میرنشینی سۆران

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>میرنشینی سۆران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4397</id>
    <revision>
      <id>1594977</id>
      <parentid>1593435</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T19:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VikiAzad</username>
        <id>70518</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی کوردستان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1594977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98474" sha1="2kr9e8ihzwqlf952c63ukraqptklap8" xml:space="preserve">{{نیشانی وتاری باش}}{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی سۆران}}|year_end=١٨٤٧|native_name={{Align|center|ئیمارەتی سۆران}}|p1=دەوڵەتی جەلائیری|flag_p1=Flag of Ilkhanate.svg|p2=قەرەقۆینلۆ|flag_p2=Flag of Kara Koyunlu dynasty.png|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=١٣٣٠ &lt;small&gt;یان&lt;/small&gt; ١٤٣٠|image_flag=Flag of the Emirate of Soran.svg|image_coat=Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|image_map=Soran Emirate.jpg|image_map_caption=نەخشەی میرنشینی سۆران لە دەیەی ١٨٣٠ لە گەورەترین ئاستیدا لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] کە لە باکوور و باشوورەوە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ئێرانی قاجاڕی]] و لە ڕۆژاواوە [[خدێوی میسر]] بوو|capital=* [[شەقڵاوە]]
* [[ھەریر]]
* [[ھەولێر]]
* [[ڕەواندز]]|common_languages=[[کوردی]]{{ھن}}[[عەرەبی]]|religion={{tree list}}
*[[ئیسلام]]
** [[سوننە]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]
**{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]
*{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]
*{{flagicon image|Flag of Syria (2025-).svg}} [[سووریا]]|legislature=[[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]]|house1=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|type_house1=[[خانەدان]]|status=ژێردەستەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] &lt;small&gt;(١٥١٤-١٨١٦)&lt;/small&gt;{{ھن}}[[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی سەروەر]] &lt;small&gt;(١٨١٦-١٨٣٨)&lt;/small&gt;}}

'''میرنشینی سۆران'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|author-last=Mustafa |author-first=Amanj Ahmad |سەردێڕ=سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی عوسمانی به‌رانبه‌ر میرنشینی سۆران له‌ سه‌رده‌می میر محه‌ممه‌دی ڕەواندزید (-) |ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی سۆران]] |زمان=ku, en |doi=10.31918/twejer.1923.10 |doi-access=free}} لاپەڕە ١&lt;/ref&gt; یان '''ئیمارەتی سۆران''' [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی]] [[کورد|کوردیی]] [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوو لە [[باشووری کوردستان]]. سەرەتا وەک میرنشینێکی بچووک لە [[سەدەی ١٤یەم|سەدەی چواردە]] یان [[سەدەی ١٥یەم|پازدەی]] زایینی پێش داگیرکردنی [[کوردستان]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لە ناوچەی [[ڕەواندز]] دامەزرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|author-last=Ghalib |author-first=Sabah Abdullah |سەردێڕ=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire, 1800-1850 |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[University of Exeter]]}} لاپەڕە ٥٠&lt;/ref&gt; دواتر پەلی ھاوێشتە ناوچەکانی [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kılıç |یەکەم=Orhan |سەردێڕ=KILIÇ, Orhan; &quot;Yavuz Sultan Selim, İdris-i Bitlisî ve Kürtler/Yavuz Sultan Selim, Idris-i Bitlisi and Kurds |ناونیشان=https://www.academia.edu/36364518/KILI%C3%87_Orhan_Yavuz_Sultan_Selim_%C4%B0dris_i_Bitlis%C3%AE_ve_K%C3%BCrtler_Yavuz_Sultan_Selim_Idris_i_Bitlisi_and_Kurds |پەڕە=٢٠٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە دەوری سەفەوی و ئەوەڵی حکوومەتی عوسمانیدا |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28349 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260218174728/https://books.vejin.net/ck/text/28349 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |دوایین=کورد و کوردستان |یەکەم=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەگشتی سنووری ئەم میرنشینە بە ناوچەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] وەسفدەکرێت. [[عیسا کوڕی کەڵۆس بەگ]] یەکەم فەرمانڕەوای خانەدانەکە بوو.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[شەرەفخانی بەدلیسی]]|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|سەردێڕ=شەڕەفنامە - فەرمانڕەوایانی سۆران|پەڕەکان=٣٣٦ تا ٣٥٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |دوایین=کورد و کوردستان |یەکەم=محەممەد ئەمین زەکی بەگ}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٥١٤دا میرنشینی سۆران خاکەکانی لە کەرکووک و ھەولێر و [[سۆران (شار)|سۆرانەوە]]، تا ماوەیەک بۆ [[ورمێ|ورمێش]] درێژ بوویەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە ساڵەکانی ١٨٣٢ تا ١٨٣٥یش لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، سنوورەکانی سۆران لە کەرکووک و [[مووسڵ]] و ھەولێرەوە لە [[باشووری کوردستان]]، تاوەکوو [[جزیر]] و [[نسێبین]] و [[مێردین|ماردین]] و [[سێرت]] لە [[باکووری کوردستان]] و لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش]] تا [[موکریان|ناوچەکانی موکریان]] و لە [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوای کوردستانیش]] تاوەکوو ھەندێک شارەکانی وەک [[قامیشلۆ]] درێژبووەوە.&lt;ref&gt;Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&amp;redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan]'', pp. 70, 79 – years.

*''&quot;During the 1820s and early 1830s, Mir Muhammad pursued territorial expansion by conquering neighboring Kurdish principalities, first seizing Bradost and later extending his domains toward the Iranian frontier, including [[Harir, Iraq|Harir]], [[Erbil|Hoşnav]], [[Erbil]], and [[Altun Kupri|Altın Köprü]].&quot;'' (P.70)

*''&quot;He later advanced into the Behdinan Emirate, capturing key centers such as [[Akre|Aqrah]], [[Amedi|Amadiya]], [[Duhok]], and [[Zakho]], ultimately becoming the dominant power in the region between the [[Great Zab|Greater Zab]] and [[Khabur|Khabur rivers]].&quot;'' (P.70)

*''&quot;Mir Muhammad's dominion eventually expanded from the Baban territories in the south to include the Behdinan and Cizre-Bohtan principalities in the north, extending as far as [[Kurtalan|Garzan]] and [[Şirvan, Siirt|Şirvan]].&quot;'' (P.70)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sinan Hakan, ''[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Kurdish Rebels and the Ottomans in Archival Documents (1817–1867)]'' (in Turkish), Doz Publishing, 2011, {{ISBN|9789756876916}}, p. 86. Also available at [https://books.google.com.tr/books/about/Osmanl%C4%B1_ar%C5%9Fiv_belgelerinde.html?id=Tvq0AAAAIAAJ Book link] and [[Academia.edu|Academia]].

*''&quot;Mir Muhammad expanded the emirate beyond the Soran region, incorporating [[Koy Sanjaq|Köysancak]], [[Harir, Iraq|Harir]], Köprü, Erbil (Hewler), [[Cizre]], and parts of Botan into his domains.&quot;'' (P.71)

*''&quot;He later captured the [[Amedi|Sanjak of Amadiya]] and, by 1835, had extended his authority to include territories of the [[Bahdinan|Behdinan]] and [[Baban|Baban Kurdish Emirates]].&quot;'' (P.71)

*''&quot;Mir Muhammad's campaigns reached Cizre and Botan, and reportedly even [[Siirt]], described as being thirty hours away from Diyarbakır; meanwhile, resistance movements also emerged in the region, including Timur Bey of the Zerki beys and the Tırkan Kurdish tribe from the Maden and Eğil areas.&quot;'' (P.72)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] (BOA), FUND CODE: HAT D.NO:449 G.No:22346/B, 25 February 1835.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=Modern Kürt Tarihi|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Doruk Publishing|ژپنک=٩٧٥-٥٥٣-٤٣٦-٩|زمان=tr|translator-last=Domaniç|translator-first=Neşenur}}

*''&quot;Mir Muhammad was now prepared to direct his aggression toward his neighbors. He attacked the tribes of [[Şirvan, Siirt|Şirvan]], [[Bradost (mountain)|Bradost]], Surçi, [[Khoshnaw|Khuşnaw]], and Mamas, and by capturing [[Harir, Iraq|Harir]], the former capital of Soran, reignited the conflict.&quot;'' (P.74)

*''&quot;Mir Muhammad gained control over the lands situated between the two Zab rivers, the Tigris, and the Iranian frontier. In 1823, he captured [[Koy Sanjaq|Koi Sanjak]], another [[Baban]] possession, and further expanded his territories along the edges of the Mesopotamian plain by seizing Erbil and [[Altun Kupri|Altın Köprü]]. [[Ranya|Raniya]], situated among the mountains, fell the following year.&quot;'' (P.74)

*''&quot;Mir Muhammad, presenting Mir Said’s defeat as an obligation to avenge the Mazuris as their leader, captured the city of Aqrah in Bahdinan in 1833, expelled its ruler, and after a brief siege conquered [[Amedi|Amadiya]]. He removed Mir Said from power and appointed a Bahdinani puppet in his place. He then captured [[Zakho]] and [[Duhok]], which were significant not only commercially because of the trade routes passing through them, but also strategically due to their location between [[Mosul]] and [[Cizre|Jazira ibn Umar]].&quot;'' (P.75)

*''&quot;Because Mir Muhammad had advanced against the Bohtan Emirate as far as the Tigris, captured [[Cizre|Jazira ibn Umar]], displaced its emir Bedir Khan (Azizan), and spread fear among the people of [[Hasankeyf]], [[Nusaybin]], and even [[Mardin]].&quot;'' (P.75-76)

*''&quot;However, after attacking Bohtan, Mir Muhammad was forced to return immediately to Amadiya, which Mir Said had once again brought under his control. Fighting with relentless fury, he recaptured the city, put many of its leading figures to the sword, effectively eliminated the Bahdinan emirs, and formally annexed [[Bahdinan]] to [[Rawandiz|Rawanduz]].&quot;'' (P.76)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|ناونیشان=https://kutuphane.tbmm.gov.tr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=126356&amp;query_desc=an%3A501922|سەردێڕ=Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi: Kökenleri ve Gelişimi|بڵاوکەرەوە=İletişim Yayınları|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٤٧٠-١٧٠-٨|شوێن=İstanbul}}

* ''&quot;Muhammad Pasha turned his attention to conquering neighboring regions, attacking Bradost, Şirvan, Surçi, Hoşnaviye, and Mamiş, and quickly bringing them under his authority.&quot;'' (P.119)

* ''&quot;Determined to control the entire region between the Zab tributaries, the Tigris, and the Iranian frontier, Mir Muhammad captured Harir, Koye (Köysancak), Raniya, Erbil, and Altınköprü.&quot;'' (P.119)

* ''&quot;After capturing Amadiya, Muhammad Pasha became the sole ruler of the region between the Greater Zab and the Khabur rivers, including the important centers of Duhok and Zakho.&quot;'' (P.125)

* ''&quot;His next objective was the mountainous region of Botan, located north of Bahdinan. He marched toward Cizre and captured it with little difficulty before advancing into Botan.&quot;'' (P.125)

* ''&quot;Muhammad Pasha occupied the whole Rawanduz region and appointed his brother Rasul Bey as governor of Bahdinan, effectively bringing an end to the centuries-old Bahdinan Emirate.&quot;'' (P.126)

* ''&quot;His sphere of influence extended from the Iranian frontier in the east to the approaches of Diyarbakır and Mosul in the west.&quot;'' (P.135)&lt;/ref&gt;

میرنشینی سۆران لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] (ح. ١٨١٣–١٨٣٨) لە ساڵی ١٨١٦ تا ١٨٣٨ سەربەخۆییی خۆی ڕاگەیاند و لە دەوڵەتی عوسمانی جیابووەوە و میرنشینی سۆران گەیشتە لووتکەی بەھێزی و دەسەڵاتی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|author-last=Ebraheem |author-first=Sharameen |سەردێڕ=The Impact of Architectural Identity on Nation Branding: The Case Study of Iraqi Kurdistan. |ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=https://e-space.mmu.ac.uk/326242/1/Sharameen%20Ebraheem%2007977278%20phd%202013-1.pdf |بڵاوکەرەوە=Manchester Metropolitan University's Research Repository}} لاپەڕە ٢٣٥&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&amp;redir_esc=y Kardam], p. 64.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aksin2&quot;&gt;Sina Akşin, ''Political History (1789–1908)'' and ''History of Turkey: The Ottoman State (1600–1908)'', Istanbul: Cem Yayınevi, 1988, p. 96.&lt;/ref&gt; میر محەممەد وەستا لە مانەوە وەک دڵسۆزێک بۆ عوسمانییەکان و ڕێزدان و باجی وەک [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]] ڕاگرت و [[سککە|سککەی]] بە ناوی خۆیەوە لێدا و کارخانەی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروستکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=editor |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Suhoor Cannon: A special Ramadan tradition in Erbil |ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/the-suhoor-cannon-a-special-ramadan-tradition-in-erbil/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdishglobe |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&amp;redir_esc=y Kardam], p. 65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Izady, 2007, p. 122; Lazarev et al., 2007, p. 106.&lt;/ref&gt; ھەر بە سەرکردایەتیی خۆی توانیی سەکردایەتیی [[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشێک]] بکات لە دژی ھەردوو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕ|ئێرانی قاجاڕی]] و بەشێکی گەورەی خاکی [[کوردستانی گەورە]] ڕزگار بکات.&lt;ref&gt;[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], VBOA 097, 21 Dhu al-Qi'dah 1257 (21 December 1841), Governor Mehmed Pasha of Mosul to the Sublime Porte.&lt;/ref&gt;

