدا، قوربانیانی ئەم ھێرشە بەپێی ھەندێک خەمڵاندن نزیکەی ٢٠٠٠–٥٠٠٠ کەس بوون، ڕێکخراوەکە بەم کۆمەڵکوژییە ڕازی نەبوو، بەڵکو کچە ئێزیدییەکانیان برد و وەک کۆیلە لە بازاڕەکانی مووسڵ و [[ڕەققە]] و ناوچەکانی دیکەی ژێر کۆنترۆڵی ڕێکخراوەکەدا بۆ فرۆشتن دایاننابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Will anyone stop ISIS? - CNN.com|ناونیشان=http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140807191105/http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Isil carried out massacres and mass sexual enslavement of Yazidis, UN confirms|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11160906/Isil-carried-out-massacres-and-mass-sexual-enslavement-of-Yazidis-UN-confirms.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=The Telegraph|زمان=en}}</ref> === کەوتنی حەویجە === چەکدارانی [[داعش]] توانیان ناحیەی [[حەویجە]] و پێنج قەزای سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] کۆنترۆڵ بکەن کە دەکەونە ڕۆژاوا و باشووری شاری [[کەرکووک]] (٢٤٠ کم باکووری [[بەغدا]])، ناوەندی ئەم پارێزگایە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و ناکۆکی لەسەرە، دوای کەوتنی [[پارێزگای نەینەوا]]. دەستیان بەسەر قەزاکانی [[زاب]] و ڕیاز و عەباسیشدا گرت کە دەکەوێتە ڕۆژاوای کەرکووک و ناحیەی ڕەشاد و یانکجە لە باشوور و ھاوکات لەگەڵ ڕووخانی ھێزە عێراقییەکان، ھێزە کوردییەکان دەستیان بەسەر ھەموو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکاندا]] گرت کە دیارترینیان کەرکووک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعد نينوى وكركوك.. 'داعش' يسيطر على ناحيتين في محافظة صلاح الدين {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2014/06/10/%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89-%D9%88%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alhurra.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203180943/https://www.alhurra.com/a/251386.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === گەمارۆدانی بێجی === [[پەڕگە:Power_plant_in_Bayji,_Iraq.jpg|وێنۆک|چەپ|پاڵاوگەی نەوتی بێجی، دوایین شوێنە لە باکووری [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]] کە لەلایەن [[داعش]]ەوە دەستی بەسەردا نەگیراوە]] لە سەرەتای ھێرشکردنە سەر [[پارێزگای سەلاحەدین]]، داعش توانی گەمارۆ بخاتە سەر [[پاڵاوگەی بێجی]] دوای کۆنترۆڵکردنی ناوەندی شار و سەرجەم گوندەکانی دەوروبەری پاڵاوگەکە، ڕێکخراوەکە ھەوڵیدا بچێتە ناو پاڵاوگەکە، بەڵام نەیتوانی کۆترۆڵی بکات بەھۆی ئەو بەرەنگارییە توندانەی کە ڕووبەڕووی بووەوە سەرەڕای باڵادەستی ژمارەیان، پاڵاوگەکە بۆ چەند مانگێک بە گەمارۆدراوی مایەوە بێ ئەوەی ئازاد بکرێت چونکە ھێزەکانی عێراق سەرقاڵی شەڕی دیکە بوون.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/08/24/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%84%D9%80-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%B5%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D8%AC%D9%8A-%D8%A8%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-</ref> === گەمارۆدانی ئامرلی === لە ١١ی حوزەیران، داعش گەمارۆیەکی ھەمەلایەنەی بەسەر شاری [[ئامرلی]]دا سەپاند کە تورکمانی شیعەی تێدا نیشتەجێیە. گەمارۆدانی شارەکە لە دوای ڕووخانی [[مووسڵ]] و کشانەوەی [[سوپای عێراق]] بوو لە زۆرێک لە شارەکان لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤، چەکدارانی داعش سەرجەم گوندە [[سوننە]]کانی دەوروبەری ئامرلییان کۆنترۆڵکرد، بەمەش شارەکەیان لە باقی ئەو شارانە دابڕاند کە لەژێر دەستی عێراقدا مابوونەوە. لە ماوەی گەمارۆدا داعش ئاوی بڕی و نەیھێشت خواردن و دەرمان بچێتە ناو شارەکە بۆ ماوەی ٨٠ ڕۆژ. ڕۆژانە لە ھەموو لایەکەوە ھێرش دەکرایە سەر شارەکە بۆ کۆنترۆڵکردنی، بەڵام دانیشتووانی شارەکە خۆیان ڕێکخستبوو بە ھێڵی بەرگریی کە چەکدارانی داعش نەیاندەتوانی بیبەزێنن. ڕێکخراوەکە لە یەکەم ھێرشیدا ٥ [[تانک]] و ٦ ھەمەر و ٣ زرێپۆشی برادلی و ٣٠٠ شەڕکەری بەکارھێناوە بەبێ ئەوەی ھیچ ئەنجامێک بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Iraq conflict: UN warns of possible Amerli 'massacre' - BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28910674|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416173927/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28910674|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=الفضيلة: نحو 300 عائلة محاصرة في آمرلي مهددة بالموت لنقص الماء والغذاء {{!}} الشارع العراقي|ناونیشان=http://www.alsumaria.tv/news/108177/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%AD%D9%88-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%87/ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305041422/http://www.alsumaria.tv/news/108177/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%AD%D9%88-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%87/ar|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ڕووخانی تکریت و کۆمەڵکوژیی سپایکەر === {{سەرەکی|یەکەم شەڕی تکریت|کۆمەڵکوژی سپایکەر}} [[پەڕگە:Irak1aout2014.png|وێنۆک|چەپ|دۆخی سەربازیی [[عێراق]] لە حوزەیرانی ٢٠١٤]] شاری [[تکریت]]ی پایتەختی [[پارێزگای سەلاحەدین]] بەتەواوی کەوتە دەست داعش و ئەندامانی [[حیزبی بەعس]] و [[عیزەت دووری]] لە وتارێکی تەلەڤیزیۆنیدا پشتیووانی خۆی بۆ ئەوانەی بە شۆڕشگێڕ و قارەمانانی [[قاعیدە]] ناوی برد و دەوڵەتی ئیسلامیی و ناوەکانیان ژمار کاتێک شارەکەیان کۆنترۆڵ کرد. دواتر چەکدارەکان نزیکەی (٢٠٠٠–٢٢٠٠) خوێندکاریان لە ھێزی ئاسمانیی عێراق گرت و بردیانن بۆ کۆشکەکانی [[سەددام]] لە [[تکریت]]، لەوێ و لە ناوچەکانی دیکە تەقەیان لێدەکەن و ھەندێکیان بە زیندوویی دەنێژن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=عزة الدوري يحيي "داعش والقاعدة" ويدعو إلى تجاوز الخلافات {{!}} سياسة|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/mobile/news/105417/%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216223444/https://www.alsumaria.tv/mobile/news/105417/%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> داعش ڕەوتی ئەم کۆمەڵکوژییەی وێنەگرت و بەشێک لە ئەندامانی ھۆزە سوننەکان (سەر بە حیزبی بەعس و داعش) لە پارێزگای سەلاحەدین بەشداریان تێدا کرد، بەشێک لە خوێندکارە عێراقییەکان سەرکەوتوو بوون لە دەربازبوون بۆ قەزای عەلەم کە لەو کاتەدا خۆڕاگر بوو و نەکەوتە دەستی داعش تا ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ عەشیرەتی جبوور لەم ناوچەیەدا پێشوازییان لە ھەڵھاتووەکان کرد، کە [[ڕووباری دیجلە]] لە تکریت جیادەکاتەوە، و یارمەتییان دان بۆ ئەوەی لەژێر کۆنترۆڵی ڕێکخراوەکە ڕزگاریان بێت و ھەندێک لە خوێندکارەکان ڕووداوەکانی کۆمەڵکوژییەکەیان گێڕاوەتەوە، کە بەپێی قسە و شایەتحاڵی خۆیان، خوێندکارەکان لە بنکەی سپایکەرەوە ڕادەست کران چونکە ھەندێک لە فەرماندە سەربازییەکان خوێندکارەکانیان فریودا و وایان لێکردن باوەڕیان بەوە ھەبێت کە دۆخەکە سەلامەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=ناجي من جحيم داعش في قاعدة “سبايكر” في تكريت يروي تفاصيل عن المأساة {{!}} مبادرة التضامن مع المجتمع المدني العراقي|ناونیشان=https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327161457/https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕاگەیاندنی جیھادی کیفایی === {{سەرەکی|حەشدی شەعبی}} لە ١٤ی حوزەیران، دوای ئەوەی [[داعش]] گەیشتە جەرگەی [[بەغدا]]، دەسەڵاتی باڵای ئایینی، سەید [[عەلی سیستانی]]، داوای کرد «جیھادی کیفایی بۆ ھەموو کەسێکە کە بتوانێت چەک ھەڵبگرێت و شەڕی تیرۆریستان بکات بۆ بەرگریکردن لە وڵات و گەل و پیرۆزییەکانی. [[سوننە]] و [[شیعە]] دەبێت خۆبەخشانە بچنە ناو ھێزە ئەمنییەکانەوە، چونکە داعش ھەموو پارێزگاکان دەکاتە ئامانج بەبێ جیاوازی، دوای [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]]، ڕایان گەیاند کە دێنە بەغدا و [[نەجەف]] و [[کەربەلا]]، ھەموو عێراقییەکانیان کردە ئامانج لە ھەموو ناوچەکانیان. لێرەوە بەرپرسیارێتی ڕووبەڕووبوونەوە و بەرەنگاربوونەوەیان لە عێراقدا، بەرپرسیارێتی ھەمووانە و تایبەت نییە بە مەزھەبێک بەبێ ئەوی دیکە یان لایەنێک بەبێ ئەوی دیکە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الحاج {{!}}|یەکەم={{!}} النجف-من خضر عباس وايليا ج مغناير {{!}} {{!}} بغداد- من حيدر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=السيستاني يدعو إلى «الجهاد الكفائي» ... والفصائل الشيعية المقاتلة في سورية تعود إلى العراق|ناونیشان=https://www.alraimedia.com/article/500568/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Alrai-media|زمان=ar}}</ref> دوای ئەم ڕاگەیاندنە، ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] پێکھێنرا، کە کۆمەڵێک کوتلەی چەکداری لەخۆگرتبوو، دوای ئەوەی [[نووری مالیکی]]، سەرۆکوەزیران و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان لەو کاتەدا، فەرمانی بە کۆکردنەوەی جەماوەر و پێکھێنانی حەشدی شەعبی دەرکرد، بەمەبەستی وەستانەوە بەرامبەر ھەڕەشەکانی داعش بۆ سەر بەغدا و دەوروبەری، حەشدی شەعبی لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ دەستیپێکرد، دوای کۆبوونەوەی نێوان نووری مالیکی و سەرکردەی کەتیبە چەکدارەکان، پاشان کەتیبەکان دەچنە فەللووجە. و لەسەر پاراستنی بەغدا و [[سامەڕا]] و ناوچەکانی ڕۆژاوا ڕێککەوتن کرا و لە سەرەتادا حەشد لە کەتیبەکانی [[حیزبوڵڵای عێراق|حیزبووڵڵا]] و [[عەسائیبی ئەھلی حەق]] و ڕێکخراوی بەدر و ھێزەکانی شەھید سەدر پێکھاتبوون. پاشان حەشد فراوانتر بوو لە خۆبەخشەکان کە وەڵامی فەتوای جیھادی کیفاییان دایەوە، و زۆربەیان شیعە بوون، دواتر عەشیرەتە سوننەکان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی داعش لە پارێزگاکانی سەلاحەدین و نەینەوا و ئەنبار پەیوەندییان پێوە کرد، و ھەزارانی دیکە لە ئایین و نەتەوەی جیاواز، وەک [[مەسیحی]]، [[تورکمان]] و [[کورد]]، پەیوەست بوون بە ڕیزەکانی حەشدەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=معارك في عدة مناطق في العراق ومزاعم عراقية باستعادة عشرات القرى من "الدولة الاسلامية" - BBC Arabic|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/12/141225_iraq_is_kurds_abady|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150104115014/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/12/141225_iraq_is_kurds_abady|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>http://www.iraqmidea.com/?p=3095 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306042844/http://www.iraqmidea.com/?p=3095 |date= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ }}</ref><ref>http://arabic.rt.com/features/778009</ref><ref>http://www.alalam.ir/news/1701425</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=كركوك: حشد شعبي من شبان تركمان|ناونیشان=https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html|newspaper=إذاعة العراق الحر|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar|یەکەم=نهاد|دوایین=البياتي|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170804053609/https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=4 آلاف تركماني يشاركون بقوات الحشد الشعبي لمواجهة داعش {{!}} البوابة|ناونیشان=https://article.albawaba.net/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/4-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-692182|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=article.albawaba.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=الميادين {{!}} الأخبار #iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ|ناونیشان=http://www.almayadeen.net/news/iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306043002/http://www.almayadeen.net/news/iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ئازادکردنی ئامرلی === دوای نزیکەی سێ مانگ لەو گەمارۆیەی کە ئامرلی تووشی بوو، ئۆپەراسیۆنێک بۆ ئازادکردنی شارەکە دەستیپێکرد لە سێ میحوەرەوە: دووز بەرەو گوندی سەلام و بەستەملی (باکوور)، میحوەری [[کفری]] ئامرلی (ڕۆژھەڵات)، میحوەری عەزیم ئەنجانە (باشوور)، ھێزەکانی سوپا لە باشووری ئامرلییەوە ھێرش دەکەن، لەکاتێکدا ھێزەکانی حەشدی شەعبی لە کفرییەوە ھێرش دەکەن و لە میحوەری سێیەمەوە ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و ھێزەکانی حەشدی شەعبی ھێرش دەکەن. ڕۆژی ٣١ی ئاب، سوپای عێراق ھەڵگرتنی تەواوەتی گەمارۆی سەر شارەکە و شکستی داعش لە ناوچەکە و دەرکردنی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سەلاحەدین]] ڕاگەیاند.<ref>https://www.raialyoum.com/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%83%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%84_%D9%83-%D8%A7/{{بەستەری مردوو|url=https://www.raialyoum.com/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%83%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%84_%D9%83-%D8%A7/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Iraqi forces 'reach besieged Amerli' - BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29003321|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190516031136/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29003321|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ئۆپەراسیۆنی عاشورا === لەگەڵ نزیکبوونەوەی مانگەکانی [[موحەڕەم]] و [[سەفەر]]، کە تێیدا شیعەکان یادی ڕووداوی چل ساڵەی [[حوسێن کوڕی عەلی|ئیمام حوسێن]]، و داعش ھەڕەشە دەکات بە بەئامانجگرتنی ئەو ڕێوڕەسمانە، بەرپرسانی عێراق ڕایان گەیاند کە جوورف نەسر ھەڕەشەیە بۆ سەر کەربەلا و گەڕاندنەوەی ناوچەکەش ئەولەوییەتە لە پێش مانگی موحەڕەم، تەقینەوەی پێنج ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە [[کەربەلا]] پێش ھەفتەیەک لە دەستپێکردنی پرۆسەکە پرۆسەکەی خێراتر کرد. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئۆپەراسیۆنەکە بە بەشداریی ھێزەکانی عێراق و ھێزەکانی حەشدی شەعبی دەستیپێکرد، کە بووە ھۆی ئازادکردنی شارەکە، ئۆپەراسیۆنەکە تەنیا دوو ڕۆژی خایاند، و نزیکەی ٥٠٠ چەکداری داعش لەو شارەدا بوون، ئۆپەراسیۆنەکە لێدانێکی کوشندە بوو بۆ ڕێکخراوەکە، چونکە گرنگترین خاڵی ستراتیژی لەدەستدا. ھاوکات ھێزە کوردییەکان [[زوممار|زووممار]]یان کۆنترۆڵکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq soldiers retake Jurf al-Sakhar, town held by ISIS - World - CBC News|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/world/iraq-soldiers-retake-jurf-al-sakhar-town-held-by-isis-1.2813697|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010053411/http://www.cbc.ca/news/world/iraq-soldiers-retake-jurf-al-sakhar-town-held-by-isis-1.2813697|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi forces press to secure Shiite south ahead of Ashura religious commemorations|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-press-to-secure-shiite-south-ahead-of-religious-festival/2014/10/25/0b6ac5f0-6e1e-47f4-ab8d-a942c3606506_story.html|newspaper=Washington Post|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|issn=0190-8286|زمان=en-US|یەکەم=Loveday|دوایین=Morris|یەکەم٢=Mustafa|دوایین٢=Salim}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraqi Forces Recapture Key Towns from Isis Following 22 US Air Strikes|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/iraqi-forces-recapture-key-towns-isis-following-22-us-air-strikes-1471756|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626164033/https://www.ibtimes.co.uk/iraqi-forces-recapture-key-towns-isis-following-22-us-air-strikes-1471756|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Alforat News - Jurf al-Sakhar librated from ISIL, says Babel Governor|ناونیشان=http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190610234502/http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === پێکھێنانی ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی === [[پەڕگە:CombinedTaskForce.svg|وێنۆک|چەپ|وڵاتانی بەشدار لە ھاوپەیمانی دژ بە داعش]] لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ھاوپەیمانییەکی نێونەتەوەیی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[داعش]] پێکھێنا و بە ھێزی ئەرکی ھاوبەش - ئۆپەراسیۆنی ویستی پتەو (CJTF-OIR) ناوی برد، ھێزێکی ئەرکیی ھاوبەشە کە بۆ لەناوبردنی داعش دروستکراوە. لەلایەن فەرماندەی ناوەندی ئەمریکییەوە پێکھێنراوە، یەکەمین کۆنفرانسی ئەم ھاوپەیمانییە لە ھەفتەی یەکەمی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو، ئۆپەراسیۆنەکان لەلایەن [[وەزارەتی بەرگری ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا]]وە ناونراون و پێکھاتوون لە ھێزی سەربازی ئەمریکی و زیاتر لە ٣٠ وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=JECC assists in the establishment of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve > Joint Enabling Capabilities Command > Recent JECC News|ناونیشان=http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304133055/http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=The US-Led War On ISIS Now Has A Logo {{!}} Business Insider|ناونیشان=https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501203752/https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھەڵمەتی دیالە === [[پەڕگە:Diyala_map.svg|وێنۆک|چەپ|[[پارێزگای دیالە]]]] لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٤ [[حکوومەتی عێراق]] یەکەم ھەڵمەتی سەربازی بۆ ڕزگارکردنی [[پارێزگای دیالە]] دەستپێکرد، کە داعش زۆربەی شار و گوندەکانی تەنیشت پارێزگاکانی [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]] و [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووکی]] کۆنترۆڵکردبوو، ھێزە عێراقییەکان لەگەڵ ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] و [[پێشمەرگە]] زیاتر لە ٥٠ ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجامدا بۆ ڕزگارکردنی تەواوی پارێزگای دیالە، و زیانەکانی ھێزەکانی ئاسایشی ھاوبەشی عێراق نزیکەی ٥٨ کوژراو و ٤٨٢ بریندار بوو و زیانەکانی [[داعش]] گەیشتە ھەزار کوژراو و لەنێویاندا ٣٠٠ کوژراوی بیانی بوو، ئۆپەراسیۆنەکان لە قەزای عەزیم دەستیان پێکرد و بە ئازادکردنی شاری [[جەلەولا]] کۆتاییان ھات.<ref>https://arabic.rt.com/news/772022-%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4/</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Simcast News portal.|ناونیشان=https://simcast.com/?d=tvalsalam.tv&s=bone&sw=16&tr=15886028090&oip=207.241.232.186&eol|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210806041243/https://simcast.com/?d=tvalsalam.tv&s=bone&sw=16&tr=15886028090&oip=207.241.232.186&eol|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200523052044/http://aleshraq.tv/25529.html/</ref><ref>معارك ديالى تنتهي بتحريرها من سيطر داعش بعد خسائر كبيرة بين الطرفين - العالم</ref> === ھێرشی زوولووعیە === [[پەڕگە:Alq_55046aec858ad.jpg|وێنۆک|چەپ|گۆڕستانێک ھەموو ئەو کەسانە لەخۆدەگرێت کە لەکاتی گەمارۆکەدا مردوون]] لە مانگی حوزەیراندا ناحیەی زوولووعیەی سەر بە [[پارێزگای سەلاحەدین]] کە ٨٥ کم لە باکووری [[بەغدا]]وە دوورە، کەوتە ژێر دەستی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]]، ڕێکخراوەکە لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ چووەتە ناو زوولووعیە کە ھۆزە [[عەرەب]]ە سوننەکانی تێدا نیشتەجێیە، دوای تەنیا دوو ڕۆژە عەشیرەتەکان دژی داعش ڕاپەڕین و لە قەزاکە دەریانکردن بۆ ناوچەکانی نزیک دیالە و [[سامەڕا]]، بەڵام دوای مانگێک ڕێکخراوەکە گەڕایەوە و لە سێ لاوە گەمارۆی ناحیەکەی دا و ھەموو ئەو پردانەی ڕووخاند کە بە شارەکانی دراوسێوە دەیانبەستنەوە. گەمارۆدانەکە زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژی خایاند، و زۆربەی قەزاکە ڕووخا، جگە لە ناوچەی عەرەب جبوور کە خۆڕاگرانە مایەوە، لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ سوپای عێراق و حەشدی شەعبی بە ھاوکاری خێڵەکانی زوولووعیە، توانیان بە تەواوی ناحیەکە ئازاد بکەن، ئەم ئۆپەراسیۆنە ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھەڵگرتنی گەمارۆی سەر شارەکانی بەلەد و دوجەیل، جگە لە کردنەوەی ڕێگای بەغدا – سامەڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=PressTV-Iraq militants seize area near Baghdad|ناونیشان=http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924135558/http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھەڵمەتی سەلاحەدین === [[پەڕگە:Salah_Al-Din_map.svg|وێنۆک|چەپ|[[پارێزگای سەلاحەدین]]]] دوای ھەڵوەشاندنەوەی گەمارۆی سەر ھەموو شارە گەمارۆدراوەکانی [[عێراق]]، حکوومەت دەستیکرد بە ئامادەکاری بۆ دەستپێکردنی ھێرشی پێچەوانە بۆ سەر داعش بۆ ڕزگارکردنی پارێزگا سەلاحەدین، دوای چەند مانگێک لە مانۆڕی ئامادەکاری و کۆکردنەوەی زانیاری ھەواڵگری، ھێزێکی ٢٣ ھەزار چەکداری ھاوپەیمانان، لەنێویاندا ھێزە ئەمنییەکانی عێراق و چەکدارانی حەشدی شەعبی، و چەکدارە خێڵەکییە سوننەکان ئامادە بوون، لە سەرەتای مانگی ئازاردا ھێرشێک دەستیپێکرد بۆ گەمارۆدان و دانانی تەڵەیەک بۆ داعش لە [[تکریت]] و دەوروبەری کە لە ناوەندی پارێزگاکەدا خۆیان قاییم کردبوو. ئۆپەراسیۆنەکە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەدەستھێنا بەو پێیەی سەرجەم چەکدارانی داعش گەمارۆدران، ناحیەی عەلەم و [[عۆجە|عۆجە]] و [[دۆر|دۆر]] ئازادکران، گەمارۆی سامەڕا ھەڵگیرا و گردەکانی باشووری حەمرینیش کۆنترۆڵکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Islamic State will be forced out of Tikrit, says top US general {{!}} World news {{!}} The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/07/islamic-state-will-be-forced-out-of-tikrit-says-top-us-general|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180204123931/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/07/islamic-state-will-be-forced-out-of-tikrit-says-top-us-general|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Advancing Iraq troops enter strategic town on edge of Tikrit {{!}} Reuters|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925070853/http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Top US general optimistic about outcome of Tikrit battle|ناونیشان=http://www.dailytimes.com.pk/foreign/08-Mar-2015/top-us-general-optimistic-about-outcome-of-tikrit-battle|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://www.dailytimes.com.pk/foreign/08-Mar-2015/top-us-general-optimistic-about-outcome-of-tikrit-battle|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === کەوتنی ڕەمادی === لە ١٧ی ئایاری ٢٠١٥، دوای کشانەوەی ھێزەکانی پۆلیس و سوپای ناوچەکە، داعش دەستی بەسەر شاری ڕەمادی ناوەندی پارێزگای ئەنباردا گرت. ئەو گرووپە لە ئەنجامی ئەم کشانەوەیە پێشڕەوی بەرچاوی لە شاری [[ڕەمادی]] کرد و ھەڕەشەی لە دەستکەوتە سەربازییەکانی ھێزە عێراقییەکان کرد کە لە پارێزگای سەلاحەددین بەدەستیان ھێنابوو. نزیکەی ٩٠٪ی ئەنبار لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا بوو، جگە لە عامرییە فەلووجە و خالیدیە و [[حەدیسە]] کە گەمارۆدرابوون. لە شەڕەکەدا نزیکەی ١٣٣ ھەزار کەس لە دانیشتووانی شارەکە ئاوارە بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160422072925/http://burathanews.com/news/267095.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180204070356/https://www.skynewsarabia.com/web/article/744948/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%AD%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-3-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%AE%D8%B5</ref> === گەمارۆدانی حەدیسە === دوای ئەوەی داعش بەتەواوەتی کۆنتڕۆڵی [[ڕەمادی]] کرد، گروپەکە گەمارۆیەکی بەرفراوانی بەسەر [[حەدیسە]]دا سەپاند کە دەکەوێتە ئەوپەڕی ڕۆژاوای عێراق. بەھۆی ئەو گەمارۆیە خنکێنەرە، دانیشتووان ڕووبەڕووی کێشەی بەرچاو بوونەتەوە لە ھێنانی خۆراک و دەرمان بۆ ناو شارەکە، ھەندێکجار ناچاربوون بە ڕێگا چۆڵەکان لە قووڵایی بیابانەکاندا بڕۆن بۆ ئەوەی بگەنە شارەکە. زۆربەی ھاوکارییەکان لە ڕێگەی پشتیووانی ئاسمانییەوە ھاتبوون.<ref>https://web.archive.org/web/20170629183622/http://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2016/1/31/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1</ref> === ڕزگارکردنی شنگال === سەبارەت بە دۆخی سەربازیی باکووری عێراق، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە)، بە پاڵپشتی ھێزەکانی ئەمریکا، توانیان قەزای [[شنگال]] کە لە دەستی چەکدارانی داعشدا بوو کۆنترۆڵ بکەنەوە و لە ڕۆژی ھەینی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ڕزگاری بکەن، نزیکەی حەوت ھەزار و ٥٠٠ چەکداری پێشمەرگە بەشدارییان کرد و لەلایەن ھێزە ناوخۆییەکانی کۆمەڵگەی ئێزیدییەوە پشتیوانییان لێکرا. ھەروەھا شەڕڤانانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20181120033745/http://www.bbc.com/arabic/middleeast/2015/11/151113_kurds_sinjar_entrance_all_directions </ref> === ساڵی ٢٠١٧ === === پرۆسەی سەپاندنی ئاسایش === [[پەڕگە:Kirkuk_offensive-ar.svg|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ھێرش و کۆنترۆڵکردنی کەرکووک]] دوای شەڕی حەویجە و سەرکەوتن تێیدا و پاککردنەوەی باشووری [[کەرکووک]]، ھێزە عێراقییەکان ئۆپەراسیۆنێکی سەربازییان دەستپێکرد بۆ سەپاندنی ئاسایش لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]]ی نێوان حکوومەتی ناوەندی [[عێراق]] و حکوومەتی [[ھەرێمی کوردستان]]، کە ھێزە کوردییەکان لە ساڵی ٢٠١٤ەوە کۆنتڕۆڵیان کرد لەکاتی چوونە ناوەوەی [[داعش]] بۆ ناو [[مووسڵ]]، دوای ئەنجامدانی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆم بۆ جیابوونەوەی ھەرێمی کوردستان]]، پرۆسەی سەپاندنی یاسا بۆ گەڕاندنەوەی ناوچە جێناکۆکەکان دەستیپێکرد، ناوچە جێناکۆکەکان لە ١٣ی [[تشرینی یەکەم]] (ئۆکتۆبەر)، جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند کە دەیان ھەزار ھێزی [[پێشمەرگە]] لە ناوچەی کەرکووک جێگیر کران بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ھەڕەشە ئەگەرییەکانی ھێزەکانی عێراق. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان ڕەتیکردەوە ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە باشووری کەرکووک دەستپێبکات. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕایان گەیاند کە ھێڵی بەرگریی خۆیان بۆ دوو کیلۆمەتر ھێنایە دواوە لە دەوروبەری ناوچەی کەرکووک، بە ئامانجی کەمکردنەوەی خۆلێدان لەگەڵ ھێزە عێراقییەکان، ھەروەھا لە ڕۆژی پێشوودا ھێزەکانی پێشمەرگە کشانەوە لە ناوچەکانی تازە و بەشیر کە نزیکەی ١٠ کیلۆمەتر لە باشووری کەرکووکەوە دوورن، و ھێزە ئەمنییەکان ڕوویان لە ھەندێک لەو شوێنانە کردبوو کە پێشمەرگە تێیدا کشابوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=نشر آلاف من قوات البيشمركة قرب كركوك لصد "أي تهديد"|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41607593|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/13/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A3-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/13/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%84%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%83%D8%A7%D9%83-%D8%A8%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF</ref> لە ١٤ی تشرینی یەکەم، لە ناوچەی [[دووزخورماتوو]]، شەڕ و پێکدادانی توند لە نێوان ھێزەکانی حەشدی تورکمان و پێشمەرگە ڕاگەیەندرا. ئاشکراشی کرد کە سوپای عێراق [[ئاڵای کوردستان|ئاڵاکانی ھەرێمی کوردستان]]ی دابەزاند کە لە باشووری [[پارێزگای کەرکووک]] ھەڵکرابوون، و [[ئاڵای عێراق]]ی لە شوێنی ئەوان داناوە. ھێزەکانی عێراق لە چوارچێوەی پلانێک بۆ دووبارە بڵاوبوونەوەیان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ھێزەکانی پێشمەرگە لە دەرەوەی سنوورەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. بەرپرسێکی کورد ڕای گەیاند کە ھێزەکانی عێراق تا ئێوارەی شەممە مۆڵەتیان بە پێشمەرگە دا بۆ کشانەوە بۆ ناوچەکانی پێشوویان لە ساڵی ٢٠١٤ لە پارێزگای کەرکووک. لەکاتێکدا حکوومەتی ناوەندی ڕەتیکردەوە وادەی بۆ [[کورد]] دانابێت.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%86%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%8A%D9%86%D8%B2%D9%84-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بغداد تمهل البشمركة لإخلاء آبار النفط بكركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/14/%d8%a8%d8%ba%d8%af%d8%a7%d8%af-%d8%aa%d9%85%d9%87%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b4%d9%85%d8%b1%d9%83%d8%a9-%d9%84%d8%a5%d8%ae%d9%84%d8%a7%d8%a1-%d8%a2%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%81%d8%b7|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=غموض يحيط بـ "مهلة حددتها بغداد" لانسحاب البيشمركة من مواقع في كركوك|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41622000|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/15/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%8A%D8%B1%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83.html</ref> [[پەڕگە:Battle_of_kirkuk_photo.jpg|وێنۆک|چەپ|زرێپۆشی عێراقی لە شەقامەکانی کەرکووک لەکاتی ئۆپەراسیۆنی سەپاندنی ئاسایش]] لە ١٥ی تشرینی یەکەمدا [[حکوومەتی عێراق]] ھەرێمی کوردستانی تۆمەتبار کرد بەوەی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ی ھێناوەتە کەرکووک و بە «راگەیاندنی شەڕ»ی زانی. و لایەنی کوردی بوونی چەکدارانی پەکەکەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بغداد تتهم أربيل بـ "إعلان حرب" في كركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/15/%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%80-%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/15/%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D8%AC%D9%84%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D8%A8.html</ref> ڕۆژی ١٦ی تشرینی یەکەم سوپای عێراق کۆنترۆڵکردنی فڕۆکەخانەی سەربازیی کەرکووکی ڕاگەیاند، جگە لە گەورەترین بنکەی سەربازی لە پارێزگاکە، ھاوکات کۆنتڕۆڵی ژمارەیەک کێڵگەی [[نەوت]]ی کرد لە باکووردا. ئاشکراشی کرد کە ھیچ فەرمانێکی پێنەگەیشتووە بۆ چوونە ناو شارەکە، و ئامانجی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش تەنیا بۆ پاراستنی دەوروبەری کەرکووک بوو.<ref>https://www.dostor.org/</ref> سەرکردایەتی ھێزی پێشمەرگە فراکسیۆنێکی ناو [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ی بە [[خیانەتکار]] تۆمەتبار کرد بە ھاوکاریکردنی سوپای عێراق لە ئۆپەراسیۆنی کەرکووک.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref> سوپای عێراق کۆنترۆڵکردنی کۆمپانیای نەوتی باکوور و کێڵگە نەوتییەکانی [[بابە گوڕگوڕ]]ی ڕاگەیاند، ھەروەھا ئاسایشی بەسەر قەزای لەیلاندا سەپاند، ھەروەھا دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کۆنترۆڵکردنی سەربازگەی K1ی ڕاگەیاند. لە کاتژمێرەکانی سەرلەبەیانیدا، بەرپرسێکی ئەمنی کورد ڕەتیدەکاتەوە کە ھێزە عێراقییەکان توانیبێتیان لە شارەکە نزیکببنەوە یان خاک لە ھێزەکانی پێشمەرگەوە کۆنترۆڵ بکەن، بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە ھەندێک پێکدادان بە تۆپبارانکردن ڕوویداوە.<ref>https://www.alarabiya.net/aswaq/oil-and-gas/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%86%D9%81%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التلفزيون الرسمي: القوات العراقية تسيطر على «مناطق واسعة» في كركوك|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/1053716/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%C2%AB%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9%C2%BB-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=aawsat.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصفحة غير موجودة|ناونیشان=https://www.annahar.com/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.annahar.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240701174317/https://www.annahar.com/notfound.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مصادر في كركوك تقول إن القوات العراقية سيطرت على مبنى المحافظة، وأنباء عن فرار المئات|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631269|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=معارك وقصف مدفعي متبادل بين القوات العراقية والكردية في جنوب كركوك|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20171016-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B5%D9%81|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=تبادل بنيران المدفعية بين القوات العراقية والبيشمركة|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631664|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=منشآت كركوك العسكرية والنفطية تحت سيطرة بغداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d9%85%d9%86%d8%b4%d8%a2%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b3%d9%83%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%81%d8%b7%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d8%ad%d8%aa|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Battle_of_Kirkuk.jpg|وێنۆک|چەپ|سەربازانی عێراق وێنەیەکی [[مەسعوود بارزانی]] لە [[کەرکووک]] دەشکێنن]] ڕۆژنامە و کەناڵە ھەواڵییەکان ڕایان گەیاند کە ھێزەکانی عێراق کۆنتڕۆڵی تەواوی پارێزگای کەرکووکیان کردووە، و ڕایان گەیاند کە ھێزەکانی پۆلیسی فیدراڵی توانیان بچنە ناو بینای پارێزگای کەرکووک و ئەنجوومەنی بەبێ شەڕێکی بەرچاو، و ڕاکان سەعید جبووری کارەکانی جێگری پارێزگای کەرکووکی بە وەکالەت گرت. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان ڕای گەیاند کە ئاڵای عێراق لەسەر سەرجەم دامەزراوە نەوتییەکانی پارێزگای کەرکووک ھەڵکرا. دەزگاکانی تری ھەواڵ بڵاویانکردەوە کە سەدان خێزان دەستیان بە کۆچکردن کردووە بەرەو [[سلێمانی]] و [[ھەولێر]] و تۆمەتبارکردنی ھەندێک لە سەرکردەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە خیانەت. پۆلیسی کەرکووک داوای لە خێزانە ئاوارەکان کرد بگەڕێنەوە. و بڕیاری قەدەغەی ھاتووچۆی لە کاتژمێر حەوتەوە تا کاتژمێر حەوتی بەیانی ڕۆژی دواتر ڕاگەیاند. سەرچاوەکان باسیان لە کوژرانی دە پێشمەرگە کردووە لە شەڕی شەوانەدا.<ref>https://gate.ahram.org.eg/News/1598050.aspx</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مصادر في كركوك تقول إن القوات العراقية سيطرت على مبنى المحافظة، وأنباء عن فرار المئات|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631269|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.mobtada.com/world/660166/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%B4%D9%83%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=القوات العراقية تتمكن من بسط سيطرتها الكاملة على محافظة كركوك|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D9%85%D9%83%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B3%D8%B7-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83/3459271|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=اليوم السابع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القوات العراقية تدخل كركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d8%af%d8%ae%d9%84-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b4%d9%85%d8%b1%d9%83%d8%a9|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرطة كركوك تفرض حظراً للتجوال من السابعة مساءً الى السابعة من صباح الغد|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/218840/%D8%B4%D8%B1%D8%B7%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B8%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7/ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجيش والحشد يسيطران على كركوك والبشمركة تتوعد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b4%d8%af-%d9%8a%d8%b3%d9%8a%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref> لە کۆتایی ئۆپراسیۆنەکەدا حکوومەتی عێراق دووبارە سەرجەم ناوچە جێناکۆکەکان کۆنترۆڵ دەکاتەوە، لەوانە [[کەرکووک]]، [[داقووق]]، [[شەنگال]]، [[دووزخورماتوو]]، [[جەلەولا]]، [[پردێ]]، [[خانەقین]]، [[زوممار|زووممار]]، [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]]، [[مەخموور]]. === شەڕی سنوورەکان و ڕاگەیاندنی سەرکەوتنی کۆتایی === [[پەڕگە:Destruction of ISIS.svg|وێنۆک|ھێزەکانی عێراق و سوریا بەرەو سنووری ھاوبەش پێشڕەوی دەکەن]] [[پەڕگە:Average territorial frontlines of the Syrian, Iraqi, and Lebanese Civil War in 2017.png|وێنۆک|دۆخی سەربازی لە عێراق (٢٠١٧)]] دوای ئۆپراسیۆنی سەپاندنی یاسا لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]] و وەرگرتنەوەی سەرجەم ئەو زەوییانەی کە لەلایەن [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوون، ھێزەکانی عێراق تەنھا ناوچەی سنووری ڕۆژاوای بۆ مایەوە، کە ئەلقائیم و عانەت و ڕاوەت لەخۆدەگرێت، جگە لە بیابانی باکووری ئەلجەزیرە. ئۆپەراسیۆنەکە کاتێک دەستیپێکرد، [[حەیدەر عەبادی]]، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی قەزای ئەلقائیمی ڕاگەیاند و ڕای گەیاند [[داعش]] ھیچ ڕێگەیەکی دیکەی نییە جگە لە مردن یان تەسلیمبوون. حەیدەر عەبادی، [[سەرۆکوەزیرانی عێراق]] لە میانی کردنەوەی کۆنفرانسی میدیایی نێونەتەوەیی لە بەغدا (شەممە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧) ڕای گەیاند، ھێزەکانمان سنووری سووریا-عێراقیان بە تەواوی کۆنترۆڵکردووە، و لێرەوە کۆتایی شەڕی داعش ڕادەگەیەنین. گوتیشی: شەڕی ئێمە لەگەڵ دووژمنێک بوو کە دەیویست شارستانییەتەکانمان لەناو ببات، بەڵام بە یەکڕیزی و ئیرادەمان سەرکەوتنمان بەدەستھێنا و لە ماوەیەکی کورتدا توانیمان داعش تێکبشکێنین. لە ٩ی کانونی یەکەمی ٢٠١٧، فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند، ھێزە عێراقییەکان سەرکەوتووبوون لە ئازادکردنی دوورگەی نێوان نەینەوا و ئەنبار، بە پاڵپشتی فڕۆکەی سوپا، ھەروەھا سنووری نێونەتەوەیی عێراق و سووریایان لە باکووری [[فورات]]، لە ناوچەی ڕووممانەوە تا تەلسەفووک کە درێژیەکەی ١٨٣ کیلۆمەترە، مسۆگەرکردووە. بەم شێوەیە «رزگارکردنی ھەموو خاکەکانی عێراق لە چنگی چەتە تیرۆریستییەکانی داعش تەواو بووە و ھێزە قارەمانەکانمان کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر سنووری نێونەتەوەیی عێراق و سووریا توندتر کردووە، لە دەروازەی ئەلوەلیدەوە تا دەروازەی سنووری ڕەبیعە». ڕۆژی دواتر واتە ١٠ی کانونی یەکەم، عێراق دوای چەندین ساڵ لە شەڕ ئاھەنگی سەرکەوتن بەسەر داعشدا گێڕا و ئەو ڕۆژەش بوو بە بۆنەیەکی نیشتمانی کە ھەموو ساڵێک یادی کۆتایی ھاتنی شەڕ و ڕاگەیاندنی سەرکەوتن دەکرێتەوە.<ref>https://arabic.rt.com/middle_east/906566-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4/</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2017/10/26/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AD%D8%B1%D8%B1%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203235714/https://www.alhurra.com/a/iraq-rawa-al-qaim-military-operation/399355.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41757786</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200308180155/http://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%B6%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/a-41724341?xtref=</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220912121001/https://www.swissinfo.ch/ara/afp/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89-%D9%84%D9%80-%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D8%B1--%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9/44607734</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Iraqi Civil War}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] oflq79ezqlilijy2yqf3utxsblsr5ww 1 244047 1582483 1558623 2026-05-09T15:41:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582483 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1131291 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180203181239/http://ipairaq.com/?p=76505 بۆ http://ipairaq.com/?p=76505 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190306042844/http://www.iraqmidea.com/?p=3095 بۆ http://www.iraqmidea.com/?p=3095 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤١، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1302981 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150318032519/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx بۆ http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171213010127/http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm بۆ http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150405141337/http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175 بۆ http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161011062818/http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84 بۆ http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070902082133/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story بۆ http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150717081611/http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813 بۆ http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181021003736/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page بۆ http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240701174317/https://www.annahar.com/notfound.html بۆ https://www.annahar.com/notfound.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٥، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == زیاترکردن == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە زیاد کردن نییە😂😂 ئەوە ڕەقەی کاتییە تا بزانم کام بەشە وەردەگڕم.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٢٨، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aro Salar}} کەواتە با دەرنەکەون و بە کامێنت بیاننووسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٢:٤٦، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٤ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325927 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150318032519/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx بۆ http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171213010127/http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm بۆ http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150405141337/http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175 بۆ http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161011062818/http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84 بۆ http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070902082133/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story بۆ http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150717081611/http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813 بۆ http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181021003736/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page بۆ http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327161457/https://www.almubadarairaq.org/?p=1618 بۆ https://www.almubadarairaq.org/?p=1618 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190610234502/http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454 بۆ http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304133055/http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx بۆ http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190501203752/https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12 بۆ https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924135558/http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/ بۆ http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150925070853/http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307 بۆ http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240701174317/https://www.annahar.com/notfound.html بۆ https://www.annahar.com/notfound.