میرنشینەکە دوای شکستی شۆڕشەکە و مردنی میر محەممەد، دەسەڵاتەکەی سنووردارکرایەوە و لاوازبوو و دوای ٩ ساڵ، لە ساڵی ١٨٤٧ میرنشینەکە لە چوارچێوەی [[تەنزیمات|ھەڵمەتەکانی نێوەندگیرکردنەوەی عوسمانی]] بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی گرێدرایەوە و بەتەواوەتی ھەڵوەشێندرایەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=A People Without a State, The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |ساڵ=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١١-٧}} لاپەڕە ٥٦&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=Routledge Handbook on the Kurds |پەڕەکان=٣٥–٤٧|ساڵ=٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|chapter=The Kurdish emirates |chapter-url=https://www.routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9781315627427-4#sec3_3_1 |بڵاوکەرەوە=Routledge Handbooks Online |doi=10.4324/9781315627427-4 |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٦٤٦٦٤-٣|s2cid=186808301}} لاپەڕە ٤٣&lt;/ref&gt; کۆتا میری میرنشینەکەش [[ڕەسووڵ بەگ]] بوو.&lt;ref name=&quot;Ceylan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ceylan|یەکەم=Ebubekir|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ubaKDwAAQBAJ&amp;dq=rasul+soran&amp;pg=PA50|سەردێڕ=The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٠٤١-٢|پەڕە=٥٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بنەچە ==
بە گوێرەی [[شەرەفنامە|شەرەفنامەی]] [[شەرەفخانی بدلیسی|شەرەفخانی بەدلیسی]] (١٥٩٧)، ئەم میرنشینە و میرەکانی ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ [[کەڵۆس بەگ|کەڵۆس]] ناوێک، کە شەرەفخان لەگەڵیدا ئیدیعای ئەوە دەکات کە ئەو پیاوە ئاغایەکی [[عەرەب|عەرەبی]] [[بەدەوییەکان|بەدەویی]] خەڵکی [[بەغدا]] بووە و لە ھەودیان لە ناوچەی سۆران نیشتەجێبووە و لە سەرەتادا کەڵۆس شوانکاریی کردووە لە شوێنەکەدا.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bidlīsī|یەکەم=Sharaf Khān|ناونیشان=https://www.google.de/books/edition/%C5%9Eerefname/6idBNAAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Şerefname: Yazan Şeref Han, Arapçadan çeviren, Mehmet Emin Bozarslan|ڕێکەوت=١٩٧١|بڵاوکەرەوە=Ant Yayinlari|پەڕەکان=٣٠٣-٣٠٥|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; بەڵام [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] لە [[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان|کتێبەکەیدا]] بە گوێرەی چەند سەرچاوەیەک ئەمەی ڕەتکردووەتەوە و لەگەڵ ئەمەشدا ناوەکەی کردووەتە بەڵگەیەکی تر کە «کەڵۆس» ناوێکی کوردییە و بە کەسێک دەوترێت کە ددانی پێشەوەی نەبێت.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

کەڵۆس سێ کوڕی ھەبووە بە ناوەکانی عیسا و ئیبراھیم و شێخ وەیس. عیسا بە شەریف و نەرم و نیان و چاکەخواز وەسفکراوە و بە دابەشکردنی داھاتەکەی بەسەر ھەژار و بێبەشەکانی خەڵکی گوندەکە ناسرابوو، ئەمەش وایکرد شوێنکەوتووانێکی دڵسۆزی دەستبکەوێت. کاتێک فەرمانڕەوای ناوچەکە ھێزەکانی خۆی لە دژی دوژمنێکی بەھێز کۆکردەوە، عیسا لەگەڵ شوێنکەوتووانی پەیوەندییان بە ھەڵمەتەکەوە کرد. ھاوەڵەکانی بە گاڵتەجاڕییەوە نازناوی «ئەمیر»یان لێنا، بەڵام دوای نیشاندانی توانا و ھێزەکەی لە شەڕدا، خەڵکی ناوچەکە بە فەرمی وەک فەرمانڕەوای خۆیان ناساندییان. دواتر عیسا و ھاوەڵانی بۆ گرتنی قەڵای «ئەوان» ھەنگاویان ناوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot; /&gt;

شەرەفنامە دەگێڕێتەوە کە ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە بە بەردی سووری ڕووت و ڕەق تایبەتمەند بووە. عیسا و پیاوەکانی یەکەم کەس بوون کە بەردەکانیان چەقاند و لە نێویدا دامەزران، ئازایەتییان لە شەڕدا بووە ھۆی ئەوەی ناویان لێ بنرێت سنگ سرخ، کە بە واتای کۆمەڵی بەردەسووران دێت. لە ڕێگەی بەکارھێنانی باوەوە و بە ھۆی وەرگێڕانی کوردیی سرخ («سوور»)ی فارسی بە سۆھر، ناوەکە پەرەی سەند و بوو بە سۆھران و ناوی میرنشینەکە. دوابەدوای گەمارۆیەکی سەرکەوتوو، عیسا تا مردنی حوکمڕانیی ناوچەکەی کرد، دوای ئەوە [[شا عەلی بەگی سۆران|شا عەلی]] [[شا عەلی بەگی سۆران|بەگی]] کوڕی جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot; /&gt; شا عەلی بەگیش کاتێ کۆچی دواییی کرد، چوار کوڕی لە دوای خۆی بەجێھێشت بە ناوەکانی میر عیسا، میربۆداغ، میر حوسێن، میر سەیدی. شا عەلی بەگ ھەر لە ماوەی حوکمڕانییەکەیدا ناوچەکانی دەسەڵاتی وڵاتی بە سەر کوڕەکانیدا دابەشکرد، بۆ ئەوەی دوای خۆی کێشەی لێنەکەوێتەوە و بەیەکەوە وڵات بەڕێوەبەرن.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== مێژوو ==
=== ساڵانی سەرەتایی ===

==== لە ژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان ====
قادر محەممەد محەممەد دەنووسێت کە میرنشینەکە بە زۆری لە نێوان ساڵانێکی نێوان ١٣٣٠ بۆ ١٤٣٠ دامەزرابێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite thesis|last=Muhammad|first=Qadir Muhammad|title=Kurds and Kurdistan in the View of British Travellers in the Nineteenth Century|date=14 December 2017|degree=|publisher=University of Leicester|url=https://leicester.figshare.com/articles/thesis/Kurds_and_Kurdistan_in_the_View_of_British_Travellers_in_the_Nineteenth_Century/10239464/1|language=en|page=94-98}}&lt;/ref&gt; میرنشینی سۆران دواتر کەوتە ژێر دەستی [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]]. لە ژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان مایەوە تاوەکوو [[شەڕی ئێران و عوسمانی (١٥٠٥–١٥١٧)|شەڕی عوسمانی و سەفەوی]] و لایەنگیریی میرنشینەکە بۆ دەوڵەتی عوسمانی.

==== لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان ====
{{ھەروەھا ببینە|ڕێککەوتننامەی کورد و عوسمانی}}
[[پەڕگە:NUSRETNAME,_fol.43b._Kurds_visiting_Lala_Mustafa_Pasha,_in_1581.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|وێنای کوردەکانی سەردەمی عوسمانی لە کاتی سەردانیکردنی [[لالە مستەفا پاشا]]، کە سەری بڕاوی شەڕکەرە [[قزڵباش|قزڵباشەکانیان]] بە دەستەوە گرتووە.]]
[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بۆ یەکەمجار لە کاتی ململانێکەیان لەگەڵ [[سەفەوییەکان]] لە ساڵی ١٥١٤، لەژێر دەسەڵاتی [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمدا]] پەیوەندییان لەگەڵ کورددا بەست، یەکەمین کارلێکەکان ئەرێنی بوون. کوردەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئیدریسی بەدلیسی|مەلا ئیدریسی بەدلیسی]] لە کاتی [[شەڕی چاڵدێران]] لە دژی سەفەوییەکان لایەنگری عوسمانییەکانیان کرد. ھێزە کوردییەکان ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە گرتنی شارەکانی وەک [[ئامەد|دیاربەکر]] (ئامەد) و ناوچەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا لە دەستی سەفەوییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Özoğlu|یەکەم=Hakan|سەردێڕ=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٥٩٩٣-٥|پەڕەکان=٤٧–٤٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=Burada bizden önce kimler vardı? |ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/burada-bizden-once-kimler-vardi-1163156 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٤ |وێبگە=Milliyet |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; ھەوڵەکانی ئیدریسی بەدلیسی میرنشینەکانی یەکخست لە دژی سەفەوییەکان و بە کۆمەڵ لە دژیان وەستانەوە، یەکێک لەو میرنشانەش میرنشینی سۆران بوو بە سەکردایەتیی [[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ]]. ھەروەھا ئەمە میری سۆرانیشی ھاندا بۆ [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|دەستبەسەرداگرتنی ھەولێر و کەرکووک]] و پاککردنەوەی لە قزڵباش و سەفەوییەکان. وە ھەروەھا ئاماژە بەوەش دەدرێت کە بۆ پارێزگاریکردن لە [[ورمێ]]، ئەوێش درابێت بە میر سەید.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; وەستانەوەی کورد لە دژی سەفەوییەکان لە ئەنجامی سیاسەتی خراپ و تووندی [[سەفەوییەکان]] بەرامبەر بە میرە کوردەکان بوو، بە تایبەتی کە زۆرینەی کورد [[سوننە]] مەزھەب بوون و دەوڵەتی سەفەویش [[شیعە]] مەزھەب بوو، لە پاڵ ئەوەی کە سەفەوییەکان ھەوڵیاندەدا میرنشینە کوردییەکان لەناوببەن و زۆر لە میرە کوردەکانیشیان زیندانیدەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=History of the Kurds – The Kurdistan Memory Programme |ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کوردەکان لەژێر حوکمی سەفەوییەکاندا |ناونیشان=https://ethesis.su.edu.krd/thesis/871 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=example name |زمان=en |یەکەم=زانکۆی سەڵاحەددین}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

بەم شێوەیەش میرنشینی سۆران بوو بە دەوڵەتێکی دڵسۆز و ژێردەستەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و تاوەکوو لەناوچوونی میرنشینەکەش ھەر وەک ژێردەستەیەکی دەوڵەتی عوسمانی مایەوە. ئەم سەردەمەش لە ١٥١٤ تاوەکوو ١٨١٣ و [[شۆڕشی میر محەممەد|یاخیبوونی میر محەممەد]] درێژەی کێشا و دواتر میرنشینەکە ھاتەوە ژێر دەستی عوسمانییەکان بەڵام حوکمی میرنشینەکە درێژەی نەکێشا و تێکەڵکرایەوە بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ ===
{{سەرەکی|میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک}}
لە [[شەقڵاوە|شەقڵاوەوە]] حوکمڕانیی دەکرد. میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ توانی زۆر سەرکەوتووانە لە ماوەی شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی و لە ماوەی [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] لە ساڵی ١٥١٤ [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]] لە ژێر دەستی پاشماوەی [[سەفەوییەکان]] و [[قزڵباش|قزڵباشەکان]] [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|ئازاد بکات]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== میر عیززەددین شێر و ھەڵوەشانەوەی سۆران ===
{{سەرەکی|میر عیززەددین شێری سۆران}}
[[پەڕگە:NiniveNabiYunisOutside.jpg|وێنۆک|باس لەوە دەکرێت کە میر عیززەددین چەند مزگەوت و مەدرەسەیەک (فێرگەیەک)یشی لە شاری [[کەرکووک]] دروست کردبێت، بە ھەمان شێوە لە [[ھەولێر|ھەولێریش]]، بەڵام دیار نییە کامە مەدرەسە و مزگەوتانەن بە تەواوەتی. ھەروەھا باس لەوە دەکرێت کە قوببەی [[مزگەوتی نەبی یوونس|مزگەوتی نەبی یوونسیشی]] نوێ کردبێتەوە.]]
میر عیززەددین شێر کوڕی [[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|میر سەیدی]] بوو، کە لە شەقڵاوەوە حوکمڕانیی دەکرد. میر عیززەددین شێر شاری [[ھەولێری]] کرد بە ناوەندی میرنشین و بۆ ماوەیەک لەوێوە حوکمڕانیی سۆرانی کرد.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt; میر عیززەددین دوو برای ھەبوو، بە ناوەکانی سەیفەددین و سولەیمان، سەیفەددین ھەر زوو بە گەنجی کۆچی دواییی کرد.

کاتێک سوڵتان [[سولەیمان قانوونی|سولەیمانی قانوونی]] دەگەڕایەوە لە [[گرتنی بەغدا (١٥٣٤)|گرتنی بەغدا (لە ١٥٣٤)]]. کاتێک کە سوڵتان سولەیمانی قانوونی دەگەڕایەوە، فەرمانی کوشتنی میر عیززەددین شێری دەرکرد و میر عیززەددین لەسێدارەدرا. دەگوترێ کە بەھۆی تۆمەت ھەڵبەستنێک بووە بۆ میر عیززەددین،&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt; لە کاتێکدا ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە میر عیززەددین میری ناوچەیەکی بەرفراوان بووە و وەکوو دڵسۆزی دەوڵەتی عوسمانی کاری کردووە، بەڵام ژێربەژێر دەستی لەگەڵ [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]] ھەبووە، ھەربۆیە فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو لەلایەن سوڵتان سولەیمانی قانوونی.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=Peywend |دوایین=Guli |یەکەم=Nizar |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Mîrnişînên Dasin ȗ Şêxan li Serdemê Osmanîyan (1515- 1750) Vêkolîneke Dokûmenkarî- The Emirate of Dasin and Sheikhan in the Ottoman Era 1515-1755 A Documentary Study |ناونیشان=https://www.academia.edu/127632052/M%C3%AErni%C5%9F%C3%AEn%C3%AAn_Dasin_%C8%97_%C5%9E%C3%AAxan_li_Serdem%C3%AA_Osman%C3%AEyan_1515_1750_V%C3%AAkol%C3%AEneke_Dok%C3%BBmenkar%C3%AE_The_Emirate_of_Dasin_and_Sheikhan_in_the_Ottoman_Era_1515_1755_A_Documentary_Study}}&lt;/ref&gt; سوڵتان سولەیمانیش ھەولێر و دەوروبەری دا بە [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگی داسنیی]] میری [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیی]] [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] و بۆ ساڵی ١٥٣٥، حوسێن بەگ لە ھەولێر حوکمی دەکرد. بەڵام پاش ماوەیەک لە کوشتنی میر عیززەددین، براکەی، میر سولەیمانیش کۆچی دواییی کرد، ھەر لەبەر ئەمەش، فەرماندرا کە تەواوی ناوچەی سۆران بە سەنجەقی ھەولێرەوە گرێبدرێ و میرنشینی سۆرانیش لە دەست میراتگرە ھێڵییەکەی دەرچوو و ھەڵوەشایەوە و تەواوی ناوچەی سۆران خرایە سەر [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=٣٤٠–٣٤١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;{{Sfn|Lescot|1938}}{{Sfn|Gülcü|2016}}

=== میر سەیفەددین و دامەزراندنەوەی سۆران ===
{{سەرەکی|میر سەیفەددینی سۆران|شەڕی ھەولێر (١٥٣٤)}}
ئیدی میر عیززەددین کوژرا و ھەولێر و ناوچەکانی سۆران بە میرنشینی داسنیی ئێزدی گرێدرا. دوای ماوەیەک، ئەندامێکی بنەماڵەی سۆران بە ناوی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]] دەرکەوت و ئەو بووە ھۆی دامەزراندنەوەی میرنشینی سۆران، کە دەکات بە کوڕی ئامۆزای میر عیززەددین شێر، چەند جارێک ھێرشی کردە سەر حوسێن بەگی داسنی، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا. میر سەیفەددینیش پەنای بۆ بێگە بەگی میری [[ئەردەڵان]] برد، بەڵام یارمەتیی نەدا. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگ داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil |ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=ÊzîdîPress |زمان=de}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Balcony of one of the houses around Erbil Citadel.jpg|وێنۆک|[[قەڵای ھەولێر]]]]
میر سەیفەدین ئەمەی قۆستەوە و توانیی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێک بکات و [[شەڕی ھەولێر (١٥٣٤)|ھێرشی کردە]] سەر [[ھەولێر]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; لە کۆتاییدا میر سەیفەددین ھێزێکی لە سۆران کۆکردەوە و سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر، لە کاتێکدا [[حوسێن بەگی داسنی]] ئامادە نەبوو. دەستی بەسەر شارەکەدا گرت و حوسێن بەگی ناچار کرد بە ڕێپێوان بگەڕێتەوە دژی. لە شەڕی دواتردا میر سەیفەددین ھێزەکانی داسنیی تێکشکاند. ئەو گێڕانەوەیەی ڕۆجەر لێسکۆت کە تاوەکوو ئێستا پارێزراوە باس لەوە دەکات کە بە نزیکەیی ٥٠٠ پیاوی داسنیی ئێزدی کوژران و میر سەیفەددین غەنیمەتێکی بەرچاوی دووژمنیشی برد لە کەلوپەل و کاڵا و چەکەکانی دووژمن.{{Sfn|Lescot|1938}}

ئەردنچ گووڵجوو پوختەیەکی ھاوشێوە بە زمانی تورکی باسدەکات و باس لەوە دەکات کە میر سەیفەددین ھەولێری گرتووە و حوسێن بەگی داسنی شکستی ھێناوە و نزیکەی ٥٠٠ ئێزیدیی پێشەنگ کوژران. گووڵجوو ھەروەھا باس لەوە دەکات کە حوسێن بەگ دواتر چەند ھەوڵێکی دا بۆ وەرگرتنەوەی ھەولێر، بەڵام شکستی ھێنا و ھەولێر و زەوییەکانی سۆران لە دەستی میر سەیفەددین مانەوە.{{Sfn|Gülcü|2016}}

=== میر خانزاد ===
{{سەرەکی|خانزادی سۆران}}
[[پەڕگە:Xanzadî soran.jpg|وێنۆک|پۆرترەیتێکی خانزادی سۆران]]
میرێکی ئافرەتی سۆران بوو و یەکێکە لە ھەرە میرە بەناوبانگەکانی سۆران. ھەندێک جار وەک سیمبولی [[ژنانی کورد|ئافرەتی کورد]] دەناسرێت. خانزاد خوشکی [[میر سولەیمان بەگی سۆران|میر سولەیمان بەگی]] کوڕی [[شا قوولی بەگی سۆران|قوولی بەگ]] بوو، کە حوکمڕانیی میرنشینی سۆرانی دەکرد لە دەوروبەری ساڵی ١٦٢٠، دوای ئەوەی براکەی لەلایەن فەرماندەیەکی سەربازی بە ناوی «[[لەشکری]]» کوژرا، خانزاد ھاتە سەر حوکم. ھەندێک سەرچاوە بوونە فەرمانڕەوای میر خانزاد دەگەڕێننەوە بۆ ساڵی ١٥٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/en/en_direje.aspx?jimare=15692|وێبگە=PUK Media|سەردێڕ=Kurdish women}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pukmedia.com/en/en_direje.aspx?jimare=15692|date=ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لەشکری ھەڵاتە [[چیای شنگال|چیاکانی شەنگال]]، لەوێش میر خانزاد بۆ تۆڵەسەندنەوە لە نامەیەکدا پێشنیاری ھاوسەرگیریی بۆ کردووە و لە نامەکەدا پێی دەڵێ «میرنشین و سوپا بێ تۆ شپرزەن، میرایەتیی سۆران وەمن ناکرێ، خۆت شیاوی میرایەتیت... بۆیە داوات لێدەکەم بە زووترین کات بگەڕێیتەوە [[ھەریر]] و منیش ئامادەم ھاوسەرگیریت لەگەڵ بکەم»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئایا خانزادی سۆران مێردی کردووە؟! |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240425195020567561 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=Kurdipedia.org |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خانزاد و لەشکری |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240723180322583167 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=Kurdipedia.org |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia-}}&lt;/ref&gt;. وە کاتێکیش لەشکری گەڕایەوە ھەریر و چاوی بە خانزاد کەوت، خانزاد لەشکری و ھەموو سوپاکەی سەربڕی.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=Women of Non-State Kurds: From Khanzad Sultan to Rojava Female Fighters |ناونیشان=https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328214954/https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=The Kurdistan Tribune |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

میر خانزاد پایتەختی لە [[قەڵای دووین|قەڵای دووینەوە]] گواستەوە بۆ [[ھەریر]]، ڕێگاوبان و قەڵای دروستکرد و ھێرشیشی کردە سەر زۆرێک لە شارۆچکەکانی دەوروبەری بە سەرۆکایەتیی سوپایەکی زەبەلاحی ٤٠ بۆ ٥٠ ھەزار سەرباز کە ١٢ ھەزار پیادە و ١٠ ھەزار تیرھەڵگری سوارەیان تێدابوو بۆ پاراستنی میرنشینی سۆران لە دووژمنەکانی.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=IIUM Journal of Religion and Civilisational Studies |issue=2 |دوایین=Ahmed |یەکەم=Bzhar |دوایین٢=Wahed |یەکەم٢=Abdulwahed Jalal Nori |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=The Life and Political Role of Kurdish Women in the Ottoman Empire |ناونیشان=https://journals.iium.edu.my/irkh/index.php/ijrcs/article/view/154 |زمان=en |بەرگ=٣ |پەڕەکان=١٣٩–١٥٣}}&lt;/ref&gt; لە سەردەمی حوکمڕانیدا حوکمڕانیی بەسەر دوو ناوچەی کوردیدا کردووە بە ناوەکانی [[ھەریر]] و [[سۆران (شار)|سۆران]]، کە [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری]] ئێستای پێکدەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=Middle East Journal |issue=1 |issn=0026-3141 |دوایین=Bengio |یەکەم=Ofra |ڕێکەوت=٢٠١٦ |سەردێڕ=Game Changers: Kurdish Women in Peace and War |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/43698618 |بەرگ=٧٠ |پەڕەکان=٣٠–٤٦}}&lt;/ref&gt;

خانزاد بۆ ماوەی حەوت ساڵ حوکمڕانیی کرد و قەڵاکەیشی کە [[قەڵای خانزاد|قەڵای]] [[قەڵای خانزاد|خانزاد]] بوو، تا ئێستاش ماوە و دەکەوێتە سەر لووتکەی گردێک کە ٢٢ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر|ھەولێرەوە]] دوورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Mujeres |ناونیشان=https://amistadkurdistan.org/ayuda-kurdistan/mujeres/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215044/https://amistadkurdistan.org/ayuda-kurdistan/mujeres/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=Asociación Amistad con Kurdistán |زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=IN PHOTOS: Five things every foreigner learns when visiting Kurdistan |ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/culture/124dbbc4-dc30-4975-b901-68246f3c0080 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en |دوایین=Kurdistan24}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Banaman_Castle.jpg|وێنۆک|قەڵای بانەمان یان [[قەڵای خانزاد]]، کە بە ناوی خانزادی سۆرانەوە ناونراوە، یەکێکە لە پاشماوەکانی سەردەمی میر خانزاد کە تاوەکوو ئێستا ماوە و ٢٢کم لە شاری [[ھەولێر|ھەولێرەوە]] دوورە]]
ناوی خانزاد، شاژنی جەنگاوەری ئەفسانەییی کورد، بە زیندوویی ماوەتەوە و لە ڕێگەی گۆرانی و شیعری جۆراوجۆری کوردییەوە یاد دەکرێتەوە.&lt;ref name=&quot;:122&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=IIUM Journal of Religion and Civilisational Studies |issue=2 |دوایین=Ahmed |یەکەم=Bzhar |دوایین٢=Wahed |یەکەم٢=Abdulwahed Jalal Nori |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=The Life and Political Role of Kurdish Women in the Ottoman Empire |ناونیشان=https://journals.iium.edu.my/irkh/index.php/ijrcs/article/view/154 |زمان=en |بەرگ=٣ |پەڕەکان=١٣٩–١٥٣}}&lt;/ref&gt;

== لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز ==
{{سەرەکی|میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد|شۆڕشی میر محەممەد|شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)}}
[[پەڕگە:Mir Muhammad.jpg|وێنۆک|پۆرترەیتێکی میر محەممەد پاشای ڕەواندز لە بەڵگەنامەیەکی [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕیدا]]]]
میری پێش کۆتاییی میرنشینەکە، [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو، کە لە ساڵی ١٨١٣ تا ١٨٣٦ فەرمانڕەواییی کردووە. باوکی میر محەممەد، [[مستەفا بەگ]]، میرنشینەکەی ڕادەستی ئەو کرد. لە چەند ساڵی یەکەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، چاکسازییەکی گەورەی لە میرنشینەکە کرد، بە تایبەتی لە ڕووی سەربازییەوە. دەسەڵاتی خۆی چەسپاند و دەستی کرد بە یەکخستنەوەی خاکەکانی میرنشینەکانی دراوسێی. یەکێک لەوانەش [[میرنشینی بابان]] بوو، [[ھەریر]]، [[کۆیە]]، [[پردێ]]، [[ھەولێر]]، [[ئاکرێ]]، [[ڕانیە|ڕانیەی]] [[شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)|گرت]]. کەمێک زیاتر لە [[زێی بچووک]] پەڕییەوە و کردی بە سنوور.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], footnote 116, p. 71: &quot;It is the Behdinan Region. It is in the north of the Soran region and south of the Hakkari region.&quot;&lt;/ref&gt;

کاتێک ناوچەکە تووشی بۆشاییی دەسەڵات بوو بە ھۆی لاوازبوونی [[میرنشینی بابان]]، [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٢٨–١٨٢٩)]]، و [[شەڕی میسر و عوسمانی (١٨٣١–١٨٣٣)]]. لە نێوان ١٨٣١ بۆ ١٨٣٤ توانیی چەندین شارۆچکە و شاری میرنشینە کوردییەکانی دیکە بگرێت و یەکیانبخاتەوە بۆ دژی عوسمانییەکان. لە ١٨٣١دا [[میرنشینی بادینان|میرنشینی بادینانی]] [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|تێکەڵ بە سۆران کرد]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Ates |یەکەم=Sabri |سەردێڕ=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |ڕێکەوت=٢٠٢١|ئیش=The Cambridge History of the Kurds |پەڕەکان=٧٦|editor-last=Gunes |editor-first=Cengiz |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|editor2-last=Bozarslan |editor2-first=Hamit |editor3-last=Yadirgi |editor3-first=Veli}}&lt;/ref&gt; میر محەممەد زیاتر دەسەڵاتی خۆی بۆ [[مێردین|ماردین]]، [[جزیر]] و [[نسێبین]] فراوانتر کرد، و فەرمانڕەوای [[بۆتان]]، میر سەیفەددینی ناچارکرد کە دان بە دەسەڵاتی ئەو بنێت، کە بووە ھۆی نیگەرانییەکی ڕژد لە پایتەختی عوسمانی [[ئەستەمبوڵ|قوستەنتەنیە]]. دواتر میر محەممەد زۆر [[ئێزیدییەکان|ئێزیدییەکانی]] چەوساندەوە بە ھۆی ھۆکاری ئاینی و لایەنگیرییان بۆ عوسمانییەکان لە ناوچە تازە داگیرکراوەکاندا.
[[پەڕگە:Prince muhammad prince of soran.jpg|وێنۆک|پەیکەرێکی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە [[ڕەواندز]]]]
لە سەردەمی میر محەممەددا، میرنشینی سۆران سوپایەکی بەھێزی پەرەپێدا. پێکھاتبوو لە نێوان ٣٠،٠٠٠ بۆ ٥٠،٠٠٠ (سی ھەزار بۆ پەنجا ھەزار) چەکداری ھۆزەکان کە مووچەی ڕێکیان پێدەدرا،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و شێوەی سوپایەکی نیشتمانیی ھەبوو. کۆر خۆی ھەموو ئێوارەیەک لەگەڵ ١٠٠ بۆ ٢٠٠ سەربازی ھۆزە جیاوازەکان نانی دەخوارد. کۆمەڵێک ھۆزی جیاواز چوونە ناو سوپاکەیەوە وەک ڕەوەندۆک، سیدەک، شێروانی، ڕووسووری، مەلیباس، [[ھۆزی مزووری|مزووری]]، شێخەب، نووریک، خەیلانی، [[خۆشناو]]، ھەنارەیی، [[ھەرکی]]، شێخ مەحموودی، کاسان، دێرە جیکی، بامامی، سێکوو، شیکووڵی، مەندیک، بایمار، [[باڵەک]]، و پیراجی. تەنانەت لە ناوچەکانی ھەولێر، ھۆزە [[عەرەب|عەرەبەکانیشی]] ملکەچکرد بۆ ئەوەی شەڕ بۆ سۆران بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |پەڕە=١٦١-١٦٢ |دوایین=محەممەد حەمە باقی}}&lt;/ref&gt;

میر محەممەد لە ساڵی ١٨٣٤دا [[ھەڵمەتی سۆران دژی ئاشوورییەکان|ھەڵمەتی]] لە دژی [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانیش]] ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://archive.org/details/HirmisAboonaAssyriansKurdsAndOttomansIntercommunalRelationsOnThePeripheryOfTheOttomanEmpire/page/n97/mode/2up|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٣٣٦-٤٧١-٠|پەڕەکان=١٧٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ترسی ھاوکاریی زیاتری نێوان میرنشینی سۆران و [[محەممەد عەلی پاشا]]، عوسمانییەکان لە ساڵی ١٨٣٤دا سوپایەکیان بۆ سۆران نارد. میر محەممەد توانیی ھێزەکان بشکێنێت و بەرەو [[قاجاڕەکان|ئێرانیش]] پێشڕەوی بکات.