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377482 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080613214957/http://www.deseretnews.com/dn/view/0%2C1249%2C660198347%2C00.html بۆ http://www.deseretnews.com/dn/view/0,1249,660198347,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1433569 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170804053609/https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html بۆ https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٥، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1443910 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180919185507/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page بۆ https://www.canada.ca/en/department-national-defence/services/operations/military-operations/current-operations/operation-impact.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160309113255/https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik بۆ https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1458289 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180203180943/https://www.alhurra.com/a/251386.html بۆ https://www.alhurra.com/iraq/2014/06/10/%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89-%D9%88%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180203235714/https://www.alhurra.com/a/iraq-rawa-al-qaim-military-operation/399355.html بۆ https://www.alhurra.com/iraq/2017/10/26/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AD%D8%B1%D8%B1%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٢١، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1558622 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240827162243/https://khabaar.net/ بۆ https://khabaar.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣٣، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582482 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130618034434/http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html بۆ http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٤١، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) en8wti71n8k5vy4fc0ppf3qr27lpus4 0 244498 1582599 1512555 2026-05-10T01:31:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582599 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''لارا ئۆڵسن''' ئەندازیارێکی کیمیایی و پێشەنگی تەکنەلۆژیای بەردەوامە، کاردەکات لە چارەسەرەکانی گۆڕانی کەشوھەوا، و بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی ئاوی باشووری ڕۆژھەڵاتە، لە [[ئوسترالیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lara Olsen - Managing Director at South East Water Corporation|ناونیشان=https://theorg.com/org/south-east-water-corporation/org-chart/lara-olsen|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=THE ORG|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cook|یەکەم=Kody|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=South East Water recruits new general managers to support new strategies|ناونیشان=https://utilitymagazine.com.au/south-east-water-recruits-new-general-managers-to-support-new-strategies/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Utility Magazine}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ وەک ھاوپۆلی ئەکادیمیای زانستە تەکنەلۆژییەکان و ئەندازیاری ئوسترالیا ناسێندرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Globally-recognised engineering, applied science and tech leaders appointed Fellows of the Australian Academy of Technological Sciences and Engineering|ناونیشان=https://www.atse.org.au/news-and-events/article/atse-fellows-2023/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ATSE|زمان=en}}</ref> و کاری لە پاتری گەورە (خزمەتگوزاری وزەی کارەبایی) لە ھۆرنسدەیل کردووە لە باشووری ئوستڕالیا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lara Olsen FTSE|ناونیشان=https://www.atse.org.au/our-fellows/2023-new-fellows/lara-olsen-ftse/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ATSE|زمان=en}}</ref> == خوێندن == ئۆلسن خاوەنی بەکالۆریۆسە لە ئەندازیاری کیمیایی و زمانی ژاپۆنی لە زانکۆی مێلبۆرن لە ساڵی ١٩٩٩ و ماستەر لە کارگێڕی بازرگانی لە ساڵی ٢٠٠٤ لە زانکۆی ئنسید. و بە ڕێزلێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ھونەر و ئەندازیاری لە زانکۆی مێلبۆرن و زانکۆی تەکنەلۆژیای تۆکیۆ دەرچووە، ھەروەھا ئۆلسن بڕوانامەی بازرگانی (MBA) تەواو کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Find a Scholar|ناونیشان=https://www.johnmonash.com/contact/find-a-scholar|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.johnmonash.com|زمان=en}}</ref> == خەڵات == * ٢٠٢٣، ھاوپۆل لە ئەکادیمیای ئوستڕالی بۆ تەکنەلۆژیا و ئەندازیاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lara Olsen FTSE|ناونیشان=https://www.atse.org.au/our-fellows/2023-new-fellows/lara-olsen-ftse/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ATSE|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brookes|یەکەم=Joseph|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Australian innovators awarded ATSE honours|ناونیشان=https://www.innovationaus.com/australian-innovators-awarded-atse-honours/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=InnovationAus.com|زمان=en-AU}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.innovationaus.com/australian-innovators-awarded-atse-honours/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All Fellows|ناونیشان=https://www.atse.org.au/our-fellows/all-fellows/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ATSE|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|زانست|||}} [[پۆل:زیندووان]] fglczw4axojcnjgj1e0zhu58geu2i4e 0 245013 1582476 1402480 2026-05-09T14:14:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=شیلا مەکارتی|honorific_suffix=|image=Sheila McCarthy at the 2012 Genie Awards.jpg|image_size=200px|alt=|caption=مەکارتی لەساڵی ٢٠١٢|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1956|1|1}}|birth_place=کەنەدا|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!--{{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}}-->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=ئەکتەر|years_active=چالاکە لە ١٩٨٢|employer=|organization=|known_for=|notable_works=|style=|height=<!-- {{height|m=}} -->|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=|partner=|children=|parents=|relatives=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}} '''شیلا مەکارتی''' ({{بە ئینگلیزی|Sheila McCarthy}}) (لەدایکبووی ١ی ژانویەی ١٩٥٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژی کەنەدییە.<ref name="The Canadian Encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Townend|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=The Canadian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Historica Canada|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402155213/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|url-status=dead}}</ref><ref name="Riggs">{{cite encyclopedia|editor-last=Riggs|editor-first=Thomas|encyclopedia=Contemporary Theatre, Film, and Television|title=McCarthy, Sheila, 1956-|language=en|year=2009|publisher=Gale|volume=90|location=Detroit, MI|id=CX3069900115|isbn=978-1-4144-3465-0|oclc=733291253|pages=181–183}}</ref><ref name="AllMovie">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=2020|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=https://www.allmovie.com/artist/sheila-mccarthy-p46970|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=AllMovie}}</ref> لە فیلم و تەلەفزیۆن و لەسەر شانۆ کاری کردووە. مەکارتی یەکێکە لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم) و دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و خەڵاتێکی ئەکترا و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە، لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرەتای ژیانی == مەکارتی لە شاری تۆرۆنتۆی ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. لە گەنجیدا لە قوتابخانەی ناوەندی تۆرنلی لە شاری تۆرنھیل خوێندوویەتی. یەکەم دەرکەوتنی لەسەر شانۆ لە شانۆی ئێلگین لە تۆرۆنتۆ بوو لە پیتەر پان کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو. دواتر لە زانکۆی ڤیکتۆریا خوێندوویەتی و ساڵێک لەگەڵ یوتا ھاگن لە ستۆدیۆی ئێچ بی لە شاری نیویۆرک خوێندوویەتی، ھەروەھا لەگەڵ تیپی شاری ناوخۆ لە تۆرۆنتۆ وۆرک شانۆی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=2020|سەردێڕ=Alumni|ناونیشان=https://hbstudio.org/about-hb-studio/alumni/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=HB Studio}}</ref> == پیشە == مەکارتی خەڵاتی جینی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێناوە. فیلمەکە لە کەنەدا بە شێوەیەکی کێوی بەناوبانگ بوو، چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی و ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/ive-heard-the-mermaids-singing-1988|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=RogerEbert.com}}</ref><ref name="tiff">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150507204439/http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=tiff.net|بڵاوکەرەوە=Toronto International Film Festival}}</ref> لەو کاتەوە مەکارتی بووەتە یەکێک لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم)، دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ماکارتی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ناوداری ئەمریکی پیتەر دۆناڵدسۆن کردووە کە لە ٨ی ١ی ٢٠١١ دوای دوو ساڵ لە تووشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.<ref name="cbc20110109">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Peter Donaldson was 'finest actor's actor'|ناونیشان=http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=2717727|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110112152317/http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=27177278|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=MSN CA|بڵاوکەرەوە=[[CBC News]]}}</ref> مەکارتی دوو کچی لەگەڵ دۆناڵدسۆن ھەیە، درو و ماکینزی دۆناڵدسۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Barnard|یەکەم=Elissa|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|سەردێڕ=Actress finds inspiration even in sadness of death|بڵاوکەرەوە=Herald Arts & Life|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120131060850/http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sheila McCarthy}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کەنەدا|ژن|ژیاننامە|شانۆ}} [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] kqwzncuvsz4s3w7a577hxxg66gl2nf4 1 245088 1582477 1325799 2026-05-09T14:15:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582477 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شیلا مەکارتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1137243 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110112152317/http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=27177278 بۆ http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=2717727 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٢، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[شیلا مەکارتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325798 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3 بۆ http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150507204439/http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing بۆ http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3 بۆ http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=2717727 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120131060850/http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death بۆ http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٠٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شیلا مەکارتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582476 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150402155213/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/ بۆ http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٥، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 1bdj6pcktpjynbns62kx2ebp0yyxnuc 0 245980 1582429 1582356 2026-05-09T12:03:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582429 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=دەیڤید ھۆڵمز|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=١٩٨٣/١٢/١|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth -->|death_place=|occupation={{hlist|پۆدکاست|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠١–ئێستا|website=|image_size=|other_names=|spouse=|domestic_partner=}} '''دەیڤید ھۆڵمز''' ({{بە ئینگلیزی|David Holmes}}؛ لەدایکبووی 1ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣) پێشکەشکاری پۆدکاستێکی بەریتانییە و پێشتر ئەکتەر بووە. == پیشە == ھۆڵمز دووانەی دانیال ڕادکلیف بوو وەک ھاری پۆتەر لە شەش فیلمی یەکەمی زنجیرە لە فیلمەکانی ھاری پۆتەردا. لە فیلمی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفدا ڕۆڵی لێدەرێکی سلیزەرینی گێڕاوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Shea|یەکەم=Lucy|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Daniel Radcliffe Joins Former Stunt Double in New Podcast Series|ناونیشان=https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=MuggleNet|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230715170205/https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith|یەکەم=Louie|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Harry Potter stuntman David Holmes speaks of moment he was left paralysed in horror film accident|ناونیشان=http://www.mirror.co.uk/news/real-life-stories/harry-potters-stunt-wizard-speaks-3279214|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Daily Mirror|زمان=en}}</ref> بەڵام ھەڵەیەک لە کریدتەکانی فیلمەکەدا ھاتووە کە لەبری ئەوە ڕۆڵی کارەکتەری ئادریان پوسی دەگێڕێت؛ ئەو ڕۆڵە لە ڕاستیدا لەلایەن سکۆت فیرنەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=13 things you didn't know about Harry Potter - These facts are not even in the movie (With Pictures) {{!}} Page 7 of 12|ناونیشان=https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Theinfong|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122014656/https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090202145759/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Harry Potter Stuntman David Holmes Vows to Return to Work – The Harry Potter Stuntman Injured in a Fall on the Film Set Has Vowed to Return to Work, Despite Fears He May Be Paralysed|یەکەم=Lucy|دوایین=Cockcroft|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٩|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nelmes|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Harry Potter stuntman suffers horror injury in film set explosion|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/harry-potter-stuntman-suffers-horror-373575|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=[[Daily Mirror]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Harry Potter stuntman David Holmes speaks of moment he was left paralysed in horror film accident|یەکەم=Louie|دوایین=Smith|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/news/real-life-stories/harry-potter-stuntman-david-holmes-3279214|ئیش=[[Daily Mirror]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] le8bja9qdloud8q4rgqfn22hkyyv38k 1 250208 1582588 1375462 2026-05-10T00:26:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582588 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای شارباژێڕ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1199739 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230205094358/https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AE-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9.html بۆ https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AE-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٥٣، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[قەزای شارباژێڕ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375461 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y بۆ https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y بۆ https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای شارباژێڕ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582587 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf بۆ https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٦، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2orujlsxnnu1zik7j7m7ixevyic3zi7 0 252502 1582444 1582321 2026-05-09T12:05:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582444 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگایەکی تایبەتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦دا بۆ دیاریکردنی ئەوەی دروست کراوە کە ئایا بیانییەکان (نا-هاووڵاتییان) دەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دووربخرێنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوان تیرۆریستن.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/|سەردێڕ=Too Much Work? |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٣|وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> دادگاکە تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی دادگایی ئەنجام نەداوە. لە پێنج [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|دادوەری ماددەی سێیەم]] پێکدێت، کە لەلایەن [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٩٦|ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120416081323/http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 0mxiud7lsunvy1x2844pnztzzfk5t7n 0 252926 1582614 1360510 2026-05-10T06:08:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582614 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|title=ماچەکە|image=El Beso (Pinacoteca de Brera, Milán, 1859).jpg|artist=[[فرانسیسکۆ ھایز]]|year=١٨٥٩|city=[[میلان]]|medium=تابلۆی ڕۆنی}} '''''ئیل باچیۆ''''' ({{IPA-it|il ˈba:tʃo}}؛ '''''ماچەکە''''') [[وێنەکێشی|تابلۆیەکی]] ساڵی ١٨٥٩یە لەلایەن [[ھونەرمەند]]ی [[ئیتاڵیا|ئیتاڵی]] [[فرانسیسکۆ ھایز|فرانسیسکۆ ھایزەوە]] کێشراوە، و ناسراوترین بەرھەمی ئەوە. ئەم تابلۆیە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسیزمی]] ئیتاڵی دەگەیەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=A Jewel in Romanticism: Hayez's "The Kiss"|ناونیشان=https://zuriest.wordpress.com/2011/11/21/a-jewel-in-romanticism-hayezs-the-kiss/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=zuriest.wordpress.com}}</ref> == شرۆڤە == تابلۆکە باس لە ژن و مێردێکی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاست]] دەکات، کە یەکتری لە باوەش دەگرن و یەکتر ماچ دەکەن. لە مێژووی ھونەری ڕۆژاوادا، ماچکردن لە بەرزترین و چڕترین ئاستی سۆزداریدایە. ئەو دوو ھاوسەرە ھەرچەندە لە ناوەندی تابلۆکەدان، بەڵام ناناسرێنەوە، چونکە ھایز دەیویست کردەی ماچکردنەکە لە ناوەندی پێکھاتەکەدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hayez, il Romanticismo tra Manzoni e Verdi a cura di Fernando Mazzocca, Isabella Marelli e Sandrina Bandera.|ناونیشان=http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Comunicati/visualizza_asset.html_942198530.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=/www.beniculturali.it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Kiss To Remember - Il Bacio by Francesco Hayez {{!}} Widewalls|ناونیشان=https://www.widewalls.ch/magazine/the-kiss-hayez-francesco|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.widewalls.ch|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.widewalls.ch/magazine/the-kiss-hayez-francesco |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سپاردن == [[پەڕگە:Gerolamo_induno_triste_presentimento_1862.jpg|وێنۆک| جیرۆلامۆ ئیندونۆ، ''خەمۆکی'' (١٨٦٢). ''ماچەکە'' لەم تابلۆیەدا وێنا کراوە، کە بە دیوارەکەوە ھەڵواسراوە.]] ''ماچەکە'' لە پێشانگاکەیەوە بەدواوە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە، بەتایبەتی لە ئیتاڵیا، و بووەتە جێی شرۆڤەیەکی زۆر. لە ساڵانی ١٩٢٠ بەڕێوەبەری ھونەری کۆمپانیای پیروگینا، یەکێک لە پێشەنگەکانی بەرھەمھێنانی شوکولاتەی ئیتاڵیا، پێداچوونەوەی بە وێنەی تابلۆکەدا کرد و سندوقی شین و ئاسایی شوکولاتە بەناوبانگەکانی «باسی» بۆ دروست کرد کە وێنەی دوو خۆشەویستەکەی لەسەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ariannarotondoblog|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Francesco Hayez’s “The Kiss”|ناونیشان=https://ariannarotondoblog.wordpress.com/2016/05/26/francesco-hayezs-the-kiss/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Art Musings|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٤ دەرھێنەری گەورەی ئیتاڵی لوچینۆ ڤیسکۆنتی ئیلھامی لە تابلۆکە وەرگرت بۆ یەکێک لە دیمەنە سەرەکییەکانی فیلمەکەی بە ناوی ''Senso''. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیتالیا|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Il bacio by Francesco Hayez}} [[پۆل:ئیتالیا]] [[پۆل:ھونەرەکان]] [[پۆل:١٨٥٩]] b8hj32vh4hovdae8z3ug411if4bjdjy 1 254909 1582594 1378035 2026-05-10T00:37:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582594 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای ڕانیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1223959 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 بۆ http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٥، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای ڕانیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1378034 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf بۆ http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٠٤، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای ڕانیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582593 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ بۆ https://moj.gov.iq/iraqmag/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٣٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6qaag3i2cvyxjbcy5zneebqmtyk3hsb 0 266609 1582578 1444077 2026-05-09T21:38:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582578 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیۆنا ما''' (لەدایکبووی ٤ی ئازاری ١٩٦٦)، سیاسەتمەدار و ژمێریارێکی ئەمریکییە. لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ەوە وەک خەزێنەی ویلایەتی کالیفۆرنیا کاردەکات.<ref name="2018Vote">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Padilla|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Statement of Vote Statement of Vote|ناونیشان=https://elections.cdn.sos.ca.gov/sov/2018-general/sov/2018-complete-sov.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=State of California|بڵاوکەرەوە=Secretary of State of the State of California}}</ref> پێشتر ئەندامی دەستەی یەکسانکردنی کالیفۆرنیا بووە (٢٠١٥–٢٠١٩)، ئەنجومەنی ویلایەتی کالیفۆرنیا (٢٠٠٦–٢٠١٢)، و دەستەی سەرپەرشتیاری سانفرانسیسکۆ (٢٠٠٢–٢٠٠٦).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Former Supervisor Fiona Ma|ناونیشان=https://sfbos.org/former-supervisor-fiona-ma|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=SFbos.org|بڵاوکەرەوە=San Francisco Board of Supervisors}}{{بەستەری مردوو|url=https://sfbos.org/former-supervisor-fiona-ma |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bondoc|یەکەم=Jose Ricardo G.|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Fiona Ma Praised By Colleagues As "Fearless & Dynamic"|بڵاوکەرەوە=sfnewsfeed.us|ناونیشان=https://fionama.com/news/2015/fiona-ma-praised-by-colleagues-as-fearless-dynamic|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180719233159/https://fionama.com/news/2015/fiona-ma-praised-by-colleagues-as-fearless-dynamic|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Samaha|یەکەم=Albert|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Fiona Ma Tells SF Weekly What the State Assembly Taught Her About California|بڵاوکەرەوە=SF Weekly|ناونیشان=https://fionama.com/news/2012/fiona-ma-tells-sf-weekly-what-the-state-assembly-taught-her-about-california|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180719203355/https://fionama.com/news/2012/fiona-ma-tells-sf-weekly-what-the-state-assembly-taught-her-about-california|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Fiona Ma}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] mbu9hddgodf23aqmi3ragb3ld0y1t7l 0 267245 1582613 1480443 2026-05-10T05:59:29Z 1silent scientist 51740 1582613 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{ئیسلام}} '''بەیعەت''' ({{بە عەرەبی|بَيْعَة}}) زاراوەیەکی [[ئیسلام]]ییە، بریتییە لە سوێند خواردن و بەیعەتدان بە سەرکردەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وشەدان|ناونیشان=https://bradost.net/ferheng/index.php?detail=&name=عە&st=&md=&ed=&sr=&fid=22|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=bradost.net}}</ref> لەلایەن پێغەمبەر [[محەممەد|محەممەدەوە]] پەیڕەو کراوە. ''بەیعەت'' ھەندێک جار لەژێر پەیمانێکی نووسراودا دەگیرێتەبەر کە بەناوی ڕەعیەتەکانەوە لەلایەن ئەندامانی پێشەنگی ھۆزەوە دەدرێت بەو تێگەیشتنەی کە تا سەرکردە پابەند بێت بە ھەندێک مەرج بەرامبەر بە گەلەکەی، ئەوانیش دەبێت بەیعەتیان بپارێزن. تا ئێستاش ''بەیعەت'' لە وڵاتانی وەک [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[سوودان]] بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lesch|یەکەم=Ann M.|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=THE IMPASSE IN THE CIVIL WAR|ناونیشان=http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-77384488.html|journal=[[Arab Studies Quarterly]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071109235847/http://www.encyclopedia.com/doc.aspx?id=1G1:77384488|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|via=[[Encyclopedia.com]]}}</ref> لە [[مەغریب]] ''بەیعەت'' یەکێکە لە بناغەکانی دەسەڵاتی [[پاشایەتی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پلەو پایەو حوکمی بەیعەتدان بە (ئەمیرو خەلیفە). ؟ {{!}}{{!}} مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه مه‌حمود|ناونیشان=https://ahmadkaka.org/Babet/645|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ahmadkaka.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240807125149/https://ahmadkaka.org/Babet/645|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Al Khamlichi|یەکەم=Ahmed|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The relationship between religion and the state: the institution of 'Commandment of the Faithful' in Morocco|ناونیشان=https://online.ucpress.edu/caa/article-abstract/7/1/54/26014/The-relationship-between-religion-and-the-state|journal=Contemporary Arab Affairs|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=٥٤–٨١|doi=10.1080/17550912.2013.869991|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == لە مێژووی ئیسلامیدا == ''بەیعەت'' دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[محەممەد]]. ھەر لە سەرەتاوە ''بەیعەت'' لەلایەن محەممەدەوە وەک سوێندێک دوادەکرا لەھەرکەسێک بیەوێت بچێتە ناو [[ئوممەت|کۆمەڵگەی ئیسلامیەوە]]، بە خوێندنەوەی عەقیدەی بنەڕەتی دەربڕینی باوەڕ بە [[یەکتاپەرستی لە ئیسلامدا|یەکیەتی]] [[خوا لە ئیسلامدا|خودا]] و [[پێغەمبەر|پێغەمبەرایەتی]] محەممەد، ئەو کارەی دەکرد؛ بەڵام ئەمە جیاواز بوو لە ڕاگەیاندنی ئیمانی پێویست بۆ بوون بە تاک موسڵمان. جگە لەمەش محەممەد بە فەرمی ''بەیعەتی'' لە خەڵک و ھۆزەکان وەرگرتووە. لە ڕێگەی ئەم کارە فەرمییەوە لەلایەن کۆمەڵگا ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ گوێڕایەڵی محەممەد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الجوفان|یەکەم=فلاح|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=البيعة.. "منهج رباني" التزمه ملوك المملكة.. هذا تاريخها ودلالاتها ومفهومها|ناونیشان=https://sabq.org/saudia/f3h5cb|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=صحيفة سبق الالكترونية|زمان=ar}}</ref> باس لەوە دەکرێت کە لە کۆبوونەوە ساڵانەیەکانی دەرەوەی [[مەککە|مەککەدا]]، محەممەد کەسانی خەڵکی [[یەسریب]] (دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ [[مەدینە]]) ناسیوە، کە بانگەوازەکەی بەرەو ئیسلام قبوڵ کردووە. پاشان محەممەد ''بەیعەتی'' لێ وەرگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Desker|یەکەم=Barry|سەردێڕ=Perspectives on the Security of Singapore: The First 50 Years|ڕێکەوت=٢٠١٥|پەڕە=٢٤٣}}</ref> لە [[سوننە|ئیسلامی سوننەدا]]، ڕێوڕەسمی ''بەیعەت'' بە درێژایی مێژوو بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی بۆ دیاریکردنی ھاتنە سەر خەلیفەیەک، سەرەتا لە [[خەلافەتی ڕاشیدون]] (''بەیعەتی'' [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]] کە بووە ھۆی دابەشبوونی [[شیعە]] - [[سوننە]])، پاشان لە سەرانسەری خەلافەتەکانی خانەدانی ([[دەوڵەتی ئەمەوی|ئومەیی]] و [[خەلافەتی عەباسی|عەباسی]] و عوسمانی). لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی خەلافەت، ''بەیعەت'' تا ئەمڕۆش لەلایەن ھەندێک شانشینی موسڵمانی مۆدێرن وەک [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] و [[مەغریب|مەغریبەوە]] بەکاردەھێنرێت. == لە قورئاندا == [[پەڕگە:Bay'ah_Ceremony_of_the_Commanders_of_Islamic_Revolution_Committees_with_Ali_Khamenei,_8_June_1989_(video).webm|وێنۆک| ڕێوڕەسمی ''بەیعەتی'' فەرماندەکانی کۆمی تەکانی شۆڕشی ئیسلامی لەگەڵ عەلی خامنەیی، ٨ی خەرمانانی ١٩٨٩]] [[پەڕگە:Abu_bakr2.jpg|وێنۆک| بەیعە تا [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]] وەک یەکەم خەلیفەی موسڵمان لە دوای ساڵی ٦٣٢ی زایینی]] دوای بەڵێننامەی دارەکە کە بووە ھۆی [[سوڵحی حودەیبییە|پەیمانی حودەیبییە]]، ئەمانەی خوارەوە لە [[قورئان|قورئاندا]] دابەزین بە یادکردنەوە و پێزانینی بەڵێننامەکە و ئەوانەی کە بەڵێنەکەیان داوە: {{قورئان|٤٨|١٨|کوردی=بەڵێ}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تد|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|سیاسەت|ئایین|مێژوو|زمانی عەرەبی|دەروونناسی}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:چاندی ئیسلامی]] [[پۆل:سۆفیگەری]] [[پۆل:فیقھی ئیسلامی]] bbdxax93r5rb4e5ecqkxuy2ytmcknw3 0 267378 1582481 1509679 2026-05-09T15:32:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582481 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شەهرام پورئەسەد''' <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فهرست بازیگران ایرانی|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=40034377|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (بە ئینگلیزی : [[:en:Shahram_Pourassad|Shahram Pourassad]] )، (لەدایکبووی 1968 لە [[تاران]] ) هونەرمەندی [[ئێران|ئێرانییە]] که لە منداڵییەوە چالاکییە پیشەییەکانی لە بوارەکانی نواندن، دەرهێنان، مۆسیقا، فۆتۆگرافی و نیگارکێشیدا دەستپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وبسایت شهرام پوراسد|ناونیشان=https://shahrampourassad.com/fa/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c/}}{{بەستەری مردوو|url=https://shahrampourassad.com/fa/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>   فێری ژەنینی کەمانچە بوو بە شێوازی کلاسیک و ئێرانی لە وەستاکانی وەک عەلی تەجڤیدی، فەرید فەرجاد و داود گەنجی. پۆراساد دوای خوێندنی گۆرانی ئۆپێرا بە سەرپەرشتی مامۆستا حوسێن سەرشار و مامۆستا گۆرگن مووسیان، ساڵانێکی زۆر لەگەڵ ئۆرکێسترای سەمفۆنی تاران هاوکاری کرد. باوکی شەهرام پوراساد یەکێک بوو لە پرۆفیسۆر و وانەبێژانی فۆتۆگرافی زانستی مۆدێرن لە ئێران و ئەمەش پاڵنەرێک بوو بۆ ئەوەی خولی تایبەتمەندی فۆتۆگرافی لە ئێران و ئەڵمانیا بخوێنێت، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵانی ١٣٦٠دا پێشانگای فۆتۆگرافی سەرکەوتووانە ئەنجام بدات. دوای ئەزموونی جۆراوجۆری هونەری، بۆ تەواوکردنی زانیارییەکانی لە بوارەکانی مۆسیقا، فۆتۆگرافی، سینەما و شانۆ، چووە ئەڵمانیا. دوای گەڕانەوەی بۆ ئێران خوێندنی نواندن و دەرهێنان[3] و ئەندازیاری تەلارسازیی تەواو کردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی هونەر و تەلارسازی تاران هەیە. لە ساڵی ١٣٧١ پووراساد ڕۆڵی لە یەکەم فیلمیدا[4] بە ناوی "دواین ناسینەوە" بینی. لە ماوەی خوێندنیدا سوودی لە ئامادەبوونی پرۆفیسۆرەکانی وەک حەمید سەحەرگیان، ڕوکنەدین خوسرەوی، بەهرام بەیزایی، مەحمود دۆڵە ئابادی، فەرهاد نازەرزادە کرمانی و ئەحمەد دامود وەرگرتووە. جگە لە چالاکییە نواندنەکانی لە سینەما و تەلەفزیۆن و شانۆدا، وەک بێژەر و ئەکتەری دەنگیش لە ڕادیۆدا کاری کردووە. لەنێو دەستکەوتە نێودەوڵەتییەکانیدا دەتوانین باسی فیلمی "کاغەزی کەروێشک ناش" بکەین، کە لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی ئاشتی فێستیڤاڵی شیکاگۆی وەرگرتووە. پووراساد لە بوارە هونەرییە جیاوازەکاندا وانەبێژ بووە و لە ئێستادا وەک تەلارساز کاردەکات[6][7]. == سینەماکاری == '''سینەمایی''' * ئازار و سەرخۆشی (2012) <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=رنج و سرمستی (فیلم)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B1%D9%86%D8%AC_%D9%88_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%AA%DB%8C_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)&oldid=39135046|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> * وەرەقەی خاڵۆس ناش (2010) * شاری ئیسفەنج (2010) * کەمکردنەوەی هەژدە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=منفی هجده|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87&oldid=39428891|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2006) * ناوبانگ (2000) <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=شهرت (فیلم ۱۳۷۸)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B8)&oldid=34694682|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> * هەڵهاتنی گەورە (1997) <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=فرار بزرگ (فیلم ۱۳۷۶)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B6)&oldid=37508691|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> * کیسەڵ (1996) <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=لاک‌پشت (فیلم)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D9%BE%D8%B4%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)&oldid=38446223|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> * شیرین و فەرهاد (1995) <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شیرین و فرهاد (فیلم ۱۳۷۴)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%88_%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B4)&oldid=34105699|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> * دوایین ناسینەوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=آخرین شناسایی|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C&oldid=39699667|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (1993) '''تەلەفزیۆن''' * [[ستایش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ستایش]] <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ستایش (مجموعه تلویزیونی)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%B4_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C)&oldid=40016829|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (بەشی سێیەم، 2018 سەعید سۆڵتانی) * شەوی هەزارەم (عەلی بەهادور 2009) * شەو تێدەپەڕێت (2008 ڕاما قاڤیدل) * ئاسکەکانی مانگی نۆیەم <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=آهوی ماه نهم|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A2%D9%87%D9%88%DB%8C_%D9%85%D8%A7%D9%87_%D9%86%D9%87%D9%85&oldid=37836188|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (مەسعوود نەوابی 2013) * گەشتیارێکی کات <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=مسافر زمان (مجموعه تلویزیونی)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C)&oldid=39817014|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2012 مەسعوود نەوابی) * شین وەک دەریا <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=آبی مثل دریا|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D9%84_%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7&oldid=30926455|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2011 ئەبولغاسم مەعریف * لایەنگر <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حامی (مجموعه تلویزیونی)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AD%D8%A7%D9%85%DB%8C_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C)&oldid=36602674|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2011 بەهمەن زەرینپور) * پەیوەندیم پێوە بکەن <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=صدایم کن|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%85_%DA%A9%D9%86&oldid=39855275|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2009 ئەحمەد حوسنی موغەدەم و مەسعوود نەوابی) * ونبوو <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=گم‌شده (مجموعه تلویزیونی ۱۳۷۷)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%AF%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C_%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B7)&oldid=39864765|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (2007 مەسعوود نەوابی) * هەڵهاتن <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=فرار (مجموعه تلویزیونی)|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C)&oldid=39502706|journal=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa}}</ref> (1995 ڕەحیم ڕەحیمیپوور) == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ژیاننامە‌]] 50z54ob4t9wht7sb1v94kns5bvzb4sm 0 267411 1582581 1406850 2026-05-09T21:58:36Z Brwa Gillee 66237 1582581 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ڕێبوار تەھا مستەفا | image = ڕێبوار تەھا مستەفا.jpg |image_size= 250px | caption1 = وێنەیەکی ڕێبوار تەھا لە ساڵی ٢٠٢٢ | order1 = پارێزگاری [[پارێزگاری کەرکووک|کەرکووک]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | president1 = [[لەتیف ڕەشید]] | vicepresident = | term_start1 = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤ | term_end1 = | succeeding1 = [[ڕاکان سەعید جبووی]] (بەوکالەت) | office2 = ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٠١٤ | term_end2 = ٢٠٢١ | constituency2 = [[پارێزگای کەرکووک]] | majority2 = ٦٣،٧٢١ (١٨٫٣٦٪) | birth_date = ١٩٨٢ | birth_place = گەڕەکی ئازادی، [[کەرکووک]]، [[عێراقی بەعس]] | profession = [[سیاسەتوان]] | alma_mater = پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک<ref name="bwar1"/> | party = {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] }} '''ڕێبوار تەھا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[کەرکووک]]) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]ە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک پارێزگاری نوێی کەرکووک ھەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.pukmedia.com/KS/Details/201204| سەردێڕ = رێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = pukmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240811222824/https://pukmedia.com/KS/Details/201204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ava.news/news/11278| سەردێڕ = ڕێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکووک سوێندی یاسایی دەخوات| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = ava.news}}</ref> بەھۆیەوە لەدوای [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە]] بۆ یەکەمجار [[کورد]]ەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]]، دوو خوولان وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانێت.<ref name="bwar1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bwar.news/?per=posts&pewakraw=view&id=8380| سەردێڕ = ڕێبوار تەها، کێیە کە بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا؟| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = bwar.news}}</ref> == ژیاننامە == ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری [[کەرکووک]] لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی كارگێڕى و ياسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆم]] و [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر]]دا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]] بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.