دوای ئەوەی بەھۆی بارودۆخەکەوە ناچارکرا خۆی بەدەستەوە بدات، میر کۆر بۆ گفتوگۆ گەشتی کرد بۆ ئەستەمبوڵ، لەوێ دەسەڵاتی ناوچەی میرنشینی سۆرانی پێدرا. بەڵام لە ڕێگەی گەڕانەوەیدا بۆ ماڵەوە لە ناوچەی دەریای ڕەش بێسەروشوێن بوو و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پشتگیریی لە [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای کرد وەک میری میرنشینەکە.{{sfnp|Eppel|2016|p=56}}{{sfnp|Eppel|2018|p=43}}

== سوپا ==
[[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 08.jpg|وێنۆک|301x301پیکسڵ]]
بە درێژاییی مێژوو، سوپا و ھێزی میرنشینی سۆران گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتووە و بەرزی و نزمیی بە خۆیەوە بینیوە. بۆ نموونە لە سەردەمی [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]] سوپای سۆران زۆر بەھێز وەسفکراوە. [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی [[گەلانی تورک|تورک]] کە لە نێوان ساڵانی ١٦١١ بۆ ١٦٨٤ ژیاوە، لە یاداشتنامەکەیدا باسی میر خانزاد و سەردەمەکەی و سوپاکەی دەکات و دەڵێت:&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=Women of Non-State Kurds: From Khanzad Sultan to Rojava Female Fighters |ناونیشان=https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328214954/https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=The Kurdistan Tribune |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;''لە سەردەمی [[مورادی چوارەم|سوڵتان مورادی چوارەم]] [١٦٢٣-١٦٤٠] ناوچەکانی [[ھەریر]] و [[سۆران (شار)|سۆران]] لەلایەن خانمێکی ڕێزدارەوە بە ناوی خانزادە سوڵتان بەڕێوەدەبرا. فەرماندەییی سوپایەکی دەکرد کە پێکھاتبوو لە دوانزدە ھەزار سەربازی پیادە بە چەکی قووڕسەوە و دە ھەزار تیرھەڵگری سوارەوە. خانزادە سوڵتان لە بەرەکانی شەڕدا، دەموچاوی بە پەردەیەک شاردبووەوە و جەستەی بە پۆشاکێکی ڕەش داپۆشرابوو، لە [پاڵەوانی ئەفسانەییی ئێرانی] [[سامی کوڕی نەریمان|سامی]] کوڕی نەریمان دەچوو، کاتێک سواری ئەسپەکەی خۆی دەبوو و بە بوێرانەوە شمشێربازیی ئەنجامدەدا. بە سەرۆکایەتیی سوپایەکی چل بۆ پەنجا ھەزار سەربازی، چەند جارێک ھەڵمەتی بۆ ناو [[ئێران]] ئەنجامداوە و [[ھەمەدان]] و [[شارستانی دەرگەزین|دەرگەزین]] و جەمجەنەب و شارە بەرچاوەکانی دیکەی تاڵان کرد و بە سەرکەوتوویی و بە غەنیمەتەوە گەڕایەوە بۆ سۆران.''&lt;/blockquote&gt;
[[پەڕگە:مدفع الأسطة رجب.jpg|وێنۆک|یەکێک لە تۆپەکانی سەردەمی میر محەممەد، کە تاوەکوو ئێستا ماوە]]
بەھێزترین سەردەمی میرنشینی سۆران لە ڕووی سەربازییەوە، سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو. میر محەممەد توانیی سوپایەکی زۆر بەھێز پێکبھێنێت و کارخانەی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروستکرد و میرنشینی سۆران خۆی چەک و تۆپی دروستدەکرد. بە نزیکەیی میرنشینی سۆران لە سەردەمی ئەو زیاتر لە ٢٠٠&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن حوزنی موکریانی|سەردێڕ=میرانی سۆران|ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}&lt;/ref&gt; بۆ ٣٠٠ تۆپی قوڕسی دروستکرد، کە ھەندێکیان ئێستاش ماون کە بە [[تۆپەکانی وەستا ڕەجەب]] ناسراون. میر محەممەد سوپایەکی ٣٠،٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moreau|یەکەم=Odile|ناونیشان=https://books.google.fr/books?newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;id=5R1pAAAAMAAJ&amp;dq=rawanduz+1826&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=30.000+Rawanduz|سەردێڕ=L'Empire ottoman à l'âge des réformes: les hommes et les idées du nouvel ordre militaire, 1826-1914|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Institut français d'études anatoliennes|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٠٦٨-١٩٥٣-٧|پەڕەکان=١١٧|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; بۆ ٥٠،٠٠٠&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سەربازی پێکھێنا بە چەکی قوڕسەوە. سوپاکەی میر محەممەد بە سوپایەکی ڕێک و یەکگرتوو وەسفکراوە کە بە سوپایەکی نیشتمانی چووە و [[جلی کوردی]] جلی [[یەکپۆشی]] (یوونیفۆرم)ی سوپاکەی بووە.{{sfnp|Millingen|1870|p=184}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Mir Muhammed after his take over of Erbil.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|350x350پیکسڵ|تابلۆیەکی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و سوپاکەی لە کاتی گرتنەوەی [[ھەولێر]] و قەڵاکەی]]

== کولتوور ==

=== زمان ===
لە میرنشینی سۆراندا [[زمانی کوردی]] قسەی پێکراوە و زمانی سەرەکیی ناوچەکە بووە. ھەندێک سەرچاوەش باس لەوە دەکەن کە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] زمانێکی فەرمی بووە و لە حکوومەتدا کاری پێکراوە.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Nebez|first=Jamal|date=1970|title=Der kurdische Fürst Mir Muhammad-i Rawandizi genannt Mir-i Kora im Spiegel der Morgenländischen und Abendländischen Zeugnisse: Ein Beitrag zur kurdischen Geschichte|degree=PhD|publisher=University of Hamburg|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;

=== دین ===
لە میرنشینی سۆراندا، دینی [[ئیسلام]] و لقی [[سوننە]] دینی باڵادەستی ناوچەکە و دینی سەرەکیی دەوڵەت بووە. بەڵام لە ھەمان کاتدا دینەکانی دیکەی وەک [[مەسیحییەت]] و [[جوویەتی]] و [[ئێزیدی (دین)|ئێزدیش]] پەیڕەوییان لێکراوە لە ناوچەکانی میرنشینی سۆراندا لە سەردەمە جیاوازەکاندا. خەڵکی ناوچەکە و میرەکانی سۆرانیش پەیڕەوییان لە ئیسلامی سوننە کردووە. تەنانەت دەسەڵاتی یاسادانەریش [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]] و [[قورئان]] بووە.

=== جلوبەرگ ===
[[جلی کوردی]] جلی فەرمیی دەوڵەت بووە لە میرنشینی سۆران. لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەددا]] جلی کوردی جلی [[یەکپۆشی]] (یوونیفۆرم)ی سوپا بووە و کاربەدەستانیش جلی کوردی جلی فەرمییان بووە. [[میر (نازناو)|میر]] کە باڵاترین دەسەڵاتی میرنشین بووە جلی کوردی جلی فەرمیی بووە. لە سەردەمی میر محەممەددا ھەر پلەیەکی حکوومی و سەربازی بە جلوبەرگی کوردیی ڕەنگ جیاواز دیاریکرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=ئەدەب|یەکەم١=کولتوور|سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز|ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181|ئیش=Rudaw|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھونەر ===

==== مۆسیقا ====
[[پەڕگە:Kurdish musicians 1890.jpg|وێنۆک|چەند دەفژەنێکی کورد، ١٨٩٠]]
بە پێی سەرچاوە مێژوویییەکان، لە میرنشینی سۆراندا گرنگی بە زۆر جۆری [[مۆسیقا]] و [[ئامێری مۆسیقا]] دراوە. لەوانە [[دەف]]، [[دیوان|سازی کوردی]]، [[نەی|شمشاڵ]]، [[کەڕەنا|شەیپووڕ]]، [[دووزەلە|تووزەلە]]. بە درێژاییی تەمەنی ئەم میرنشینە مۆسیقا و گۆرانی لە بۆنە بەتایبەتی ئاینی، وە نەتەوەیییەکان بەکارھاتووە.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بزاڤی ھونەری لە بازنەی میرنشینی سۆراندا |ناونیشان=https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/14405/%d8%a8%d8%b2%d8%a7%da%a4%db%8c-%d9%87%d9%88%d9%86%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%84%db%95-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d9%86%db%95%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-2/14405/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=دەزگای زاری كرمانجی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازی کوردی لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://baskurd.basnews.com/b/3979 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=باس‌کورد}}&lt;/ref&gt;

===== دەف =====
[[دەف]] ئامێرێکی بەربڵاو بووە لە سەردەمی میرنشینی سۆران. دەف یەکێکە لەو ئامێرە مۆسیقییانەی کە لە بۆنە دینییەکان بەکاردێت، لە میرنشینی سۆرانیش دەف زیاتر بۆ بۆنە دینی و ئاینییەکان بەکارھاتووە لە شوێنە ئاینی و حوجرە و خانەقاکان. وە بەکاردەھات بۆ بۆنە ئاینییەکان و کۆڕە زکرییەکان و زۆر دەفژەنی بەناوبانگیش دروستبوون لەو سەردەم.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

===== شەیپووڕ =====
[[کەڕەنا]] یان شەیپووڕ، ئامێرێکی تری مۆسیقییە. لە سەردەمی میرنشینی سۆراندا بە تایبەتی لەلایەن بنەماڵەی میرەکانی سۆران بەکارھاتووە. لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بەکارھاتووە، کە ئەم ئامێرە لە دەربار و کۆشکی میر ژەنراوە لەو کاتەی کە میر ڕێی کردووە یان ھاتووەتە دەرەوە لە کۆشکەکەیدا لەلایەن سەربازەکانەوە.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

===== سازی کوردی (دیوان) =====
لە کۆنەوە لە نێو کورددا [[دەف]] و [[دیوان]] (یان ساز) دەژەنرێن. لە سەردەمی میرنشینی سۆرانیشدا، ساز ژەنراوە و لە سەردەمی فەرمانڕەواییی سۆراندا گرنگی و ناوبانگی زۆریشی ھەبووە، بەتایبەتی لە دانیشتن و کۆبوونەوەکان. [[ئەولیا چەلەبی]] گەڕیدەی تورکی سەدەی حەڤدەھەم، کە لە نێوان ساڵانی ١٦١١ بۆ ١٦٨٤ ژیاوە، باسی لە زۆر ئامێری مۆسیقا و ئاوازی کوردی کردووە لە [[کوردستان]]، یەکێک لەوانەش سازی کوردی بووە کە لە نێو میرنشینی سۆراندا ناوبانگی ھەبووە، تەنانەت باسی لەوە کردووە کە ئەم ئامێری مۆسیقییە لە سۆرانەوە دەنێردرانە ناوچەکانی دیکەی عوسمانی وەک [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]].&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

==== تەلارسازی ====
لە سەردەمی میرنشینی سۆران گرنگییەکی زۆر بە تەلارسازی دراوە بە تایبەتی لە سەردەمی [[خانزادی سۆران]] و [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە [[قەڵا]] و قوللە و قۆنگرە و شوورا و [[پرد]]. چەندین وەستا و شارەزای ئەو بوارەش لە سەردەمی میرنشینی سۆران بەدیارکەوتوون، لەوانە ئیبراھیم ماویلی.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

===== قەڵاکان =====

====== قەڵای بانەمان ======
{{سەرەکی|قەڵای خانزاد}}
[[پەڕگە:Khanzad Castle.jpg|وێنۆک|قەڵای خانزاد، یان بانەمان]]
قەڵای خانزاد یان قەڵای بانەمان قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستە کە لەلایەن [[خانزادی سۆران|میر خانزادی]] ژنەفەرمانڕەوای میرنشینی سۆران دروستکراوە. دەگوترێ فەرمانی دروستکردنەکەی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی و بەرگریکردن لە پایتەختەکەی دەرکردووە. قەڵاکەش بە ناوی ئەوەوە نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قەڵای بانەمان |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/161790 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

ئامانج عادل، مێژوونووسێکی ناوچەکە، بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوارە مێژوویییەکانی ناوچەکەی دەزانێت. عادل ھەروەھا دەڵێت: «میر خانزاد چەندین قەڵای دیکەی لە سەرانسەری [[کوردستان]] دروستکردووە بەڵام وێران بوون، بەڵام قەڵای خانزاد ھێشتا لە دۆخێکی زۆر باش دایە».&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/en/story/386476&lt;/ref&gt;

====== قشڵەی کۆیە ======
{{سەرەکی|قشڵەی کۆیە}}
قشڵەی کۆیە یان قەڵای کۆیە، یەکێکە لە گرنگترین قەڵا یان پاشماوەکانی میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد و دەکەوێتە شاری کۆیە. ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی کۆیە.. لە سەربازگەوە بۆ مۆزەخانە و کافتریا|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027181050/https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داوا دەکرێت قشڵەی کۆیە بکرێتە ناوەندێکی گەشتیاری|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/84426-داوا-دەکرێت-قشڵەی-کۆیە-بکرێتە-ناوەندێکی-گەشتیاری|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}&lt;/ref&gt;

گۆڕی [[دڵدار|دڵداری]] شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڕی دڵداری شاعیر نۆژەن دەکرێتەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=8845&amp;Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wishe.net}}&lt;/ref&gt; دواتریش لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشله‌ی کۆیه|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023141059/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

====== قەڵای سارتکە ======
{{سەرەکی|قەڵای سارتکە}}
قەڵای سارتکە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی [[کوردستان]] و دەکەوێتە [[قەزای دووکان]] سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، قەڵاکە لەلایەن [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دروستکراوە و ئێستا بەشێک لە ژوورەکان و دیوار و قوللەکانی قەڵاکە وەک شوێنەوار ماونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012041822122564570&amp;lng=20|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250122212714/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012041822122564570&amp;lng=20|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

====== قەڵای قەمچووغە ======
ئەویش یەکێکی ترە لە پاشماوەکانی سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز، دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی لە [[قەمچووغە]] لە [[قەزای دووکان]]، کە بە مەبەستی پاراستن و ئاسایش و حوکمڕانیی ناوچەکە بووە، لە لایەکی دیکەشەوە بۆ کۆکردنەوەی باج و بەڕێوەبردنی کاروبارەکان و جێگای حەوانەوەی سەربازەکانی سۆران بووە. کە ھەمیشە سەربازی سۆرانی لێبووە. لە ناوچەیەکی ھەستیاری نێوان [[میرنشینی بابان]] و سۆران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.kurdipedia.org}}&lt;/ref&gt;

===== پردەکان =====

====== پردی نێوان باڵەکیان و ڕەواندز ======
لە سەرەتای سەدەی حەڤدەھەمدا، [[عەلی بەگ کوڕی سولەیمان بەگ|عەلی بەگی کوڕی سولەیمان بەگ]]، کوڕی سولەیمان بەگ و برازای [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]. پردێکی لەسەر زێی گەورە لە نێوان باڵەکیان و ڕەواندز دروستکرد و ھەروەھا ڕێگای [[تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ|گەلی عەلی بەگی]] چاککردووەتەوە و بە ناوی ئەوەوە نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=F.T.G |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=بەشی سی و سێیەمی مێژوو؛ میرنشینی : سۆران |ناونیشان=https://kurdzanist.net/%d8%a8%db%95%d8%b4%db%8c-%d8%b3%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8e%db%8c%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8e%da%98%d9%88%d9%88%d8%9b-%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

====== پردی بەرسیرین ======
{{سەرەکی|پردی بەرسیرین}}
[[پەڕگە:2_جسر_برسيرين.jpg|وێنۆک| پردی بەرسیرین]]
پردی بەرسیرین دەکەوێتە گوندی بەرسيرين لە [[پارێزگای ھەولێر]]، کە ١٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[قەزای سۆران]] دوورە.&lt;ref&gt;[https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=106620&amp;babet=1&amp;relat=1024 بەوێنە؛ پردی بەرسیرین، یەکێک لە شوێنەوارە مێژویییەکانی ھەرێمی کوردستان]، [[ماڵپەڕی_خەندان]]، بڵاوکراوەتەوە لە 10:31 - 12/08/2020.&lt;/ref&gt; ئەم پردە تا ئەمڕۆش بەکاردێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەواییی [[میر محەممەد]] کە لەلايەن وەستا ئيبراھيم ماويلى دروستکراوە.&lt;ref&gt;[https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_iCKjjOqm2WObF9mX_FNIm02cxDrsXDy5rn9lJJBEiPc-1631008307-0-gqNtZGzNA1CjcnBszQi9 پردی بەرسیرین، نیشانەی بەھێزی و حکوومەتداریی میرنشینی سۆرانە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907095427/https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_iCKjjOqm2WObF9mX_FNIm02cxDrsXDy5rn9lJJBEiPc-1631008307-0-gqNtZGzNA1CjcnBszQi9|date=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}، ماڵپەڕی ڕۆژنیوز، بڵاوکراوەتەوە لە ٢٦ی شووباتی ٢٠١٧.&lt;/ref&gt; بەرزیی پردەکە چوار مەترە و بە ئەندازەی ٢٫٥ مەتر پانە. ئەم پردە لە بەرد و پلاستەر دروستکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پردی بەرسیرین {{!}} کوردستان- وێبسایتی فەرمیی دەستەی گشتیی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/history-and-heritage/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907095437/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/history-and-heritage/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==== نەخشاندنی کانزا ====
{{ھەروەھا ببینە|تۆپەکانی وەستا ڕەجەب}}
[[پەڕگە:مدفع الأسطة رجب في مدينة رواندز.jpg|وێنۆک|نووسراوەی نەخشێنراوی کانزاییی سەر یەکێک لە تۆپەکان کە لە سەریدا نووسراوە: «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، محمد بیکٴ». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.]]
میرنشینی سۆران بوو بە یەکێک لە پێشکەوتووترین ناوچە لەسەر ئاستی حکوومەت و ناوچەکانی دەوروبەری لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز کە کارگەی تواندنەوەی کانزا و مسی  دامەزراند لە ١٨١٤ یان ١٨١٥ بۆ داڕشتنی کەرەستە کانزایییەکانی وەکوو داڕشتنی لوولە تۆپ و کەرەستە جەنگی و سەربازییەکان و لێدانی سککەی تایبەتیی میرنشین، بە تایبەتی کەرەستە جەنگی و تۆپەکان. کە سەرپەرشتیاری کارگەکە [[وەستا ڕەجەب]] بوو. میر محەممەد وەستا ڕەجەبی وەک سەرۆک و خان کلدیی وەک یاریدەدەری وەستا ڕەجەب دەستنیشانکرد. میر ھەندێک شارەزای دروستکردنی چەک لەوانە وەستا ڕەجەبی لە [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]] ڕەوانەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد بۆ بەرەوپێشبردن و بەرھەمھێنانی چەکی شەڕکردن.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا22&quot;&gt;الامیر الکردی - میر محمد الرواندزی الملقب ب(میری کۆرە) جمال نبز ترجمة: فخری شمس الدین سیلاحشور ،ص 76&lt;/ref&gt;

[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بیری دەکردەوە لە دروستکردنی سوپایەکی بەھێز و مۆدێرن و بەتوانا کە توانای بەرپەرچدانەوەی ھێرشە دەرەکییەکانیان ھەبێت.کاتێک [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ناوچەی [[برادۆست|برادۆستەوە]] بەسەرکەوتوویی گەڕایەوە دوای سەرکەوتنی لە یەکێک لە تووندترین شەڕەکاندا، پارە و گەوھەر و دیلەکانی لەگەڵ خۆیدا نەھێنا. بەڵکوو لە جیاتی پارە و گەوھەر، شتێکی بەنرختری ھێنا بۆ میرنشینێک کە دەیویست توانا سەربازییەکانی بەھێزتر بکات؛ میر بڕێکی زۆر کانزای لەگەڵ خۆیدا ھێنا – کە لە ناوچەی [[برادۆست]] دۆزیبوویەوە بۆ [[ڕەواندز]]، بە مەبەستی دروستکردنی تۆپ و چەک. بۆ ئەم مەبەستە ئەرکی دامەزراندنی کارگەیەکی لە [[ڕەواندز]] بە وەستا ڕەجەب سپێردرا. وەستا ڕەجەب سەرکەوتوو بوو لە بەدیھێنانی خواستی میر و دامەزراندنی کارگەیەکی بەرھەمھێنانی تۆپ کە یەکەم کارگە بوو لە جۆری خۆی نەک تەنھا لە مێژووی پیشەسازیی کوردیدا، بەڵکوو لە مێژووی چاڵاکییەکانی کانگا و تواندنەوە و فڕێدانی کانزاکان لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.'''&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;[https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=39540 جودت ھوشیار - صفحة مشرقة من تأریخ الصناعة فی کردستان-حکمة الأمیر وعبقریة الصانع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116172749/https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=39540|date=16 نوفمبر 2020}}&lt;/ref&gt;'''

== ئاڵا ==
میرنشینی سۆران یەکێکە لەو میرنشینانەی کە ئاڵاکەی تاوەکوو ئێستا ماوەتەوە و ئاڵاکە دڵنیاییی لەسەرە کە بە ڕاستی ئاڵای میرنشینی سۆران بووە. کە ئاڵاکە لە دوو ڕەنگ پێکھاتبوو؛ ڕەنگی [[ڕەش]] لە سەرەوە و ڕەنگی [[سپی]] لە خوارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan: Short-lived independent states |ناونیشان=https://www.crwflags.com/fotw/flags/krd_slvd.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.crwflags.com}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Flag of the Emirate of Soran.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئاڵای میرنشینی سۆران]]

== لەناوچوونی میرنشین ==
[[پەڕگە:Rasul Beg.jpg|وێنۆک|[[ڕەسووڵ بەگ]]]]
دوابەدوای کۆچی دواییی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، بۆ ماوەیەکی کورت ئەحمەد بەگ و سولەیمان بەگی برای ھاتنە سەر حوکم، بەڵام حوکمڕانییەکەیان زۆر کورت بوو. دواتر [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای سەرکردایەتیی میرنشینەکەی گرتە ئەستۆ.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin van|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Agha_Shaikh_and_State/PGptAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=rasul+beg+soran&amp;dq=rasul+beg+soran&amp;printsec=frontcover|سەردێڕ=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٦٤٩-٠١٨-٤|پەڕەکان=١١٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt; حوکمڕانیی ناوبراو لە قۆناغێکی ناسەقامگیری ناوچەکەدا بوو، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ھەوڵی تووندکردنەوەی دەسەڵاتیان لە ناوچە کوردییەکان و داگیرکردنی میرنشینە سەربەخۆکانی وەک ''میرنشینی سۆران''&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ceylan|یەکەم=Ebubekir|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Ottoman_Origins_of_Modern_Iraq/ubaKDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=rasul+soran&amp;pg=PA50&amp;printsec=frontcover|سەردێڕ=The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٠٤١-٢|پەڕەکان=٥٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Der kurdische Fürst MĪR MUHAMMAD AL-RAWĀNDIZĪ genannt MĪR-Ī KŌRA von Jemal Nebez - E-Book|ناونیشان=https://www.epubli.com/shop/der-kurdische-fuerst-mir-muhammad-al-rawandizi-genannt-mir-i-kora-9783745077490|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=epubli|زمان=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|ناونیشان=http://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|سەردێڕ=The Kurdish national movement : its origins and development|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧}}&lt;/ref&gt; و [[میرنشینی بادینان]] دەدا.&lt;ref name=&quot;:52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kiyotaki|یەکەم=Keiko|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Ottoman_Land_Reform_in_the_Province_of_B/yzCbDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=rasul+soran+1847&amp;pg=PA53&amp;printsec=frontcover|سەردێڕ=Ottoman Land Reform in the Province of Baghdad|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٨٤٣٤-٧|پەڕەکان=٥٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بە پێی کتێبی مێژووی [[میرانی سۆران (کتێب)|میرانی سۆرانی]] [[حوسێن حوزنی موکریانی]]، بە ھەمان شێوە باس لەوە دەکات کە ڕەسووڵ بەگ لە پاش براکەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] ھاتە سەر حوکم و ٧ ساڵی تر حوکمڕانیی کرد. ھەروەھا باس لەوە دەکات کە دواتر دەوڵەتی عوسمانی بە تووندی داوای باج و پارەیەکی زۆریان لە [[ڕەسووڵ بەگ]] کردووە و دواتر داوایان کردووە کە ھەر ساڵێک دەبێت ٤،٠٠٠ لیرە بدات بە حکوومەتی عوسمانی و ڕەسووڵ بەگ ئەمەی ڕەتکردووەتەوە و ھەر بۆیە عوسمانییەکان لەشکرێکی گەورەیان ناردۆتە سەری و ڕەسووڵ بەگ توانیی چەند جارێک بیانشکێنێت. دواتر باس لەوە دەکات کە عوسمانییەکان دووبارە فشاری ئاینییان بەکارھێنا لەسەر سۆران بە بەکارھێنانی مەلا و پیاوە ئاینییەکان بە ناوی دین و خەلافەتی ئیسلامی بۆ فشارخستنەسەر سۆران و بەم شێوەیەش میرنشینی سۆرانیان ھەڵوەشاندەوە و ناوچەکانی سۆران بەتەواوەتی بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی گرێدران.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

== ھۆشیاریی کوردی و میرات و کاریگەرییەکان ==
[[پەڕگە:Soran.png|وێنۆک|نەخشەی میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز و ھەموو شوێنەکان بە وردەکارییەوە؛{{ھن}}....... : سنووری میرنشینی سۆران پێش فراوانبوونی{{ھن}}____ : سنووری سۆران لە سەردەمی فراوانخوازییەکەی پاش یەکخستنەوەی زۆربەی خاکە کوردییەکان]]