<ref name="bwar1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] t09i0eyybmuwcyj8s9fbxx6zelenwmx 1582582 1582581 2026-05-09T22:04:46Z Brwa Gillee 66237 1582582 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ڕێبوار تەھا مستەفا | image = ڕێبوار تەھا مستەفا.jpg |image_size= 250px | caption1 = وێنەیەکی ڕێبوار تەھا لە ساڵی ٢٠٢٢ | order = جێگری پارێزگاری کەرکووک | 1blankname = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata = [[محەممەد شیاع سوودانی]]<br />[[عەلی زەیدی]] | president = [[نزار ئامێدی]] | term_start = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ | term_end = | order1 = پارێزگاری [[پارێزگاری کەرکووک|کەرکووک]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | president1 = [[لەتیف ڕەشید]] | vicepresident = | term_start1 = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤ | term_end1 = | succeeding1 = [[ڕاکان سەعید جبووی]] (بەوکالەت) | office2 = ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٠١٤ | term_end2 = ٢٠٢١ | constituency2 = [[پارێزگای کەرکووک]] | majority2 = ٦٣،٧٢١ (١٨٫٣٦٪) | birth_date = ١٩٨٢ | birth_place = گەڕەکی ئازادی، [[کەرکووک]]، [[عێراقی بەعس]] | profession = [[سیاسەتوان]] | alma_mater = پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک<ref name="bwar1"/> | party = {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] }} '''ڕێبوار تەھا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[کەرکووک]]) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]ە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک پارێزگاری نوێی کەرکووک ھەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.pukmedia.com/KS/Details/201204| سەردێڕ = رێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = pukmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240811222824/https://pukmedia.com/KS/Details/201204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ava.news/news/11278| سەردێڕ = ڕێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکووک سوێندی یاسایی دەخوات| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = ava.news}}</ref> بەھۆیەوە لەدوای [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە]] بۆ یەکەمجار [[کورد]]ەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]]، دوو خوولان وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانێت.<ref name="bwar1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bwar.news/?per=posts&pewakraw=view&id=8380| سەردێڕ = ڕێبوار تەها، کێیە کە بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا؟| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = bwar.news}}</ref> == ژیاننامە == ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری [[کەرکووک]] لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی كارگێڕى و ياسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆم]] و [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر]]دا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]] بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.<ref name="bwar1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] iyb86sqewau4a0ysahvom8eiheilcvq 1582584 1582582 2026-05-09T22:10:43Z Brwa Gillee 66237 1582584 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ڕێبوار تەھا مستەفا | image = ڕێبوار تەھا مستەفا.jpg |image_size= 250px | caption1 = وێنەیەکی ڕێبوار تەھا لە ساڵی ٢٠٢٢ | order = جێگری پارێزگاری کەرکووک | 1blankname = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata = [[محەممەد شیاع سوودانی]]<br />[[عەلی زەیدی]] | president = [[نزار ئامێدی]] | term_start = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ | term_end = | order1 = پارێزگاری [[پارێزگاری کەرکووک|کەرکووک]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | president1 = [[لەتیف ڕەشید]] | vicepresident = | term_start1 = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤ | term_end1 = | succeeding1 = [[ڕاکان سەعید جبووی]] (بەوکالەت) | office2 = ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٠١٤ | term_end2 = ٢٠٢١ | constituency2 = [[پارێزگای کەرکووک]] | majority2 = ٦٣،٧٢١ (١٨٫٣٦٪) | birth_date = ١٩٨٢ | birth_place = گەڕەکی ئازادی، [[کەرکووک]]، [[عێراقی بەعس]] | profession = [[سیاسەتوان]] | alma_mater = پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک<ref name="bwar1"/> | party = {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] }} '''ڕێبوار تەھا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[کەرکووک]]) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە جێگری پارێزگاری کەرکووکە. ساڵی ٢٠٢٤ـەوە تاوەکو ساڵی ٢٠٢٦ پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] بووە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک پارێزگاری نوێی کەرکووک ھەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.pukmedia.com/KS/Details/201204| سەردێڕ = رێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = pukmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240811222824/https://pukmedia.com/KS/Details/201204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ava.news/news/11278| سەردێڕ = ڕێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکووک سوێندی یاسایی دەخوات| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = ava.news}}</ref> بەھۆیەوە لەدوای [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە]] بۆ یەکەمجار [[کورد]]ەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]]، دوو خوولان وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانێت.<ref name="bwar1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bwar.news/?per=posts&pewakraw=view&id=8380| سەردێڕ = ڕێبوار تەها، کێیە کە بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا؟| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = bwar.news}}</ref> == ژیاننامە == ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری [[کەرکووک]] لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی كارگێڕى و ياسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆم]] و [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر]]دا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]] بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.<ref name="bwar1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] 55ow7mpiw2fcdpxxoyaevfnob6ovxkc 0 272737 1582576 1582207 2026-05-09T21:32:20Z MFTG 21816 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1582576 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحیة مرکز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] j851ay9lffoi9qm0w6pywu8vjr4z4dw 1 277417 1582590 1375467 2026-05-10T00:29:52Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582590 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای ماوەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375466 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y بۆ https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٠، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای ماوەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582589 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf بۆ https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٩، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5hyioac3vhgtgq6wztj450zvtztfjj1 828 280962 1582631 1419149 2026-05-10T09:28:09Z -Haryad 40333 Move the image to the left 1582631 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .tmbox { margin: 4px 0; border-collapse: collapse; border: 1px solid #c0c090; /* Default "notice" gray-brown */ background-color: #f8eaba; box-sizing: border-box; } /* For the "small=yes" option. */ .tmbox.mbox-small { font-size: 88%; line-height: 1.25em; } .tmbox-speedy { border: 2px solid #b32424; /* Red */ background-color: #fee7e6; /* Pink */ } .tmbox-delete { border: 2px solid #b32424; /* Red */ } .tmbox-content { border: 2px solid #f28500; /* Orange */ } .tmbox-style { border: 2px solid #fc3; /* Yellow */ } .tmbox-move { border: 2px solid #9932cc; /* Purple */ } .tmbox .mbox-text { border: none; /* @noflip */ padding: 0.25em 0.9em; width: 100%; } .tmbox .mbox-image { border: none; /* @noflip */ padding: 2px 0 2px 0.9em; text-align: center; } .tmbox .mbox-imageleft { border: none; /* @noflip */ padding: 2px 0.9em 2px 0; text-align: center; } /* An empty narrow cell */ .tmbox .mbox-empty-cell { border: none; padding: 0; width: 1px; } .tmbox .mbox-invalid-type { text-align: center; } @media (min-width: 720px) { .tmbox { margin: 4px 10%; } .tmbox.mbox-small { /* @noflip */ clear: left; /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ margin: 4px 1em 4px 0; width: 238px; } } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .tmbox { background-color: #2e2505; /* Dark brown, same hue/saturation as light */ } html.skin-theme-clientpref-night .tmbox-speedy { background-color: #310402; /* Dark red, same hue/saturation as light */ } } @media screen and ( prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .tmbox { background-color: #2e2505; /* Dark brown, same hue/saturation as light */ } html.skin-theme-clientpref-os .tmbox-speedy { background-color: #310402; /* Dark red, same hue/saturation as light */ } } /** T367463 */ body.skin--responsive table.tmbox img { max-width: none !important; } pmrnpj36vv03cxgxi9wuigcl3o9jwqm 0 286218 1582669 1452870 2026-05-10T11:15:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582669 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Michel Trudeau|birth_name=Michel Charles-Émile Trudeau|birth_date={{Birth date|1975|10|02|mf=yes}}|birth_place=[[ئۆتاوا]]، [[ئۆنتاریۆ]], کەنەدا|death_date={{Death date and age|1998|11|13|1975|10|02}}|death_place=[[دەریاچەی کۆکانی]]، [[بریتش کۆڵۆمبیا]]، کەنەدا|mother=[[مارگرێت ترودۆ]]|father=[[پیێر ترودۆ]]|relatives=[[خێزانی ترودۆ]]|alma mater=[[زانکۆی داڵھۆزی]]}} '''میشێل چارڵز-ئیمیل ترودۆ''' (٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨) کوڕی سەرۆکوەزیرانی کەنەدا پیێر ترودۆ و مارگرێت ترودۆ و برا بچووکی [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[کەنەدا]] [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]] بووە. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ لە کاتی [[خلیسکانی سەر بەفر]] گیانی لەدەست داوە. == ژیان == میشێل لە نەخۆشخانەی مەدەنی ئۆتاوا لە شاری [[ئۆتاوا]] لە ویلایەتی [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] لەدایکبووە و ناوی ناوەندی وەک ڕێزێک بۆ باپیری کە ناوی [[چارڵز ئێمێل]] بووە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=QBJtjoHflPwC&dat=19751002&printsec=frontpage&hl=en|سەردێڕ=A third son for Trudeaus|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|ئیش=[[Ottawa Citizen]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|سەردێڕ=Trudeau Names Son Michel|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19751016&id=qD41AAAAIBAJ&sjid=IGcEAAAAIBAJ&pg=4588,85378&hl=en|ئیش=[[Ottawa Citizen]]|بڵاوکەرەوە=UPI|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> لەلایەن خێزان و ھاوڕێکانییەوە بە میچ ناسرابوو، دواتر گۆڕی بۆ مایک. سەرەتا میشێل ژیانی لە [[ئۆتاوا]] و دواتر لە [[مۆنتریال]] بەسەر بردووە دوای ساڵی ١٩٨٤ی خانەنشینبوونی باوکی لە [[سیاسەت]]. لە [[مۆنتریال]] ھاوپۆلی [[سۆفی گرێگوار]] بوو کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ [[جەستن تروودۆو|جەستنی]] برای کرد. لە پشووەکانی ھاوینەدا، میشێل و براکانی بەشدارییان لە کەمپی ئامێک کرد لە دەریاچەی کانۆ لە پارکی ھەرێمی ئالگۆنکوین کە دواتر وەک ڕاوێژکاری کەمپەکە کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |ناونیشان=http://www.taylorstattencamps.com/tsc-history|سەردێڕ=The Taylor Statten Camps - The History and Legacy Behind it All |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Taylor Statten Camps |وتەگێڕانەوە=Prime Minister Trudeau, a former Ahmek camper himself (and yes, we taught him the "Ahmek J-stroke"), sent Justin, Alexandre (Sasha) and Michel (Mike) to Ahmek. Both Justin and Mike eventually became counsellors.}}</ref> پێش ئەوەی بچێتە [[زانکۆی داڵھاوسی|زانکۆی داڵھۆزی]] بۆ خوێندنی زیندەزانی دەریایی، لە زانکۆی جان دی برێبۆف خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Trudeau |یەکەم=Justin |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.thestar.com/news/insight/2014/10/17/justin_trudeaus_memoir_my_father_was_never_the_same_man.html|سەردێڕ=Justin Trudeau’s memoir: ‘My father was never the same man’ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> کاتێک باسی کوڕەکانی دەکات کە ھەریەکەیان کەسایەتییەکی جیاوازیان ھەیە، لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ١٩٧٧دا، مارگرێت ترودۆ وتی: [[جەستن تروودۆو|جەستن]] تەمەن ٦ ساڵ، شازادەیە کوڕێکی بچووکی زۆر باشە. [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ساشا]] کە لە ڕۆژی کریسمەسی ١٩٧٣دا لەدایک بووە، کەمێک شۆڕشگێڕ، زۆر تێکۆشەر و داوای بەھێزە. میش (میشێل) منداڵێکی دڵخۆش و ڕێکخەرێکی باشە، کە تێکەڵەی سیفاتەکانی ھەردوو براکەیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Larkin|یەکەم=Kathy|ئیش=The Blade|agency=KNS|سەردێڕ=Margaret Trudeau Says She Likes New Freedom|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=Hg9PAAAAIBAJ&sjid=YwIEAAAAIBAJ&pg=6993%2C2118256|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == مەرگ == لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا میشێل لە ئەنجامی [[ھەرەس|کڵاڵەیەک]] گیانی لەدەستدا. نزیکەی ساڵێک بوو لە ھاوینەھەواری کێوی سوور کاری کرد و لە شاری ڕۆسلاند لە ویلایەتی [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیای بەریتانی]] دەژیا. لەگەڵ ھەندێک ھاوڕێیدا گەشتێکی خلیسکێنەی سەر بەفریان لە پارکی ھەرێمی سەھۆڵبەندی کۆکانی ئەنجامدا، کاتێک کەوتنە دەریاچەی کۆکانی (نزیکەی ٤٩°44'53.2"N ١١٧°10'32.2"W) و نەیتوانی بگاتە ڕۆخەکە. ھاوڕێکانی نەیانتوانی ڕزگاری بکەن و گومانیان کرد کە خنکابێت.<ref name="nyt16Nov1998">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=DePalma|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Pierre Trudeau's Youngest son Believed Killed in Avalanche|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/11/16/world/pierre-trudeau-s-youngest-son-believed-killed-in-avalanche.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> گەڕانێکی بەرفراوان دەستیپێکرد، بەڵام تەرمەکەی نەدۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hall |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.nelsonstar.com/news/216382041.html|سەردێڕ=Trudeau visits Nelson; plans Monday trip to Kokanee Lake - Nelson Star |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305203502/http://www.nelsonstar.com/news/216382041.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=Trudeau's eyes began to water when he spoke about his brother's final resting place. "If our brave men and women from search and rescue had ever recovered him, we would have probably incinerated him and sprinkled him back into the lake," Trudeau said.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hall |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nelsonstar.com/news/trudeau-tweets-kokanee-lake-visit/|سەردێڕ=Trudeau Tweets Kokanee Lake visit |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> بەرزی دەریاچەکە و ژمارەیەک سنوورداری ڕۆژانی ئاوی کراوە لە ساڵێکدا ڕێگری لە غەواسەکان دەکرد کە گەڕانەکە تەواو بکەن.<ref name="macleans">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wood |یەکەم=Chris |ناونیشان=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended/ |سەردێڕ=Trudeau Search Suspended |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |وێبگە=[[Maclean's]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824074058/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended |url-status=dead }}</ref><ref name="cbcsuspended">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Search for body of Michel Trudeau postponed|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/canada/search-for-body-of-michel-trudeau-postponed-1.180530|بڵاوکەرەوە=[[CBC.ca]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠}}</ref><ref name="cpress">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore |یەکەم=Dene |ناونیشان=http://www.canoe.ca/AllAboutCanoesNewsJan00/000114_av.html|سەردێڕ=What's New in Canadian Online Gambling Industry in 2025? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130115064723/http://www.canoe.ca/AllAboutCanoesNewsJan00/000114_av.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وێبگە=Canadian Press}}</ref> خێزانی ترودۆ ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنیان ھەڵوەشاندەوە، دواتر پشتگیریان لە دروستکردنی شاڵێتێکی نزیکیان کرد وەک یادگارییەک بۆ کوڕە بچووکەکەیان و قوربانیانی [[ھەرەس|کڵاڵەکە]].<ref name="cpress"/> جۆرەھا گوڵ لەلایەن بێتسی دێنینگ، باخداری [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیای بەریتانی]] دۆزرایەوە و پووری ترودۆ بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی جیھانی [[گوڵ|گوڵدا]] لە ساڵی ٢٠١٠ بەناوی (یادەوەری گوڵەباخی میشێل ترودۆ) نمایشکرا. فرۆشتنی گوڵەباخ سوود بە دامەزراوەی [[ھەرەس|کڵاڵەی]] [[کەنەدا]] دەگەیەنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|کەنەدا}} [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:خەڵکانی ئۆتاوا]] [[پۆل:خێزانی ترودۆ]] [[پۆل:منداڵەکانی سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] [[پۆل:مردنی کارەساتی سروشتی لە کەنەدا]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئەندەنوسی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز مالیزی]] dsq5u60n8qkff2mv0ggqrhq0mzxrra4 0 286414 1582425 1582382 2026-05-09T12:02:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582425 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سنونێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شمال}}<br>{{lang-en| Sinune }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.46796| 41.7105}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سنونێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46796| 41.7105 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = خودێدا جوکی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (١١٠،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سنونێ''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی سنونێ]]، [[قەزای شنگال]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (١٤٢کم)، ژمارەی دانیشتووانی ١١٠ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی سنونێ]]یە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == == مێژوو == لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدی وێران کران. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی عێراق بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی لە [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتووانەکەی ناچار بە راگواستن بکات. بەشێک لە نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بە بولدۆزەر ڕووخیندران و دانیشتووانەکانیان ئاوارە بوون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنیان بە پڕۆژەی گوندی ھاوجەرخ پەسن کرد.<ref>https://books.google.de/books?id=It22IjmZfT4C&pg=PA55&hl=de&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false</ref> سنونێش ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣، یەکێک بووە لە ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق. شارەکە تا مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی کوردەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤دا، شارەکە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە داگیرکرا و کۆنترۆڵکرا. دواتر داعش لە شارەکە و تەواوی [[قەزای شنگال]] دەرکرا و شارۆچکەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراوە دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش، ژمارەیەکی کەم لە دانیشتووانی شارەکە گەڕاونەتەوە بۆ شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250419200103/https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی سنونێ تەنیا [[ئێزیدی]]ین. لە ئەنجامی جینۆسایدی ساڵی ٢٠١٤ی ئێزیدییەکان لەلایەن داعشەوە ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارەبوون. زۆرێک لە دانیشتووانی شارەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەژین.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 9f9iblfuw498lcdyylfmgiy9apvxnds 0 286629 1582522 1455080 2026-05-09T17:31:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582522 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەباس حەسەن مووسا عەباس ئەلبەیاتی''' [[سیاسەتمەدار]]ێکی [[عێراق|عێراقی]] بە ڕەچەڵەک [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمانە]] و لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانیی کاتی ئینتیقالی کاری کردووە. ھەروەھا ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] بووە لە ساڵی ٢٠٠٥وە، ئەمەش خولی سێیەمی ئەنجومەنی نوێنەرانە.<ref>https://web.archive.org/web/20170730021313/http://daharchives.alhayat.com/issue_archive/Hayat%20INT/2004/8/20/%D9%84%D8%A7%D8%A6%D8%AD%D8%A9-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA.html</ref> نوێنەرایەتی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراق|ھاوپەیمانی نیشتمانی عێراق]] دەکات لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] و وەک ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری کاردەکات. ئەندامی لیژنەی بەدواداچوون و ھەماھەنگی بووە کە لەلایەن کۆنفرانسی ئۆپۆزسیۆنی عێراقەوە لە [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمی]] [[٢٠٠٢]] لە [[لەندەن]] ([[ئینگلتەرا]]) پەسەند کراوە. جێگای سەرنجە کە خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ە لە [[زانستی سیاسی|زانستە سیاسییەکان]]، تایبەتمەندە لە توێژینەوە نێونەتەوەیییەکان، لە [[زانکۆی بەغدا]]. دوای کۆتا بڕوانامەکەی، سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١١ لە تاقیکردنەوەی پێشبڕکێدا شکستی ھێنا، وەرگیرا بۆ خوێندنی [[ماستەر]] جگە لە تەمەن و مەرجی خزمەتگوزاری.<ref>https://web.archive.org/web/20170707152019/http://www.aljazeera.net/news/arabic/2002/12/17/%D9%86%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%AA%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%86</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٠٨ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705095054/http://www.middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] njkiu4rmzvz427rdztiqgl92gkcviqb 0 287602 1582600 1556939 2026-05-10T01:35:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582600 wikitext text/x-wiki '''لارە دزەیی''' (بە ئەڵمانی: Lara Dizeyee) (؟ لە [[ڤیێنا]]، [[نەمسا]] -) دیزاینەری جلوبەرگی [[کورد]]ە و باڵیۆزی ڕۆشنبیریی کوردستانە لەلایەن [[زانکۆی سلێمانی]]. دزەیی وەکوو یەکەم دیزاینەری جلوبەرگی ناسراوە کە جلوبەرگی کوردیی لە [[ھەفتەی مۆدەی پاریس]] نمایش کردووە. == ژیان == لارە دزەیی لە شاری [[ڤیێنا]]ی پایتەختی [[نەمسا]] لەدایک بووە و لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] گەورە بووە. باوکی [[ھۆمەر دزەیی]] شاعیر و گۆرانیبێژی بەناوبانگی کوردە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sbs.com.au/language/kurdish/en/podcast-episode/dizeyee-with-success-kurdish-fashion-hits-paris-runway-for-the-first-time/y1y0r7chs |سەردێڕ=Kurdish fashion featured at Paris Fashion Week for the first time. Why it matters |ئیش=[[Special Broadcasting Service|SBS]] Kurdish |زمان=en-au |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> دوای ئەوەی باوکی لەلایەن حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]ەوە ھەڕەشەی لێکرا، خێزانەکەی لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا.<ref name=":0"/> ئەو خاوەنی بڕوانامەی [[پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]ە لە [[زانکۆی جۆرج مەیسۆن]] لە ویلایەتی [[ڤیرجینیا]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Evrim Deniz |ناونیشان=https://bianet.org/haber/lara-dizeyee-a-kurdish-fashion-designer-on-the-global-stage-303875 |سەردێڕ=Lara Dizeyee: A Kurdish fashion designer on the global stage |ئیش=Bianet |ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> دزەیی زیاتر لە یازدە ساڵە لە پیشەسازیی نەوت و گاز لە شاری [[ھەولێر]]ی [[ھەرێمی کوردستان|باشووری کوردستان]] کاری کردووە.<ref name=":1"/> ھەروەھا لە [[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی]] لە [[سلێمانی]] بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبردنی سەرچاوە مرۆییەکان|سەرچاوە مرۆییەکان]] بووە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Suna Moya |ناونیشان=https://qcegmag.com/fashion-article-lara-dizeyee-during-the-paris-haute-couture-week.html |سەردێڕ=Lara Dizayee 2023 Paris Fashion Week |ئیش=QCEG |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == دیزاینەری جلوبەرگ == لارە دیزی تا ئێستا سێ کۆمەڵەی دیزاین کردووە کە بریتین لە خەون، ئاگر و ئۆقیانوس. کۆمەڵەی ئاگر بە [[ژینا ئەمینی]] پێشکەش کراوە، ئەو ژنە گەنجەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە بەخاتری پێشێل کردنی یاساکانی جلوبەرگیی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەستگیر کرا و لە دەستبەسەریدا گیانی لەدەستداوە.<ref name=":1"/> بۆ ئەوەش نەخشە کوردییەکانی لەگەڵ جلوبەڕگی سەڕبازیی پێشمەڕگە کوردەکان تێکەڵ کرد.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Mina Aldroubi |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/luxury/2023/10/16/lara-dizeyee-kurdish-iraq-designer/ |سەردێڕ=Kurdish designer Lara Dizeyee on celebrating 'beautiful resilience' of women with fashion |ئیش=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> دیزاینەکانی لارە دزەیی زۆرجار پەیوەندییەکی خێزانیییان ھەیە.<ref name=":0"/><ref name=":4"/> لە منداڵیدا سەرسام بووە بە جلوبەرگی داپیرەکەی، ھەروەھا باوکی کاریگەریی لەسەر کارەکانیشی ھەبووە و جلوبەرگێکیش ناوی دایکی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Gulistan Korban |ناونیشان=https://en.botantimes.com/a-kurdish-woman-with-her-designs-will-be-at-paris-fashion-week/ |سەردێڕ=A Kurdish woman with her designs will be at Paris Fashion Week |ئیش=Botan Times English |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو بەو ڕاستیە کە قوماشەکانی کراسەکانی لە کوردستانەوە ھاتبێن زۆر گرنگی دەدات و ھێز و تواناییی خۆی لە تێکەڵکردنی جلوبەرگ لەگەڵ خشڵەکانی گونجاودا دەبینێت.<ref name=":4"/> ھەروەھا لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٣دا، کۆمەڵەی پاییزەکەی لە [[ھەفتەی مۆدەی پاریس]] نمایش کرا.<ref name=":2"/><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |نووسەر=Sabah Kaddouri |ناونیشان=https://www.forbes.fr/lifestyle/lara-dizeyee-la-reconnaissance-parisienne-dune-designer-kurde/ |سەردێڕ=Lara Dizeyee, la reconnaissance parisienne d’une designer kurde |ئیش=[[Forbes]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣ |زمان=fr |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.forbes.fr/lifestyle/lara-dizeyee-la-reconnaissance-parisienne-dune-designer-kurde/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەمە یەکەمجار بوو کە جلوبەرگی کوردی لەم نمایشەدا نمایش کرا.<ref name=":3"/> یەکێک لە ئامانجەکانی ئەوەیە کە جلوبەرگی کوردی بەقەد [[ساری (جلوبەرگ)|ساری]]ی ھیندی بەناوبانگ بکات.<ref name=":2"/> لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن زانکۆی سلێمانییەوە کرایە باڵیۆزی ڕۆشنبیری کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/2766 |سەردێڕ=Fashion Designer Lara Dizeyee Appointed as Kurdistan’s Cultural Ambassador |ئیش=Kurdistan Chronicle |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھۆمەر دزەیی]] * [[جلوبەرگی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژن|ژیاننامە|ھونەر}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی ڤیێنا]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی عێراق]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دیزاینەرانی مۆدە]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی بیستەم]] kz7t96mtgz0v74hxrchksd9it76oqzn 0 288489 1582423 1582387 2026-05-09T12:02:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582423 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سپایدەرمان: زنجیرە ئەنیمەیشنەکە''' ({{بە ئینگلیزی|Spider-Man: The Animated Series}})، ھەروەھا ناسراو بە '''''سپایدەرمان'''''، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[زنجیرەی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی]] [[وێژەی سووپەرھیرۆ|سوپەرھیرۆ]]ی ئەمریکییە کە لەسەر [[سپایدەرمان|سوپەرھیرۆی ھەمان ناوی]] [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤڵ کۆمیکس]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top 10 Comic to TV Adaptations|ئیش=IGN|ناونیشان=http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111125015738/http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زنجیرەکە لە ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ تا ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ لەسەر تۆڕی فۆکس کیدز پەخشکرا، بۆ کۆی گشتیی پێنج وەرز کە لە ٦٥ ئەڵقە پێکھاتبوو، و دووبارە پەخشکردنەوەی لەسەر بلۆکی جێتیکسی [[توون دیزنی]] و لەسەر [[دیزنی ئێکس دی]] بەردەوام بوو. زنجیرەکە لەلایەن [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|مارڤڵ فیلمز]]ەوە بەرھەم ھێنرا<ref name="Semper">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://marvel.toonzone.net/spideytas/semperinterview4.htm|سەردێڕ=Marvel Animation Age - The Marvel Animation Resource |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514224707/http://marvel.toonzone.net/spideytas/semperinterview4.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١|وێبگە=Marvel Animation Age}}</ref> و لەلایەن [[تی ئێم ئێس ئینتەرتەیمێنت|تی ئێم ئێس-کیۆکویچی]]یەوە ئەنیمەیت کرا.<ref name="cataroo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley |یەکەم=John |ناونیشان=http://www.cataroo.com/020104.html|سەردێڕ=John Cawley |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١|وێبگە=Home of John Cawley}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆ ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەفزیۆنی خەیاڵی زانستی ئەمریکی لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]] 7bq9cu33j4oq0d13hfxt3iv2ewl784t 0 288961 1582569 1579502 2026-05-09T20:27:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582569 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فرانک کاپریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Caprio}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ – ٢٠ی ئابی ٢٠٢٥)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=DaSilva |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Judge Frank Caprio, known for 'Caught in Providence,' dies at 88 |ناونیشان=https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |بڵاوکەرەوە=WPRI-TV |archive-date=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820200157/https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دادوەر و سیاسەتوانێکی ئەمریکی بوو کە وەک سەرۆکی دادوەرانی دادگای شارەوانیی [[پڕۆڤیدێنس|پڕۆڤیدێنس، ڕۆد ئایلەند]]، و سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرانی ڕۆد ئایلەند بۆ خوێندنی باڵا کاری کردووە. ئەو کاری دادوەرییەکەی لە بەرنامەی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' لە تەلەڤیزیۆن پەخش دەکرا. ھەروەھا لە زنجیرەی ''پارکینگ وۆرز''دا دەرکەوتنی ھەبووە، و دادوەریی چەندین دۆسیەی سەرپێچیی ھاتوچۆی کردووە. کەناڵی [[یووتیووب]]ی کۆت ئین پڕۆڤیدێنس ٢٫٩٢ ملیۆن بەشداربووی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٧دا، ڤیدیۆکانی لە ھۆڵی دادگادا بوونە [[ڤیدیۆی ڤایرۆسی]]، و زیاتر لە ١٥ ملیۆن بینەریان ھەبوو. تا ساڵی ٢٠٢٢، بینینەکانی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' نزیک بووەوە لە ٥٠٠ ملیۆن. ئەو بە ھاوسۆزی و نوکتەی سووکی لە دادگادا ناسرا. کاپریۆ کە [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکرات]] بوو، لە دەیەی ١٩٦٠دا لە ئەنجومەنی شاری پڕۆڤیدێنسدا کاری کردووە، و بە شێوەیەکی سەرنەکەوتوو خۆی بۆ ھەردوو پۆستی جێگری پارێزگار و داواکاری گشتی کاندید کرد. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == کاپریۆ لە گەڕەکی ئیتاڵی-ئەمریکیی فێدڕاڵ ھیڵ لە پڕۆڤیدێنس لەدایک بووە، دووەم کوڕی سێ کوڕی ئەنتۆنیۆ کاپریۆ بوو، کە کۆچبەرێک بوو لە تیانۆ، ئیتاڵیا، و فیلۆمینا کاپریۆ، کە خەڵکی ڕەسەنی [[پڕۆڤیدێنس]] بوو و خێزانەکەی لە [[ناپۆلی]]، ئیتاڵیاوە کۆچیان کردبوو.<ref name="RIM2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/|سەردێڕ=Judge Frank Caprio Wants Justice for All |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123200/https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> باوکی کاپریۆ، ئەنتۆنیۆ «توپ» کاپریۆ، کە میوەفرۆش و شیرفرۆش بوو،<ref name="RIM2019"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html|سەردێڕ=Caprio: Leave the ladder down, so others may follow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123157/http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی ھەبوو، و بە توندی منداڵەکانی فێر دەکرد کە بخوێنن و لەگەڵ ھەژاراندا بەسۆز بن، و لە کاتی کاری کوڕەکەیدا وەک دادوەر، بەردەوام بوو لە بوون بە «ئامادەییەکی بەھێز».<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.catholicnewsagency.com/news/266069/frank-caprio-famed-judge-known-for-showing-mercy-dies-at-88|سەردێڕ=Frank Caprio, famed judge known for showing mercy, dies at 88 |وێبگە=Catholic News Agency}}</ref> لە ساڵانی دواتریدا، توپ کاپریۆ وەک [[دەروونناس|دەروونناسێک]] کاری دەکرد، و نووسەرێکی بڵاوکراوە بوو لە بواری دەروونناسیی کۆمەڵایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Byle |یەکەم=Hal |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ١٩٦٨|ناونیشان=https://www.newspapers.com/image/57022849|سەردێڕ=Sep 20, 1968, page 12 - Newport Daily News at Newspapers.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|پەڕە=١٢|زمان=en |via=Newspapers.com}}</ref> کاپریۆ لە قوتابخانە گشتییەکانی پڕۆڤیدێنسدا خوێندوویەتی و لە ھەمان کاتدا وەک قاپشۆر و بۆیاخچیی پێڵاو کاری کردووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی سێنترال دەرچووە، کە لە ساڵی ١٩٥٣دا نازناوی پاڵەوانێتیی ویلایەتی لە زۆرانبازیدا بەدەستھێناوە.<ref name="prov">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon|سەردێڕ=Providence is home court for TV Judge Frank Caprio '58, '08Hon. {{!}} News {{!}} Providence College |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123206/https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی پڕۆڤیدێنس بەدەستھێناوە، کە زانکۆیەکی کاسۆلیکییە و لەلایەن فەرمانی دۆمینیکانەوە دامەزراوە. دوای دەرچوونی، دەستی بە وانەوتنەوەی حکوومەتی ئەمریکی کردووە لە قوتابخانەی ئامادەیی ھۆپ لە پڕۆڤیدێنس. لە کاتی وانەوتنەوە لە ھۆپ، کاپریۆ لە قوتابخانەی شەوانەی قوتابخانەی یاسای زانکۆی سަفۆک لە بۆستن خوێندوویەتی، و لە ساڵی ١٩٦٥ بڕوانامەی یاسای بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8|سەردێڕ=- YouTube |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191217032520/https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=You tube (Caught in Providence Channel)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.suffolk.edu/news-features/news/2025/08/21/13/45/judge-frank-caprio|سەردێڕ=Using the Law to Lift Up Lives - Suffolk University |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.suffolk.edu |زمان=en}}</ref> کاپریۆ ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٤ تا ١٩٦٢ لە [[پاسەوانی نەتەوەییی سوپا|پاسەوانی نیشتمانیی سوپای]] ڕۆد ئایلەند لە کەتیبەی ئەندازیاریی شەڕکەری ٨٧٦دا خزمەتی کردووە. لە ماوەی خزمەتکردنیدا لە پاسەوانی نیشتمانیی سوپادا، کاپریۆ لە کامپی ڤارنەم لە ناراگانسێت، [[ڕۆد ئایلەند]] و فۆرت ئیندیانتاون گاپ لە شارۆچکەی ڕۆژھەڵاتی ھانۆڤەر، [[پێنسیلڤانیا]] جێگیر کرابوو.<ref name="RIM2019"/><ref name="prov"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Caprio (Judge)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] 6w6dxrydu8utu2yrfg8a1vqrknwmz84 0 291139 1582585 1557237 2026-05-10T00:08:52Z Ari Qasm 57423 1582585 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name={{Script/Arabic|عەبدولڕەحمان پاشای بابان}}{{ھن}}{{Script/Arabic|ئەوڕەحمان پاشای بابان}}|title={{Script/Arabic|[[ئەمیر]]}}|image=Abdurrahman Pasha Baban.jpg|image_size=|reign=١٧٨٩/١٨٠٣–١٨١٣|predecessor=[[ئیبراھیم پاشای بابان]]|successor=مەحموودی دووەمی بابان|birth_place=[[سلێمانی]]، [[میرنشینی بابان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|death_date=٢٢ی ئابی ١٨١٣|house=[[میرنشینی بابان]]|house-type=خانەدان|father=مەحموود پاشای بابان|caption=یەکێک لە پۆڕتڕەیتەکانی ئەوڕەحمان پاشای بابان، کە لە سەردەمی خۆیدا کێشراوە}}'''عەبدولڕەحمان پاشای بابان''' کە ناسراوە بە '''ئەوڕەحمان پاشای بابان''' [[ئەمیر|میرێکی]] [[میرنشینی بابان]] بووە یان لە ١٧٨٩ یان لە ١٨٠٣ تاوەکوو کۆچی دوایییەکەی لە ساڵی ١٨١٣ حوکمی کردووە. بە ڕاپەڕین و شۆڕش و شەڕەکانی لە دژی [[میرنشین|میرنشینە]] دراوسێکانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Usama |ناونیشان=https://historyofkurd.com/english/2020/04/26/baban-emirate/|سەردێڕ=Baban Emirate |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=History of Kurdistan}}</ref> == ژیان == عەبدولڕەحمان پاشا کوڕی [[مەحموود پاشای بابان]] بوو کە یەکێک بوو لە شازادە بەناوبانگەکانی کورد. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا [[میرنشینی بابان]] ڕووبەڕووی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی و سەربازیی گەورە بووەوە. ھەر زوو تێگەیشت کە سنوورە تەسکەکانی ناوچەکە و نەبوونی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتانی عوسمانی]] دوو ھەڕەشەی گەورەن بۆ سەر [[کورد]] و میرنشینی بابان؛ بۆیە لە ماوەی ژیانیدا چەندین جار ھەوڵیداوە سنوورەکانی میرنشینی بابان فراوانتر بکات و ھێزێکی چەکداریی ھەبێت بۆ ئەوەی پارێزگاری [[بەغدا]] نەتوانێت دەستوەردان لە کاروباری ئەودا بکات. ململانێی درێژخایەنی نێوان دەوڵەتانی ئێران و عوسمانی و ناکۆکیی نێوان سەرۆک عەشیرەتەکانی بابان ئەم خواستەی عەبدولڕەحمانی لە گۆڕنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=8&q=20230228223404471052|سەردێڕ=Awrahman Pasha of Baban |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=en}}</ref> لە ڕاستیدا ناکۆکییەکان ئەوەندە خراپ بوون کە لە ساڵی ١٨٠٥ ھاوپەیمانییەکی عوسمانییەکان و [[مەمالیکی عێراق|مەمالیکەکان]] و لادەرێکی ئەندامانی بنەماڵەکەی خۆی بە سەرۆکایەتی [[خالید پاشای بابان]] عەبدولڕەحمان ناچار دەکات بەرەو [[ئێرانی قاجاڕی|فارس]] ھەڵبێت. خالید پاشا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکردایەتیی میرنشینی بابان دەگرێتە ئەستۆ. ھەرچەندە دەسەڵاتی ئەو تەمەنی کورت بوو و دوای ساڵێک بە پشتیوانیی شای فارس، [[فەتحعەلی شا|فەتحعەلیی شای قاجاڕ]]، عەبدولڕەحمان دەگەڕێتەوە سەر دەسەڵات لە [[سلێمانی]]ی پایتەختی بابان. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا عەبدولڕەحمان ناچار بووە کەمتر لە پێنج جار لە سلێمانی ڕابکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/|سەردێڕ=History of the Kurds – The Kurdistan Memory Programme |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> عەبدولڕەحمان پاشا لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣ کۆچی دواییی کردووە.<ref name=":0"/> == ڕاپەڕین == لە ساڵی ١٨٠٦ عەبدولڕەحمان پاشا یاخیبوونێکی ئەنجامدا. ھەندێک لە مێژوونووسانی کورد ئەمە بە یەکەم ڕاپەڕینی [[کوردایەتی|ھەستی ناسیۆنالیستی]] (کوردایەتی) دەزانن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_New_Learned_History/JZGvybaO9d4C?hl=no&gbpv=1&bsq=abdurrahman+pasha+baban&dq=abdurrahman+pasha+baban&printsec=frontcover|سەردێڕ=The New Learned History|ڕێکەوت=١٩٢٣|پەڕە=٥٠٣٥|زمان=en}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا مەبەستی ڕاستەقینەی فراوانکردنی کایەی خۆی بوو لەسەر والیی بەغدا و ھەوڵیدا تاکە دەسەڵات بێت لە پارێزگاکەدا بە ڕەزامەندیی سوڵتان و بەو دەسەڵاتە ئابووری و سەربازییەی کە لە دەستیدا بوو نەک [[کوردستان|کوردستانێکی]] سەربەخۆ. وەک دانیشتووی بەریتانی [[جەیمس کلۆدیوس ڕیچ|جەی سی ڕیچ]] کە ھاوڕێیەکی نزیکی عەبدولڕەحمان پاشا بووە دەڵێت، پاشا بەدوای سەربەخۆییی تەواودا نەدەگەڕا، تەنھا ئارەزووی ئەوە بوو «وڵاتەکەی بکاتە ژێردەستەیەکی عوسمانی و باجیش بدات، بەڵام سەربەخۆ بێت لە ھەر [[پاشا|پاشایەکی]] دراوسێ» واتا: عەبدولڕەحمان پاشای بابان دەیویست خاکەکەی (خاکی بابان) بە شێوەیەکی فەرمی لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بێت، واتە باج و سەرانەش بدات بە عوسمانییەکان، بەڵام دان بە دەسەڵاتەکەیدا بنێن و دەسەڵاتەکەی بناسێنن - بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربەخۆییی ڕاستەقینەی دەویست لە حاکمە عوسمانییەکانی نزیک (پاشاکان) وەک پاشای بەغدا یان شوێنە نزیکەکانی تر، کە ئەو نەیدەویست لەلایەن بەرپرسانی تری عوسمانییەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت — ئەو دەیویست بابان خۆی خۆی بەڕێوە ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Atmaca |یەکەم=Metin |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Three Stages of Political Transformation in the 19th century Ottoman Kurdistan |ناونیشان=https://journals.openedition.org/anatoli/602?lang=fr |journal=Anatoli. De l'Adriatique à la Caspienne. Territoires, Politique, Sociétés |زمان=en |بەرگ=٨|issue=8 |پەڕەکان=٤٣–٥٧|doi=10.4000/anatoli.602 |issn=2111-4064}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rich|یەکەم=Claudius James|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XEIEAAAAQAAJ|سەردێڕ=Narrative of a Residence in Koordistan, and on the Site of Ancient Nineveh; with Journal of a Voyage Down the Tigris to Bagdad and an Account of a Visit to Shirauz and Persepolis|ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=James Duncan, Paternoster Row.