شوێنەواری [[ناسیۆنالیزمی کوردی|ھۆشیاری و نیشتمانپەروەیی کوردی]] لە میرنشینی سۆراندا بەدیارکەوتوون، لەوانەش ئارەزووی یەکخستنی ھەموو [[کوردستان|ناوچە کوردییەکان]] لەژێر یەک دەسەڵاتدا و بەکارھێنانی [[جلوبەرگی کوردی|پۆشاکی کوردی]] وەک [[یەکپۆشی]] بۆ سوپاکەی. لەسەر ئەمە، [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] دەربارەی سەردەمی میر محەممەد بە نووسەر و گەڕیدەی بەڕیتانی [[فرێدریک میلینگن|فرێدریک میلینگنی]] ڕاگەیاندووە و گوتوویەتی:{{sfnp|Millingen|1870|p=184}}&lt;blockquote&gt;«بە بلیمەتییەکی بەرزخوازانەوە، ئەو بیرۆکە گەورەیەی بۆ ڕزگارکردنی وڵاتەکەی لە ژێر دەسەڵاتی سوڵتانەکان و چەسپاندنی دەسەڵات داڕشتبوو. بە کۆکردنەوەی خەسڵەتەکانی ڕزگارکەرێک و یاسادانەرێک، میر محەممەد پاشا سەرکەوتووبوو لە فراوانکردنی دەسەڵاتی بەسەر پارێزگاکانی دراوسێی وەک کەرکووک و مووسڵ، و کۆکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە سەربازی کورد لەژێر یەک ئاڵادا.»&lt;/blockquote&gt;
[[پەڕگە:Kurdish states 1835.png|وێنۆک|نەخشەی میرنشینە کوردییەکان پێش ئەوەی میر محەممەد ھەموویان یەکبخاتەوە، کە سۆرانیش تیایدا دەردەکەوێت]]
جگە لەوەش، غالیبی [[تووێژەر]] نووسیویەتی:{{sfnp|Ghalib|2011|p=111}}&lt;blockquote&gt;«لە ڕێگەی چەندین سەدەی فەرمانڕەواییی عوسمانییەوە، ئەوان [کوردەکان] نەیانتوانی ھەستی ھاوبەشی نێوان کورد و فەرمانڕەوای زاڵ دروست بکەن. کوردەکان خۆشییەکانی زۆریان لە سەردەمی سۆران و میرنشینە کوردییەکانی دیکەدا لە بیر بوو. بۆیە بە پێشوازییەوە لە بەرپرسانی عوسمانییان نەدەڕوانی. یادکردنەوەی ڕابردوو بۆ لەبیرنەچوونەوەی مێژووی خۆت گرنگە.»&lt;/blockquote&gt;
[[پەڕگە:Qani (1898 – 1965).jpg|وێنۆک|[[قانع]]]]
[[قانع|قانعی]] شاعیری کوردیش لە بەرھەمەکەیدا بە ناوی ''دەشتی گەرمیان''، بە شیعرێک وەکوو چیڕۆک باس لە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و میرنشینی سۆران و [[شۆڕشی میر محەممەد]] و کۆتاییھاتنەکەی دەکات بە کورتی بە ناوی «''کورتەی بەسەرھاتی میری ڕەواندوز''» و دەڵێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=قانع |سەردێڕ=دەشتی گەرمیان- بە کورتی بەسەرھاتی میری ڕەواندز |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/9500 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=قانع|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/95274.PDF|سەردێڕ=دیوانی قانع|پەڕەکان=٥٢٩-٥٣٣}}&lt;/ref&gt;{{شیعر|نەستەعلیق}}
{{ب|بۆ گەنجی لادێی کوردی دڵسووتاو|یادگاریی کۆن ئەخەینە پێش چاو}}
{{ب|میری ڕەواندز، میری میران بوو|ڕەشید و نەبەز، شێری شێران بوو}}
{{ب|قارەمانی گەل نەترس و دلێر|وریا و بێ ڕەفێق، شێری بێچووە شێر}}
{{ب|خادەمی گەل بوو، خاوەنی ناو بوو|لە کاتی خۆیان میری تەواو بوو}}{{ب|لە ڕەواندزا لەو شاخ و کێوە|حوکمی پاشایی ئەبرد بەڕێوە}}{{ب|لە دەورەی خۆیا نەیھێشت کوردستان|سەردانەواو بێ بۆ بێگانەکان}}{{ب|بەھێزیی سوپا، وەکوو شێری مەس|کەمێ لە تورکی ھێنایە ژێردەس}}{{ب|لە ڕۆژھەڵاتۆ میللەتی ئێران|لەم میرە گەورە بەدڵ ئەترسان}}{{ب|ڕەواندزی کرد بەو شارە جوانە|کردی بە پایتەخت جێگەی شاھانە}}{{ب|بە دەستووری جوان، زۆر بە گومڕاھی|ڕازاندییەوە تەلاری شاھی}}{{ب|سەرای وەزارەت قشڵەی عەسکەری|خوێندنگای گەورە بێ دەردیسەری}}{{ب|ھەتا ڕۆژی بوو حوکمڕەوا بوو|سەردەسەی مەجلیس وزەرا و شا بوو}}{{ب|بنچینەی پایەی عەدڵی دامەزران|بۆ پاراستنی نەتەوەی کوردان}}{{ب|خزمەتگوزار بوو بۆ ھێز و سوپا|دایم چاوەروان بۆ ڕۆژی ھەیجا}}{{ب|تۆپ و تفەنگ و دەرمانی گۆگرد|لە ڕەواندزا دروستیان ئەکرد}}{{ب|تا زەمان ڕەنگی شەڕی بۆ ڕژاند|لەگەڵ تورکەکان پێکا ھەڵگژان}}{{ب|ڕۆژ بە ڕۆژ تورکی ئەشکانە دواوە|لەشکەری تورکی ئەبرد بەو لاوە}}{{ب|تورکان کەوتنە حاڵەتی خەتەر|وتیان وا فەوتاین خاکمان بەسەر}}{{ب|چارەمان چییە با تەگبیرێ کەین|بەشکوو ئەم سوپا گەورە لەناو بەین}}{{ب|ھیچ چارمان نییە، یەک شتمان ماوە|مەلای میرئەحمەد کە خەتێی ناوە}}{{ب|بە زەبری پارە بیکەینە خۆمان|ئەم دەردەی ئێمە ئەو ئەیکا دەرمان}}{{ب|ئەگەر بگەینە لای مەلای خەتێ|گشت ئیش و کارمان ئەبێ جێبەجێ}}{{ب|کاغەزیان نووسی زۆر بە نیھانی|بۆ مەلای خەتێ ھیچ کەس نەیزانی}}{{ب|مێقدارێک پارە بردیان بۆ مەلا|ھەم ناوی دیاری، ھەم دەفعەبەڵا}}{{ب|میر بێخەبەرە لەم ھاتوچووە|لە حاست ئەم کارە ئەڵێی مردووە}}{{ب|مەلا وەکیلی میر ئەحمەد شایە|زیاد لە وەکیل، قازی و مەلایە}}{{ب|ھەرچی کە بیکا ھەر خۆی حیسابە|لای شا مەعقوولە و یەکجار نایابە}}{{ب|کە مەلای خەتێ کاغەزی بینی|فڕێی دا لاوە ئیمان و دینی}}{{ب|کەوتە سەر تەگبیر کە میر فەوتێنێ|پایەی کۆمەڵی کورد لەبن بینێ}}{{ب|ھەستا کەوتەڕێ بۆ تەلاری شا|بردی لەگەڵ خۆی وەزیری سوپا}}{{ب|شا ھەستایەوە زۆر بە ئیحترام|وتی بەخێربێی وا ھاتی بۆلام}}{{ب|لەپاش گفتوگۆ وتی بە پاشا|ئەترسم ھۆردوو لێمان کەن حاشا}}{{ب|ھەڵگەڕێنەوە تەسلیم تورک بن|بمانخەنە ژێر چەپۆکی دوژمن}}{{ب|ئەمەوێ بڕم بۆ جبھەی ھۆردوو|وەعزێ بخوێنم بۆیان زوو بە زوو}}{{ب|میر وتی: بەخوا فکرێ جوانە|کە وا بوو منیش یەم لەگەڵتانا}}{{ب|مەلا پێکەنی وتی: بۆ میرم|من لای خۆی مەلام، خاوەن تەگبیرم}}{{ب|ھیچ لازم ناکا تۆ تەشریف بێنی|زەحمەت بکێشی و عارەق بڕژێنی}}{{ب|بۆیە ھاتمە لات ئیجازەم ئەوێ|ئیجازەت فەرموو من ئەڕۆم شەوێ}}{{ب|پاشا ڕووی تێکرد، وتی مامۆستا|مان و نەمانی کورد وا لە دەستا}}{{ب|سادەی غیرەتێ بۆ کوردەواری|لابەن لە ناوا کزی و ھەژاری}}{{ب|خۆ مەلا خایەن بە گەل و ھۆزە|میکرۆبی خاکە و دوژمنی کۆزە}}{{ب|سێ حوکمی ھەبوو، ڕووی کردە سوپا|وەکیلی شایە و قازییە و مەلا}}{{ب|وەختێ گەیییە ناو سوپای بەسەزمان|وتی موبارەک دینی تازەتان}}{{ب|ئەم دینی ئێوە لەسەر کام دینە|لەسەر کام پەیڕەو، لە کام ئایینە؟}}{{ب|مەگەر نازانن بەرانبەر تورکان|ھەر کەس بە شەڕۆ تفەنگی تەقان}}{{ب|خۆی بێبەش ئەکا لە ئایین و دین|خۆی ئەکا بە ... لە ڕووی سەرزەمین؟}}{{ب|با قیامەتیش بنێین بەولاوە|کە شەرع چەندی چەندی لەسەر دواوە}}{{ب|کە وەختێ ھۆردوو ئەمیانە زانی|کەوتنە باوکەڕۆ بەسەرگەردانی}}{{ب|بوو بە زایەڵە و بە شین و زاری|ئەھاتن و ئەچوون بە بێ قەراری}}{{ب|وتیان مامۆستا، ئامان سەد ئامان|چیمان لێ ئەکەی؟ دەستمان بە دامان}}{{ب|مامۆستا وتی: بێن تۆبە بکەن|کڕنووش لە دەرگای خەلیفە ببەن}}{{ب|من تکا ئەکەم، ھەوڵ ئەدەم بۆتان|بەڵکوو خەلیفە خۆش ببێ لێتان}}{{ب|ھەستانە سەر پێ بە ئەمری مەلا|چەک و سلاح و تۆپیان فڕێدا}}{{ب|سوپا بە بێ شەڕ تەسلیمی تورک بوو|بۆ گرتنی میر کەوتنە ھاتوچوو}}{{ب|مەلا و قووەتێ لە دەستەی تورکان|گەڕانۆ بۆ سەر میری کوردستان}}{{ب|لە ڕەواندزا گرتیان بێ ھەرا|کوژرا و دەوڵەتی کورد لەناوبرا}}{{ب|مەلا خەجاڵەت ھەردوو دنیا بوو|نە ئەم و نە ئەو، ھەردووی لەدەستچوو}}{{کۆتاییی شیعر|}}
== پێڕستی میرەکان ==
{{سەرەکی|پێڕستی میرەکانی سۆران}}
{{legend|#FFFF00|دوورخرایەوە، یان دەستی لە کار کێشایەوە}}{{legend|#FF0000|لەسێدارەدراوە یان کوژراوە}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Abbr|ژ.|ژمارە}}
! rowspan=&quot;2&quot; |پۆرترەیت
! rowspan=&quot;2&quot; |ناو
! colspan=&quot;2&quot; |ماوەی حوکمڕانی
! rowspan=&quot;2&quot; |مردن
! rowspan=&quot;2&quot; |کورتە زانیاریی پێویست
|-
!دەستپێکی حوکمڕانی
!کۆتاییی حوکمڕانی
|-
|١
|
|[[کەڵۆس بەگ]]
|؟
|؟
|؟
|باوەگەورەی بنەمەڵەی سۆران
|-
|٢
|
|[[میر عیسا کوڕی کەڵۆس بەگ]]
|؟
|؟
|؟
|کوڕی کەڵۆس بەگ؛ دامەزرێنەری میرنشین
|-
|٣
|
|[[شا عەلی بەگی سۆران]]
|؟
|؟
|؟
|کوڕی میر عیسا
|-
|٤
|
|[[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ]]
|~سەرەتاکانی دەیەی ١٥١٠
|~کۆتایییەکانی دەیەی ١٥٢٠
|؟
|کوڕی شا عەلی بەگ؛ لە ماوەی [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] حوکمڕان بووە
|- style=&quot;background: Red;&quot;
|٥
|
|[[میر عیززەددین شێری سۆران]]
|~کۆتایییەکانی دەیەی ١٥٢٠
|١٥٣٤{{Executed}}
|١٥٣٤
|کوڕی میر سەید؛ لە ١٥٣٤ لەلایەن سولەیمانی قانوونی لەسێدارەدرا و سۆران ھەڵوەشایەوە
|- style=&quot;background: Red;&quot;
|٦
|
|[[میر سەیفەددینی سۆران]]
|١٥٣٤
|١٥٥٨{{Executed}}
|١٥٥٨
|کوڕی ئامۆزای عیززەددین شێر؛ دامەزرێنەرەوەی سۆران. دەگوترێ لەسێدارەدرا دوای ئەوەی چووە ئەستەمبوڵ
|-
|٧
|
|[[شا قوولی بەگی سۆران]]
|١٥٥٨
|١٥٧٧
|١٥٧٧
|کوڕی سەیفەددین
|- style=&quot;background: Yellow;&quot;
|٨
|
|[[بۆداغ بەگ کوڕی شا قوولی بەگ]]
|١٥٧٧
|١٥٧٧
|١٥٧٧
|کوڕی قوولی بەگ؛ لەلایەن براکەی (سولەیمان بەگ) دوورخرایەوە
|-
|٩
|
|[[میر سولەیمان بەگی یەکەم]]
|١٥٧٨
|١٥٨٩
|١٥٨٩
|کوڕی قوولی بەگ؛ بە پێی داستان و گێڕاوەکان بێت کوژراوە.
|-
|١٠
|[[پەڕگە:Xanzadî_soran.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|150x150پیکسڵ]]
|[[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]
|١٥٩٠
|١٥٩٧
|١٥٩٧
|کچی قوولی بەگ و خوشکی سولەیمان بەگ بوو
|-
|١١
|
|[[عەلی بەگ کوڕی سولەیمان بەگ|عەلی بەگ]]
|١٥٩٧
|١٦٣٤
|١٦٣٤
|کوڕی سولەیمان بەگ و برازای میر خانزاد بوو
|-
|١٢
|
|[[ئۆغووز بەگی گەورە]]
|١٦٣٤
|١٦٩٥
|١٦٩٥
|کوڕی عەلی بەگ
|-
|١٣
|
|[[میرە بەگ]]
|١٦٩٥
|؟
|؟
|کوڕی عەلی بەگ و برای ئۆغووز بەگ
|-
|١٤
|
|[[ئەحمەد بەگی یەکەمی سۆران|ئەحمەد بەگی یەکەم]]
|؟
|١٧٥٦
|١٧٥٦
|کوڕی ئۆغووز بەگی گەورە و برازای میرە بەگ
|-
|١٥
|
|[[ئۆغووز بەگی بچووک]]
|١٧٥٦
|١٧٦٨
|١٧٦٨
|کوڕی ئەحمەد بەگ
|- style=&quot;background: Yellow;&quot;
|١٦
|
|[[مستەفا بەگ]]
|١٧٦٨
|١٨١٣
|١٨١٦
|کوڕی ئۆغووز بەگی بچووک؛ دەستی لە کار کێشایەوە
|-
|١٧
|[[پەڕگە:Mir_Muhammad.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|150x150پیکسڵ]]
|[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]
|١٨١٣
|١٨٣٨
|١٨٣٨
|کوڕی مستەفا بەگ و بەھێزترین میری میرنشینی سۆران و سەرکردەی [[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]]
|-
|١٨
|
|[[ئەحمەد بەگی دووەمی سۆران|ئەحمەد بەگی دووەم]]
|١٨٣٨
|١٨٤٠
|١٨٤٠
|کوڕی مستەفا بەگ
|- style=&quot;background: Yellow;&quot;
|١٩
|
|[[سولەیمان بەگی دووەم]]
|١٨٤٠
|١٨٤٠
|؟
|کوڕی مستەفا بەگ؛ دوورخرایەوە
|-
|٢٠
|[[پەڕگە:Rasul_Beg.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|160x160پیکسڵ]]
|[[ڕەسووڵ بەگ]]
|١٨٤٠
|١٨٤٧
|١٨٨٤
|کوڕی مستەفا بەگ و کۆتا میری میرنشین. لە دوای ئەو میرنشین ھەڵوەشایەوە بەئێجگاری
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{میرنشینی سۆران |state=autocollapse}}{{میرنشینە کوردییەکان|collapsible=collapsed}}{{خانەدانە ئیسلامییەکان لە ناوچەی مەشریق}}{{وتاری باش|وەشان=|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق|ئێران|شەڕ|ئیسلام|پاشایەتی}}