|پەڕە=٩٦|زمان=en}}</ref> ھۆکاری ئەم ڕاپەڕینە لەبەر ئەوە بوو کە کاتێک ئیبراھیم پاشا کە مامی عەبدولڕەحمان بوو کۆچی دواییی کرد. دەسەڵاتی عوسمانی ئەندامێکی ھۆزێکی ڕکابەری وەک میر لەسەر حوکم دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Türkmen|یەکەم=Gülay|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/Under_the_Banner_of_Islam/va8gEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA30&printsec=frontcover|سەردێڕ=Under the Banner of Islam: Turks, Kurds, and the Limits of Religious Unity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٧٥١١٨١-٧|پەڕە=٣٠|زمان=en}}</ref> لە حوزەیرانی ساڵی ١٨١٠، عەبدولڕەحمان پاشا بەرەو بەغدا ڕێپێوانی کرد بۆ ئەوەی پارێزگارە نیمچە سەربەخۆ [[کوجووک سولەیمان پاشا|کوجوک سولەیمان پاشا]] وەدەربنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_Ottomans_1700_1923/-CtBEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA125&printsec=frontcover|سەردێڕ=The Ottomans 1700-1923: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠-٠٤٤٠٣٦-٢|پەڕە=١٢٥|زمان=en}}</ref> کە باجی بە [[ئەستەمبوڵ]] نەدابوو. ھێزەکانی سوپای بەغدا ھێرشێکی توندوتیژیان کردە سەر سوپای عەبدولڕەحمان پاشا کە ھێزەکانی پەرشوبڵاوی کرد و بەشێکی زۆریان پەیوەندییان بە سوپای بەغدا یان سوپای خالید پاشا کرد؛ بەڵام لە کۆتاییدا عەبدولڕەحمان پاشا سەرکەوتوو دەرچوو، بەو پێیەی ھێزی ھێزەکانی تەنھا ١٠ ھەزار کەس بوون، لەکاتێکدا، ھێزەکانی بەرامبەر ژمارەیان ١٠٠ ھەزار بوو و سولەیمان پاشاش کوژرا. ئەم شەڕە بە [[شەڕی دەربەندی بازیان|شەڕی دەربەند]] ناسرابوو. ئەم سەرکەوتنە عەبدولڕەحمان پاشا ناوبانگ و کاریگەرییەکی بەرچاوی لە ئەستەنبوڵ مسۆگەر کرد. لەگەڵ گەڕانەوەیدا وەک [[کەتخودا]] (یان بەڕێوەبەر) بۆ بازنەی ناوەوەی سوڵتان دەستنیشانکراوە و بەھەمان شێوە دەشگوترێ عەبدولڕەحمان پاشا پۆستی وەک وەزیری دراوەتێ لە ئەستەنبوڵ، بەڵام عەبدولڕەحمان پاشا ئەم پێشنیارانەی ڕەتکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ئەوڕەحمان پاشای بابان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012010123510663622 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=الجاف |یەکەم=جاوان حسین فیض ﷲ |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=الإمارة البابانیة فی عصر عبد الرحمن باشا 1789 -1813 The Baban Emirate in the era of Abd al-Rahman Pasha ١٧٨٩–١٨١٣ |ناونیشان=https://journals.ekb.eg/article_375098.html |journal=مجلة کلیة اللغة العربیة بأسیوط |بەرگ=٤٣ |issue=٢ |پەڕەکان=١٤٢٨–١٤٧٣ |doi=10.21608/jfla.2024.298696.1378 |issn=2536-9083 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia H.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cjbYxqoJyZoC|سەردێڕ=Ottoman Wars 1700-1870: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Longman/Pearson|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٢-٣٠٨٠٧-٧|پەڕە=٢٨٦|زمان=en}}</ref> بەڵام سێیەم جار لە [[شەڕی کفری (١٨١٢)]] بەرەوڕووی لەشکری عوسمانییەکان بۆوە و شکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://drive.google.com/file/d/1lBUwkrx2bWAD_OzMppimk0lB8Z6Sbp9E/view|سەردێڕ=کۆمەڵایەتییەکان (٩)|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٢٥|پەڕەکان=٤٨|زمان=کوردیی سۆرانی|chapter=مێژوو}}</ref><ref>https://books.vejin.net/ck/text/28359</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/mobile_so/newsDetail.php?newsID=784 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref><ref name=":1"/> عەبدولڕەحمان پاشای بابان لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣دا کۆچی دواییی کرد و لە [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی]] بە خاک سپێردرا. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی بابان|بابان]] * [[ئیبراھیم پاشای بابان]] * [[سلێمانی]] * [[پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|لیستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی ١٨١٣]] [[پۆل:مردووانی سلێمانی]] [[پۆل:میرەکانی میرنشینی بابان]] [[پۆل:میرنشینی بابان]] {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان|پارێزگای سلێمانی}} {{میرەکانی میرنشینی بابان}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] 2k4zq7u3s120o0r9w30q6rst26qcvch 1582622 1582585 2026-05-10T09:02:56Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582622 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name={{Script/Arabic|عەبدولڕەحمان پاشای بابان}}{{ھن}}{{Script/Arabic|ئەوڕەحمان پاشای بابان}}|title={{Script/Arabic|[[ئەمیر]]}}|image=Abdurrahman Pasha Baban.jpg|image_size=|reign=١٧٨٩/١٨٠٣–١٨١٣|predecessor=[[ئیبراھیم پاشای بابان]]|successor=مەحموودی دووەمی بابان|birth_place=[[سلێمانی]]، [[میرنشینی بابان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|death_date=٢٢ی ئابی ١٨١٣|house=[[میرنشینی بابان]]|house-type=خانەدان|father=مەحموود پاشای بابان|caption=یەکێک لە پۆڕتڕەیتەکانی ئەوڕەحمان پاشای بابان، کە لە سەردەمی خۆیدا کێشراوە}}'''عەبدولڕەحمان پاشای بابان''' کە ناسراوە بە '''ئەوڕەحمان پاشای بابان''' [[ئەمیر|میرێکی]] [[میرنشینی بابان]] بووە یان لە ١٧٨٩ یان لە ١٨٠٣ تاوەکوو کۆچی دوایییەکەی لە ساڵی ١٨١٣ حوکمی کردووە. بە ڕاپەڕین و شۆڕش و شەڕەکانی لە دژی [[میرنشین|میرنشینە]] دراوسێکانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Usama |ناونیشان=https://historyofkurd.com/english/2020/04/26/baban-emirate/|سەردێڕ=Baban Emirate |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=History of Kurdistan}}</ref> == ژیان == عەبدولڕەحمان پاشا کوڕی [[مەحموود پاشای بابان]] بوو کە یەکێک بوو لە شازادە بەناوبانگەکانی کورد. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا [[میرنشینی بابان]] ڕووبەڕووی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی و سەربازیی گەورە بووەوە. ھەر زوو تێگەیشت کە سنوورە تەسکەکانی ناوچەکە و نەبوونی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتانی عوسمانی]] دوو ھەڕەشەی گەورەن بۆ سەر [[کورد]] و میرنشینی بابان؛ بۆیە لە ماوەی ژیانیدا چەندین جار ھەوڵیداوە سنوورەکانی میرنشینی بابان فراوانتر بکات و ھێزێکی چەکداریی ھەبێت بۆ ئەوەی پارێزگاری [[بەغدا]] نەتوانێت دەستوەردان لە کاروباری ئەودا بکات. ململانێی درێژخایەنی نێوان دەوڵەتانی ئێران و عوسمانی و ناکۆکیی نێوان سەرۆک عەشیرەتەکانی بابان ئەم خواستەی عەبدولڕەحمانی لە گۆڕنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=8&q=20230228223404471052|سەردێڕ=Awrahman Pasha of Baban |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=en}}</ref> لە ڕاستیدا ناکۆکییەکان ئەوەندە خراپ بوون کە لە ساڵی ١٨٠٥ ھاوپەیمانییەکی عوسمانییەکان و [[مەمالیکی عێراق|مەمالیکەکان]] و لادەرێکی ئەندامانی بنەماڵەکەی خۆی بە سەرۆکایەتی [[خالید پاشای بابان]] عەبدولڕەحمان ناچار دەکات بەرەو [[ئێرانی قاجاڕی|فارس]] ھەڵبێت. خالید پاشا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکردایەتیی میرنشینی بابان دەگرێتە ئەستۆ. ھەرچەندە دەسەڵاتی ئەو تەمەنی کورت بوو و دوای ساڵێک بە پشتیوانیی شای فارس، [[فەتحعەلی شا|فەتحعەلیی شای قاجاڕ]]، عەبدولڕەحمان دەگەڕێتەوە سەر دەسەڵات لە [[سلێمانی]]ی پایتەختی بابان. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا عەبدولڕەحمان ناچار بووە کەمتر لە پێنج جار لە سلێمانی ڕابکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/|سەردێڕ=History of the Kurds – The Kurdistan Memory Programme |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> عەبدولڕەحمان پاشا لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣ کۆچی دواییی کردووە.<ref name=":0"/> == ڕاپەڕین == لە ساڵی ١٨٠٦ عەبدولڕەحمان پاشا یاخیبوونێکی ئەنجامدا. ھەندێک لە مێژوونووسانی کورد ئەمە بە یەکەم ڕاپەڕینی [[کوردایەتی|ھەستی ناسیۆنالیستی]] (کوردایەتی) دەزانن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_New_Learned_History/JZGvybaO9d4C?hl=no&gbpv=1&bsq=abdurrahman+pasha+baban&dq=abdurrahman+pasha+baban&printsec=frontcover|سەردێڕ=The New Learned History|ڕێکەوت=١٩٢٣|پەڕە=٥٠٣٥|زمان=en}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا مەبەستی ڕاستەقینەی فراوانکردنی کایەی خۆی بوو لەسەر والیی بەغدا و ھەوڵیدا تاکە دەسەڵات بێت لە پارێزگاکەدا بە ڕەزامەندیی سوڵتان و بەو دەسەڵاتە ئابووری و سەربازییەی کە لە دەستیدا بوو نەک [[کوردستان|کوردستانێکی]] سەربەخۆ. وەک دانیشتووی بەریتانی [[جەیمس کلۆدیوس ڕیچ|جەی سی ڕیچ]] کە ھاوڕێیەکی نزیکی عەبدولڕەحمان پاشا بووە دەڵێت، پاشا بەدوای سەربەخۆییی تەواودا نەدەگەڕا، تەنھا ئارەزووی ئەوە بوو «وڵاتەکەی بکاتە ژێردەستەیەکی عوسمانی و باجیش بدات، بەڵام سەربەخۆ بێت لە ھەر [[پاشا|پاشایەکی]] دراوسێ» واتا: عەبدولڕەحمان پاشای بابان دەیویست خاکەکەی (خاکی بابان) بە شێوەیەکی فەرمی لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بێت، واتە باج و سەرانەش بدات بە عوسمانییەکان، بەڵام دان بە دەسەڵاتەکەیدا بنێن و دەسەڵاتەکەی بناسێنن - بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربەخۆییی ڕاستەقینەی دەویست لە حاکمە عوسمانییەکانی نزیک (پاشاکان) وەک پاشای بەغدا یان شوێنە نزیکەکانی تر، کە ئەو نەیدەویست لەلایەن بەرپرسانی تری عوسمانییەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت — ئەو دەیویست بابان خۆی خۆی بەڕێوە ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Atmaca |یەکەم=Metin |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Three Stages of Political Transformation in the 19th century Ottoman Kurdistan |ناونیشان=https://journals.openedition.org/anatoli/602?lang=fr |journal=Anatoli. De l'Adriatique à la Caspienne. Territoires, Politique, Sociétés |زمان=en |بەرگ=٨|issue=8 |پەڕەکان=٤٣–٥٧|doi=10.4000/anatoli.602 |issn=2111-4064}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rich|یەکەم=Claudius James|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XEIEAAAAQAAJ|سەردێڕ=Narrative of a Residence in Koordistan, and on the Site of Ancient Nineveh; with Journal of a Voyage Down the Tigris to Bagdad and an Account of a Visit to Shirauz and Persepolis|ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=James Duncan, Paternoster Row.|پەڕە=٩٦|زمان=en}}</ref> ھۆکاری ئەم ڕاپەڕینە لەبەر ئەوە بوو کە کاتێک ئیبراھیم پاشا کە مامی عەبدولڕەحمان بوو کۆچی دواییی کرد. دەسەڵاتی عوسمانی ئەندامێکی ھۆزێکی ڕکابەری وەک میر لەسەر حوکم دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Türkmen|یەکەم=Gülay|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/Under_the_Banner_of_Islam/va8gEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA30&printsec=frontcover|سەردێڕ=Under the Banner of Islam: Turks, Kurds, and the Limits of Religious Unity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٧٥١١٨١-٧|پەڕە=٣٠|زمان=en}}</ref> لە حوزەیرانی ساڵی ١٨١٠، عەبدولڕەحمان پاشا بەرەو بەغدا ڕێپێوانی کرد بۆ ئەوەی پارێزگارە نیمچە سەربەخۆ [[کوجووک سولەیمان پاشا|کوجوک سولەیمان پاشا]] وەدەربنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_Ottomans_1700_1923/-CtBEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA125&printsec=frontcover|سەردێڕ=The Ottomans 1700-1923: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠-٠٤٤٠٣٦-٢|پەڕە=١٢٥|زمان=en}}</ref> کە باجی بە [[ئەستەمبوڵ]] نەدابوو. ھێزەکانی سوپای بەغدا ھێرشێکی توندوتیژیان کردە سەر سوپای عەبدولڕەحمان پاشا کە ھێزەکانی پەرشوبڵاوی کرد و بەشێکی زۆریان پەیوەندییان بە سوپای بەغدا یان سوپای خالید پاشا کرد؛ بەڵام لە کۆتاییدا عەبدولڕەحمان پاشا سەرکەوتوو دەرچوو، بەو پێیەی ھێزی ھێزەکانی تەنھا ١٠ ھەزار کەس بوون، لەکاتێکدا، ھێزەکانی بەرامبەر ژمارەیان ١٠٠ ھەزار بوو و سولەیمان پاشاش کوژرا. ئەم شەڕە بە [[شەڕی دەربەندی بازیان|شەڕی دەربەند]] ناسرابوو. ئەم سەرکەوتنە عەبدولڕەحمان پاشا ناوبانگ و کاریگەرییەکی بەرچاوی لە ئەستەنبوڵ مسۆگەر کرد. لەگەڵ گەڕانەوەیدا وەک [[کەتخودا]] (یان بەڕێوەبەر) بۆ بازنەی ناوەوەی سوڵتان دەستنیشانکراوە و بەھەمان شێوە دەشگوترێ عەبدولڕەحمان پاشا پۆستی وەک وەزیری دراوەتێ لە ئەستەنبوڵ، بەڵام عەبدولڕەحمان پاشا ئەم پێشنیارانەی ڕەتکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ئەوڕەحمان پاشای بابان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012010123510663622 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=الجاف |یەکەم=جاوان حسین فیض ﷲ |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=الإمارة البابانیة فی عصر عبد الرحمن باشا 1789 -1813 The Baban Emirate in the era of Abd al-Rahman Pasha ١٧٨٩–١٨١٣ |ناونیشان=https://journals.ekb.eg/article_375098.html |journal=مجلة کلیة اللغة العربیة بأسیوط |بەرگ=٤٣ |issue=٢ |پەڕەکان=١٤٢٨–١٤٧٣ |doi=10.21608/jfla.2024.298696.1378 |issn=2536-9083 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia H.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cjbYxqoJyZoC|سەردێڕ=Ottoman Wars 1700-1870: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Longman/Pearson|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٢-٣٠٨٠٧-٧|پەڕە=٢٨٦|زمان=en}}</ref> بەڵام سێیەم جار لە [[شەڕی کفری (١٨١٢)]] بەرەوڕووی لەشکری عوسمانییەکان بۆوە و شکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://drive.google.com/file/d/1lBUwkrx2bWAD_OzMppimk0lB8Z6Sbp9E/view|سەردێڕ=کۆمەڵایەتییەکان (٩)|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٢٥|پەڕەکان=٤٨|زمان=کوردیی سۆرانی|chapter=مێژوو}}</ref><ref>https://books.vejin.net/ck/text/28359</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/mobile_so/newsDetail.php?newsID=784 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref><ref name=":1"/> عەبدولڕەحمان پاشای بابان لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣دا کۆچی دواییی کرد و لە [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی]] بە خاک سپێردرا. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی بابان|بابان]] * [[ئیبراھیم پاشای بابان]] * [[سلێمانی]] * [[پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|لیستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی ١٨١٣]] [[پۆل:مردووانی سلێمانی]] [[پۆل:میرەکانی میرنشینی بابان]] [[پۆل:میرنشینی بابان]] {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان|پارێزگای سلێمانی}} {{میرەکانی میرنشینی بابان}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] 08q1dh6lnfrf1alhcpjl5jqel9pvjmh 0 291548 1582446 1582316 2026-05-09T12:05:49Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582446 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوھۆلا | ناوی_فەرمی = Dohula - دھولا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Duhola1.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوھۆلا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.49136| 41.81356}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوھۆلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49136| 41.81356 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣،٥١٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوھۆلایی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوھۆلا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دھولا''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dohula''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دوھۆلا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کە ھیچ پڕۆژە و تۆڕی ئاوی تێدا نەبووە.<ref>https://www.lalishduhok.com/ezidiyati/post/38361/</ref> == مێژوو == دوھۆلا بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(قادسیە)ش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> دوھۆلا ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> لە ئێستادا گوندەکە لەلایەن ھێزەکانی ئێزیدییەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.derstandard.at/consent/tcf/2000066236563/Barzanis-Niederlage-in-Sindschar</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی شاری دوھۆلا تەنیا لە [[ئێزیدییەکان]] پێکدێن. ئەم کەسانە لە ئەنجامی جینۆسایدەکەی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ لە دژی ئێزیدییەکان ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارە بوون. زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] gl68efz5y5s49s1wgot3i69lyvbuhs7 0 291550 1582445 1582319 2026-05-09T12:05:39Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582445 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆغاتا | ناوی_فەرمی = Dughata - دوغات | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Dughat Ezidi Temple.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = پەرستگای ئێزیدیەکان لە دۆغاتا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.64329| 43.11569}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆغاتا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64329| 43.11569 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بۆرکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆغاتا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوغات''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dughata''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دۆغاتا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەلقۆش]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گوندەکە لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[سرێچکا]]، لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گوندی خەتارێی گەورە، لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی [[تەلسقۆف]] و لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی [[بێبان]]. گوندەکە چەندین بارەگای حزبە سیاسییەکانی وەک [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328070723/https://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئێستاش زۆرێک لە خێزانەکانی گوندەکە پشت بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەبەستن کە لە ڕابردوودا سەرچاوەیەکی سەرەکی بژێوی ژیانیان بوون. گوندەکە چەندین قوتابخانەی هەیە، لەوانە سێ قوتابخانەی سەرەتایی و یەک قوتابخانەی ناوەندی. هەروەها کلینیکێک هەیە کە لە ساڵی ٢٠١١ دروستکراوە. گوندەکە بەهۆی نەبوونی خزمەتگوزاریی پێویست و نەبوونی تۆڕی ئاوەڕۆی تەندروستی و سنوورداربوونی تۆڕی ئاوی خواردنەوە و ستوونی کارەبایی تووشی کێشەی زۆری شارەوانی بوو.<ref>https://www.ezidipress.com/blog/isis-greift-norden-von-mosul-an-tausende-christen-auf-der-flucht/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] ra6n5otj7iddjmby3aj8kuia7uyq5td 0 291551 1582447 1582314 2026-05-09T12:06:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582447 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوگورێ | ناوی_فەرمی = Dugure - دوكوري | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = دوكري سنجار.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوگورێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.47431| 41.74503}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوگورێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47431| 41.74503 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٤٣٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوگورێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوگورێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوكوري''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dugure''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بۆرک دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 1ztxcxoq9vgm0asv3o9domc1z38r2m7 0 291559 1582453 1582208 2026-05-09T12:08:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582453 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاناسۆر | ناوی_فەرمی = Khana Sor - خانصور | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khanasor sinjar.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی خاناسۆر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.46766| 41.62443}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خاناسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46766| 41.62443 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٬١٦١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خاناسۆری | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خاناسۆر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''خانصور''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khana Sor''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> گوھبەل دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باشووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی شەنگال|کۆمەڵکوژیی شنگالدا]]، ١٠٠ ئێزیدی لە گوندەکەدا لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشەوە]] کۆمەڵکوژ کران.<ref>https://www.jstor.org/stable/27240927</ref> == مێژوو == '''خاناسۆر''' بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(تأمیم)یش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> خاناسۆر ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> لە ئێستادا شارەکە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراقەوە]] کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.epochtimes.de/politik/welt/irakische-armee-entdeckt-jesidisches-massengrab-in-sindschar-region-a2275130.html{{بەستەری مردوو|url=https://www.epochtimes.de/politik/welt/irakische-armee-entdeckt-jesidisches-massengrab-in-sindschar-region-a2275130.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ شەڕێکی چەکداری لە نێوان ھێزە کوردییەکان و ئێزیدیەکاندا سەریھەڵدا و لەو ماوەیەدا چەکی ئەڵمانیاش لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە دژ بە ھێزەکانی ئێزیدی بەکارھێنرا.<ref>https://www.spiegel.de/politik/deutschland/irak-kurden-miliz-kaempft-offenbar-mit-deutschen-waffen-gegen-jesiden-a-1137481.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] q1m6595ue8qmb5q2jb66bbja8in9hbm 0 291561 1582454 1582189 2026-05-09T12:08:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582454 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = حەردان | ناوی_فەرمی = Hardan - حردان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.46956| 42.10486}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی حەردان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46956| 42.10486 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٩١٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = حەردانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''حەردان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''حردان''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hardan''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> حەردان دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٣٩ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]] ھێرشی کردە سەر شاری [[شنگال]] و [[قەزای شنگال]] لە مانگی ئابی ٢٠١٤ و گرتیان، گوندی حەردان لەنێو ئەو نیشتەجێبوونانەدا بوو کە چەکدارانی داعش [[کۆمەڵکوژیی شەنگال|کۆمەڵکوژی شەنگال]]یان بۆ ئێزیدییەکان ئەنجامدا.<ref>https://web.archive.org/web/20140807191105/http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis</ref> لە نێوان ٢٥٠-٣٠٠ پیاو لە گوندی حەردان کوژراون.<ref>https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] qgqdx0iewd7pmr2f0nzkt7fq2czcfev 0 291565 1582673 1555828 2026-05-10T11:47:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582673 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مێرکێ | ناوی_فەرمی = Merki - میرکی | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Mor-mattai.png | شرۆڤەی_وێنە = [[دێری مارمەتی]] لە سەرووی گوندەکەوە لە شاخەکانی باکوور دایە، ھەر بۆیەش تایبەتمەندییەکی گوندەکەیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.47811| 43.43976}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مێرکێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47811| 43.43976 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مووسڵ|مووسڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باشیک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = مێرکێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مێرکێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''میرکی''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Merki''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی باشیک]] لە [[قەزای مووسڵ]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> مێرکێ دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٣ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بەعشیقە]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[چیای بەعشیقە]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[ئاشوورییەکان]]ە ئاینزا [[مەسیحی]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> == مێژوو == ئەو گوندە لەلایەن پەنابەرانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] لە [[تکریت]]ەوە لە ساڵی ١٠٨٩ دامەزراون، کە ھەڵاتوون بۆ [[دێری مارمەتی]]، ئەم گوندەیان لە دۆڵی خوار دێرەکەوە دامەزراندووە.<ref>Gibb, H. A. R. (2000). "Takrīt". In Kramers, J. H. Encyclopaedia of Islam 10 (Second ed.). BRILL. pp. 140–141</ref> دواتر گوندەکە و ناوچەی [[دەشتی نەینەوا]] بەھۆی ھەڵکوتانە سەر [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] لە ساڵی ١٢٩٥ و جینۆسایدکردنی مەسیحییەکان لەلایەن [[تەیمووری لەنگ|تەیموور]] لە سەرەتای ساڵانی ١٤٠٠دا لەلایەن پەنابەرە سورییەکانی دیکەی تکریتەوە بەھێزتر کران.<ref>Rassam, Suha (2005). Christianity in Iraq: Its Origins and Development to the Present Day. Gracewing Publishing. pp. 67–68.</ref> مێرکێ گوندێکی کشتوکاڵی ئاوەدانە، چاندنی [[زەیتوون]] تایبەتمەندی ئەوانە. گوندەکە چەند سەد خانوویەکی ھەیە، و کڵێسایەکی مێژوویی گەورەی ھەیە کە بەم دواییە نۆژەن کراوەتەوە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35661.html</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ ڕاھیبە مەسیحییەکان لە خانەقاکەدا مانەوە سەرەڕای زیادبوونی چالاکییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە ناوچەی دەوروبەری [[دەشتی نەینەوا]].<ref>http://www.aina.org/news/20150527134926.htm</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 1hy3gaarlccc3nqdl9ddr1mwrp1lboj 0 291636 1582448 1582310 2026-05-09T12:06:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582448 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داودیێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.08952| 43.22141}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی داودیێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.08952| 43.22141 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بامەڕنێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''داودیێ''' (''{{lang-ar| داودیة}})، ({{lang-en|Dawdie }}، {{langx|syr|ܒܝܬ ܬܢܘܪܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بامەڕنێ]]، [[قەزای ئامێدی]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[بامەڕنێ]] بە دووری (٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == پێدەچێت ناوی داودیە لە دێری مار داودەوە وەرگیراوە کە دەکەوێتە باکووری گوندەکە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> == مێژوو == گوندەکە لەسەر لوتکەی تەپۆڵکەیەکی شوێنەواری دروستکراوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پێنجەمی پێش زایین. کەنیسەی مار یوحەنا لە داودیێ لە سەدەی حەڤدەھەمدا دروستکراوە. گوندەکە لە ساڵی ١٧١٢ لە ھێرشێکی [[کورد]]ەکاندا وێران بوو. دانیشتوانی گوندەکە لە ساڵانی ١٨٣٠ لە کەنیسەی ڕۆژھەڵاتەوە گۆڕدراون بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە ئەنجامی کاریگەری میسیۆنەرە دۆمینیکانەکان و جۆزێف ئاودۆ، مەتڕانی [[ئامێدی]]. لە ساڵی ١٨٤٠دا سەربازگەیەکی سەربازی لەو گوندەدا دروستکرا.<ref>http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf</ref> تا ساڵی ١٨٥٠ ٣٠-٤٥ خێزانی کاسۆلیکی کلدانی لە داودیێ ھەبوون کە قەشە و کڵێسایان نەبوو وەک بەشێک لە ئەپستۆریای ئامادییە. لە ساڵی ١٩١٣ گوندەکە ٣٠٠ کەسی کاسۆلیکی کلدانی تێدا نیشتەجێ بوو، کە قەشەیەک و کڵێسایەک و قوتابخانەیەک خزمەتیان دەکرد.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> دوای ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی ھەریەکە لە [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بادینان]]ی لە ناوبرد، دەسەڵاتی کارگێڕی خۆی بەسەر [[باشووری کوردستان]]دا سەپان، یەکێک لە قەزاکانی [[سنجاقی مووسڵ]] ناوی قەزای داودیە بوو کە گوندی داودیێ ناوەندی ئەم قەزایە بوو، سنووری قەزای داودیە زۆری سنووری [[ناحیەی مانگێشک]]ی ئێستا دەکات. کاتێک یەکەی [[ناحیە]] ھاتە نێو یەکەی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی قەزای داودیە کرا بە ناحیە و خرایە سەر [[قەزای ئامێدی]] و داودیێ ھەر ناوەندی بوو. لە ساڵی ١٩٢٢دا ناوی ناحیەی داودیە گۆڕدرا بە ناحیەی دۆسکی، لە ساڵی ١٩٣١دا ناحیەی دۆسکی لکێندرا بە [[قەزای دھۆک]]ەوە و ناوەندەکەی لە داودیێوە گۆڕدار بە گوندی [[مانگێشک]]، گوندی داودیێ لە ناحیەی دۆسکی دابڕێنرا و خرایە سەر [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی]]. دوای [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣ داودیێ ٢٧٥ ئاشووری تێدا نیشتەجێ بوو، بەپێی ڕاپۆرتێکی [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]]. لە ساڵی ١٩٥٧دا ٥٢٤ کەس لە ٨٠ ماڵدا نیشتەجێ بووە. تا ساڵی ١٩٦١ لە داودیێ لە ١٢٠ ماڵدا ١٥٠ خێزان ھەبوون. گوندەکە کە قوتابخانەیەک و کەنیسەی مار یوحەنا لەخۆدەگرێت، لە ساڵی ١٩٨٧دا وێران بووە و ژمارەی دانیشتووانی ٨٢ بنەماڵە بڵاوەیان پێکراوە. لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا، مەزارگەی مارت شمونی لە داودیە زیانی پێگەیشت و پێنج کەسی پێگەیشتوو خەڵکی گوندەکە لە مانگی ئاب تا ئەیلولی ساڵی ١٩٨٨ بێسەروشوێن بوون. پانزە خێزان دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ی]] عێراق گەڕانەوە لە کاتێکدا خێزانەکانی دیکە لە ناوچەکانی دیکەی [[عێراق]] نیشتەجێ بوون یان پەیوەندییان بە ڕەوەندەوە کردبوو.<ref>http://www.aina.org/reports/avod.pdf</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ١٥٣ ئاشووری ئاوارەی ناوخۆ لە ٤٣ بنەماڵەدا لە داودیێ ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا ٣٢٠ کاسۆلیکی کلدانی و ١٥٠ لایەنگری [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] دانیشتووی داودیێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 4mr20t47tja71opxptimtktr3str7t3 0 293041 1582484 1581611 2026-05-09T15:47:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582484 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکان بابان و سۆران]]|image=Soran–Baban War.png|caption=نەخشەی پێکدادانەکانی سۆران و بابان لە ١٨٢٢ تا ١٨٢٨|date=١٨٢٢ – ١٨٢٨|place=[[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]]ی ئێستا، [[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] * سەپاندنی سنووری قەمچووغە بەسەر بابان|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[خۆشناو]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[سوورچی]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|زراری]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|کۆڕ]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] عەرەبەکان {{Tree list/end}} * {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} لیوای [[کەرکووک]]|combatant2={{Tree list}} *{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[میرنشینی بابان]]{{Surrendered}}{{ھن}}'''یارمەتیکەران:''' *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]] **{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] *{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} حەسەن بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} قۆچاخلی <small>(؟)</small>{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} خدر بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} عەودی کاکە{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} میران بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} محەممەد پاشا <small>(حاکمی کەرکووک)</small>|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عەبدوڵڵا پاشا{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} محەممەد خان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕەکانی بابان و سۆرانی ١٨٢٢–١٨٢٨''' کۆمەڵە شەڕ و پێکدادانێک بوو لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و [[میرنشینی بابان]] لە ساڵی ١٨٢٢ تا ١٨٢٨. ئەو شەڕە سەرەتای دەستپێکی ھەڵمەتەکانی میرنشینی سۆران بوو لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی میرنشینی سۆران و یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی سۆران. یەکەم پێکدادان [[شەڕی ھەریر]] بوو، کە بابانەکان بە بێ شەڕ ھەڵاتن لێی. == پێشینە == لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕەواندزی]] ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنیشینی سۆران لەسەردەمی میر محەممەد (1813_1836)ز |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/09/%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-1813_1836/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212015512/https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. لەو کاتەدا مەترسیی دەسەڵاتەکەی بابان بۆ سەر سۆران زۆر بوو، بە تایبەتی پێش بوونە میری میر محەممەد پاشای ڕەواندز، کە ئەوکات [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی لەسەر حوکم بوو، لەو سەردەمدا [[میرنشینی بابان]] ھەڕەشە بوو بۆ سەر [[میرنشینی سۆران]] و فراوانبوونی دەسەڵاتەکەی بابان بەسەر سۆراندا تەنانەت ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەختیش دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=٢٥}}</ref> بەمەش میر محەممەد دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]]. [[میرنشینی بابان]] لەو سەردەمدا لە ژێر دەسەڵاتی [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەمی بابانەوە]] بوو کە لە ساڵی ١٨١٣ ھاتە سەر حوکم دوای باوکی [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]]. سەردەمی ئەو یەکێک بوو لە خراپترین سەردەمەکانی میرنشینی بابان. شەڕی ناوخۆی بابان لە نێوان مەحموود پاشا و [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای، میرنشینی بابانی بە تەواوەتی لاواز کردبوو. بەو شێوەیەی کە مەحموود پاشا پاڵپشتیی سەربازیی لە [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕییەوە]] وەردەگرت و سلێمان پاشاش پاڵپشتیی لە [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدای عوسمانیی]] ئەوکات وەردەگرت. بە نزیکەیی پێنج جار دەسەڵاتیان لە یەکتری زەوت کرد. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندزیش]] ئەم لاوازبوونەی بابانی بە دەرفەت زانی و ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی بابان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان و سەردەمی فەرمانڕەواییی سلێمان پاشای بابان (1828-1838) ‌ |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/01/07/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%81%db%95%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%da%95%db%95%d9%88%d8%a7/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکە == === ھەڵمەتەکانی یەکەمی سۆران === یەکەم ھێرشی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد ڕەواندز]] بۆ سەر شاری [[ھەریر]] بوو. لە ساڵی ١٨٢٢ [[شەڕی ھەریر|ھێرشی ھێنایە]] سەر [[ھەریر]] و [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] نەیانتوانی خۆیان لە پێش لەشکری سۆران ڕابگرن و ھەڵاتن و پاشەکشەیان کردە [[کۆیە]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=62&p=separate&tool=info&view=0,879,1632,1603 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٦٨-٦٩}}</ref> دواتر لەشکری سۆران چووە سەر قەڵای دێرە، دووبارە بابانەکان پاشەکشەیان کردەوە بۆ کۆیە، و میرنشینی سۆران قەڵاکەی بەھێزتر کردووە و نۆژەنی کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەڵای دێرێ، قەڵایەکی ئاشووری و میراتێکی گرینگی بەجێماو لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/history/2967 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز |ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |وێبگە=ڕووداو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر لەشکری سۆران [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٣)|ھێرشیان ھێنایە]] سەر شاری [[ھەولێر]] و گەمارۆیان دا و لە ٢١ی ئایاری ١٨٢٣ شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی‌]]<nowiki/>یان گرتە دەست و میر محەممەد خدر بەگی کوڕی بایز بەگی ژنبرای خۆی کرد بە حاکمی شاری ھەولێر.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF}}</ref><ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|ناوەڕاست|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گرتنی ھەولێر (١٨٢٣)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] پاش ھەولێر میر محەممەد لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی [[ڕەسووڵ بەگ]] ناردە سەر [[دەشتی ھەولێر]] و کەندێناوە و [[مەخموور]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە و ملکەچکردنی ھەندێک لە عەشیرەتەکانی ئەوێ. ھێرشی یەکەم لە ٢٣ی ئابی ١٨٢٣ شکستی ھێنا. دواتر لە نزیکەیی دوای دوو یان سێ مانگ لە ھێرشی دووەمدا ھەر بە سەرکردایەتیی ڕەسووڵ بەگ، لەشکری سۆران سەرکەوت و دەستی بەسەر تەواوی ناوچەکاندا گرت.<ref name=":4" /><ref name=":3" /> پاش ئەوە میر محەممەد لە ١١ی ئاداری ١٨٢٤ [[پردێ]] (ئاڵتوون کووپری)ی [[شەڕی پردێ (١٨٢٤)|گرت]]، میر محەممەد عەودی کاکە ڕەشی کرد بە حاکمی پردێ. وە لەگەڵ محەممەد پاشای حاکمی [[کەرکووک]] پەیمانی بەست و ڕێککەوتن لە دژی بابان و بەمەش [[پردێ]] و [[کەرکووک|کەرکووکی]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ھەڵمەتەکانی دووەمی سۆران === [[پەڕگە:Harir.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ|[[ھەریر]]]] پاش ماوەیەک پشوو و ڕێکخستن لە نێوان ساڵانی ١٨٢٤ تا ١٨٢٦، میر محەممەد ھەموو [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری ئێستای]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە و ناوچەکانی ڕێکخست و ئیدارەکانی حکوومەتی تێدا دامەزراندن و سوپای ڕێکخستەوە و چەندین قەڵاشی لە ناوچە جیاجیاکان دروستکرد و خۆی ئامادە کرد بۆ ھەڵمەتی دووەم بۆ سەر خاکی بابان. میر محەممەد خۆی ئامادە کرد بۆ گرتنی شاری [[کۆیە]].<ref name=":4" /> پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک و کەسایەتییەکانی کۆیە بەست. ھەر لەسەر خۆ ئامادەکردنی سۆران بۆ گرتنی کۆیە و ناوچەکانی تری بابان، نامەیەکی دڵتەنگی و ھەڕەشەئامێزی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزای]] جێگری شای [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] بۆ [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] لە ساڵی ١٨٢٣ ھەیە کە تێیدا باس لە داگیرکاری و ئامادەکارییەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[ئێرانی قاجاڕی|خاکی قاجاڕی]] و [[میرنشینی بابان|بابان]] دەکات؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦١-١٦٢}}</ref><blockquote>[[پەڕگە:Abbas Mirza in battle.jpg|وێنۆک|[[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە کاتی [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕێکدا]] لەگەڵ عوسمانییەکان]][[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە سەرەتای نامەکەدا بەسەر داوود پاشادا ھەڵدەڵێت و دواتر باس لەوە دەکات کە مەرجەکانی ئاشتیی نێوان ھەردوو دەوڵەت بڕاونەتەوە و باس لەوەدەکات کە «''زانیومانە کە ھەولێر و عەرەبەکان بە ھانای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشاوە]] چوون و مەبەستیانە دەست درێژی بکەنە سەر [[ھەریر]] و [[کۆیە]].''» دوای درێژەدان، باس لەوە دەکات کە ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا عوسمانی و قاجاڕی واژوو کراوە و دەبێت پەیڕەویی لێ بکرێت و دەڵێت «''ئەو جەنابەش'' (مەبەستی میر محەممەدە) ''دەبێ ھەر پەیڕەویی ئەم بڕیارە بکات و بە گەیشتنی ئەم نامە میھرەبانی‌ئامێزە بە ھەموو لایەک ڕابگەیەنرێت کە ھیچ کەس دژی ئەم بڕیارنامە چاکە نەوەستێتەوە و دوای گەیشتنی ئەم نامەیەش دەست ھەڵگرێت لەو چەشنە کارانە. ئەگەر لەلایەن ئێوەوە'' (مەبەستی لای عوسمانییە) ''تێھەڵچوون و بێ پەروایییەک سەرھەڵبدات، ئەوا بۆ ھەموو ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵات دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت، کە خراپەکاری لەولاوە بووە. ئاکامی پەلەکردن و دەستدرێژیش لەلای ئەولاوە، چارەنووسەکەی وەک ئەوە دەبێت کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدا.''»</blockquote>نامەکەی عەبباس میرزا تایبەت بوو بەو ھێرش و فراوانخوازییانەی میر محەممەدی ڕەواندزی کە بە ھەموو لایەکی میرنشینەکەی دەستی پێکردبوو، کە سوودی لە لاوازی و شەڕی ناوخۆی بابان وەرگرت و دەستی گرت بەسەر ناوچەکانی میرنشینی بابان و لە بەرەی لای ئێرانیش ھێرش و پێشڕەوییەکی زۆری کردبوو. کە ئەمەش نەوەک کاریگەری بکاتە سەر تێکچوونی [[ڕێککەوتننامەکانی ئەرزڕۆم|ڕێککەوتننامەی یەکەمی ئەرزڕۆمی]] ساڵی ١٨٢٣ی نێوان قاجاڕییەکان و عوسمانییەکان، پاش شەڕی نێوان ئێرانی قاجاڕی و عوسمانییەکان. لەم نامەیەدا داوای ھاوکاری لە داوود پاشای والیی بەغدا دەکات، بۆ سەرکوتکردن و لەناوبردنی میرنشینی سۆران. وە ھەڕەشەی ئەوەش دەکات کە ئەگەر داوود پاشا ھاوکاریی لەناوبردنی میر محەممەد نەکات، ئەوا ئێرانیش لە لایەکی دیکەوە ھێرش بۆ سەر [[عێراقی عوسمانی|قەڵەمڕەویی داوود پاشا]] دەکات، وەک ئەوەی کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدابوو.{{تێبینی|کە لە ماوەی شەڕەکەی پێشوودا قاجاڕییەکان ھێرشیان بردبووە سەر مەندەلی و وێرانیان کردبوو.<ref>Adams (1965), pp. 94–96</ref>}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦٠}}</ref> [[پەڕگە:Koye.JPG|وێنۆک|[[کۆیە]]]] لە ساڵی ١٨٢٧یش [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموودی دووەمی پاشای بابان]] لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی [[ھەریر]] ھێرشێکی ھێنایە سەر ھەریر و سۆران، بەڵام ھەر زوو شکا و گەڕایەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=تەئریخی سلێمانی و وڵاتی لە دەورەی زۆر قەدیمەوە تا ئەووەڵی ئیحتیلال (1918م) |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011102413115362523 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٠٥-١٠٩}}</ref> میر محەممەد لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٢٧ [[شەڕی کۆیە (١٨٢٧)|چووە سەر]] [[کۆیە]] و بابانەکان بە بێ شەڕ لێی دەرچوون و پاشەکشێیان کرد و لە ڕێگای [[قەزای دووکان|دووکانەوە]] گەڕانەوە و چوونەوە بۆ [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> دواتر میر پاداشتی خەڵکەکەی دایەوە و میری دزەیییەکانی خەڵات کرد و دەستی کرد بە بنیاتنانی قەڵا و بورج لە شارەکەدا و قەڵایێکی سەختی لەنێو شارەکەدا بنیاتنا.<ref name=":2" /> پاش [[کۆیە]]، میر محەممەد لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٧ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٨ چووە سەر شاری [[ڕانیە]] و [[شەڕی ڕانیە (١٨٢٧)|گرتی]]، بابانەکان وەکوو خاکەکانی دیکەیان، ڕانیەشیان بەجێھێشت و ڕایانکردە [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> بۆ مەبەستی پارێزگاری کردنیش، قەڵا و شوورەی دروست کرد.<ref name=":2" /> [[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 01.jpg|وێنۆک]] ھەر لە پاش گرتنی ھەردوو شارەکانی کۆیە و ڕانیە، میر محەممەد بە بۆنەی گرتنی شارەکانی ھەریر و کۆیە و ڕانیە چەند تۆپێکی داڕژت لە ١٨٢٨ کە تاوەکوو ئێستاش ماون و میر محەممەد بەرامبەر ئەو وشانەی کە بابانەکان دەیانگوت «حُکمدارانی بەبە و کۆیی و حریر»، لەسەر تۆپەکانی نووسی «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، محمد بیکٴ متصرفی ڕواندز و کۆیی و حریر». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=69&p=separate&tool=info&view=0,0,1700,1274 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٥٣ و ٦٩-٧٠}}</ref> بەم شێوەیەش میر محەممەد سنووری میرنشینی سۆرانی فراوانتر کرد و سنووری سۆران گەیشتە نێو جەرگەی بابان و تاوەکوو سەر [[زێی بچووک]] ڕۆیشت و تەنانەت تێپەڕی سنووری زێی بچووکیش بوو و سنووری میرنشینی سۆران تاوەکوو پاش [[سورداش|سوورداش]] ھات.<ref name=":5" /> چەند شوێنەواری ئەو سەردەم لە [[پارێزگای سلێمانی]] تاوەکوو ئێستا ماون، لەوانە [[قەڵای سارتکە]]، کە دەکەوێتە سەر [[زێی بچووک]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قلعة سرتک {{!}} Archiqoo |ناونیشان=https://archiqoo.com/locations/sartka_citadel_ar.php |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archiqoo.com}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بالصور.. قلعة 'سارتکە' فی السلیمانیة‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> کە کەوتبووە بەرامبەر قەڵای قەمچووغەی بابان، کە دوایی ئەویش کەوتە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":6" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fa}}</ref> چەندین ناوچەی دیکەش لەم نێوانە وەک ([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]])یش کەوتنە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ناوەند-حەویجە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240709182440579422 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fr}}</ref> بە نزیکەیی سنووری سۆران تاوەکوو [[چەمچەماڵ]] ھاتبوو. ==== ھێرشی پێچەوانەی بابان ==== [[پەڕگە:OfficerPashaSulimanya1820.jpg|وێنۆک|عومەر ئاغا، یەکێک لە ئەفسەرەکانی مەحموود پاشای دووەمی بابان، ١٨٢٠]] میر محەممەد سنوورەکەی گەیشتبووە تاوەکوو [[سورداش|سوورداش]] و نێو جەرگەی بابان. [[مەحموود پاشای دووەمی بابان]] بە ناچاری دووبارە کەوتە شەڕەوە لەگەڵ میر محەممەد. لەشکری ڕەواندزی پاشەکشە پێکرد و شکاند. وە لەم وەختە دژوار و تەنگانەیەدا لە شەڕێکدا لە قەڵای سکتان لە ساڵی ١٨٢٨، [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای مەحموود پاشا کتوپڕ لە ھێزەکەی بابان جیابووەوە و شەڕەکەی جێھێشت و بەرەو [[سلێمانی]] گەڕایەوە و دەستی بەسەر تەختی دەسەڵاتی باباندا گرت و حاکمییەتی لە برای زەوت کرد.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> ئیدی لەشکری بابان شکا. [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشای والیی بەغدا]]، لەگەڵ [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] ڕێککەوت دژی میرنشینی سۆران و لە ئێرانەوە لەشکرێک بە فەرماندەییی سەرتیپ محەممەد خاندا بەڕێکەوت و عەلی ڕەزا پاشاش لەشکرێکی لە بەغداوە نارد بۆ سلێمان پاشای بابان. نامەیەکی ئەمیر نیزامی فەرماندەیەکی ئێرانی قاجاڕی ھەیە بۆ باڵیۆزی ئینگلیز لە ئێران، کە باسی ئەو یارمەتیدانەی ئێران و بەغدا بۆ بابان دەکات، کە لە بەشێکیدا دەڵێت:<blockquote>«''پایەبەرز محەممەد خانی سەرتیپ بە ھێز و سەربازەکانی خۆیەوە لەگەڵ فەوجی بەھادووران و سوارەی کورد بە ٨ تۆپ و گوللەتۆپەوە نێردرانە سەر سۆران، لەولاشەوە وەزیری بەغدا، سێ بۆ چوار تۆپ و دوو ھەزار کەسی بە فەرماندەییی سلێمان پاشا ناردۆتە سەری، بۆ ئەوەی میر محەممەد تەمێ بکرێ...''».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاریدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٥٦}}</ref></blockquote>میر محەممەدیش لەو نێوانەدا سنوورەکانی ھەر وەک خۆی پاراستبوو. دوو لەشکری سۆران و بابان لە [[قەمچووغە]] کەوتنە بەرامبەر یەک و شەڕێکی قوڕسیان کرد، لەشکری سۆران گەڕایەوە و پاشەکشەی کردە نزیک [[کۆیە]] و سلێمان پاشا دوای لەشکری سۆران کەوت و تا نزیک کۆیە چوو. بەڵام لەشکری بابان و ئێران زەرەر و زیانێکی زۆریان تێکەوت و بە خراپی بەرامبەر میر محەممەد شکان. ھەربۆیە میر محەممەد ڕێککەوتنێکی بەسەر باباندا سەپاند کە بە سنووری قەمچووغە ناسرا، کە سنوورەکە کەوتبووە سەر قەمچووغە. مەحموود پاشای دووەمی بابانیش لەبەر شەڕی نێوخۆ و لاوازیی دەسەڵاتەکەی نەیدەتوانی حوکمی تەواوی بکا، وە شەڕی سوپای ڕەواندزیشی پێنەدەکرا، ھەربۆیە بە ڕێککەوتن ڕازیبوو و خاکەکانی بەدەستەوەدا.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":7" /> ھەرچەندە میر محەممەد زۆر پابەندی ئەم ڕێککەوتنانە نەببوو.<ref name=":5" /> میر محەممەدیش لەسەر ئەو سنوورە لە قەمچووغە شوورەیەک و چەند قۆنگرەیەکی دروست کرد بۆ سوپا و کشتوکاڵ.<ref name=":2" /> == دەرئەنجام == [[پەڕگە:Barrages irakiens (cropped).png|وێنۆک|[[زێی بچووک]] لەسەر نەخشەی [[عێراق]] <small>''(Petit Zab)''</small>]] [[میرنشینی سۆران]] دەستی گرتەوە بەس ھەموو ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەدەستیدابوو و [[میرنشینی بابان]] داگیری کردبوو. سنووری میرنشینی سۆران گەیشتە دوای [[زێی بچووک]] تا [[قەمچووغە]] و [[سورداش|سوورداش]]، دواتر ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا کرا و سنووری دیاریکراوی ڕێککەوتنی دوو میرنشینەکەش ھەروەکوو خۆی مایەوە تا لە ناوچوونی ھەردوو میرنشین؛ سۆران لە ١٨٤٧ و بابان لە ١٨٥١.<ref name=":8" /> میر محەممەد لە دوای بابان، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|لەشکرکێشییەکەی]] دەست پێکرد بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]]<ref name=":0" /> و ھەر لە پاش شەڕەکەی بابان و سۆران، ململانێکانی سۆران و ئێرانی قاجاڕی پێی نایە قۆناغێکی شەڕی ڕاستەوخۆ لە نێوان ھەردوولادا، کە دواتر بە [[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)|شەڕی سۆران و قاجاڕی لە نێوان ساڵانی ١٨٢٩–١٨٣٤]] ناسرا.<ref name="Bajalan"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210" href="میرنشینی سۆران">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref><ref name="KurdishFrontier">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[شۆڕشی میر محەممەد]] * [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]] * [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]] * [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]] == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بابان]] [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:١٨٢٢]] [[پۆل:١٨٢٣]] [[پۆل:١٨٢٤]] [[پۆل:١٨٢٦]] [[پۆل:١٨٢٧]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] iprd9zyi3uyypa1w76cm353yesu75ew 0 293102 1582432 1582348 2026-05-09T12:03:39Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582432 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕەمی''' کۆمەڵێک یارییە کە پەیوەستن بە تایبەتمەندیی گونجاندنی کارتەکانی ھەمان پلە یان ڕیزبەندی و ھەمان ڕەنگ. ئامانجی سەرەکی لە ھەر شێوازێکی ڕەمیدا دروستکردنی «دەستە»یە کە دەکرێت یان کۆمەڵە بن (سێ یان چوار دانە لە ھەمان پلە)یان ڕیزبەندی (سێ یان زیاتر کارتی یەک لە دوای یەک لە ھەمان ڕەنگ) و یان یەکەم کەس بێت کە یارییەکە تەواو بکات یان خاڵی زیاتر لە ڕکابەرەکە کۆبکاتەوە. == سەرچاوەکان == دوو تیۆری باو دەربارەی سەرچاوەی ڕەمی ھەن، کە سەرچاوەکەی بۆ یان مەکسیک یان چین لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەگەڕێننەوە.<ref>"History of Rummy" in {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roya|یەکەم=Will|سەردێڕ=Card Night: Classic Games, Classic Decks, and the History Behind Them|ناونیشان=https://archive.org/details/cardnightclassic0000will|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Black Dog & Leventhal Publishers|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٢٤-٧٣٥١-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/cardnightclassic٠٠٠٠will/page/٩٠ ٩٠]}}</ref> یەکەمیان ئەوەیە کە لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٩٠ لە مەکسیکەوە سەری ھەڵداوە لە یارییەکدا کە بە کۆنکیان وەسف کراوە لە کتێبی ڕۆبێرت ئێف فۆستەر بە ناوی «فۆستەرز کۆمپلیت ھۆیل»، کە بە دەستەیەکی ئیسپانیی ٤٠ کارتی دەکرابوو و میکانیزمی دەستە دروستکردنی تێدابوو. دووەمیان ئەوەیە کە ڕەمی لە ئاسیاوە سەرچاوەی گرتووە، و ڕەمی ئەنجامی جۆرێکی ماھجۆنگ بووە بە ناوی کون پای کە لەلایەن دەبلیو ئێچ ویڵکینسن لە ساڵی ١٨٩١دا کراوە بە ڕۆژاوایی بە ناوی خانھوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tkb88p9dn0ywynkgw1p0i2dm05tmnub 1582567 1582432 2026-05-09T20:05:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582567 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕەمی''' کۆمەڵێک یارییە کە پەیوەستن بە تایبەتمەندیی گونجاندنی کارتەکانی ھەمان پلە یان ڕیزبەندی و ھەمان ڕەنگ. ئامانجی سەرەکی لە ھەر شێوازێکی ڕەمیدا دروستکردنی «دەستە»یە کە دەکرێت یان کۆمەڵە بن (سێ یان چوار دانە لە ھەمان پلە)یان ڕیزبەندی (سێ یان زیاتر کارتی یەک لە دوای یەک لە ھەمان ڕەنگ) و یان یەکەم کەس بێت کە یارییەکە تەواو بکات یان خاڵی زیاتر لە ڕکابەرەکە کۆبکاتەوە. == سەرچاوەکان == دوو تیۆری باو دەربارەی سەرچاوەی ڕەمی ھەن، کە سەرچاوەکەی بۆ یان مەکسیک یان چین لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەگەڕێننەوە.<ref>"History of Rummy" in {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roya|یەکەم=Will|سەردێڕ=Card Night: Classic Games, Classic Decks, and the History Behind Them|ناونیشان=https://archive.org/details/cardnightclassic0000will|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Black Dog & Leventhal Publishers|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٢٤-٧٣٥١-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/cardnightclassic٠٠٠٠will/page/٩٠ ٩٠]}}</ref> یەکەمیان ئەوەیە کە لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٩٠ لە مەکسیکەوە سەری ھەڵداوە لە یارییەکدا کە بە کۆنکیان وەسف کراوە لە کتێبی ڕۆبێرت ئێف فۆستەر بە ناوی «فۆستەرز کۆمپلیت ھۆیل»، کە بە دەستەیەکی ئیسپانیی ٤٠ کارتی دەکرابوو و میکانیزمی دەستە دروستکردنی تێدابوو. دووەمیان ئەوەیە کە ڕەمی لە ئاسیاوە سەرچاوەی گرتووە، و ڕەمی ئەنجامی جۆرێکی ماھجۆنگ بووە بە ناوی کون پای کە لەلایەن دەبلیو ئێچ ویڵکینسن لە ساڵی ١٨٩١دا کراوە بە ڕۆژاوایی بە ناوی خانھوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} s2ey1zb5efk3e2f0g5ib5e0wpe5iosk 0 293173 1582431 1582349 2026-05-09T12:03:29Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black's law dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=West|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٤-١٩٩٤٩-٢|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|شوێن=St. Paul, MN|پەڕە=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_٢٠٠٩_٠٠_٥٨٦٩/page/١٤١٠ ١٤١١]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavinato|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|سەردێڕ=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٧٩٢٣-٨٤٤٤-X|پەڕەکان=٢٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] 361l37yzmghkqbxmsstwh5u6hdhky5x 1582492 1582431 2026-05-09T16:23:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Receipts}} 1582492 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black's law dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=West|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٤-١٩٩٤٩-٢|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|شوێن=St. Paul, MN|پەڕە=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_٢٠٠٩_٠٠_٥٨٦٩/page/١٤١٠ ١٤١١]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavinato|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|سەردێڕ=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٧٩٢٣-٨٤٤٤-X|پەڕەکان=٢٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Receipts}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] 8jxp4uvdrmxulk2djp6uoa0gy42a5v5 1582503 1582492 2026-05-09T17:03:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] 1582503 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black's law dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=West|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٤-١٩٩٤٩-٢|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|شوێن=St. Paul, MN|پەڕە=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_٢٠٠٩_٠٠_٥٨٦٩/page/١٤١٠ ١٤١١]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavinato|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|سەردێڕ=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٧٩٢٣-٨٤٤٤-X|پەڕەکان=٢٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Receipts}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|کۆمپانیا}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] n3hgn00ibh0gb8q5zu3oo0bljj823ix 1582560 1582503 2026-05-09T20:03:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582560 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black's law dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=West|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٤-١٩٩٤٩-٢|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|شوێن=St. Paul, MN|پەڕە=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_٢٠٠٩_٠٠_٥٨٦٩/page/١٤١٠ ١٤١١]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavinato|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|سەردێڕ=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٧٩٢٣-٨٤٤٤-X|پەڕەکان=٢٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Receipts}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|کۆمپانیا}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] 29x86a0zxm59g61ojng0s4xnnjfh76e 0 293354 1582528 1581723 2026-05-09T17:37:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|World Baseball Classic}} 1582528 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970|سەردێڕ=Japan 2023 World Baseball Classic Championship Trophy Pano Framed LE #1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Suvanto |یەکەم=Lyndon |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs|سەردێڕ=World Baseball Classic Trophy unveiled, how does it compare to past designs? |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportskeeda}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.<ref name="International Baseball Federation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref name="wbsc.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination|سەردێڕ=Japan win World Baseball Classic to add to Premier12 and Olympic titles |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic|سەردێڕ=VENUES ANNOUNCED FOR 2026 WORLD BASEBALL CLASSIC |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |وتەگێڕانەوە=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|World Baseball Classic}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8ejn7mu5hyo8qgvgbivvzzre7xew1wk 0 294399 1582417 1582411 2026-05-09T12:00:54Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582417 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ھەفتەوان | native_name = {{langx|fa|ھفتوان}} | native_name_lang = fa | settlement_type = گوند | image_skyline = St. George Church, Haftvan 03.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = کڵێسەی قەشە جۆرجی پیرۆز، کڵێسەیەکی سەدەی ١٣ی ئەرمەنی | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}} | coordinates_footnotes =<ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&mlon=44.755278&zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای، بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = شارستان | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوچەی ناوەند (سەڵماس) | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = زولەچای | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags -->| area_footnotes = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٨٢٠٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[کاتی ستانداردی ئێران|IRST]] | utc_offset = +٣:٣٠ | postal_code = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''<ref name="Gaunt">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gaunt |یەکەم=David |بەستەری نووسەر=David Gaunt |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای<ref name="Salmas_Districts_1987">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mousavi |یەکەم=Mir-Hossein |بەستەری نووسەر=Mir-Hossein Mousavi |سەردێڕ=Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |ناونیشان=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ١٩٨٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Lam ta Kam |بڵاوکەرەوە=Council of Ministers |زمان=en}}</ref> لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ئێران]]. == کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان == {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان}} لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠–٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gaunt|یەکەم١=David|سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕەکان=٨١, ٨٣–٨٤|زمان=en|authorlink=David Gaunt}}</ref><ref name="Gaunt2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gaunt |یەکەم١=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}</ref> ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕای گەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، و تەرمە کەوتووەکان لەژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}</ref> == جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) == === نەتەوەکان === تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=J. S. |یەکەم=Chalenko |دوایین٢=Berberian |یەکەم٢=M. |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |بەرگ=٢٧|issue=1–2 |پەڕەکان=١٦٢–١٦٣|doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}</ref> === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.<ref name="2006 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}</ref> سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.<ref name="2011 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.<ref name="2016 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= Wayback Machine|script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{شریتی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Haftvan, West Azerbaijan}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانی سەڵماس]] 5haaf7slf3zioneiwftymith009q5dn 0 294531 1582457 1582416 2026-05-09T12:11:56Z Mashkhal Ibrahym 76216 چاککردنەوەی کێشەی تەکنیکی و شێواز 1582457 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big> دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big>[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]] #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]<nowiki/>ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] 488anh8j7cb3dj0p94lh53qls5g58li 0 295204 1582458 1579929 2026-05-09T12:18:03Z -Haryad 40333 @[[بەکارھێنەر:Burhan br|Burhan br]]: بە تەنیا دانانی بەستەری ویکیی تورکی بەس نییە بۆوەی وەک سەرچاوە بە کار بێ. سەرچاوەکان لەوێ بێنە و لێرە بینووسەرەوە. 1582458 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Lynch Armenia Group of Kurd Hamidiye cavalry.png|وێنۆک|وێنەی ئەیوب سەبری پاشای زیلان]] '''ئەیوب پاشای زیلان''' یان '''ئەیوب سەبری پاشا''' ({{بە تورکی|Zîlânlı Eyüb Paşa}}؛ ١٨٤٣، [[یەریڤان]]؟ – ١٩٢٣، [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] ؟) سەربازێکی پلە بەرزی لەشکری قەیسەری ڕووسیا بوو. ئەیوب بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوو و دواتر ھەڵگەڕایەوە و بوو بە ژەنەڕاڵ لە لەشکری نانیزامیی ناسراو بە سوارەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|حەمیدی]] سەر بە دەوڵەتی عوسمانی. == ژیاننامەی == [[پەڕگە:DefenceOfBayazet.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی جەنگی نێوان ڕووس و عوسمانی ١٨٧٧]] [[پەڕگە:ئاسەوارى قەڵاى ئەیوب پاشاى زیلان لە ئاگری.jpg|وێنۆک|ئاسەوارى قەڵاى ئەیوب پاشاى زیلان لە ئاگری]] بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ساڵی ١٨٤٣ لە [[یەریڤان]] (ڕەوان)ی سەر بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا لەدایکبووە و خۆی لە ھۆزی گەورەی زیلانە. باوکی ناوی جەعفەربەگ (١٨٠٦–١٨٧٧) بوو کە ژەنەڕاڵ بوو لە سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا. دوای کۆچی دواییی باوکی ساڵی ١٨٧٧، ئەیوب پاشا بۆ پلەی عەقید بەرزکرایەوە و کرا بە بەرپرسی ئەو فەوجەیەی کە باوکی فەرماندەیی دەکرد. لە ساڵی ١٨٧٦ بە نھێنی و لە ڕێگەی نێوەندگیری پەیوەندیی بە ئەفسەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] کرد. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٧٧، [[ئەستەمبوڵ|ئاستانە]] داواکارییەکەی ئەیوب پاشای قبوڵ کرد. لە ماوەیەکی کورتدا ئەیوب پاشا لەگەڵ ھۆزەکەی کە نزیکەی ٦٠٠ ماڵ بوون، لە خاکی ژێردەستی عوسمانی نیشتەجێ کران. سەرەتا لە سنجەقی [[بازید]]، پاشان گوازرایەوە بۆ [[ویلایەتی وان|پارێزگای وان]]. لە شەڕی دژ بە ڕووسیا، دەوڵەتی عوسمانی ھەوڵی زۆری دەدا تا ھۆزەرەوەندەکانی کوردی ڕەوان و قەفقاس بۆ لای ڕابکێشێت، بۆیە ھاتنی ئەیوب پاشا بۆ ناو سەنگەرەکانی سوپای دەوڵەتی عوسمانی ورەی سەربازانی عوسمانیی بەرز کردەوە. بەھۆی قارەمانێتی لە جەنگی ڕووسیا و عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٧–١٨٧٨ لە دژی [[ڕووسەکان|ڕووس]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]، خەڵاتی ڕێزلێنانی پلەی سێیەمی عوسمانیی پێ بەخشرا. ساڵی ١٨٩٦ کاتێک سوپای حەمیدییە بە فەرمانی سوڵتان عەبدولحەمید پێکھێنرا ئەیوب پاشا پەی میراڵای لە لەشکری سوارەی حەمیدی. ھەروەھا لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا ڕۆڵێکی گرنگی لە شەڕەکانی بەرەی قەفقاس ھەبوو. لە دەوروبەری ساڵانی ١٩٢٣ لە تەمەنی نزیک ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە گوندی کوبقڕانی ژێرووە لە نزیک [[قەرەکۆسە]]ی پارێزگای ئاگری. '''قەڵای ئەیوپ پاشا''' (قەڵای پازی) کە لە ھەمان شوێن ھەڵکەوتووە بە ناوی ئەو کراوە، کە ئێستا وێرانەیە، لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا وەک بنکەیەکی بەرگری لە دژی [[ئەرمەنییەکان|فیدائیانی ئەرمەن]] بەکارھاتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * گوندی کۆبقڕانی ژێروو، نەخشەی نیشانیان[https://web.archive.org/web/20201204204240/https://nisanyanmap.com/?yer=1851&haritasi=yukar%C4%B1k%C3%BCpk%C4%B1ran] * چەند تێبینییەک لەسەر قەڵای ئەیوپ پاشا/کەلا پازی[https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/some-notes-on-agri-eyup-pasha-pazi-castle.pdf] * ئیسماعیل حەقی پاشا ٤٠ ھەزار گەنجی کوردی کردە قوربانی بۆ سوڵتانی عوسمانی. پێگەی وشە [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=67437&Jor=4] [[پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] 0yv64j4j1ap4j4msdznav6ofx35hxlf 0 295302 1582460 1580482 2026-05-09T12:33:01Z -Haryad 40333 -Haryad پەڕەی [[ھێزی بۆشایی ئاسمانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]: ی دانەپاڵ 1580482 wikitext text/x-wiki '''ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان (USSF)''' ({{بە ئینگلیزی|United States Space Force }}) لقی خزمەتگوزاریی بۆشاییی ئاسمانیی ھێزە چەکدارەکانی ئەمریکایە، و لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ دامەزراوە. بەشێکە لە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، یەکێکە لە شەش ھێزە چەکدارەکان و یەکێکە لە ھەشت خزمەتگوزارییە یەکپۆشەکانی ئەمریکا. لە دوای دروستبوونی ھێزەکانی بۆشاییی ئاسمانیی ڕووسیا و چین، ئەم یەکەیە دووەم ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی سەربەخۆیە کە پێکھاتووە و یەکێکە لەو دوو دانەیەی کە ھێشتا بوونیان ماوە. ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرچاوەی دەگەڕێتەوە بۆ بەرنامە سەربازییەکانی بۆشاییی ھێزی ئاسمانی، ھێزی سوپا و ھێزی دەریایی کە لە سەرەتای [[شەڕی سارد]]ا دروستکراون. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Neufeld|یەکەم=Jacob|سەردێڕ=The Development of Ballistic Missiles in the United States Air Force 1945–1960|بڵاوکەرەوە=Office of Air Force History|شوێن=Washington, D.C.|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠٩١٢٧٩٩٦٢٩|oclc=٢٠٨٢٦٤٧٦|ناونیشان=https://media.defense.gov/2010/Sep/24/2001329775/-1/-1/0/AFD-100924-024.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190818202337/https://media.defense.gov/2010/Sep/24/2001329775/-1/-1/0/AFD-100924-024.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spires|یەکەم=David N.|سەردێڕ=Beyond Horizons: A Half Century of Air Force Leadership|edition=Revised|بڵاوکەرەوە=Air University Press|ساڵ=١٩٩٨|شوێن=Washington, D.C.|ژپنک=١٥٨٥٦٦٠٦٠٤|ناونیشان=https://media.defense.gov/2011/Jan/25/2001330110/-1/-1/0/AFD-110125-038.pdf|oclc=٨٣١٦٧٥٥٥٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201027201807/https://media.defense.gov/2011/Jan/25/2001330110/-1/-1/0/AFD-110125-038.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{refend}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|United States Space Force}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} ahf9eib9rky6dz477bgq75xduubxe4d 0 295318 1582551 1580845 2026-05-09T18:56:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hematology}} 1582551 wikitext text/x-wiki {{Infobox Occupation | name= خوێنناس - ھیماتۆلۆژیست | image=Haematopoese01.jpg | caption= | official_names= * پزیشک | type= [[پسپۆڕیی پزیشکی|پسپۆڕی]] | activity_sector= [[پزیشکی]] | competencies= | formation= * [[Doctor of Medicine]] (M.D.) * [[Doctor of Osteopathic medicine]] (D.O.) * [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery]] (M.B.B.S.) * [[Doctor of Pharmacy]] (Pharm.D.) | employment_field= [[نەخۆشخانە]]کان، [[کلینیک]]ەکان | related_occupation= }} '''خوێنناسی''' یان '''ھیماتۆلۆژی''' ({{lang-en|Hematology}}) لقێکە لە [[پزیشکی]] کە تایبەتە بە لێکۆڵینەوە لە ھۆکار، پێشبینی، چارەسەر و پێشگیریی نەخۆشییە پەیوەستەکان بە [[خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.healio.com/hematology-oncology/news/online/%7B2dd178d0-7f92-46a8-add9-2c7d634d2cea%7D/what-is-hematology|سەردێڕ= Hematology|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131005002854/https://www.healio.com/hematology-oncology/news/online/%7B2dd178d0-7f92-46a8-add9-2c7d634d2cea%7D/what-is-hematology|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="News-Medical.net-2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/What-is-Hematology.aspx|سەردێڕ=What is Hematology?|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وێبگە=News-Medical.net|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190510081359/https://www.news-medical.net/health/What-is-Hematology.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بووارە چارەسەری ئەو نەخۆشییانە دەگرێتەوە کە کاریگەرییان ھەیە لەسەر بەرھەمھێنانی خوێن و پێکھاتەکانی، وەک خانەکانی خوێن، ھیمۆگڵۆبین، پرۆتینەکانی خوێن، مەغزی ئێسقان، پڵاتڵێتەکان، ڕەگەکانی خوێ، و میکانیزمی پەستبوونی خوێن. لەوانەیە ئەم نەخۆشییانە ھیمۆفیلیا، کەمخوێنی خڕۆکە داسەکان، پەستبوونی خوێن (ثرۆمبۆس)، نەخۆشییەکانی تری خوێنبەڕین، شێرپەنجەکانی خوێن وەک لۆکیمیا، مالتیپڵ مایڵۆما، و لیمفۆما بگرنەوە.<ref name="AMA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hematology |ناونیشان=https://www.ama-assn.org/specialty/hematology |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724145155/https://www.ama-assn.org/specialty/hematology |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=American Medical Association}}</ref> زۆرجار شیکردنەوەی لابراتواریی خوێن لەلایەن تەکنەلۆجیستی پزیشکی یان زانای لابراتواری پزیشکییەوە ئەنجام دەدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Hematology}} [[پۆل:خوێنناسی]] bdujipv3jnd2k516w3uc0rnuir9phjr 0 295380 1582465 1580252 2026-05-09T12:48:14Z -Haryad 40333 شائەمراز، تاگی بێبەسەرداچوونەوە 1582465 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} '''دالیە''' یان '''دێلیا''' شارۆچکەیەکە لە قەزای جەبلە لە [[پارێزگای لازقیە]]. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤: ١٣٦٠٠ کەس بووە لە ڕۆژاوا لەگەڵ ناوچەی قوتەیلیبە و لە باکوورەوە لەگەڵ ناوچەی بەیت یاشوت ھاوسنوورە. ناوی شارۆچکەکە لەناوی '''دالیا''' (دالیان: دێلیان)ەوە ھاتووە کە ناوی لقێکی گەورەی ھۆزی [[ڕەشوان]]ە. ئەم ھۆزە لە پانتایێکی فراوانی پارێزگای لازقییە بەربڵاون و لەسەردەمی دوای شۆڕشی جانپۆڵاد (سەدەی ١٧ەم) و دواتر ڕاگوێزراون بۆ کەنارەکانی سووریا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|سووریا}} * '''ستیفن وینتر''' '''،''' کوردی ڕەشوان و سیاسەتی بنەجێکردنی عوسمانی لە سووریا ساڵانی ١٦٨٣–١٧٤١ وەرگێڕانی: عەرەبی پێگەی مدارات کرد[https://www.medaratkurd.com/2024/06/04/12123/<nowiki>]</nowiki> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} tqlk3f7hsdlkwossyh1y68qu4ecdrnm 0 295401 1582459 1582233 2026-05-09T12:20:05Z -Haryad 40333 بەسەرداچوونەوە 1582459 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شڤانتسە لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شڤانتسە لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شڤانتسە دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شڤانتسە ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شڤانتسە بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شڤانتسە ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شڤانتسە مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شڤانتسە وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] acu3ywzhmjkrn5bw71bo3l7qsrx6iyw 0 295410 1582549 1581040 2026-05-09T18:46:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Assyriology}} 1582549 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Ishtar_gate_in_Pergamon_museum_in_Berlin..jpg|وێنۆک|[[دەروازەی عەشتار|دەروازەی عەشتاری]] [[شارستانیەتی بابل|بابلی]] لە [[مۆزەخانەی پێرگامۆن|مۆزەخانەی پەرگامۆن]] لە [[بەرلین]]]] '''ئاشوورناسی''' (لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] {{Lang|grc|Ἀσσυρίᾱ}}، ''ئاشووریا''؛ و {{Lang|grc|-λογία}}، ''[[-ناسی|-logia]]''، ''ناسی'')، کە بە '''لێکۆڵینەوەکانی میخ''' یان '''لێکۆڵینەوەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن''' ناسراوە، <ref name="Daneshmand">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daneshmand|یەکەم=Parsa|ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9781646020898-015/pdf|سەردێڕ=Perspectives on the History of Ancient Near Eastern Studies|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Penn State University Press|ژپنک=٩٧٨١٦٤٦٠٢٠٨٩٨|پەڕە=٢٦٦|chapter=Chapter 14 Assyriology in Iran?|doi=10.1515/9781646020898-015|وتەگێڕانەوە=The term "Assyriology" is itself problematic because it covers a broad range of topics. Assyriology literally means the study of Assyria, yet the field is by no means restricted to Assyria… What Assyriology actually means, though, is the archaeological, historical, and linguistic study of ancient Mesopotamia (Iraq) and related cultures that also used cuneiform, like northeastern Syria, southeastern Turkey, and western Iran. In other words, Assyriology is not merely one discipline, but a group of disciplines related to cuneiform that make frequent references to one another. An Assyriologist might be a specialist in the language, or archaeology, or history of the cuneiform world, but by no means is everyone who has worked on cuneiform materials an Assyriologist. Sir Max Mallowan might be better known as an archaeologist of ancient Near Eastern civilizations than an Assyriologist, to give one example. A hallmark that distinguishes Assyriologists from other related specialists is training in ancient Mesopotamian languages, mainly Sumerian and Akkadian. Apart from Sumerology, Assyriology also embraces disciplines including Elamitology, Hittitology, Ugaritic, Urartian, and old Persian studies. However, experts in these fields are not always comfortable being known as Assyriologists. In the preface of A Manual of Ugaritic, André Caquot asserts that "Ugaritology deserves to be considered an independent historical discipline, one to be mastered by itself and for itself, as distinct a field as Assyriology or Egyptology, even if it appears easier because of the profound affinities shown by Ugaritic with other long known Semitic languages." This might well also be acknowledged by specialists in Elamite, Hittite, and Urartian studies, unsettled by the obsessive attention given to Assyriology. For the purposes of this paper, however, I subsume all the aforementioned disciplines and sub-disciplines within the category of Assyriology, or rather "cuneiform studies," with more focus on philological studies in Akkadian, Sumerian, and Elamite.}}</ref> <ref name="Renger">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Renger|یەکەم=Johannes|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/*-e1301250|سەردێڕ=Brill's New Pauly, Antiquity volumes|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٢٢٥٩٨|editor-last=Cancik|editor-first=Hubert|پەڕە=١٢٦|chapter=Ancient Near Eastern philology and history (Assyriology)|doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1301250|وتەگێڕانەوە=The term ‘ancient Near Eastern’, in the context of Western European and American scholarship, refers to the geographical area of the Near East and its pre-Christian or pre-Islamic civilizations in the territory of present-day Turkey, Syria, Lebanon, Israel, Jordan, Iraq, the Arabian peninsula and Iran. As understood by Eastern European scholars, the term ancient Near Eastern includes all ancient advanced civilizations between the Mediterranean and the China Sea. Originally, and to some degree even today, the discipline has borne the traditional name Assyriology, since it was inscriptions from ancient Assyria that marked the beginning of research on the culture of ancient Mesopotamia. In comparison with that term the designation Ancient Near Eastern Studies proved to be increasingly appropriate the more ancient Near Eastern civilizations became known. The enormous increase in inscriptions and archaeological material over the years led to the development of two sub-disciplines: Ancient Near Eastern Philology and Near Eastern archaeology, which, however, remain linked by a shared goal – which is to reconstruct an ancient advanced civilization on the basis of written and material evidence.|بەستەری نووسەر=:de: Johannes Renger|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|editor-last2=Schneider|editor-first2=Helmuth}}</ref> لێکۆڵینەوەی [[شوێنەوارناسی]]، [[مرۆڤناسی]]، مێژوویی و زمانەوانییە لەسەر ئەو کولتوورانەی کە نووسینی [[نووسینی بزماری|میخییان]] بەکارھێناوە. مەیدانەکە [[مێزۆپۆتامیا]] پێش شانشینی، [[سۆمەر|سومەر]]، [[دەوڵەت شار|شار-دەوڵەتەکانی]] سەرەتای [[سومێرۆ ئەکەدی]]، [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتی ئەکەدی]]، [[ئیبلا]]، [[زمانی ئەکەدی|ویلایەتی ئەکەدی]] و ئیمپراتۆری ئارامیی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]]، [[شارستانیەتی بابل|بابل]] و شانشینی سیلاند،شانشینی بیانی کۆچبەری باشووری مێزۆپۆتامیا، لەوانەش [[گۆتی| گووتییەکان]]، [[ئەمووری|ئەمووریەکان]]، دەگرێتەوە. [[کاسییەکان]] و [[ئارامییەکان]] و سوتییەکان و کلدانییەکان. دەتوانرێت ئاشوورناسی بخرێتە نێو ئەم بابەتە بۆ ئەوەی کولتوورەکانی پێش خانەدانی سەردەمی [[شارستانی نیۆلیسیک|بەردینە نوێیەکان]] بگرێتەوە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٨٠٠٠ پێش زایین، تا دەگاتە [[وڵاتگریی موسڵمانەکان|فەتحی ئیسلامی]] سەدەی حەوتەمی زایینی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|زمان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Assyriology}} 6kr3o7qwit3ku46hfpg1e0s8uhnt9mx 1 295422 1582618 1580858 2026-05-10T08:31:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582618 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا عەلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580857 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190404173000/https://www.cagematch.net//?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali بۆ http://www.cagematch.net/?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا عەلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582617 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201217144837/https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 بۆ https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣١، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9lk2jsgx5mrau2cywzgy3prx8uerek3 3 295437 1582464 1581548 2026-05-09T12:44:47Z -Haryad 40333 ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا 1582464 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٠٧:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%BE%DB%8E%D8%B2%DB%95+%D8%AC%DB%95%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == وتاری ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی == سڵاو @SanoKurdishS: ئەم وتارە ([[ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی]]) سەرچاوەکانی ھیچیان باسی ڕادیۆی کوردی ناکا و لە ویکییەکانی تریش وتاری ئاوام نەبینی تا بزانم لەوێوە ھێناوتە. بۆ داوای سڕینەوەی وتارەکانی خۆو ئەم تاگە <code><nowiki>{{سخ-گ٧}}</nowiki></code> کۆپی کە و لەسەرەوەی وتارەکە داینێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٥٢، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا چوونکە وتارێکە لەبارەی کەسێک، شتێک، ڕێکخراوێک (گرووپی مۆسیقی، بانک، کۆمپانیا، ھتد.)، ناوەڕۆکێکی وێب یان ڕووداوێکی ڕێکخراو کە ئاماژە بە گرنگی یان پێویستی بابەتەکەی نادات و [[وپ:بایەخداری|بێبایەخە]]. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و٧|پێوەری ژمارە ٧ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە. لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%95%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DB%86%DB%8C+%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C+%D9%84%DB%95+%D8%A6%DB%95%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C+%D9%86%D8%A7%D8%B2%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) arwsppbqmaqg18fsdl62vovb2kq8b88 0 295462 1582524 1581803 2026-05-09T17:32:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kaukasisch-Mohammedanische Legion}} 1582524 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{شێواز}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]] '''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}</ref> = دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن = دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}</ref> = چالاکییە سەربازییەکانی = چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا. = چارەنوسی و کۆتای = لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kaukasisch-Mohammedanische Legion}} [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]] 8cqa6ihumvoctzds747nthr7wzz3f8i 0 295463 1582463 1581666 2026-05-09T12:44:24Z -Haryad 40333 تاگی سڕینەوەی خێرا 1582463 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{سخ-و٧}} '''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Herf |یەکەم=Jeffrey |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |ناونیشان=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |بەرگ=N° ٢٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٦٠١a–٦١٤a|doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}</ref> = پاشخانی مێژوویی = لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Kant |یەکەم=Marion |سەردێڕ=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |ئیش=Hitler's Dancers |پەڕەکان=٧٨–٨٤|ناونیشان=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books}}</ref> = ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان = ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو. [[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]] = کۆتایی و میرات = لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت. = سەرچاوەکان = {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} kvlfz9vpl4hiah5k24i36fab5cdjt1p 0 295486 1582537 1581713 2026-05-09T17:40:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Africa}} 1582537 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئەفریقا لە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، پیشەسازی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و سەرچاوە مرۆیییەکان پێکدێت. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢؛ نزیکەی ١٫٠٧ ملیار کەس لە کیشوەری ئەفریقادا نیشتەجێن کە لە ٥٤ دەوڵەتی جیاوازدا دەژین. [[ئەفریقا]] کیشوەرێکی زۆر دەوڵەمەندە بە [[سەرچاوە|سەرچاوەکان]]، بە پێچەوانەی دانیشتووانەکەی کە بە یەکێک لە ھەژارترین دانیشتووانەکان لە پاڵ [[کیشوەر|کیشوەرەکانی تری جیھاندا]] دادەنرێن. گەشەی ئەم دوایییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی کیشوەرەکە بەخۆیانەوە بینیویانە، بۆ گەشەی فرۆشتنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و بەرھەمھێنان دەگەڕێتەوە. دانیشتووانی کیشوەری [[ئەفریقا]] ھەژارترینن لە [[جیھان|جیھاندا]]، لە بەراورد لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر تاکێک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشەکانی کیشوەرەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەستکەوتی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا بوونەتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Africa}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئافریقا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b2ti6bccrbigrhlgebgai4yfsrz1215 0 295487 1582525 1581729 2026-05-09T17:36:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Arizona}} 1582525 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|چاڵی نەیزەکی ئەریزۆنا شوێنێکی گەشتیارییە.]] ئابووریی ئەریزۆنا کۆی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی ٥٠٨ ملیار دۆلار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref name="GDPByState">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=GDP by State &#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}</ref> پێکھاتەی ئابووریی ویلایەتەکە تا ڕادەیەک جۆراوجۆرە؛ ئەگەرچی چاودێریی تەندروستی، گواستنەوە و حکوومەت وەک گەورەترین کەرتەکان دەمێننەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Arizona}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d1ek7v8zua9ly5sk11zob6gmvmkdbfv 0 295488 1582526 1581728 2026-05-09T17:36:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Florida}} 1582526 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|شارستانەکانی فلۆریدا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢١ (بەستراوە بە دۆلاری ئەمریکیی ٢٠١٢)]] ئابووریی ویلایەتی فلۆریدا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی (GSP) ١٫٧٢٦ تریلیۆن دۆلار تا ساڵی ٢٠٢٤.