[[پۆل:میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٥یەم]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٤یەم]]
[[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی کوردستان]]</text>
      <sha1>2kr9e8ihzwqlf952c63ukraqptklap8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی بۆتان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9477</id>
    <revision>
      <id>1594975</id>
      <parentid>1588701</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T19:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VikiAzad</username>
        <id>70518</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی کوردستان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1594975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11303" sha1="iif4nhriq1upu1pplu75f1836xq175v" xml:space="preserve">{{Infobox former country|conventional_long_name=میرنشینی بۆتان|native_name=بۆتان|status=[[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی سەروەر]] {{small|(پێش ١٥١٤)}}{{ھن}}بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]|empire=[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|government_type=[[میرنشین]]|year_start=١١٦١/١٢٤٧/١٣٣٥–١٨٥٥|year_end=١٨٥٥|common_name=بۆتان|p1=دەوڵەتی زەنگی|flag_p1=Zengid flag at the Battle of Inab (1149), in Passages d'outremer by Jean Colomb, 15th century (schematical).png|p2=دەوڵەتی ئەییووبی|flag_p2=Flag of Saladin.svg|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|image_map=Bohtan.png|image_flag=Bohtan Flag.jpg|capital=[[جزیر]]ی|religion=[[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]]، [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] {{small|(لە سەدەی ١٤ەوە)}}|leader1=[[پەڕگە:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]] [[بەدرخان بەگ]] (کۆتا)|year_leader1=١٨٢١–١٨٤٧|title_leader=میر|today=
* {{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]
* {{flagicon image|Flag of Jazira Canton.svg}}{{flagicon image|Flag of Rojava.svg}} [[پارێزگای حەسیچە|حەسەکە]]
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[باشووری کوردستان]]|image_map_size=320px|image_coat=Roj emblem.svg
}}
'''میرنشینی بۆتان''' میرنشینێکی کوردی بوو لەلایەن میر عەبدولعەزیزەوە دامەزراوە لە ناوچەی [[جزیرەی بۆتان]]. ئەم میرنشینە کوردییە پلەیەکی بەرز و گەورەی میژووی نەتەوەیی و ڕۆشنبیری کوردی بووە.
کەوتبووە ڕۆژاوای ھەر دوو [[میرنشینی بادینان]] و [[ھەکاری]]. ناوی میرنشینی بۆتان لە ناوی خێلی (بۆتان)ەوە ھاتووە، یەکیک لە میرە بە ناوبانگەکانی ([[میر بەدرخان پاشا]])بووە کە لە ساڵی ١٨٢١دا بووە بە میری میرنشینی بۆتان و توانی میرنشینەکە بەرەو سە ڕبەخۆیی بەرێت لە ساڵی ١٨٤٢ کە ھیواو ئاواتی میر بەدرخان دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=رزگار عومەر عەزیز|دوایین٢=ئەحمەد حەمەدئەمین ئۆمەر|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=گرفتەکانی پڕۆگرامی خوێندنی بابەتی مێژووی پۆلی نۆیەمی بنەڕەتی لە قوتابخانەکانی ناوەندی هەولێر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.56422/ka..54.241|journal=گۆڤاری ئەکادیمیای کوردی|issue=54|پەڕەکان=١٩١–٢٣٠|doi=10.56422/ka..54.241|issn=2520-4106}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== بنەچە ===
کۆنترین ئاماژەی ناسراو بۆ ئەو ناوچەیەی ئێستا پێی دەوترێت بۆتان، لە بەرھەمەکانی [[ھێرۆدۆت]]دا (٤٨٤–٤٢٦ پ. ز) دەردەکەوێت. ئەو خاکێکی بە ناوی «بوخت و ئیخ» دەستنیشان کردووە وەک بەشێک لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. بە تێپەڕبوونی سەدەکان، ناوەکە وردە وردە لە ڕووی گۆکردن و شێوەوە گۆڕانی بەسەردا ھات، لە «بوختی» و «بوھتان»ەوە گەشەی کرد تا بوو بە «بۆتان».

بە تەواوی ڕوون نییە کە میرنشینی بۆتان کەی دامەزراوە. بەپێی [[شەرەفنامە]]، فەرمانڕەواکانی بۆتان نەوەی سلێمان خالیدن، کە سەرۆکی ھۆزی بۆختی بووە. لە دوای ئەو، کوڕە گەورەکەی «عەبدولعەزیز» شوێنی گرتەوە، کە ھەموو فەرمانڕەواکانی بۆتان لە نەوەی ئەون، ھەر بۆیەش بە خانەدانی فەرمانڕەوا دەوترا عەزیزان. عەبدولعەزیز ھەریەک لە براکانی (میر عەبداڵ و میر بەدر)ی وەک فەرمانڕەوای ناوچەکانی میرنشینەکە دانا. ھەرچەندە ھیچ ڕێکەوتێکی تۆمارکراو نییە لەسەر کاتی دامەزراندنی، بەڵام [[شەرەفخانی بەدلیسی|شەرەفخان]] لە شەرەفنامەدا نووسیوویەتی کە ھەشتەمین فەرمانڕەوای بۆتان، میر عیزەدین عەبداڵ، لە ساڵی ١٣٩٤دا چووە بۆ [[مێردین]] بۆ ئەوەی بەیعەت بە تەیموور بدات. مێژوونووسانی کورد ناکۆکن لەسەر ڕێکەوتی وردی دامەزراندنی میرنشینی بۆتان؛ بەپێی ئەنوەر مایی، میرنشینەکە لە ساڵی ١١٦١ لەلایەن عەبدولعەزیزەوە لە دوای دەسەڵاتی زەنگییەکان دامەزراوە. لەکاتێکدا بەپێی [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]، میرنشینی بۆتان لە ساڵی ١٢٤٧ دامەزراوە.&lt;ref&gt;https://kurdistanchronicle.com/babat/3305&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghalib (2011), p. 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghalib (2011), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== ساڵانی سەرەتایی ===
[[جزیر]]ە لە ساڵی ١٣٣٦/١٣٣٧ لەلایەن ھۆزی بۆتانەوە دەستی بەسەردا گیرا بە ھاوکاری ئەلئەشرەف، میری ئەیووبیی حەسکیف (حسنی کەیفا). لە ساڵانی ١٣٣٠کاندا، حەمدوڵڵا مستەوفی لە کتێبی «نزھة القلوب» دا ڕاپۆرتی داوە کە داھاتی ساڵانەی جەزیرەی ئیبن عومەر ١٧٠٬٢٠٠ دینار بووە. میرنشینی حەسکیف ئامانجی ئەوە بوو لە ڕێگەی ھۆزی بۆتانەوە کۆنترۆڵی جەزیرەی ئیبن عومەر بکات، ئەمەش بە پێشکەشکردنی ھاوکاری سەربازی بۆ گرتنی شارەکە و ھاوسەرگیری کچێک لەگەڵ عیزەدین، میری بۆتان، بەڵام ئەمە سەرکەوتوو نەبوو، چونکە میرنشینی بۆتان شارەکەی ئاوەدان کردەوە و دەسەڵاتی خۆیان چەسپاند، و لە کۆتاییدا میری حەسکیف لە ساڵی ١٣٨٤/١٣٨٥ ھەوڵیدا بە زەبری ھێز جەزیرەی ئیبن عومەر بگرێت، بەڵام بەرپەرچ درایەوە.

میرنشینەکە لە لووتکەی دەسەڵاتیدا حوکمڕانی ناوچەیەکی دەکرد کە لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[وان]] و لە [[زاخۆ]]وە بۆ [[شنگال]] درێژ دەبووەوە. یەکەم فەرمانڕەواکانی بۆتان لە بنەماڵەی عەزیزان بوون، کە سەرەتا پەیڕەوی ئایینی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون و دواتر بوون بە موسڵمانی [[سوننە]] و خزمایەتییان لەگەڵ فەرمانڕەواکانی [[میرنشینی بەدلیس]] ھەبوو. دوای ڕۆڵیان لە شکستی [[سەفەوییەکان]] بە دەستی [[عوسمانییەکان]] لە [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤، پلەی «حووکمەت» بەخشرایە بۆتان، و بوو بە میرنشینێکی کوردیی بۆماوەیی لە چوارچێوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا.&lt;ref&gt;Sinclair (1989), p. 401.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Miynat (2017), p. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=3fQyAQAAQBAJ&amp;pg=PA60&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=FCbspX-dGPYC&amp;q=Azizan&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://journals.upress.ufl.edu/JGSS/article/view/729&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/25818086&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://d-nb.info/1156601185/34&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی دەسەڵاتی بەدرخان بەگ ===
یەکێک لە میرە گرنگەکانی بۆتان [[بەدرخان بەگ]] بوو، کە شوێنی میر سەیفەددینی گرتەوە. بەدرخان بەگ لە نێوان ساڵانی ١٨٢١ و ١٨٤٧ میری میرنشینەکە بوو. ئەو ھێزە سەربازییەکانی نوێ کردەوە بە دامەزراندنی ھێزێکی تایبەت کە لە ئەندامانی چەندین ھۆزی ناو میرنشینەکە پێکھاتبوو، کە ئەمەش ئاسایشی بۆ بۆتان ھێنا. بەپێی دیپلۆماتکارانی ئەورووپی لە ناوچەکە، ئەو تەنانەت تاقی دەکردەوە ئاخۆ سەرۆکە ناوچەیییەکان بەپێی پێویست بەئاگان یان نا. ئەو ھەوڵی دەدا شەوانە ھێرش بکاتە سەر ھۆزێک، و ئەگەر سەربکەوتایە، سزای سەرۆک ھۆزەکەی دەدا کە دزییەکە لە خاکەکەیدا سەرکەوتوو بووە. پاشان ئەو شتانەی دەگەڕاندەوە کە شەوی پێشتر تاڵانی کردبوون.

ئاستی ئاسایش لە بۆتان بە جۆرێک بوو، کە دانیشتووانی پارێزگا دراوسێکان ھان دەدا کۆچ بکەن بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بەدرخان. ئەمەش بووە ھۆی دژایەتی والیی عوسمانیی [[مووسڵ]]، کە داوای کۆتایی ھێنان بە کۆچی دانیشتووان لە پارێزگای مووسڵەوە بۆ بۆتان دەکرد. دواتر، بەدرخان ٢٠٠٠ کۆچبەری دەرکرد کە لە سەردەمی حوکمڕانی محەممەد پاشا لە مووسڵ لە بۆتان نیشتەجێ بووبوون، بەڵام دوای چوار ساڵ گەڕانەوە. دەستپێکردنەوەی کۆچەکە بووە ھۆی ئەوەی والی مووسڵ، محەممەد شەریف پاشا، ڕاپۆرتێک دژی بەدرخان بەرز بکاتەوە، کە لە ساڵی ١٨٤٧ ناچار بوو ڕازی بێت بە کۆتایی ھێنان بە کۆچی بیانییەکان بۆ بۆتان. [[بەدرخان بەگ]] دوای ڕاپەڕینێکی شکستخواردوو دژی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی دەستی لەکارکێشایەوە و دواتر، بۆتان سەربەخۆیییەکەی لەدەستدا.&lt;ref&gt;Henning, Barbara (2018), p. 95&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/420970/ASS_Zed.pdf?sequence=1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=PGptAAAAMAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gökçe, Hasan (1997). Kieser, Hans-Lukas (ed.), p. 80&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Kurdistan_et_l_Europe.html?hl=ar&amp;id=8LAlAQAAMAAJ&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق|تورکیا|کوردستان}}

[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی کوردستان]]</text>
      <sha1>iif4nhriq1upu1pplu75f1836xq175v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تراکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11009</id>
    <revision>
      <id>1595032</id>
      <parentid>1495372</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1595032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10109" sha1="hkviq4nhw13ugwfa8lwdc3r45fp7qxd" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''تراکیا''' ناوچەیەکی مێژوویی و جوگرافییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[باڵکان]]دا، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[یۆنان]] و باشووری [[بولگاریا]] و [[تورکیا]]ی ئەورووپی ئەگرێتەوە، تراکیا بەسەر سێ دەریای [[دەریای ڕەش|ڕەش]] و [[دەریای ئێژە|ئێژە]] و [[دەریای مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]] دەڕوانێت، و بەیەکداچوونێک لە سنووری تراکیای مێژوویی و سنووری [[مەقدوونیا]]ی مێژوویی ھەیە.

[[عوسمانییەکان]] دەستیان گرت بەسەر تراکیادا لە دوای فەتحی [[قوستەنتینیە]] ساڵی ١٤٥٣، بە دەستیانەوە مایەوە تا سەرەتای سەدەی بیست، لەماوەی شەڕی بەلقانی یەکەمدا، [[بولگاریا]] دەستی بەسەر ڕۆژاوایی تراکیادا گرت و تراکیا ڕۆژھەڵات مایەوە وەک خاکی [[دەوڵەتی عوسمانی]] تا [[شەڕی جیھانی یەکەم]]، [[یۆنان]] تراکیای بولگاری و تورکیای ئەوروپی داگیرکرد، تا [[تورکیا]] خاکەکانی گەڕاندەوە لە سالی [[١٩٢٣]] زایینی، لە [[شەڕی جیھانی دووەم]]دا، بولگاریا دەستی گرت بەسەر تراکیای یۆنانیدا، بەڵام دوای سەرکەوتنی ھاوپەیمانان سنووری [[یۆنان]] و [[بولگاریا]] گەڕایەوە بۆ ئەوەی کە لە پێش ساڵی [[١٩٤١]]دا ھەبوو.

== ڕەگناسی ==
وشەی «تراکیا»، لە [[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «تراکی» (Θρᾴκη)، لە بنەڕەتدا ئاماژەیە بۆ [[تراکییەکان]] ([[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «تراکیس» Θρᾷκες)، گەلێکی کۆن کە لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] نیشتەجێ بوون. ناوی «ئەورووپا» ([[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «ئۆرۆپی» Εὐρώπη)، لە سەرەتادا ئاماژە بوو بۆ ئەم ناوچەیە، پێش ئەوەی ئەو زاراوەیە فراوانتر بێت بۆ ئەوەی واتا مۆدێرنەکەی بگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-20970684|title=Greek goddess Europa adorns new five-euro note|work=BBC News |date=10 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The idea of Europe: from antiquity to the European Union|last=Pagden|first=Anthony|editor1-first=Anthony|editor1-last=Pagden|date=2002|publisher=Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press|isbn=9780511496813|location=Washington, DC; Cambridge; New York|language=en|chapter=Europe: Conceptualizing a Continent|chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live|doi=10.1017/CBO9780511496813}}&lt;/ref&gt;

جوگرافیناسی سەدەی شەشەم [[ستێفانۆسی بیزەنتی]] بانگەشەی ئەوەی کرد کە، زۆر پێش ئەوەی یۆنانییە کۆنەکان وەک «تراکیا» ئاماژە بەو ناوچەیە بکەن، بە ئاریا (Aría» Ἀρία») و پێرکی (Pérkē» Πέρκη») ناسراو بووە.&lt;ref&gt;[https://topostext.org/work/241 Stephanus Of Byzantium – Ethnica], Theta 316.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Billerbeck |first=Margarethe |title=Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota |year=2010 |isbn=978-3111738505 |pages=Theta |language=German}}&lt;/ref&gt;

لە [[تورکی]]دا، تراکیا بەزۆری بە «[[ڕۆمێلی]]» ناودەبرێت، کە بە واتای «خاکی ڕۆمەکان» دێت، کە ئەو ناوە بوو بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن کۆمەڵگا تورکەکانەوە بە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و مەسیحییە ئۆرسۆدۆکسەکانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکس]] دەدرا.

لە ئەفسانەی یۆنانیدا، تراکیا بە ناوی پاڵەوان و جادووگەر [[تراکیا (ئەفسانە)|تراکیا]] ناونراوە، کە کچی [[ئۆکیانووس]] و پارتینۆپی، و خوشکی [[ئەورووپا (ئەفسانەی یۆنانی)|ئەورووپا]] بوو.