<ref name="GDPByState"/> ئەگەر [[فلۆریدا]] نەتەوەیەکی سەروەر بووایە (٢٠٢٤)، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی جیھان]] بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] ڕیزبەندی دەکرا، لە پێش [[ئیسپانیا]] و لە دوای [[کۆریای باشوور]].<ref name="GDPByState">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=GDP by State &#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.</ref><ref name="GDP IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,&sy=2021&ey=2021&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&most_recent_value_desc=true|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=The World Bank}}</ref> کشتوکاڵ، گەشتیاری، پیشەسازی، بیناسازی، بانکی نێونەتەوەیی، زانستە بایۆپزیشکی و ژیانییەکان، توێژینەوەی چاودێریی تەندروستی، ڕاھێنانی ھاوشێوەسازی، فڕۆکەوانی و بۆشایی و بەرگری، و گەشتی بۆشاییی بازرگانی بەشداری لە ئابووریی ویلایەتەکەدا دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Florida}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 90a1m1upena3c84blb83m508hp19lqj 0 295489 1582531 1581720 2026-05-09T17:38:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kenya}} 1582531 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.<ref name="World Bank Open Data">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kenya}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5c2q2jz3oq7hqfm0iv4b80tt5apzki8 0 295490 1582530 1581721 2026-05-09T17:37:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Serbia}} 1582530 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].<ref name="IMFWEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.<ref name="wf">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Serbia}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] hhhns3sn4u2ovf1s2gkhhaar3cby5el 0 295491 1582538 1581712 2026-05-09T17:40:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Liechtenstein}} 1582538 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[لیختنشتاین]] لەسەر پیشەسازی دامەزراوە، لەگەڵ کەرتێکی کشتوکاڵیی بچووک بەڵام گرنگ، و خزمەتگوزارییەکان (بەتایبەتی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، لەوانەش گەشتیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری). وڵاتەکە بەشدارە لە یەکێتییەکی گومرگی لەگەڵ [[سویسڕا]] و [[فڕانکی سویسری]] وەک دراوی نەتەوەیی خۆی بەکاردەھێنێت. زیاتر لە ٨٥٪ی پێداویستییەکانی وزەی خۆی ھاوردە دەکات. لیختنشتاین لە ساڵی ١٩٩١ەوە ئەندامی کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایە (ئێفتا) (پێشتر بەرژەوەندییەکانی لەلایەن سویسڕاوە نوێنەرایەتی دەکران). ھەروەھا لە ئایاری ١٩٩٥ەوە ئەندامی [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|ناوچەی ئابووریی ئەورووپی]] (ئی ئی ئەی) بووە و بەشدارە لە [[ڕێککەوتننامەی شنگن|ڕێککەوتننامەی شینگن]] بۆ گەشتکردنی ناوخۆیی ئەورووپا بەبێ پاسپۆرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Liechtenstein}} e6ddf3y04ke1ry7jw4rx6fyp6d1x4ay 0 295492 1582539 1581711 2026-05-09T17:40:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Morocco}} 1582539 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی مەغریب کۆمەڵە سیاسەت و فاکتەرە ناوخۆیی و دەرەکی، کاتی و پێکھاتەیییەکانە کە واقیعی ئابووریی [[مەغریب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا دیاری دەکەن. [[مەغریب]] بە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتێکی پەرەئەستێن]] دادەنرێت کە ئابوورییەکەی مەیلی بەرەو ئابووریی بازاڕ ھەیە لەگەڵ ئامادەیییەکی بەھێزی دەسەڵاتە گشتییەکان لە وەبەرھێنان و ئاراستەکردنی سیاسەتە ئابوورییەکاندا. ئابووریی مەغریب پێنجەمە لە [[ئەفریقا]] (لە دوای [[میسر]]، [[نێجیریا]]، [[جەزائیر]] و [[ئەفریقای باشوور]] بە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی کە بە ١٠٤ ملیار دۆلار (٢٣٥٫١٤ ملیار بە ڕەچاوکردنی ھاوتاکانی ھێزی کڕین) دەخەمڵێندرێت، واتە بە تێکڕای ٣٬١٠٨ دۆلار بۆ ھەر کەسێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|مەغریب}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Morocco}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9uo0zp57y82spoqo765m663dm3mf4g5 0 295493 1582529 1581722 2026-05-09T17:37:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bulgaria}} 1582529 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].<ref name="IMF classification">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕەکان=٩٢, ٩٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025|سەردێڕ=World Bank country classifications by income level for 2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}</ref> ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bulgaria}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] odkyhz3h9f7j04du51ptj8lq0ta9ghs 0 295495 1582532 1581719 2026-05-09T17:38:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Asia}} 1582532 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Asia}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئاسیا]] ofnwqod1sv3sjma8z1wyznvcnx9awul 0 295499 1582533 1581718 2026-05-09T17:38:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Europe}} 1582533 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF.org}}</ref> وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Europe}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئەورووپا]] 3yxqbr2fkakgq7eiu6ol66us26esk5l 0 295500 1582536 1581715 2026-05-09T17:39:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of North America}} 1582536 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] خاوەنی کۆمەڵێک ئابووریی جۆراوجۆرە لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەپێداندایە. لە زیاتر لە ٥٩٦ ملیۆن کەس (٨٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) لە ٢٤ دەوڵەتی سەروەر و ١٥ ھەرێمی پاشکۆ پێکھاتووە.{{UN Population|ref}} بە دابەشبوونێکی توند لە نێوان وڵاتانی زۆربەی ئینگلیزی-ئاخێوی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە لە نێوان دەوڵەمەندترین و پێشکەوتووترین نەتەوەکانی جیھاندان، و وڵاتانی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[کاری بی]] لە [[ئەمریکای لاتینی]]ی پێشوو کە کەمتر گەشەسەندوون، دەناسرێتەوە. [[مەکسیک]] و نەتەوە کاریبییەکانی [[گەلانی کۆمۆنوێلت|کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]] لە نێوان جەمسەرە ئابوورییەکانی گەشەپێدانی ئەمریکای باکووردان. [[مەکسیک]] لە نێوان ئەم دوو جەمسەرەدا وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو (ئێن ئای سی) ھەڵکەوتووە، و بەشێکە لە [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور]] (نافتا) و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆ ئی سی دی)یە، کە یەکێکە لە تەنیا دوو ئەندامە ئەمریکییە لاتینییەکەی ئەم ڕێکخراوە (لەگەڵ چیلی). ویلایەتە یەکگرتووەکان تا ئێستا گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باکوور و گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە لە جیھاندا. ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا و مەکسیک خاوەنی سیستمێکی ئابووریی گرنگ و فرە ڕەھەندن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North America}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q2hgyem52wj2rq99u5uva7eotn9ofjv 0 295501 1582535 1581716 2026-05-09T17:39:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of South America}} 1582535 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەمریکای باشوور]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێن]]ی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|چوارەم گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٣٤ ملیۆن کەس پێکھاتووە کە لە ١٢ دەوڵەتی سەروەر و سێ ھەرێمی پاشکۆی [[ئەمریکای باشوور]]دا دەژین، کە ٦ لەسەدی دانیشتووانی جیھان دەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەمریکای باشوور لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە لە ڕیزبەندی چوارەمدایە لە نێوان کیشوەرەکاندا، لە دوای ئەورووپا و دوای ئەفریقا و ئۆقیانووسیا. ئەمریکای باشوور خاوەنی دوو بلۆکی بازرگانیی سەرەکییە: مێرکۆسۆر و کۆمەڵگەی ئەندیان. بەڕازیل گەورەترین ئابوورییە لە ئەمریکای باشووردا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South America}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] g3qffn35yoypf3agrbjddjipetmnhef 0 295502 1582534 1581717 2026-05-09T17:39:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Oceania}} 1582534 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت. لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramirez |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/|سەردێڕ=Pacific Islanders have been fighting environmental crises for centuries, if only the world would notice |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Fix |زمان=en-us}}</ref> لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئۆقیانووسیا|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Oceania}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3xlrckc9qbleg5z0boxrvj6dewmiwcp 0 295505 1582424 1582384 2026-05-09T12:02:19Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582424 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php|سەردێڕ=Moscow Escort ❤️ Real Pictures Only ⭐️ 18-20 years old Girls|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.i-bsc.info|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sukhumi}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شارەکانی گورجستان]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:دەریای ڕەش]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]] dhjxkeel2fwpngz6bc9t9ei985rj87n 10 295510 1582455 1582098 2026-05-09T12:10:04Z -Haryad 40333 مانادارکردن 1582455 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}} | subst = {{{subst|<includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly>}}} | type = notice | class = ambox-new_unreviewed_article | image = [[پەڕگە:N write.svg|40px|link=]] | text = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێیە و بەسەرداچوونەوەی بۆ نەکراوە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر چاکسازیی دیکەی پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە تاگی گونجاو بۆ [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|خاوێنکردنەوە]] نیشانە بکرێت. | date = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}} | cat = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}} | all = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}} }} }}<noinclude> {{بەڵگەنامە}} </noinclude> 1pbif8wmyf69dzco7iaqvv04no981y5 0 295513 1582462 1582002 2026-05-09T12:38:04Z -Haryad 40333 شائەمراز، تاگی بێبەسەرداچوونەوە 1582462 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیھان کە بەھۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی ھونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستھێناوە. ناوبانگی جیھانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who's Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> [[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]] == ژیانی پێشینە و دەستپێکی ھونەری == ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی ھونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیھاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیھانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر خولیا ھونەرییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=LW |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Organic Division Invites Nominations For Awards |ناونیشان=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;EN Global Enterprise |بەرگ=٩٤|issue=7 |پەڕەکان=٣٣–٣٣|doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}</ref> == کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان == فینێز بەھۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی ھونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستھێنا. ھەروەھا ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیھانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرھێنان و بە یەکێک لە ڕوخسارە دیارەکانی سینەمای ھاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahendran |یەکەم=Amalan |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} crdr0l8xa4iqqz2aiv4a7msuxm6iy7k 1582486 1582462 2026-05-09T16:02:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ralph Fiennes}} 1582486 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیھان کە بەھۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی ھونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستھێناوە. ناوبانگی جیھانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who's Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> [[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]] == ژیانی پێشینە و دەستپێکی ھونەری == ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی ھونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیھاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیھانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر خولیا ھونەرییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=LW |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Organic Division Invites Nominations For Awards |ناونیشان=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;EN Global Enterprise |بەرگ=٩٤|issue=7 |پەڕەکان=٣٣–٣٣|doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}</ref> == کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان == فینێز بەھۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی ھونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستھێنا. ھەروەھا ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیھانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرھێنان و بە یەکێک لە ڕوخسارە دیارەکانی سینەمای ھاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahendran |یەکەم=Amalan |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Ralph Fiennes}} hac5fcqgxmpn9jvbl46zrnuqlljw0dg 1582504 1582486 2026-05-09T17:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]] 1582504 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیھان کە بەھۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی ھونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستھێناوە. ناوبانگی جیھانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who's Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> [[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]] == ژیانی پێشینە و دەستپێکی ھونەری == ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی ھونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیھاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیھانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر خولیا ھونەرییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=LW |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Organic Division Invites Nominations For Awards |ناونیشان=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;EN Global Enterprise |بەرگ=٩٤|issue=7 |پەڕەکان=٣٣–٣٣|doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}</ref> == کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان == فینێز بەھۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی ھونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستھێنا. ھەروەھا ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیھانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرھێنان و بە یەکێک لە ڕوخسارە دیارەکانی سینەمای ھاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahendran |یەکەم=Amalan |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Ralph Fiennes}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}} c44nwklv5d9mv2ih26zqze48uzd7rxe 1582575 1582504 2026-05-09T21:02:58Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582575 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیھان کە بەھۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی ھونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستھێناوە. ناوبانگی جیھانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who's Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> [[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]] == ژیانی پێشینە و دەستپێکی ھونەری == ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی ھونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیھاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیھانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر خولیا ھونەرییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=LW |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Organic Division Invites Nominations For Awards |ناونیشان=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;EN Global Enterprise |بەرگ=٩٤|issue=7 |پەڕەکان=٣٣–٣٣|doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}</ref> == کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان == فینێز بەھۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی ھونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستھێنا. ھەروەھا ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیھانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرھێنان و بە یەکێک لە ڕوخسارە دیارەکانی سینەمای ھاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahendran |یەکەم=Amalan |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Ralph Fiennes}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی]] [[پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی ئەورووپی بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] [[پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] gqu69wcd5bgr4rjozlrrhbrhh83efww 0 295523 1582451 1582277 2026-05-09T12:07:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582451 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0wv5tizn038ba5adz1k18noi1yb2wzb 0 295538 1582450 1582282 2026-05-09T12:07:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582450 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئێدینبەرە]]، پایتەختی [[سکۆتلاند]]، لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە جیھانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک ١٣ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ٤ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئەورووپادا ڕیزبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/|سەردێڕ=Edinburgh 4th in Europe in new Financial Centres index – Scottish Financial Review}}</ref> ئابووری ئێدینبەرە وەک بزوێنەرێکی [[ئابووریی سکۆتلەند|ئابووریی سکۆتلاند]] و ھەروەھا ئابووریی فراوانتری شانشینی یەکگرتوو دەناسرێت، کە دووەم گەورەترین ناوەندی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوودا لە دوای [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}</ref> ئێدینبەرە بە بەردەوامی یەکێک بووە لە خۆشگوزەرانترین بەشەکانی وڵات و بەھێزترین ئابووریی لە نێوان ھەر شارێکی شانشینی یەکگرتوودا لە دەرەوەی لەندەن ھەیە.<ref>''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} Edinburgh City Council Capital Review</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک]]ی کە ٦٩٬٨٠٩ پاوەند بوو، بۆ یەکەمجار لە ھی لەندەنی تێپەڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}</ref> گۆڤاری ئێف دی ئای مەکازینی فاینانشاڵ تایمز، ئێدینبەرەی وەک "باشترین شاری گەورەی ئەورووپی بۆ داھاتوو" و "باشترین ستراتیژیی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی (شاری گەورە)" بۆ ساڵانی ٢٠١٢/١٣ ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13|سەردێڕ=fDi European Cities & Regions of the Future 2012/13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> شارەکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە جەمسەرە پیشەسازییە سەرەکییەکانی سکۆتلاند ڕیزبەندی دەکرێت، کە ھێزێکی کاری دامەزراوی نزیکەی ٤٨٬٠٣٠ کەسی لە سەرانسەری شارەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Edinburgh}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 42dh7ppve8vcczqmbd287fxh6d8nygb 0 295539 1582452 1582241 2026-05-09T12:07:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582452 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Thyssen-Krupp-Quartier-Teilansicht-Essen-2013.jpg|وێنۆک|بارەگای سەرەکی تیسێن-کرووپ لە [[ئێسن]]]] [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] (ئێن ئاڕ دەبلیوو) بە بەردەوامی بزوێنەری ئابووریی [[ئەڵمانیا]] بووە، کە گەورەترین ئابووریی لە نێوان ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا ھەیە بەپێی ئامارەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Campbell |یەکەم=Eric |ناونیشان=https://www.land.nrw/en/economy-north-rhine-westphalia|سەردێڕ=Economy {{!}} Das Landesportal Wir in NRW |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=NRW}}</ref> ئەگەر ڕاینی باکوور-وێستفالیا وڵاتێکی سەروەر بووایە، ئابوورییەکی دەبوو کە بەراورد دەکرێت بە [[ئابووری عەرەبستانی سعوودی|ئابووریی عەرەبستانی سعوودی]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی تا ساڵی ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kaiser |یەکەم=Arvid |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-953549.html|سەردێڕ=Wirtschaftsvergleich: Bayern wie die Schweiz, Bremen wie Jemen |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Manager Magazin]] |زمان=de}}</ref> لە نێوان ھەموو [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا]]، زۆرترین پارەی دەرەوە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیادا وەبەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.land.nrw/de/nordrhein-westfalen-ist-top/stark |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.land.nrw |زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Rhine-Westphalia}} hk0az8tvpz16qs0nk9uyebs202n0ek4 0 295553 1582419 1582399 2026-05-09T12:01:14Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582419 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، یان '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (هەڵگرانى بەیداخى مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی ئوزون حەسەن (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا و لەشکرەکەى تەفروتونا کرا. == شەڕى یەکلاکەرەوە == ململانێی نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھانشا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. [[پەڕگە:Battle of Chapakchur (1467). Folio 402v. Rawzat al-Safa, 1599, Turkey (British Library, Or. 5736).jpg|وێنۆک|شەڕی چەپەقچور (١٤٦٧). وەک لە کتێبی ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، نیگارکێشکراوە بە فارسی (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦]] لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵاو لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == کوشتارگە == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و گەیشتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھانشا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی لە دەر و رێچکە شاخاویەکانى کردبوو و شۆفارى لە هەموو بستێک دانابوو. نامە و نامەکارى لە نێوانیاندا دەهاتن و دەچوون، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھانشا، نەتوانرا ڕێککەوتن بکرێت. جەھانشا تا دیوى [[مووش|موش]] پێشڕەوی کرد . پێشڕەوى هێرشەکە درێژەى کێشا و زستانیان بەسەرداهات ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. بەڵام بەهۆى سەرماو زوقمى زۆر ى مووش تۆوى یاخیبوونى کەوتبووە نێو سەربازەکانى سوپاکەى بۆیە ناچار کشایەوە شوێنێک لەبار و گونجاوتر .<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە هێرشێکى لە ناکاو و جەرگبڕ بەسەر ئۆردوى جەھانشای دادا کە نزیکەی ٦ ھەزار شەڕکەرى تێدابوو، جەھانشا لە چادرەکەیدا لە خەودا بوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لە ئەنجامدا لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھانشا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە گیرا و سەربڕا.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھانشا، چەندین کەسی وەک کوڕەکانى جەهانشا شازادە میرزا محەممەدى و یوسف میرزا و، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شاسوارئۆغڵو ئەسکەندەر بەگ، قلیچ ئەرسەلان بەگ، شاوەڵى بەگیش بە هەمان شێوە بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، یوسف میرزاش کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بەم چارەنووسی کەللەى سەربڕاوى ، کە ڕەنگە ھەرگیز هۆکارەکەى نەزانرابێت، بەپێی ھەندێک سەرچاوە دەگوترێ ڕەنگە وەک دیارى سەرکەوتن نێردرا بێت بۆ دەرباری تەیموریەکان ، یان بۆ دەرباری مەملوکەکانى میسڕ لە قاھیرە .<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] 8ix5s32zw048amnwhxltcif72tf5bva 0 295556 1582568 1582295 2026-05-09T20:05:43Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582568 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نەمسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە وڵاتەکە یەکێکە لە ٢٨ دەوڵەمەندترینەکانی جیھان لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=60&pr.y=5|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> تا ساڵانی ١٩٨٠، زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا پیشەسازییەکانی خۆماڵی کرابوون. لە ساڵانی ڕابردوودا، تایبەتمەندکردن پشکەکانی دەوڵەتی بۆ ئاستێک کەمکردووەتەوە کە لەگەڵ ئابوورییەکانی تری ئەورووپادا بەراورد دەکرێت. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەمسا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٫٤٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Austria}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری نەمسا]] ctqb9net4561oudxso7galr3pf5ietj 0 295582 1582443 1582329 2026-05-09T12:05:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582443 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڕواندا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە دەوڵەتێکی گەشەپێدەری سنوورە (داھات نزم) کە لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ و پیشەسازی دامەزراوە. وەک ئەوە وەسف کراوە کە بەھۆی سیاسەتە نوێیەکانی حکوومەتەوە بە ناو پیشەسازیبوونی سەرەتاییدا تێدەپەڕێت. خاوەنی ئابوورییەکی تێکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda|سەردێڕ=Rwanda: Introduction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، [[ڕواندا]] شاھیدی گەشەکردنێکی ئابووریی خێرا بووە، کە ستانداردەکانی بژێویی زۆرێک لە ڕواندایییەکانی باشتر کردووە. سەرۆکی ڕواندا، پۆڵ کاگامێ، ئاماژەی بە تەماحی خۆی کردووە بۆ ئەوەی ڕواندا بکاتە «[[سینگاپوور]]ی [[ئەفریقا]]». کەرتی پیشەسازی لە گەشەکردندایە، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٦٪ی جی دی پیی پێکدەھێنا.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} j6vjcb8wjthx3vezzjeviey0gacmi2v 1582487 1582443 2026-05-09T16:23:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Rwanda}} 1582487 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڕواندا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە دەوڵەتێکی گەشەپێدەری سنوورە (داھات نزم) کە لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ و پیشەسازی دامەزراوە. وەک ئەوە وەسف کراوە کە بەھۆی سیاسەتە نوێیەکانی حکوومەتەوە بە ناو پیشەسازیبوونی سەرەتاییدا تێدەپەڕێت. خاوەنی ئابوورییەکی تێکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda|سەردێڕ=Rwanda: Introduction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، [[ڕواندا]] شاھیدی گەشەکردنێکی ئابووریی خێرا بووە، کە ستانداردەکانی بژێویی زۆرێک لە ڕواندایییەکانی باشتر کردووە. سەرۆکی ڕواندا، پۆڵ کاگامێ، ئاماژەی بە تەماحی خۆی کردووە بۆ ئەوەی ڕواندا بکاتە «[[سینگاپوور]]ی [[ئەفریقا]]». کەرتی پیشەسازی لە گەشەکردندایە، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٦٪ی جی دی پیی پێکدەھێنا.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Rwanda}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gid00awd0cfjv49rpj46lpu3etg2uep 0 295583 1582441 1582330 2026-05-09T12:05:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582441 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium|سەردێڕ=Belgium: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm|سەردێڕ=Belgium |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm|سەردێڕ=OECD Archive Viewer |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەلجیکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 9rvmhj0ej9j9l7tj3hn8w6ko569ry3c 1582488 1582441 2026-05-09T16:23:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Belgium}} 1582488 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium|سەردێڕ=Belgium: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm|سەردێڕ=Belgium |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm|سەردێڕ=OECD Archive Viewer |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەلجیکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Belgium}} jdpvs7dn6qrvci6r39acqtjjyo7hbqv 1582566 1582488 2026-05-09T20:05:03Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582566 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium|سەردێڕ=Belgium: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm|سەردێڕ=Belgium |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm|سەردێڕ=OECD Archive Viewer |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەلجیکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Belgium}} 9qwczxu0aeijgwekrs8qbb04f4ht257 0 295584 1582440 1582331 2026-05-09T12:04:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582440 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[تانزانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە بە داھاتی مامناوەندی نزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021|سەردێڕ=New World Bank country classifications by income level: 2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html|سەردێڕ=Tanzania joins middle income status ahead of schedule |وێبگە=The Citizen}}</ref> ئەم ئابوورییە لە دەوری پیشەسازی، گەشتیاری، کشتوکاڵ و خزمەتگوزارییە دارایییەکان چڕبووەتەوە. ئابووری [[تانزانیا]] لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لە ئابوورییەکی پلان بۆ داڕێژراوەوە بۆ ئابوورییەکی بازاڕ دەگۆڕێت. ھەرچەندە کۆی بەرھەمی ناوخۆیی لە کاتی دەستپێکردنی ئەم چاکسازییانەوە زیادی کردووە، بەڵام بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە سەرەتادا بە توندی دابەزی، و تەنھا لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٧دا لە ژمارەی پێش گۆڕانکارییەکە تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} j8hcu67q217c91yfsa9t1jbceke57gv 1582489 1582440 2026-05-09T16:23:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tanzania}} 1582489 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[تانزانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە بە داھاتی مامناوەندی نزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021|سەردێڕ=New World Bank country classifications by income level: 2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html|سەردێڕ=Tanzania joins middle income status ahead of schedule |وێبگە=The Citizen}}</ref> ئەم ئابوورییە لە دەوری پیشەسازی، گەشتیاری، کشتوکاڵ و خزمەتگوزارییە دارایییەکان چڕبووەتەوە. ئابووری [[تانزانیا]] لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لە ئابوورییەکی پلان بۆ داڕێژراوەوە بۆ ئابوورییەکی بازاڕ دەگۆڕێت. ھەرچەندە کۆی بەرھەمی ناوخۆیی لە کاتی دەستپێکردنی ئەم چاکسازییانەوە زیادی کردووە، بەڵام بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە سەرەتادا بە توندی دابەزی، و تەنھا لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٧دا لە ژمارەی پێش گۆڕانکارییەکە تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tanzania}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ll3bbjj93h14qn41xc9kq6mgix6ddos 0 295585 1582439 1582332 2026-05-09T12:04:49Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582439 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٠}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ewi7ufv0ns488stfs11opkg94qmfhod 1582490 1582439 2026-05-09T16:23:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Somalia}} 1582490 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٠}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Somalia}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gezvw4mhi4e3bgpmt8fbt3cbofpdy8q 0 295597 1582421 1582396 2026-05-09T12:01:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582421 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf|سەردێڕ=Ministerio de Desarrollo Social y Familia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/|سەردێڕ=Libertad y Desarrollo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8umvfcvbtkiu0m6jbm1ywmlwdjqiaye 1582494 1582421 2026-05-09T16:24:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chile}} 1582494 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf|سەردێڕ=Ministerio de Desarrollo Social y Familia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/|سەردێڕ=Libertad y Desarrollo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chile}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] me8bk3hss5a0c2a5dkh4hhbudk7kpoj 1582502 1582494 2026-05-09T17:02:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582502 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf|سەردێڕ=Ministerio de Desarrollo Social y Familia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/|سەردێڕ=Libertad y Desarrollo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chile}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6wlp77jbeceafqdzvia1dngpo19maxb 1582561 1582502 2026-05-09T20:03:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582561 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf|سەردێڕ=Ministerio de Desarrollo Social y Familia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/|سەردێڕ=Libertad y Desarrollo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chile}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} reohu8x4qgii1ai9binc99ahovnotmf 0 295598 1582420 1582398 2026-05-09T12:01:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582420 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r4c3jy5kut7f90xrtvw56fxtusfjha9 1582495 1582420 2026-05-09T16:24:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Monaco}} 1582495 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Monaco}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jv7vufldq96oqkzm68bgh0w8rjuflf3 1582501 1582495 2026-05-09T17:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582501 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Monaco}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6xib11gdh898wxvboyyohc3bo5ybonv 1582562 1582501 2026-05-09T20:03:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582562 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Monaco}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} gqsi5ewud3j3tf7398b1uul6mpbdp66 0 295599 1582418 1582402 2026-05-09T12:01:04Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582418 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023|سەردێڕ=Dubai's GDP tops AED 115 billion in first quarter of 2024, with its economy growing 3.2% compared to the same period in 2023}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pohl, O. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ajgb5ax6f9uyd476hr3o6c3dqg5oce3 1582496 1582418 2026-05-09T16:24:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Dubai}} 1582496 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023|سەردێڕ=Dubai's GDP tops AED 115 billion in first quarter of 2024, with its economy growing 3.2% compared to the same period in 2023}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pohl, O. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Dubai}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tombv2mneh6tj09r25z0mgbvgq64la9 1582500 1582496 2026-05-09T17:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582500 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023|سەردێڕ=Dubai's GDP tops AED 115 billion in first quarter of 2024, with its economy growing 3.2% compared to the same period in 2023}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pohl, O. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Dubai}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p7cvr0fkg4cf5b30f9u9b46uypdayvz 1582563 1582500 2026-05-09T20:04:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582563 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023|سەردێڕ=Dubai's GDP tops AED 115 billion in first quarter of 2024, with its economy growing 3.2% compared to the same period in 2023}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pohl, O. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Dubai}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 65jlj3pehiwn1iml0xwkm5x6hsr2f5u 0 295600 1582498 1582404 2026-05-09T16:25:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Delaware}} 1582498 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری دێلاوێر''' ئەم وتارە مەبەست لێی پێشکەشکردنی تێڕوانینێکی گشتییە بۆ '''ئابووری [[دێلاوێر]]'''. == خۆشگوزەرانی == {| class="wikitable" style="float: left; margin: 10px" |+تێکڕای نرخی فرۆشتن بۆ خانووە نوێیەکان و ئەوانەی پێشتر ھەبوون (بە دۆلاری ئەمریکی) !ناوچەی دێلاوێر !ئازاری ٢٠١٠ !ئازاری ٢٠١١ |- |نیو کاسڵ |٢٢٩٬٠٠٠ |٢١٦٬٠٠٠ |- |سەسێکس |٣٢٣٬٠٠٠ |٢٩٦٬٠٠٠ |- |کێنت |١٨٦٬٠٠٠ |١٧٨٬٠٠٠ |} بەپێی توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن کۆمپانیای فۆنیکس مارکێتینگ نێونەتەوەیی، دێلاوێر خاوەنی نۆیەم گەورەترین ژمارەی ملیۆنێرەکان بووە بۆ ھەر تاکێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، بە ڕێژەی ٦٫٢٠ لە سەد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Delaware}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mp6i4vzvj4dj8uup9vt3awi94gublhq 1582565 1582498 2026-05-09T20:04:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582565 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووری دێلاوێر''' ئەم وتارە مەبەست لێی پێشکەشکردنی تێڕوانینێکی گشتییە بۆ '''ئابووری [[دێلاوێر]]'''. == خۆشگوزەرانی == {| class="wikitable" style="float: left; margin: 10px" |+تێکڕای نرخی فرۆشتن بۆ خانووە نوێیەکان و ئەوانەی پێشتر ھەبوون (بە دۆلاری ئەمریکی) !ناوچەی دێلاوێر !ئازاری ٢٠١٠ !ئازاری ٢٠١١ |- |نیو کاسڵ |٢٢٩٬٠٠٠ |٢١٦٬٠٠٠ |- |سەسێکس |٣٢٣٬٠٠٠ |٢٩٦٬٠٠٠ |- |کێنت |١٨٦٬٠٠٠ |١٧٨٬٠٠٠ |} بەپێی توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن کۆمپانیای فۆنیکس مارکێتینگ نێونەتەوەیی، دێلاوێر خاوەنی نۆیەم گەورەترین ژمارەی ملیۆنێرەکان بووە بۆ ھەر تاکێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، بە ڕێژەی ٦٫٢٠ لە سەد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Delaware}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1s2thgu2565wemp7r3xa8oralgi2g0c 0 295601 1582497 1582406 2026-05-09T16:24:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tunisia}} 1582497 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[توونس]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. لە پرۆسەی ئازادکردندایە دوای چەندین دەیە لە ئاڕاستەکردن و بەشداریی چڕی دەوڵەت لە ئابووری وڵاتەکەدا. پلاندانانی ئابووری و داراییی ژیرانە بووەتە ھۆی گەشەیەکی مامناوەند بەڵام بەردەوام بۆ زیاتر لە دەیەیەک. گەشەی ئابووری توونس پشتی بە [[نەوت]]، فۆسفات، [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵی و خۆراکییەکان]]، دروستکردنی پارچەی ئۆتۆمبێل و [[گەشتیاری لە توونس|گەشتیاری]] بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tunisia}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7lbxg4crthghq720x4v6npq9h25h4e2 1582499 1582497 2026-05-09T17:01:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582499 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[توونس]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. لە پرۆسەی ئازادکردندایە دوای چەندین دەیە لە ئاڕاستەکردن و بەشداریی چڕی دەوڵەت لە ئابووری وڵاتەکەدا. پلاندانانی ئابووری و داراییی ژیرانە بووەتە ھۆی گەشەیەکی مامناوەند بەڵام بەردەوام بۆ زیاتر لە دەیەیەک. گەشەی ئابووری توونس پشتی بە [[نەوت]]، فۆسفات، [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵی و خۆراکییەکان]]، دروستکردنی پارچەی ئۆتۆمبێل و [[گەشتیاری لە توونس|گەشتیاری]] بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tunisia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gpoy75a5sss6pt6rkhinsym0dzya0u3 1582564 1582499 2026-05-09T20:04:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582564 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[توونس]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. لە پرۆسەی ئازادکردندایە دوای چەندین دەیە لە ئاڕاستەکردن و بەشداریی چڕی دەوڵەت لە ئابووری وڵاتەکەدا. پلاندانانی ئابووری و داراییی ژیرانە بووەتە ھۆی گەشەیەکی مامناوەند بەڵام بەردەوام بۆ زیاتر لە دەیەیەک. گەشەی ئابووری توونس پشتی بە [[نەوت]]، فۆسفات، [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵی و خۆراکییەکان]]، دروستکردنی پارچەی ئۆتۆمبێل و [[گەشتیاری لە توونس|گەشتیاری]] بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tunisia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1afr1uh5rooe0ezu49at8s13x0h7z9d 0 295602 1582461 2026-05-09T12:33:02Z -Haryad 40333 -Haryad پەڕەی [[ھێزی بۆشایی ئاسمانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]: ی دانەپاڵ 1582461 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھێزی بۆشاییی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 7blz0rry8wj5j3u5q0r72lb5huspdnf 0 295603 1582468 2026-05-09T13:10:25Z Hivja 64112 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1309757553|Tila, Israel]]» 1582468 wikitext text/x-wiki '''تیلا''' ({{Langx|he|תילה}}) شارێکی پلان بۆ داڕێژراوی لە بیابانی باکووری [[نەگڤ|نەگێڤ]] لە باشووری [[ئیسرائیل]] . کاتێک دروست دەکرێت، لە ژێر ئەنجوومەنی ناوچەیی بنێی شیمۆن دەبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] hp6qi8undsyoinj9yduiftsmf00z06m 1582470 1582468 2026-05-09T13:18:04Z Hivja 64112 /* */ 1582470 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی لەژێر پلانی سازکردنی [[ئیسرائیل]]ە کە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. ئەم شارە کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] 5bph0c6zpihxdkz13ngtsnx6z13vxie 1582471 1582470 2026-05-09T13:20:22Z Hivja 64112 /* */ 1582471 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]]ی لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. تیلا کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] 4x9iw514m8dhbb1tzdfu81cq4ti1mjm 1582472 1582471 2026-05-09T13:20:30Z Hivja 64112 /* */ 1582472 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. تیلا کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] 2rhql7hwxhfmgnghr5vnkdqqhqn14bh 1582473 1582472 2026-05-09T13:23:05Z Hivja 64112 1582473 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. تیلا کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[en:Tila, Israel]] 5y4rceg0d02snk36jeksogbr7n8jq9r 1582544 1582473 2026-05-09T18:01:44Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1582544 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. تیلا کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-07-01 |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Llanes |first=Rafael |ڕێکەوت=2024-07-16 |ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-08 |وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] 2rhql7hwxhfmgnghr5vnkdqqhqn14bh 3 295604 1582469 2026-05-09T13:14:47Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1582469 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:١٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) agqu86n5oq10yfgbk01wrey0cv2nts6 0 295605 1582474 2026-05-09T13:25:36Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{داتابۆکس}} '''کەسیف''' ({{بە عیبری|כסיף}}، بە مانای ''زیو'') شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە.<ref>[https://www.jewishpress....»ەوە 1582474 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەسیف''' ({{بە عیبری|כסיף}}، بە مانای ''زیو'') شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە.<ref>[https://www.jewishpress.com/news/breaking-news/israeli-govt-approves-construction-of-haredi-negev-city-kasif/2022/03/14/ Israeli Govt Approves Construction of Haredi Negev City, Kasif]</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تیلا، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[en:Kasif, Israel]] r3gkzoq7b96dpgfg9ui5u599qvj7t2m 1582543 1582474 2026-05-09T18:01:14Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1582543 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەسیف''' ({{بە عیبری|כסיף}}، بە مانای ''زیو'') شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە.<ref>[https://www.jewishpress.com/news/breaking-news/israeli-govt-approves-construction-of-haredi-negev-city-kasif/2022/03/14/ Israeli Govt Approves Construction of Haredi Negev City, Kasif]</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تیلا، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] nd8gdyhnbbgpyduj5eaxe9oubwsxq0v 1582552 1582543 2026-05-09T20:00:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1582552 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کەسیف''' ({{بە عیبری|כסיף}}، بە مانای ''زیو'') شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە.<ref>[https://www.jewishpress.com/news/breaking-news/israeli-govt-approves-construction-of-haredi-negev-city-kasif/2022/03/14/ Israeli Govt Approves Construction of Haredi Negev City, Kasif]</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تیلا، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] 1jku3lbyqzveauadyq36ifpydlqlyjs 0 295606 1582505 2026-05-09T17:05:19Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351220052|Economy of Karnataka]]» 1582505 wikitext text/x-wiki [[کارناتاکا|Karnataka]] is one of the highest economic growth states in [[ھیندستان|India]] with an expected [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|GSDP]] (Gross State Domestic Product) growth of 9.5% in the 2021–22 fiscal year. It has a developed economy<ref name="ibef">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_190111.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2011-04-06 |وێبگە=Online webpage of the India Brand Equity Foundation}}</ref> The total expected GSDP of Karnataka in 2022–2023 is about $240 billion.<ref name="ibef" /> Karnataka recorded one of the highest growth rates in terms of GDP and per capita GDP in the last decade compared to other Indian states. In 2008–09, the tertiary sector contributed the most to GSDP (US$31.6 billion─55 percent), followed by the [[دووەم کەرتی ئابووری|secondary]] sector ($17 billion─29 percent), and the primary sector (US$9.5 billion─16 percent).<ref name="contrib">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_171109.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2009-09-30 |وێبگە=Department of Commerce & Industry}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i0etwwlchw4lg6tfn7fh8r24oe2uwck 1582506 1582505 2026-05-09T17:06:22Z Tessla 41338 شائەمراز 1582506 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کارناتاکا]] یەکێکە لەو ویلایەتانەی خاوەنی بەرزترین گەشەی ئابوورییە لە [[ھیندستان]] بە گەشەیەکی چاوەڕوانکراوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی ئێس دی پی]] (کۆی بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەت) بە ڕێژەی ٩٫٥٪ لە ساڵی داراییی ٢٠٢١–٢٢. خاوەنی ئابوورییەکی پێشکەوتووە.<ref name="ibef">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_190111.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2011-04-06 |وێبگە=Online webpage of the India Brand Equity Foundation}}</ref> کۆی جی ئێس دی پیی چاوەڕوانکراوی کارناتاکا لە ٢٠٢٢–٢٠٢٣ نزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلارە.<ref name="ibef"/> کارناتاکا یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی گەشەی لە ڕووی جی دی پی و جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە دەیەی ڕابردوودا بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان تۆمار کردووە. لە ٢٠٠٨–٠٩، کەرتی سێیەم زۆرترین بەشداریی لە جی ئێس دی پی کردووە (٣١٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ٥٥ لە سەد)، پاشان [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی دووەم]] (١٧ ملیار دۆلار ─ ٢٩ لە سەد)، و کەرتی یەکەم (٩٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ١٦ لە سەد).<ref name="contrib">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_171109.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2009-09-30 |وێبگە=Department of Commerce & Industry}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 97im8u5sxh2q8002vhib5v3yd2vih4c 1582559 1582506 2026-05-09T20:02:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582559 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کارناتاکا]] یەکێکە لەو ویلایەتانەی خاوەنی بەرزترین گەشەی ئابوورییە لە [[ھیندستان]] بە گەشەیەکی چاوەڕوانکراوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی ئێس دی پی]] (کۆی بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەت) بە ڕێژەی ٩٫٥٪ لە ساڵی داراییی ٢٠٢١–٢٢. خاوەنی ئابوورییەکی پێشکەوتووە.<ref name="ibef">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_190111.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2011-04-06 |وێبگە=Online webpage of the India Brand Equity Foundation}}</ref> کۆی جی ئێس دی پیی چاوەڕوانکراوی کارناتاکا لە ٢٠٢٢–٢٠٢٣ نزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلارە.<ref name="ibef"/> کارناتاکا یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی گەشەی لە ڕووی جی دی پی و جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە دەیەی ڕابردوودا بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان تۆمار کردووە. لە ٢٠٠٨–٠٩، کەرتی سێیەم زۆرترین بەشداریی لە جی ئێس دی پی کردووە (٣١٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ٥٥ لە سەد)، پاشان [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی دووەم]] (١٧ ملیار دۆلار ─ ٢٩ لە سەد)، و کەرتی یەکەم (٩٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ١٦ لە سەد).<ref name="contrib">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_171109.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2009-09-30 |وێبگە=Department of Commerce & Industry}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8xrs164o5yl77x3xb0yylvjgrgdgrr3 0 295607 1582507 2026-05-09T17:07:28Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351390901|Economy of Ghana]]» 1582507 wikitext text/x-wiki [[گانا|Ghana]] has a developing, [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|social democratic]] economy. It ranks 79th by gross domestic product; nominally, and it ranks 68th by purchasing power parity. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The Ghanaian domestic economy in 2012 revolved around services, which accounted for 50% of GDP and employed 28% of the work force. Besides the industrialization associated with minerals and oil, industrial development in Ghana remains basic, often associated with plastics (such as chairs, plastic bags, razors, and pens). 53.6% of Ghana's workforce were employed in agriculture in 2013.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |last=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2016 |وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[[[outdated statistic]]] تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2o3hitjhqzceifrvl1mic52ixbpf9sj 1582508 1582507 2026-05-09T17:08:09Z Tessla 41338 شائەمراز 1582508 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[گانا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]ی پەرەئەستێنە. لەسەر ئاستی جیھان پلەی ٧٩یەمی ھەیە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە ناو، و پلەی ٦٨ەمی ھەیە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین. ئابووری ناوخۆیی گانا لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەوری خزمەتگوزارییەکان دەسوڕایەوە، کە ٥٠٪ی جی دی پی پێکدەھێنا و ٢٨٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. جگە لەو پیشەسازییەی کە پەیوەستە بە کانزا و نەوت، گەشەپێدانی پیشەسازی لە گانادا بە سەرەتایی ماوەتەوە، زۆربەی جار پەیوەستە بە پلاستیک (وەک کورسی، کیسەی پلاستیکی، گوێزان و پێنووس). ٥٣٫٦٪ی ھێزی کاری گانا لە ساڵی ٢٠١٣ لە کشتوکاڵدا دامەزرابوون.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |last=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2016 |وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[ئاماری کۆنبوو] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f0e9l9ttllofqlbrhbwp4dmbxrse0s1 1582558 1582508 2026-05-09T20:02:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582558 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[گانا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]ی پەرەئەستێنە. لەسەر ئاستی جیھان پلەی ٧٩یەمی ھەیە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە ناو، و پلەی ٦٨ەمی ھەیە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین. ئابووری ناوخۆیی گانا لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەوری خزمەتگوزارییەکان دەسوڕایەوە، کە ٥٠٪ی جی دی پی پێکدەھێنا و ٢٨٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. جگە لەو پیشەسازییەی کە پەیوەستە بە کانزا و نەوت، گەشەپێدانی پیشەسازی لە گانادا بە سەرەتایی ماوەتەوە، زۆربەی جار پەیوەستە بە پلاستیک (وەک کورسی، کیسەی پلاستیکی، گوێزان و پێنووس). ٥٣٫٦٪ی ھێزی کاری گانا لە ساڵی ٢٠١٣ لە کشتوکاڵدا دامەزرابوون.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |last=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2016 |وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[ئاماری کۆنبوو] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r6d2xjq394mupfoeyzzz3ccgxi2ob56 0 295608 1582509 2026-05-09T17:10:04Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352311704|Advanced economy]]» 1582509 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|World map of 'advanced economies' based on the IMF's World Economic Outlook report, April 2026.]] '''Advanced economy''' is a classification used by the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]] (IMF) in its World Economic Outlook (WEO) to group countries with relatively high levels of economic development. The IMF classifies countries based on factors such as high [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) per capita, export diversification, and integration into the global financial system.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=data.imf.org}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == Definitions and use of term == Various organizations, including the [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|Central Intelligence Agency]] (CIA) and global index providers such as MSCI and FTSE Russell, use their own methodologies to classify economies as "developed" or "advanced". These may incorporate additional measures such as market accessibility, institutional quality, and financial market maturity. Consequently, advanced economies are generally distinguished from emerging and [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing]] economies not only by income levels, but also by the complexity, diversification, and stability of their economic systems. The IMF maintains this classification primarily for analytical purposes, and some high-income economies particularly those heavily dependent on a single sector such as oil exports may still be categorized as emerging due to limited diversification.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/ |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=un.org}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە As of April 2026, 43 economies are classified as advanced. These include major global economies such as the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], [[ژاپۆن|Japan]], and [[ئەڵمانیا|Germany]], as well as smaller or highly specialized economies such as [[سینگاپوور|Singapore]], the [[کۆماری ئیرلەندا|Republic of Ireland]], and [[نیوزیلاند|New Zealand]].<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == List == According to the April 2026 edition of the World Economic Outlook, the following 43 economies are classified as advanced:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C.: [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p.&nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C.: International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dcupgi6kx4yphxoz48lyog3r9y2whkt 1582510 1582509 2026-05-09T17:12:13Z Tessla 41338 شائەمراز 1582510 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/ |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3k8749zg24doqsui1swt1hflz3wv523 1582511 1582510 2026-05-09T17:16:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1582511 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/ |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO"/><ref name="WEO groups"/> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n0cpe147eohev6ow3l25jsr1rdunfrx 1582512 1582511 2026-05-09T17:21:26Z Tessla 41338 /* پێڕست */ 1582512 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/ |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a8jxvue3d1qimyi73lz2pip2siv5qva 1582557 1582512 2026-05-09T20:02:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582557 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/ |ڕێکەوتی سەردان=10 April 2026 |وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕە=99}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=15 April 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hhozk2fd5g0wis5jdnj8ai3mqiixeif 0 295609 1582513 2026-05-09T17:21:56Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340121925|Economy of Andorra]]» 1582513 wikitext text/x-wiki The '''economy of Andorra''' is a developed and free market economy driven by finance, retail, and tourism.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2019 |وێبگە=The World Facebook}}</ref> The country's [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) was US$6.00 billion in 2024. Attractive for shoppers from France and Spain as a [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|free port]], [[ئەندۆرا|Andorra]] also has developed active summer and winter tourist resorts.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2000 |ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 5, 2002 |postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> With some 270 hotels and 400 restaurants, as well as many shops, the tourist trade employs a growing portion of the domestic labour force.<ref name=":1" /> An estimated 10 million tourists visit annually.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 October 2023 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2024 |وێبگە=bbc.com}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە q9o39eb1a89hq1v99222q4ares80zwa 1582514 1582513 2026-05-09T17:22:36Z Tessla 41338 شائەمراز 1582514 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2019 |وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2000 |ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 5, 2002 |postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 October 2023 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2024 |وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} rx72i6y9wtr2phf32he1movjbsbaq0n 1582556 1582514 2026-05-09T20:01:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582556 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2019 |وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2000 |ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 5, 2002 |postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 October 2023 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2024 |وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} kgjoycpefvrn58zgb1j8s6w6ug77aj3 0 295610 1582515 2026-05-09T17:23:13Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351923515|Economy of Cyprus]]» 1582515 wikitext text/x-wiki The '''economy of Cyprus''' is a high-income economy as classified by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]],<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |ڕێکەوتی سەردان=12 April 2023}}</ref> and was included by the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]] in its list of [[وڵاتی پێشکەوتوو|advanced economies]] in 2001.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref> [[قوبرس|Cyprus]] adopted the [[یۆرۆ|euro]] as its official currency on 1 January 2008, replacing the Cypriot pound at an irrevocable fixed exchange rate of CYP 0.585274 per €1.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 November 2020 |ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html |ڕێکەوتی سەردان=8 December 2020}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 5iwp999fr23gj86h4hfa9viaxtuns3y 1582516 1582515 2026-05-09T17:23:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1582516 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری قوبرس ئابوورییەکی داھات بەرزە وەک لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] پۆلێن کراوە،<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |ڕێکەوتی سەردان=12 April 2023}}</ref> و لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] لە لیستی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییە پێشکەوتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠١دا جێگیر کرا.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref> [[قوبرس]] [[یۆرۆ]]ی وەک دراوی فەرمیی خۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرت، و جێگەی پاوەندی قوبرسی گرتەوە بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیری نەگۆڕی ٠٫٥٨٥٢٧٤ سی وای پی بۆ ھەر ١ یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 November 2020 |ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html |ڕێکەوتی سەردان=8 December 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} jqbbmqdh5l6ljk4h7vgwsha84tdhhii 1582555 1582516 2026-05-09T20:01:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582555 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری قوبرس ئابوورییەکی داھات بەرزە وەک لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] پۆلێن کراوە،<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |ڕێکەوتی سەردان=12 April 2023}}</ref> و لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] لە لیستی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییە پێشکەوتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠١دا جێگیر کرا.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database |ڕێکەوتی سەردان=16 October 2025}}</ref> [[قوبرس]] [[یۆرۆ]]ی وەک دراوی فەرمیی خۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرت، و جێگەی پاوەندی قوبرسی گرتەوە بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیری نەگۆڕی ٠٫٥٨٥٢٧٤ سی وای پی بۆ ھەر ١ یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 November 2020 |ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html |ڕێکەوتی سەردان=8 December 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 3shv3zh77n1mdi4rtezvmdpwa1x7uik 0 295611 1582517 2026-05-09T17:24:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352081616|Economy of the Czech Republic]]» 1582517 wikitext text/x-wiki The [[کۆماری چیک|Czech Republic]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed]] export-oriented social market economy. It is based in services, manufacturing, and innovation that maintains a high-income [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|welfare state]] and the European social model. The Czech Republic participates in the European Single Market as a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]], and is therefore a part of the economy of the European Union. It uses its own currency, the Czech koruna, instead of the [[یۆرۆ|euro]]. It is a member of the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). The Czech Republic ranks 16th in inequality-adjusted human development and 24th in World Bank Human Capital Index, ahead of countries such as the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]] or [[فەڕەنسا|France]]. The Czech Republic ranks 7th – 10th among the world’s most diversified economies in the Economic Complexity Index. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ndztpvdvk7qvb2n8qpj4x1iei2szmb3 1582518 1582517 2026-05-09T17:24:57Z Tessla 41338 شائەمراز 1582518 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆماری چیک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەم ئابوورییە لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییەکان، پیشەسازی و داھێنان دامەزراوە کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیویی]] داھات بەرز و مۆدێلی کۆمەڵایەتیی ئەورووپی دەپارێزێت. کۆماری چیک وەک ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]] بەشداری لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپادا دەکات، و ھەربۆیە بەشێکە لە ئابووریی یەکێتیی ئەورووپا. لە جیاتی [[یۆرۆ]]، دراوی تایبەت بە خۆی بەکاردەھێنێت کە کڕۆنای چیکییە. ئەم وڵاتە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)یە. کۆماری چیک پلەی ١٦یەمی ھەیە لە گەشەپێدانی مرۆییی ڕێکخراو بۆ نایەکسانی و پلەی ٢٤ەم لە پێوەرەکانی سەرمایەی مرۆییی بانکی جیھانی، لە پێش وڵاتانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]] یان [[فەڕەنسا]]. کۆماری چیک پلەی ٧ەم بۆ ١٠یەمی ھەیە لە نێوان ھەمەچەشنترین ئابوورییەکانی جیھاندا لە پێوەرەکانی ئاڵۆزیی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cc7wuordgll9jiry82gi0r5yvykg263 1582554 1582518 2026-05-09T20:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582554 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کۆماری چیک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەم ئابوورییە لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییەکان، پیشەسازی و داھێنان دامەزراوە کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیویی]] داھات بەرز و مۆدێلی کۆمەڵایەتیی ئەورووپی دەپارێزێت. کۆماری چیک وەک ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]] بەشداری لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپادا دەکات، و ھەربۆیە بەشێکە لە ئابووریی یەکێتیی ئەورووپا. لە جیاتی [[یۆرۆ]]، دراوی تایبەت بە خۆی بەکاردەھێنێت کە کڕۆنای چیکییە. ئەم وڵاتە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)یە. کۆماری چیک پلەی ١٦یەمی ھەیە لە گەشەپێدانی مرۆییی ڕێکخراو بۆ نایەکسانی و پلەی ٢٤ەم لە پێوەرەکانی سەرمایەی مرۆییی بانکی جیھانی، لە پێش وڵاتانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]] یان [[فەڕەنسا]]. کۆماری چیک پلەی ٧ەم بۆ ١٠یەمی ھەیە لە نێوان ھەمەچەشنترین ئابوورییەکانی جیھاندا لە پێوەرەکانی ئاڵۆزیی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 0a598kca3gf17zf48i2lix4n66oxibl 0 295612 1582519 2026-05-09T17:25:34Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352836898|Economy of Denmark]]» 1582519 wikitext text/x-wiki [[دانمارک|Denmark]] has a modern high-income and [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]] social market economy, dominated by the service sector with 80% of all jobs; about 11% of employees work in manufacturing and 2% in agriculture. The nominal gross national income per capita was the ninth-highest in the world at $68,827 in 2023. Denmark follows the Nordic model, characterized by an internationally high tax level, and a correspondingly high level of government-provided services (e.g. health care, child care and education services). There are also income transfers to various groups, such as retirees, disabled people, the unemployed, and students. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئابووری دانمارک]] timco6rz3q3cgxrmhuchu47i72cdpew 1582520 1582519 2026-05-09T17:26:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1582520 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[دانمارک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی مۆدێرن، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە کەرتی خزمەتگوزاری بەسەریدا زاڵە بە ھەبوونی ٨٠٪ی ھەموو کارەکان؛ نزیکەی ١١٪ی فەرمانبەران لە پیشەسازی و ٢٪ لە کشتوکاڵدا کار دەکەن. تێکڕای داھاتی نەتەوەییی خاو بۆ ھەر تاکێک بە ناو نۆیەم بەرزترین بوو لە جیھاندا بە ٦٨٬٨٢٧ دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣دا. دانمارک شوێنی مۆدێلی نۆردیک دەکەوێت، کە بە ئاستێکی بەرزی باج لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی، و ئاستێکی بەرزی ھاوتای خزمەتگوزارییە حکوومەتییەکان (بۆ نموونە: چاودێریی تەندروستی، چاودێریی منداڵ و خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە) دەناسرێتەوە. ھەروەھا گواستنەوەی داھات بۆ گرووپە جۆراوجۆرەکان ھەیە، وەک خانەنشینان، کەمئەندامان، بێکاران و خوێندکاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری دانمارک]] neaj6qd9lubgopt3ex2c2jez012tno1 1582553 1582520 2026-05-09T20:00:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1582553 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[دانمارک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی مۆدێرن، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە کەرتی خزمەتگوزاری بەسەریدا زاڵە بە ھەبوونی ٨٠٪ی ھەموو کارەکان؛ نزیکەی ١١٪ی فەرمانبەران لە پیشەسازی و ٢٪ لە کشتوکاڵدا کار دەکەن. تێکڕای داھاتی نەتەوەییی خاو بۆ ھەر تاکێک بە ناو نۆیەم بەرزترین بوو لە جیھاندا بە ٦٨٬٨٢٧ دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣دا. دانمارک شوێنی مۆدێلی نۆردیک دەکەوێت، کە بە ئاستێکی بەرزی باج لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی، و ئاستێکی بەرزی ھاوتای خزمەتگوزارییە حکوومەتییەکان (بۆ نموونە: چاودێریی تەندروستی، چاودێریی منداڵ و خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە) دەناسرێتەوە. ھەروەھا گواستنەوەی داھات بۆ گرووپە جۆراوجۆرەکان ھەیە، وەک خانەنشینان، کەمئەندامان، بێکاران و خوێندکاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری دانمارک]] iyy1c9vlo3j9uxrhehzrz66uhs8ih9t 1 295613 1582523 2026-05-09T17:31:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582523 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەباس حەسەن بەیاتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582522 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080705095054/http://www.middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html بۆ http://middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣١، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) a1d68uyn4ijgnzvjo65jcg150w4tm79 1 295614 1582570 2026-05-09T20:27:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582570 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرانک کاپریۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582569 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250820200157/https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ بۆ https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٢٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) dscnt7pjss07aqywmiqazg4jes2jdlx 1 295615 1582598 2026-05-10T01:29:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582598 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لادانی پێوانەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582597 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html بۆ http://jeff560.tripod.com/mathword.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٩، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ahd1a16h4kbqtrl6p1xw8i6hzarx4lz 0 295616 1582604 2026-05-10T04:52:21Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/72457651|جمال كوجر]]» 1582604 wikitext text/x-wiki '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] باشووری کوردستانە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک|پارێزگاری دهۆک]]، هەروەها سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[اللجنة المالية النيابية|لیژنەی دارایی پەرلەمانییە]]، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] gbygshyr3seup9a80k7hf12wfhxckla 1582605 1582604 2026-05-10T04:53:25Z 1silent scientist 51740 1582605 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:النائب_جمال_كوجر،_سياسي_كردي_وعضو_في_مجلس_النواب_العراقي،_خلال_ظهوره_في_برنامج_حواري_على_قناة_سبيدة_(IMG_7564).jpg|وێنۆک]] '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] [[باشووری کوردستان]]ە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک]]، ھەروەھا سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[لیژنەی دارایی پەرلەمانی]]یە، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] 6ni4490qbirbl8jbiiban888e8olcme 1582606 1582605 2026-05-10T04:54:03Z 1silent scientist 51740 1582606 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:النائب_جمال_كوجر،_سياسي_كردي_وعضو_في_مجلس_النواب_العراقي،_خلال_ظهوره_في_برنامج_حواري_على_قناة_سبيدة_(IMG_7564).jpg|وێنۆک]] '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] [[باشووری کوردستان]]ە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک]]، ھەروەھا سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[لیژنەی دارایی پەرلەمانی]]یە، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە.<ref>وكالة الأنباء العراقية، "جمال كوجر: رئيس كتلة الاتحاد الإسلامي الكردستاني وعضو اللجنة المالية النيابية"، 2023.</ref><ref>اللجنة المالية النيابية، بيان حول مناقشات الموازنة، قناة السومرية، 2023.</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] lf1qdboz881ximevh54t4qliqjebhim 0 295617 1582607 2026-05-10T04:56:02Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74547067|الجيش العربي السوري]]» 1582607 wikitext text/x-wiki '''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکهاتوون لە سوپای سوریا و هێزی ئاسمانی سوریا و هێزی دەریایی سوریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و هێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-12 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-18 |وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] lzdsfmqioz2qviajfkag012qp3kgbvx 1582608 1582607 2026-05-10T04:56:57Z 1silent scientist 51740 1582608 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-02-12 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-18 |وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] mubgkc4wfd45yabzcvmutbh96lsvwu9 0 295618 1582610 2026-05-10T05:53:21Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/71652000|عمرو بن الزبير]]» 1582610 wikitext text/x-wiki '''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە بەیعەت بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی 60ی کۆچیدا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو هەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، هەروەها دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان....، پاشان .... . [[ئیبن حەزم|ئیبن حزم]] دەفەرموێت: « . هەروەها دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە. <ref name=":0">{{Cite book|last=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|url=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|title=أنساب الأشراف|publisher=دار الفكر - بيروت|volume=5|page=329}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] aerg2z05nf54ligw2pn53g7j76hekhs 1582611 1582610 2026-05-10T05:54:38Z 1silent scientist 51740 1582611 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان....، پاشان .... . [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: « ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە. <ref name=":0">{{Cite book|last=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|url=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|title=أنساب الأشراف|publisher=دار الفكر - بيروت|volume=5|page=329}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] 6vvnihxua1fnodms5vgv58wbt12eb7j 1582612 1582611 2026-05-10T05:56:16Z 1silent scientist 51740 1582612 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{Cite book|last=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|url=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|title=أنساب الأشراف|publisher=دار الفكر - بيروت|volume=5|page=329}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] 6wnvftppjku9nhetyu05dut9diz40er 1582621 1582612 2026-05-10T09:02:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582621 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{Cite book|last=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|url=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|title=أنساب الأشراف|publisher=دار الفكر - بيروت|volume=5|page=329}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] 4rmzo4qb0dupadp2k7dmzr7l5paia8n 0 295619 1582627 2026-05-10T09:20:20Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353427734|2026 World Snooker Championship]]» 1582627 wikitext text/x-wiki The '''2026 World Snooker Championship''' (officially the '''2026 Halo World Snooker Championship''') was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 18&nbsp;April to 4&nbsp;May 2026 at the Crucible Theatre in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. Staged at the Crucible for the 50th consecutive year, the tournament was the 18th and final ranking event of the 2025–‍26 snooker season. Organised by the World Snooker Tour, it was broadcast domestically by BBC Sport, in Europe by Eurosport, and globally by other broadcasters. The winner received £500,000 from a total prize fund of £2,395,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The top 16 players from the snooker world rankings were seeded through to the main stage at the Crucible. Qualifying took place from 6 to 15 April at the English Institute of Sport in Sheffield, featuring 128 professional and invited amateur competitors, 16 of whom joined the seeds at the Crucible. A record number of players from mainland China, 11 in total, reached the last 32. Crucible debutants at the event were He Guoqiang, Antoni Kowalski, Stan Moody, and Liam Pullen, with Kowalski the first Polish player to reach the tournament's main stage. A record-equalling 15 of the 16 seeds advanced to the second round, which had happened only twice before, in 1983 and 1993. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tgvjse8byq0qbban1b287mo9ydzia8c 1582628 1582627 2026-05-10T09:22:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1582628 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ھالۆی ٢٠٢٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٨ی نیسان تا ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. بۆ ٥٠یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک لە کرووسیبڵ بەڕێوەچوو، پاڵەوانێتییەکە ١٨یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٥–٢٦ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو، لە ناوخۆدا لەلایەن بی بی سی سپۆرت، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لەسەر ئاستی جیھان لەلایەن پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر وەک سەرەتۆو بۆ قۆناغی سەرەکی لە کرووسیبڵ دەستنیشانکران. یارییەکانی پاڵاوتن لە ٦ تا ١٥ی نیسان لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوو، کە ١٢٨ ڕکابەری پیشەگەر و ئاماتۆری بانگھێشتکراو تێیدا بەشداربوون، کە ١٦یان پەیوەندییان بە سەرەتۆوەکانەوە کرد لە کرووسیبڵ. ژمارەیەکی پێوانەیی لە یاریزانانی چینی نیشتیمانی، کە کۆی گشتی ١١ یاریزان بوون، گەیشتنە قۆناغی ٣٢ی کۆتایی. یەکەمین دەرکەوتووانی کرووسیبڵ لەم چالاکییەدا بریتی بوون لە ھێ گوۆچیانگ، ئەنتۆنی کۆڤالسکی، ستان موودی، و لیام پوولێن، کە کۆڤالسکی یەکەم یاریزانی پۆڵەندی بوو بگاتە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە. ١٥ لە کۆی ١٦ سەرەتۆو گەیشتنە قۆناغی دووەم کە یەکسانکردنەوەی ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، کە تەنھا دووجار پێشتر ڕوویدابوو، لە ساڵانی ١٩٨٣ و ١٩٩٣.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fczc2c1n59n64luzn82rl5y2mm0035x 0 295620 1582629 2026-05-10T09:25:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352759341|Shaun Murphy]]» 1582629 wikitext text/x-wiki '''Shaun Peter Murphy''' (born 10 August 1982) is an English professional [[سنووکەر|snooker]] player who won the 2005 World Championship and has completed the Triple Crown. Nicknamed "The Magician", Murphy is noted for his straight cue action and his long potting. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Born in Harlow, Essex, and raised in Irthlingborough, Northamptonshire, Murphy turned professional in 1998. His 2005 victory at the World Championship was considered a major surprise as he was only the third qualifier to win the title after Alex Higgins and Terry Griffiths. Since then, he has been runner-up at the World Championship four times, in 2009, 2015, 2021 and 2026. He has earned thirteen ranking titles, including the UK Championship in 2008, which places him tenth on the all-time list of ranking tournament victories. He has also won twelve non-ranking tournaments, including the 2015 Masters (which completed his career Triple Crown) and the 2025 Masters. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8sf2udtbfexd3a9kpoakj04b3i0h38h 1582630 1582629 2026-05-10T09:26:36Z Tessla 41338 شائەمراز 1582630 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] l47uiutbhanbt433i8hcyf0vxmnbyz8 0 295621 1582632 2026-05-10T09:28:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353359789|Wu Yize]]» 1582632 wikitext text/x-wiki '''Wu Yize''' (Chinese: 吴宜泽; pinyin: Wú Yízé, approximately {{Respell|OO|_|EE|TSUH}}; born 14 October 2003) is a Chinese professional [[سنووکەر|snooker]] player who is the reigning World Snooker Champion. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Born in Lanzhou in the [[گانسو|Gansu]] province of [[باکوور و باشووری چین|northwestern China]], Wu began training at the Yushan International Billiards Academy at age 11. He moved to [[شێفیڵد|Sheffield]], England, with his father at age 16 and turned professional in 2021, aged 17. He won his first ranking title at the 2025 International Championship by defeating John Higgins 10–6 in the final, which enabled him to enter the top 16 in the snooker world rankings. He reached the semi-finals of the 2026 Masters on his debut and made his first maximum break in professional competition during the 2026 Championship League. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە At the 2026 World Snooker Championship, Wu made his third appearance at the main stage of the tournament, having lost in the first round in 2023 and 2025. He defeated Mark Allen 17–16 in the semi-finals and Shaun Murphy 18–17 in the final to win his second ranking title and first world title. He became the second World Champion from Asia, following his compatriot Zhao Xintong the previous year, and the second-youngest winner in professional snooker history, after Stephen Hendry in 1990. Following his World Championship victory, he reached a career high of fourth in the world rankings. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rgrrqu75rwyiz9zqxju0y7cbf2b600e 1582633 1582632 2026-05-10T09:30:10Z Tessla 41338 شائەمراز 1582633 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} (بە [[چینی]]: 吴宜泽؛ لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی چینییە کە پاڵەوانی ئێستای جیھانیی سنووکەرە. لە لانژۆو لە پارێزگای [[گانسو]] لە [[باکوور و باشووری چین|باکووری ڕۆژاوای چین]] لەدایکبووە، وو لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی بە ڕاھێنان کردووە لە ئەکادیمیای نێونەتەوەییی بیلیاردی یوشان. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ باوکی گواستییەوە بۆ [[شێفیڵد]] لە ئینگلتەرا و لە ساڵی ٢٠٢١دا لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بووە بە پیشەگەر. یەکەم نازناوی ڕیزبەندیی خۆی لە پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ٢٠٢٥دا بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی جۆن ھیگینز ١٠–٦ لە یاریی کۆتاییدا، کە وای لێکرد بچێتە ناو ١٦ باشترینەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر. لە یەکەم دەرکەوتنیدا گەیشتە نیوەی کۆتاییی ماستەرزی ٢٠٢٦ و یەکەم ماکسیمەم برەیکی خۆی لە پێشبڕکێیە پیشەگەرەکاندا لە کاتی خولی پاڵەوانێتیی ٢٠٢٦دا تۆمار کرد. لە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦دا، وو بۆ سێیەم جار لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا دەرکەوت، دوای ئەوەی لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٥ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕابوو. لە نیوەی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٧–١٦ لە مارک ئالنی بردەوە و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٧ لە شۆن مێرفی بردەوە بۆ ئەوەی دووەم نازناوی ڕیزبەندی و یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. بوو بە دووەم پاڵەوانی جیھان لە ئاسیا، لە دوای ھاونیشتمانییەکەی ژاو شینتۆنگ لە ساڵی پێشوودا، و دووەم گەنجترین براوە لە مێژووی پیشەگەری سنووکەردا، لە دوای ستیفن ھێندری لە ساڵی ١٩٩٠. دوای سەرکەوتنی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا، گەیشتە بەرزترین ئاستی کاروانی وەرزشیی خۆی کە پلەی چوارەمی ڕیزبەندیی جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p49ubuemub5l3hd78184edxe5coup39 1582634 1582633 2026-05-10T09:30:29Z Tessla 41338 1582634 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وو ییزە''' (بە [[چینی]]: 吴宜泽؛ لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی چینییە کە پاڵەوانی ئێستای جیھانیی سنووکەرە. لە لانژۆو لە پارێزگای [[گانسو]] لە [[باکوور و باشووری چین|باکووری ڕۆژاوای چین]] لەدایکبووە، وو لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی بە ڕاھێنان کردووە لە ئەکادیمیای نێونەتەوەییی بیلیاردی یوشان. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ باوکی گواستییەوە بۆ [[شێفیڵد]] لە ئینگلتەرا و لە ساڵی ٢٠٢١دا لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بووە بە پیشەگەر. یەکەم نازناوی ڕیزبەندیی خۆی لە پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ٢٠٢٥دا بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی جۆن ھیگینز ١٠–٦ لە یاریی کۆتاییدا، کە وای لێکرد بچێتە ناو ١٦ باشترینەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر. لە یەکەم دەرکەوتنیدا گەیشتە نیوەی کۆتاییی ماستەرزی ٢٠٢٦ و یەکەم ماکسیمەم برەیکی خۆی لە پێشبڕکێیە پیشەگەرەکاندا لە کاتی خولی پاڵەوانێتیی ٢٠٢٦دا تۆمار کرد. لە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦دا، وو بۆ سێیەم جار لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا دەرکەوت، دوای ئەوەی لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٥ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕابوو. لە نیوەی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٧–١٦ لە مارک ئالنی بردەوە و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٧ لە شۆن مێرفی بردەوە بۆ ئەوەی دووەم نازناوی ڕیزبەندی و یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. بوو بە دووەم پاڵەوانی جیھان لە ئاسیا، لە دوای ھاونیشتمانییەکەی ژاو شینتۆنگ لە ساڵی پێشوودا، و دووەم گەنجترین براوە لە مێژووی پیشەگەری سنووکەردا، لە دوای ستیفن ھێندری لە ساڵی ١٩٩٠. دوای سەرکەوتنی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا، گەیشتە بەرزترین ئاستی کاروانی وەرزشیی خۆی کە پلەی چوارەمی ڕیزبەندیی جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oyouxqyhht7sm4hifaaw8fnkp41ptt9 1 295622 1582635 2026-05-10T09:31:02Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1582635 wikitext text/x-wiki == ناو == لە ناوی ئەم وتارە دڵنیا نیم، لەگواستنەوەدا ئازادن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٣١، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nci34fozx3c8akf85z6zqx44rsjyoz4 0 295623 1582636 2026-05-10T09:32:50Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350976534|2026 Masters (snooker)]]» 1582636 wikitext text/x-wiki The '''2026 Masters''' (officially the '''2026 Johnstone's Paint Masters''') was a professional {{Nowrap|non-ranking}} [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 11 to 18 January 2026 at [[کۆشکی ئەلێکساندرا|Alexandra Palace]] in London, England. The second Triple Crown event of the 2025–26 snooker season, following the 2025 UK Championship and preceding the 2026 World Championship, the tournament was the 52nd edition of the Masters, which was first held in 1975. It was broadcast by the [[بی بی سی|BBC]] and TNT Sports domestically, by Eurosport in mainland Europe, by local channels in China and elsewhere in Asia, and by WST Play in all other territories. The winner received £350,000 from a total prize fund of £1,015,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە o9l2mdiylv3lhlrw6iwkq0yjpsjcgnd 1582637 1582636 2026-05-10T09:33:45Z Tessla 41338 شائەمراز 1582637 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ماستەرزی ٢٠٢٦''' (بە فەرمی '''ماستەرزی جۆنستۆن پەینتی ٢٠٢٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری نا-ڕیزبەندیی [[سنووکەر]] بوو کە لە ١١ تا ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[کۆشکی ئەلێکساندرا]] لە لەندەن، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. دووەم چالاکیی تاجی سێیانەی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٥–٢٦، لە دوای پاڵەوانێتیی بەریتانیای ٢٠٢٥ و پێش پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٢٦، پاڵەوانێتییەکە ٥٢ەمین خولی ماستەرز بوو، کە یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٥دا بەڕێوەچوو. لە ناوخۆدا لەلایەن [[بی بی سی]] و تی ئێن تی سپۆرت، لە ناوەڕاستی ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، لە چین و شوێنەکانی تری ئاسیا لەلایەن کەناڵە ناوخۆیییەکان، و لە ھەموو ناوچەکانی تر لەلایەن دەبلیوو ئێس تی پلەی پەخشکرا. براوەکە ٣٥٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ١٬٠١٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tsco7hw86q91bpd0240asrs29k0n1y0 0 295624 1582638 2026-05-10T09:37:25Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353410721|Detroit International Riverfront]]» 1582638 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Detroit_Skyline_viewed_from_Windsor_2025-09-01_3.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|Skyline of Detroit, September 2025]] The '''Detroit International Riverfront''' is a tourist attraction and landmark of [[دێترۆیت|Detroit, Michigan]], extending from the Ambassador Bridge in the west to Belle Isle in the east, for a total of 5.5 miles (8.8 kilometers) along the Detroit River. The International Riverfront encompasses a cruise ship passenger terminal and dock, a marina, a multitude of parks, restaurants, retail shops, skyscrapers, and high rise residential areas along with Huntington Place. The Marriott at the Renaissance Center and the Robert's Riverwalk Hotel are also situated along the International Riverfront. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە mwvrdpvpv624sakuj5uc4yx53lmi37x 1582639 1582638 2026-05-10T09:38:15Z Tessla 41338 شائەمراز 1582639 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Detroit_Skyline_viewed_from_Windsor_2025-09-01_3.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئاسۆییی دێترۆیت، ئەیلوولی ٢٠٢٥]] '''کەناراوی نێونەتەوەییی دێترۆیت''' ڕاکێشەرێکی گەشتیاری و نیشانەیەکی دیاری [[دێترۆیت|دێترۆیت، میشیگانە]]، کە لە پردی ئەمباسادۆر لە ڕۆژاواوە بۆ بێڵ ئایل لە ڕۆژھەڵاتەوە درێژ دەبێتەوە، بە کۆی گشتی ٥٫٥ میل (٨٫٨ کیلۆمەتر) لە درێژاییی ڕووباری دێترۆیت. کەنارئاوی نێونەتەوەیی تێرمی ناڵ و لنگەرگای گەشتیارانی کەشتیی کڕووز، مارینایەک، کۆمەڵێک پارک، چێشتخانە، فرۆشگای تاکفرۆشی، باڵەخانەی بەرز، و ناوچەی نیشتەجێبوونی بەرز لەگەڵ ھەنتینگتۆن پلەیس لەخۆ دەگرێت. ماریۆت لە ڕێنێسانس سەنتەر و ھۆتێلی ڕۆبێرتس ڕیڤەروۆکیش لەسەر کەنارئاوی نێونەتەوەیی ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ldu4yrq59f7qw6ypckfi4q0a4fhmml1 0 295625 1582640 2026-05-10T09:40:20Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350791744|Economy of Estonia]]» 1582640 wikitext text/x-wiki [[ئیستۆنیا|Estonia]] has an [[ئابووری پێشکەوتوو|advanced]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed economy]]. It is a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]], the [[ناوچەی یۆرۆ|eurozone]], and the OECD.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2011 |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae |ڕێکەوتی سەردان=21 August 2012 |وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> The economy is heavily influenced by developments in the [[ئابووریی فینلاند|Finnish]] and [[ئابووریی سوێد|Swedish]] economies.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2017}}</ref> After Estonia restored its independence in 1991 and became a market economy, it emerged as a pioneer in the global economy. Estonia styled itself as a bridge between East and West, adopting significant economic reforms and technological innovations. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] qx9p5smbfnblbid5ju4ymp4kpuirbuq 1582641 1582640 2026-05-10T09:41:01Z Tessla 41338 شائەمراز 1582641 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2011 |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae |ڕێکەوتی سەردان=21 August 2012 |وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 November 2017}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] 5bqwnfym9xpanlvfjm8cmbrs24tihiw 0 295626 1582642 2026-05-10T09:42:25Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/72363382|اقتصاد هونغ كونغ]]» 1582642 wikitext text/x-wiki تعد واحدة من أبرز المراكز المالية في العالم حيث أن '''اقتصاد هونغ كونغ''' يعتبر اقتصاد سوقي حر عالي التطور قائم على الخدمات ويتميز بالضرائب المنخفضة، وتجارة [[بەندەر|ميناء]] معفاة ضريبيا تقريباً، والسوق المالي الدولي راسخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 ديسمبر 2019}}</ref>، وتسمى عملتها دولار هونغ كونغ يتم إصدارها قانوناً بواسطة ثلاثة مصارف تجارية دولية كبرى، ومربوطة بالدولار الأمريكي.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=سبتمبر 2007 |title=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |url=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |publisher=[[بنك التسويات الدولية]] |page=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |archive-date=6 ديسمبر 2017 |access-date=5 September 2010}}</ref> وتتحدد سعر الفائدة بواسطة المصارف الفردية في هونغ كونغ لضمان أنها تماما لقوى السوق. ولا يوجد نظام المصارف المركزية في هونغ كونغ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 سبتمبر 2018 |وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 سبتمبر 2017}}</ref> وعندما ضربت عوامل زعزعة الاستقرار الأسواق المالية في هونغ كونغ تم رصدها وتفتيشها من قبل سلطة النقد في هونغ كونغ، والبنك المركزي الواقع في [[ھۆنگ کۆنگ|هونغ كونغ]]. يُعتبر اقتصاد [[ھۆنگ کۆنگ|هونغ كونغ]] أكثر اقتصادات العالم حريةً وفقاً لمؤشر الحرية الاقتصادية منذ عام [[١٩٩٥|1995]] حتى وقتنا الحاضر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 نوفمبر 2018 |وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nl3lthwntmyzwy336kwb1b7nrvwrfla 1582643 1582642 2026-05-10T09:44:11Z Tessla 41338 شائەمراز 1582643 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 ديسمبر 2019}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 أكتوبر 2018 |ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=سبتمبر 2007 |title=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |url=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |publisher=[[بنك التسويات الدولية]] |page=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |archive-date=6 ديسمبر 2017 |access-date=5 September 2010}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 سبتمبر 2018 |وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 سبتمبر 2017}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 نوفمبر 2018 |وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m5bgpkafhcgjy0sozdp5j2t15dzxy8f 0 295627 1582644 2026-05-10T09:46:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/68867469|اقتصاد كوريا الجنوبية]]» 1582644 wikitext text/x-wiki تمتلك [[کۆریای باشوور|كوريا الجنوبية]] اقتصاد سوق ترتيبه الخامس عشر عالميًا وفق إلى [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|الناتج المحلي الإجمالي]] والثاني عشر وفق تعادل القدرة الشرائية، وهذا ما يجعل كوريا الجنوبية ضمن مجموعة العشرين لأكبر اقتصادات العالم. تصنف كوريا الجنوبية ضمن البلدان المتقدمة والأسواق المتقدمة عالية الدخل، وهي عضو في منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية، فهي الوحيدة من بين بلاد [[چوار بەوری ئاسیا|النمور الآسيوية]] التي ضمت إلى مجموعة بلدان الإحدى عشر التالية (Next eleven,N-11). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە h4jfxq3t5ku33ffejm2hna81smdp9ph 1582645 1582644 2026-05-10T09:47:40Z Tessla 41338 شائەمراز 1582645 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆریای باشوور]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕە کە پلەی پازدەیەمی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] و پلەی دوازدەیەم بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین، و ئەمەش کۆریای باشوور دەخاتە نێو کۆمەڵەی بیست بۆ گەورەترین ئابوورییەکانی جیھان. کۆریای باشوور لە نێو وڵاتە پێشکەوتووەکان و بازاڕە پێشکەوتووە داھات بەرزەکان پۆلێن دەکرێت، و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە، و تاقە وڵاتە لە نێوان وڵاتانی [[چوار بەوری ئاسیا]] کە خراوەتە نێو کۆمەڵەی یازدە وڵاتە دوایەکە (ئێن-١١).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 7wtvhm2gccwmpwz7ix8uwkkj1oas6nm 0 295628 1582646 2026-05-10T09:48:36Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353378229|Economy of the United Kingdom]]» 1582646 wikitext text/x-wiki The [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]] social market economy.<ref name="adamsmith">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hawkins |first=Nigel |ڕێکەوت=13 October 2010 |ناونیشان=https://www.adamsmith.org/s/privatization-revisited1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2014}}</ref><ref name="ftms">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Griffiths |first=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |ڕێکەوت=16 July 2011 |ناونیشان=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 June 2013 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thane |first=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref> In 2026, the United Kingdom is the [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|fifth-largest national economy]] in the world measured by nominal [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP), tenth-largest by purchasing power parity (PPP), and about 21st by nominal GDP per capita, constituting 3.38% of world GDP and 2.13% by purchasing power parity (PPP).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ek77lohpafju9qydmt7wdnzptg8pda1 1582647 1582646 2026-05-10T09:49:22Z Tessla 41338 شائەمراز 1582647 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[شانشینی یەکگرتوو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref name="adamsmith">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hawkins |first=Nigel |ڕێکەوت=13 October 2010 |ناونیشان=https://www.adamsmith.org/s/privatization-revisited1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2014}}</ref><ref name="ftms">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Griffiths |first=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |ڕێکەوت=16 July 2011 |ناونیشان=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 June 2013 |ڕێکەوتی سەردان=25 September 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thane |first=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، شانشینی یەکگرتوو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|پێنجەم گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە]] لە جیھاندا کە بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت، دەیەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی)، و نزیکەی ٢١ەمە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکی بۆ ھەر تاکێک، کە ٣٫٣٨٪ی جی دی پیی جیھان و ٢٫١٣٪ی بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی weب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ajaac6186v4v1wfv2fdyl65ntcoujtp 0 295629 1582648 2026-05-10T10:15:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353305509|Economy of Slovakia]]» 1582648 wikitext text/x-wiki [[سلۆڤاکیا|Slovakia]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed]] export-oriented social market economy. It is a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] since 2004 and is a member of the [[ناوچەی یۆرۆ|eurozone]] since 2009. It is also a member of the [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|WTO]] and OECD. The capital city [[براتسیلاڤا|Bratislava]] is the country's largest financial centre and business hub. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 25ghbn91w3rg50vzrw21mnr64ij69pc 1582649 1582648 2026-05-10T10:16:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1582649 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤاکیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە. ھەروەھا ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. پایتەختەکەی [[براتسیلاڤا]] گەورەترین ناوەندی دارایی و ناوەندی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 4a6pd3jhb290pjl04vgdw9jqln5yo4s 0 295630 1582650 2026-05-10T10:17:33Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351284637|Economy of Slovenia]]» 1582650 wikitext text/x-wiki [[سلۆڤێنیا|Slovenia]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed]] [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-05-20 |ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-16 |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-16 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> The country maintains a high quality of life and economic stability as well as above-average GDP-per-capita by purchasing power parity (PPP) at 91% of the [[یەکێتیی ئەورووپا|EU]] average in 2023.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Eurostat |ڕێکەوت=10 July 2025 |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=11 July 2025 |وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> The highest GDP-per-capita is in central Slovenia, around capital city [[لیوبلیانا|Ljubljana]]. It is part of the Western Slovenia statistical region, which has a higher GDP-per-capita than eastern Slovenia.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 9ze1w631sd8kpkrb73xpjuf5k2k5cpt 1582651 1582650 2026-05-10T10:18:12Z Tessla 41338 شائەمراز 1582651 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤێنیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-05-20 |ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-16 |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-16 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> وڵاتەکە کوالێتییەکی بەرزی ژیان و سەقامگیریی ئابووری دەپارێزێت، ھەروەھا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) لە سەرووی تێکڕایە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٩١٪ی تێکڕای [[یەکێتیی ئەورووپا]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Eurostat |ڕێکەوت=10 July 2025 |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=11 July 2025 |وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە ناوەڕاستی سلۆڤێنیا، لە دەوروبەری [[لیوبلیانا]]ی پایتەختە. ئەوە بەشێکە لە ناوچەی ئاماریی ڕۆژاوای سلۆڤێنیا، کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکی بەرزترە لە ڕۆژھەڵاتی سلۆڤێنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} oucfzag5qqkaqfc8uduryn5wp68aoa7 0 295631 1582652 2026-05-10T10:19:28Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340123181|Economy of San Marino]]» 1582652 wikitext text/x-wiki The '''economy of [[سان مارینۆ|San Marino]]''' is a developed free-market economy focused on industries such as tourism, [[بانک|banking]], and the manufacture of ceramics, clothing, fabrics, furniture, paints, spirits, tiles, and wine. Taken together, the manufacturing and financial sector make up more than half of the national GDP. The primary sector contribution to the GDP of the country is marginal, with the main [[وەرزێری|agricultural products]] being [[مەی|wine]] and [[پەنیر|cheeses]]. In addition, San Marino sells collectible [[پوولی پۆستە|postage stamps]] to philatelists.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 April 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 12, 2021}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 3owndxzljmvggjl6tnn4jrka47zvogk 1582653 1582652 2026-05-10T10:20:28Z Tessla 41338 شائەمراز 1582653 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر پیشەسازییەکانی وەک گەشتیاری، [[بانک|بانکداری]]، و دروستکردنی سیرامیک، جلوبەرگ، قوماش، مۆبیلیات، بۆیە، خواردنەوە کحوولییەکان، کاشی و مەی دەکاتەوە. بە ھەموویان، کەرتی پیشەسازی و دارایی زیاتر لە نیوەی بەرھەمی ناوخۆییی نیشتمانی پێکدەھێنن. بەشداریی کەرتی سەرەکی لە بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەدا زۆر کەمە، کە تێیدا سەرەکیترین [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵییەکان]] بریتین لە [[مەی]] و [[پەنیر]]. جگە لەوەش، سان مارینۆ [[پوولی پۆستە]]ی کۆکراوە بە کۆکەرەوەکانی پوول دەفرۆشێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 April 2023 |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 12, 2021}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 22y2jkayhzpy2o9b563o4sn4ggecvs9 0 295632 1582654 2026-05-10T10:21:16Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353266958|Economy of Puerto Rico]]» 1582654 wikitext text/x-wiki The '''economy of Puerto Rico''' is classified as a high-income economy by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]] and as the most competitive economy in [[ئەمریکای لاتینی|Latin America]] by the [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|World Economic Forum]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 February 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 February 2012}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schwab |first=Klaus |ساڵ=2013 |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=7 September 2013}}</ref> The main drivers of [[پۆرتۆ ڕیکۆ|Puerto Rico]]'s economy are manufacturing, which primarily includes pharmaceuticals, textiles, petrochemicals, and electronics; followed by the service industry, notably finance, insurance, real estate, and tourism.{{تێبینی|pr.gov (in Spanish) "La manufactura es el sector principal de la economía de Puerto Rico."<ref name="manufacturing-by-pr.gov">{{cite web |url=http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |title=Manufactura |language=es |publisher=[[Government of Puerto Rico]] |access-date=7 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150143/http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |archive-date=2 October 2013}}</ref>}}{{تێبینی|pr.gov (in Spanish) "Algunas de las industrias más destacadas dentro del sector de la manufactura son: las farmacéuticas, los textiles, los petroquímicos, las computadoras, la electrónica y las compañías dedicadas a la manufactura de instrumentos médicos y científicos, entre otros."<ref name="manufacturing-by-pr.gov" />}} The geography of Puerto Rico and its political status are both determining factors of its economic prosperity, primarily due to its relatively small size as an island, its lack of natural resources used to produce [[کەرەستەی خاو|raw materials]], and, consequently, its dependence on imports; as well as its relationship with the United States federal government, which controls its [[سیاسەتی دەرەکی|foreign policies]] while exerting trading restrictions, particularly in its shipping industry. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] okiaatl1kyfzoncfqpu0r2qhgj6zu5w 1582655 1582654 2026-05-10T10:21:45Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووری پورتوگال]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] 1582654 wikitext text/x-wiki The '''economy of Puerto Rico''' is classified as a high-income economy by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]] and as the most competitive economy in [[ئەمریکای لاتینی|Latin America]] by the [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|World Economic Forum]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 February 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 February 2012}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schwab |first=Klaus |ساڵ=2013 |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=7 September 2013}}</ref> The main drivers of [[پۆرتۆ ڕیکۆ|Puerto Rico]]'s economy are manufacturing, which primarily includes pharmaceuticals, textiles, petrochemicals, and electronics; followed by the service industry, notably finance, insurance, real estate, and tourism.{{تێبینی|pr.gov (in Spanish) "La manufactura es el sector principal de la economía de Puerto Rico."<ref name="manufacturing-by-pr.gov">{{cite web |url=http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |title=Manufactura |language=es |publisher=[[Government of Puerto Rico]] |access-date=7 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150143/http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |archive-date=2 October 2013}}</ref>}}{{تێبینی|pr.gov (in Spanish) "Algunas de las industrias más destacadas dentro del sector de la manufactura son: las farmacéuticas, los textiles, los petroquímicos, las computadoras, la electrónica y las compañías dedicadas a la manufactura de instrumentos médicos y científicos, entre otros."<ref name="manufacturing-by-pr.gov" />}} The geography of Puerto Rico and its political status are both determining factors of its economic prosperity, primarily due to its relatively small size as an island, its lack of natural resources used to produce [[کەرەستەی خاو|raw materials]], and, consequently, its dependence on imports; as well as its relationship with the United States federal government, which controls its [[سیاسەتی دەرەکی|foreign policies]] while exerting trading restrictions, particularly in its shipping industry. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] okiaatl1kyfzoncfqpu0r2qhgj6zu5w 1582656 1582655 2026-05-10T10:22:54Z Tessla 41338 شائەمراز 1582656 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 February 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 February 2012}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schwab |first=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=7 September 2013}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] 32uz7a2cc7pgkygq8caubfhz1ipwhx4 0 295633 1582657 2026-05-10T10:23:34Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353336863|Economy of Portugal]]» 1582657 wikitext text/x-wiki The '''economy of Portugal''' is ranked 37th in the World Competitiveness Ranking 2025 by Swiss institute IMD.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Castro |first=Fátima |ڕێکەوت=16 Jun 2025 |ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/ |ڕێکەوتی سەردان=17 June 2025 |وێبگە=Eco}}</ref> The large majority of the [[بازرگانی نێونەتەوەیی|international trade]] is done within the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] (EU), whose countries received 71.4% of the Portuguese exports and were the origin of 74.6% of the Portuguese imports in 2020.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2023 |وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] ppkc0sszmn4u7812gt6x754e7szofci 1582658 1582657 2026-05-10T10:24:29Z Tessla 41338 شائەمراز 1582658 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Castro |first=Fátima |ڕێکەوت=16 Jun 2025 |ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/ |ڕێکەوتی سەردان=17 June 2025 |وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2023 |وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] bqraewjj4fa9yke76bhdypk6fta3jdb 0 295634 1582659 2026-05-10T10:25:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351595591|Economy of New Zealand]]» 1582659 wikitext text/x-wiki '''New Zealand''' has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]] free-market economy.<ref>{{Cite book|last=Hall|first=Peter A.|url=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|title=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|last2=Soskice|first2=David|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0191647703|page=570|author-link=Peter A. Hall|author-link2=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|2025}}, New Zealand's nominal GDP was US$248 billion.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 March 2025 |ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=13 June 2025 |وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> In the 2025 IMF rankings New Zealand was the [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|52nd]]-largest national economy in the world when measured by [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|nominal gross domestic product]] (GDP) and the 63rd-largest in the world when measured by purchasing power parity (PPP). New Zealand has one of the most [[جیھانگیری|globalised]] economies and depends greatly on international trade, mainly with [[چین|China]], [[ئوسترالیا|Australia]], the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]], the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]], the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], [[ژاپۆن|Japan]] and [[کۆریای باشوور|Korea]]. New Zealand's 1983 Closer Economic Relations agreement with Australia means that the economy aligns closely with [[ئابووریی ئوسترالیا|that of Australia]]. Among OECD nations, New Zealand has a highly efficient and strong social security system; social expenditure stood at [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|roughly 19.4% of GDP]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rw4qoatcbb4io4zt7d3d0vwk66j13au 1582660 1582659 2026-05-10T10:26:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1582660 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{Cite book|last=Hall|first=Peter A.|url=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|title=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|last2=Soskice|first2=David|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-164770-3|page=570|author-link=Peter A. Hall|author-link2=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 March 2025 |ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=13 June 2025 |وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9s2qenafxemvxcl4nsvfnyjewqra3q0 0 295635 1582661 2026-05-10T10:27:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352837356|Economy of the Netherlands]]» 1582661 wikitext text/x-wiki The [[ھۆڵەندا|Netherlands]] has a highly developed social market economy focused on [[دانوستان (ئابوورناسی)|trade and logistics]], manufacturing, services, innovation and [[تەکنۆلۆژیا|technology]] and [[وزەی بەردەوام|sustainable]] and [[وزەی نوێبووەوە|renewable energy]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 January 2009 |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> It is the world's [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|18th largest economy by nominal GDP]] and the 28th largest by purchasing power parity (PPP) and is the fifth largest economy in [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] by nominal GDP.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU}}</ref> It has the world's 11th highest nominal per capita GDP and the 13th highest PPP-adjusted per capita GDP as of 2023, making it one of the highest earning nations in the world. Many of the world's largest tech companies are based in its capital [[ئەمستەردام|Amsterdam]] or have established their European headquarters in the city, such as [[ئای بی ئێم|IBM]], [[مایکرۆسۆفت|Microsoft]], [[گووگڵ|Google]], [[ئۆراکڵ|Oracle]], [[سیسکۆ سیستمز|Cisco]], Uber and [[نێتفلیکس|Netflix]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-02-13 |ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> Its second largest city [[ڕۆتەردام|Rotterdam]] is a major trade, logistics and economic center of the world and is Europe's largest seaport.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 July 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 July 2021 |وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> Netherlands is ranked fifth on the Global Innovation Index and fourth on the WEF Global Competitiveness Report. Among OECD nations, Netherlands has a highly efficient and strong social security system; social expenditure stood at [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|roughly 25.3% of GDP]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5deen5x421hh7jr1qa6nujkym5cowec 1582662 1582661 2026-05-10T10:29:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1582662 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 January 2009 |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-02-13 |ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies |ڕێکەوتی سەردان=2024-01-03 |وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 July 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 July 2021 |وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0m1cwh1z59133ceczjsi0981kj7yixy 0 295636 1582663 2026-05-10T10:30:00Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348048938|Economy of Malta]]» 1582663 wikitext text/x-wiki The '''economy of Malta''' is a highly industrialised service-based economy. It is classified as an [[وڵاتی پێشکەوتوو|advanced economy]] by the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]] and is considered a [[وڵاتی پێشکەوتوو|high-income country]] by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]] and an innovation-driven economy by the [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|World Economic Forum]]. It is a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] and of the [[ناوچەی یۆرۆ|eurozone]], having formally adopted the euro on 1 January 2008. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b0746aki4464pakw70kc0c8g6b22hfm 1582664 1582663 2026-05-10T10:31:10Z Tessla 41338 شائەمراز 1582664 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری ماڵتا ئابوورییەکی خزمەتگوزاری-بنیاتی زۆر پیشەسازی کراوەیە. لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتوو]] پۆلێن کراوە، و لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتێکی داھات بەرز]] دادەنرێت، و لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|کۆڕبەندی ئابووریی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھێنان-بزوێنەر دادەنرێت. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، کە بە فەرمی یۆرۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d138y9inikddotwvwcc05cbq4cblw77 0 295637 1582665 2026-05-10T10:32:23Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352627307|Economy of Luxembourg]]» 1582665 wikitext text/x-wiki [[لۆکسمبۆرگ|Luxembourg]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed economy]] largely dependent on the banking, steel, and industrial sectors. Citizens of Luxembourg enjoy the highest [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|per capita gross domestic product]] in the world, according to an [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|IMF]] estimate in 2022.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 October 2022 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=13 October 2022 |وێبگە=IMF.org}}</ref> Among OECD nations, Luxembourg has a highly efficient and strong social security system; social welfare expenditure stood at [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|roughly 21.9% of GDP]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە lgqruk0zeimpdixam9f5curnvbrazbg 1582666 1582665 2026-05-10T10:33:13Z Tessla 41338 شائەمراز 1582666 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 October 2022 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=13 October 2022 |وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 7tyj37ieednfy8hfd5q10mtj538wz7h 1 295638 1582668 2026-05-10T11:01:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582668 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میرنشینی دونبەلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582667 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/ بۆ https://www.wdl.org/en/item/16816/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠١، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) igojpp7yvso9500sczrsfpzobc9sabe 1 295639 1582670 2026-05-10T11:15:37Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582670 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میشێل ترودۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582669 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230824074058/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended بۆ http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٥، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qwq93ndrfiiss4foouhbj0htxlh3mtm 1 295640 1582674 2026-05-10T11:47:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582674 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مێرکێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582673 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٤٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 78e30b59lu5ajvuhu7l5umxy7fwdviy