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Rhodopen Balkan topo de.jpg|وێنۆک|سنوورە فیزیکی–جوگرافییەکانی تراکیا: [[چیاکانی بەڵکان]] لە باکوور، [[چیاکانی ڕۆدۆپی]] (دیاریکراو) لە باشووری ڕۆژاوا، [[دەریای ئێژە]] لە باشوور، [[بۆسفۆر]] لە باشووری ڕۆژھەڵات و [[دەریای ڕەش]] لە ڕۆژھەڵات]]

=== سنوورەکان ===
سنوورە مێژووییەکانی تراکیا گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە. [[پێڕستی ھۆزە یۆنانییە کۆنەکان|یۆنانییە کۆنەکان]] زاراوەی «تراکیا»یان بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی ئەو خاکە بەکاردەھێنا کە لە باکووری [[تێسالی]] ھەڵکەوتبوو و [[تراکییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون،&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thomas |last=Swinburne Carr |title=The history and geography of Greece |publisher=Simpkin, Marshall &amp; Company |page=[https://archive.org/details/historyandgeogr00carrgoog/page/n66 56] |url=https://archive.org/details/historyandgeogr00carrgoog |year=1838 }}&lt;/ref&gt; ناوچەیەک کە «ھیچ سنوورێکی دیاریکراوی نەبوو» و ناوچەکانی تری وەک ([[مەقدوونیای کۆن|مەقدوونیا]] و تەنانەت [[سکیتا]]) بۆی زیاد کرابوون.&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |first=Sir William |last=Smith |title=Dictionary of Greek and Roman geography |publisher=Little, Brown and Company |location=London |year=1857 |page=1176 |url=https://books.google.com/books?id=SUAPAAAAYAAJ}}&lt;/ref&gt; لە سەرچاوەیەکی یۆنانی کۆندا، خودی زەوی دابەشکراوە بۆ «ئاسیا، لیبیا، ئەورووپا و تراکیا».&lt;ref name=&quot;Smith&quot; /&gt; کاتێک یۆنانییەکان زانیارییان لەسەر جوگرافیای جیھان بەدەستھێنا، «تراکیا» بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ناوچەیە بەکارھات کە لە باکوورەوە بە [[دانوب]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە دەریای یوکسین ([[دەریای ڕەش]])، لە باشوورەوە بە باکووری مەقدوونیا، و لە ڕۆژاواوە بە [[ئیلیریا]] دەورەدراوە.&lt;ref name=&quot;Smith&quot; /&gt; ئەمە تا ڕادەیەکی زۆر ھاوکات بوو لەگەڵ [[شانشینی ئۆدریسی]] تراکی، کە سنوورەکانی بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانیان بەسەردا دەھات. دوای داگیرکاری مەقدوونیا، سنووری پێشووی ئەم ناوچەیە لەگەڵ مەقدوونیا لە [[ڕووباری ستروما]]وە گۆڕدرا بۆ [[ڕووباری مێستا]].&lt;ref&gt;{{cite book |author=Johann Joachim Eschenburg, Nathan Welby Fiske |title=Manual of classical literature |publisher=E.C. Biddle |page= [https://archive.org/details/manualclassical03eschgoog/page/n59 20] n|url=https://archive.org/details/manualclassical03eschgoog|year=1855 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Alexander |last=Adam |title=A summary of geography and history, both ancient and modern |publisher=A. Strahan |page=[https://archive.org/details/asummarygeograp01adamgoog/page/n370 344] |url=https://archive.org/details/asummarygeograp01adamgoog|year=1802 }}&lt;/ref&gt; ئەم بەکارھێنانە تا داگیرکاری ڕۆمانەکان بەردەوام بوو. لەو کاتەوە، تراکیا (کلاسیک) تەنھا ئاماژەیە بۆ ئەو پارچە زەوییەی کە تا ڕادەیەکی زۆر ھەمان ڕووبەری ناوچە جوگرافییە مۆدێرنەکە دەگرێتەوە. لە قۆناغی سەرەتاییدا، [[پارێزگای تراکیای ڕۆمانی|پارێزگای تراکیای ڕۆمانی]] بەم ڕووبەرە بوو، بەڵام دوای چاکسازییە کارگێڕییەکانی کۆتایی سەدەی ٣یەم، خاکی تراکیا کە زۆر کەمکرایەوە بوو بە شەش پارێزگای بچووک کە [[دیۆسێسی تراکیا]]یان پێکدەھێنا. [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]]یە چاخە ناوینەکان [[تێمی تراکیا]]یان تەنھا ئەوەی لەخۆدەگرت کە ئەمڕۆ [[تراکیای ڕۆژھەڵات]]ە.

=== شارەکان ===
{{سەرەکی|پێڕستی شارەکانی تراکیا}}
گەورەترین شارەکانی تراکیا بریتین لە: [[ئەستەمبوڵ]]، [[پلۆڤدیڤ]]، [[چۆرلو]]، [[تەکرداغ]]، [[بورگاس]]، [[ئێدیرنە]]، [[ستارا زاگۆرا]]، [[سلیڤێن]]، [[یامبۆڵ]]، [[ھاسکۆڤۆ]]، [[کۆمۆتینی]]، [[ئەلێکساندرۆپۆلی]]، [[کسانتی]]، و [[کرکلارێلی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Thrace}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|مێژوو|یۆنان|تورکیا}}

[[پۆل:جوگرافیای یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ڕۆمای کۆن]]
[[پۆل:جوگرافیای یۆنان]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی بولگاریا]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی بولگاریا]]
[[پۆل:مێژووی یۆنان]]
[[پۆل:مێژووی تورکیا]]
[[پۆل:جوگرافیای تورکیا]]
[[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]]
[[پۆل:تراکیا]]</text>
      <sha1>hkviq4nhw13ugwfa8lwdc3r45fp7qxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595033</id>
      <parentid>1595032</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1595033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10077" sha1="5okfitcjyczzphxbgbdlynmw32u9qji" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''تراکیا''' ناوچەیەکی مێژوویی و جوگرافییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[باڵکان]]دا، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[یۆنان]] و باشووری [[بولگاریا]] و [[تورکیا]]ی ئەورووپی ئەگرێتەوە، تراکیا بەسەر سێ دەریای [[دەریای ڕەش|ڕەش]] و [[دەریای ئێژە|ئێژە]] و [[دەریای مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]] دەڕوانێت، و بەیەکداچوونێک لە سنووری تراکیای مێژوویی و سنووری [[مەقدوونیا]]ی مێژوویی ھەیە.

[[عوسمانییەکان]] دەستیان گرت بەسەر تراکیادا لە دوای فەتحی [[قوستەنتینیە]] ساڵی ١٤٥٣، بە دەستیانەوە مایەوە تا سەرەتای سەدەی بیست، لەماوەی شەڕی بەلقانی یەکەمدا، [[بولگاریا]] دەستی بەسەر ڕۆژاوایی تراکیادا گرت و تراکیا ڕۆژھەڵات مایەوە وەک خاکی [[دەوڵەتی عوسمانی]] تا [[شەڕی جیھانی یەکەم]]، [[یۆنان]] تراکیای بولگاری و تورکیای ئەوروپی داگیرکرد، تا [[تورکیا]] خاکەکانی گەڕاندەوە لە سالی [[١٩٢٣]] زایینی، لە [[شەڕی جیھانی دووەم]]دا، بولگاریا دەستی گرت بەسەر تراکیای یۆنانیدا، بەڵام دوای سەرکەوتنی ھاوپەیمانان سنووری [[یۆنان]] و [[بولگاریا]] گەڕایەوە بۆ ئەوەی کە لە پێش ساڵی [[١٩٤١]]دا ھەبوو.

== ڕەگناسی ==
وشەی «تراکیا»، لە [[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «تراکی» (Θρᾴκη)، لە بنەڕەتدا ئاماژەیە بۆ [[تراکییەکان]] ([[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «تراکیس» Θρᾷκες)، گەلێکی کۆن کە لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] نیشتەجێ بوون. ناوی «ئەورووپا» ([[یۆنانی کۆن|یۆنانیی کۆن]] «ئۆرۆپی» Εὐρώπη)، لە سەرەتادا ئاماژە بوو بۆ ئەم ناوچەیە، پێش ئەوەی ئەو زاراوەیە فراوانتر بێت بۆ ئەوەی واتا مۆدێرنەکەی بگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-20970684|title=Greek goddess Europa adorns new five-euro note|work=BBC News |date=10 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The idea of Europe: from antiquity to the European Union|last=Pagden|first=Anthony|editor1-first=Anthony|editor1-last=Pagden|date=2002|publisher=Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press|isbn=9780511496813|location=Washington, DC; Cambridge; New York|language=en|chapter=Europe: Conceptualizing a Continent|chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live|doi=10.1017/CBO9780511496813}}&lt;/ref&gt;

جوگرافیناسی سەدەی شەشەم [[ستێفانۆسی بیزەنتی]] بانگەشەی ئەوەی کرد کە، زۆر پێش ئەوەی یۆنانییە کۆنەکان وەک «تراکیا» ئاماژە بەو ناوچەیە بکەن، بە ئاریا (Aría» Ἀρία») و پێرکی (Pérkē» Πέρκη») ناسراو بووە.&lt;ref&gt;[https://topostext.org/work/241 Stephanus Of Byzantium – Ethnica], Theta 316.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Billerbeck |first=Margarethe |title=Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota |year=2010 |isbn=978-3111738505 |pages=Theta |language=German}}&lt;/ref&gt;

لە [[تورکی]]دا، تراکیا بەزۆری بە «[[ڕۆمێلی]]» ناودەبرێت، کە بە واتای «خاکی ڕۆمەکان» دێت، کە ئەو ناوە بوو بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن کۆمەڵگا تورکەکانەوە بە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و مەسیحییە ئۆرسۆدۆکسەکانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکس]] دەدرا.

لە ئەفسانەی یۆنانیدا، تراکیا بە ناوی پاڵەوان و جادووگەر [[تراکیا (ئەفسانە)|تراکیا]] ناونراوە، کە کچی [[ئۆکیانووس]] و پارتینۆپی، و خوشکی [[ئەورووپا (ئەفسانەی یۆنانی)|ئەورووپا]] بوو.

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Rhodopen Balkan topo de.jpg|وێنۆک|سنوورە فیزیکی–جوگرافییەکانی تراکیا: [[چیاکانی بەڵکان]] لە باکوور، [[چیاکانی ڕۆدۆپی]] (دیاریکراو) لە باشووری ڕۆژاوا، [[دەریای ئێژە]] لە باشوور، [[بۆسفۆر]] لە باشووری ڕۆژھەڵات و [[دەریای ڕەش]] لە ڕۆژھەڵات]]

=== سنوورەکان ===
سنوورە مێژووییەکانی تراکیا گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە. [[پێڕستی ھۆزە یۆنانییە کۆنەکان|یۆنانییە کۆنەکان]] زاراوەی «تراکیا»یان بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی ئەو خاکە بەکاردەھێنا کە لە باکووری [[تێسالی]] ھەڵکەوتبوو و [[تراکییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون،&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thomas |last=Swinburne Carr |title=The history and geography of Greece |publisher=Simpkin, Marshall &amp; Company |page=[https://archive.org/details/historyandgeogr00carrgoog/page/n66 56] |url=https://archive.org/details/historyandgeogr00carrgoog |year=1838 }}&lt;/ref&gt; ناوچەیەک کە «ھیچ سنوورێکی دیاریکراوی نەبوو» و ناوچەکانی تری وەک ([[مەقدوونیای کۆن|مەقدوونیا]] و تەنانەت [[سکیتا]]) بۆی زیاد کرابوون.&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |first=Sir William |last=Smith |title=Dictionary of Greek and Roman geography |publisher=Little, Brown and Company |location=London |year=1857 |page=1176 |url=https://books.google.com/books?id=SUAPAAAAYAAJ}}&lt;/ref&gt; لە سەرچاوەیەکی یۆنانی کۆندا، خودی زەوی دابەشکراوە بۆ «ئاسیا، لیبیا، ئەورووپا و تراکیا».&lt;ref name=&quot;Smith&quot; /&gt; کاتێک یۆنانییەکان زانیارییان لەسەر جوگرافیای جیھان بەدەستھێنا، «تراکیا» بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ناوچەیە بەکارھات کە لە باکوورەوە بە [[دانوب]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە دەریای یوکسین ([[دەریای ڕەش]])، لە باشوورەوە بە باکووری مەقدوونیا، و لە ڕۆژاواوە بە [[ئیلیریا]] دەورەدراوە.&lt;ref name=&quot;Smith&quot; /&gt; ئەمە تا ڕادەیەکی زۆر ھاوکات بوو لەگەڵ [[شانشینی ئۆدریسی]] تراکی، کە سنوورەکانی بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانیان بەسەردا دەھات. دوای داگیرکاری مەقدوونیا، سنووری پێشووی ئەم ناوچەیە لەگەڵ مەقدوونیا لە [[ڕووباری ستروما]]وە گۆڕدرا بۆ [[ڕووباری مێستا]].&lt;ref&gt;{{cite book |author=Johann Joachim Eschenburg, Nathan Welby Fiske |title=Manual of classical literature |publisher=E.C. Biddle |page= [https://archive.org/details/manualclassical03eschgoog/page/n59 20] n|url=https://archive.org/details/manualclassical03eschgoog|year=1855 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Alexander |last=Adam |title=A summary of geography and history, both ancient and modern |publisher=A. Strahan |page=[https://archive.org/details/asummarygeograp01adamgoog/page/n370 344] |url=https://archive.org/details/asummarygeograp01adamgoog|year=1802 }}&lt;/ref&gt; ئەم بەکارھێنانە تا داگیرکاری ڕۆمانەکان بەردەوام بوو. لەو کاتەوە، تراکیا (کلاسیک) تەنھا ئاماژەیە بۆ ئەو پارچە زەوییەی کە تا ڕادەیەکی زۆر ھەمان ڕووبەری ناوچە جوگرافییە مۆدێرنەکە دەگرێتەوە. لە قۆناغی سەرەتاییدا، [[پارێزگای تراکیای ڕۆمانی|پارێزگای تراکیای ڕۆمانی]] بەم ڕووبەرە بوو، بەڵام دوای چاکسازییە کارگێڕییەکانی کۆتایی سەدەی ٣یەم، خاکی تراکیا کە زۆر کەمکرایەوە بوو بە شەش پارێزگای بچووک کە [[دیۆسێسی تراکیا]]یان پێکدەھێنا. [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]]یە چاخە ناوینەکان [[تێمی تراکیا]]یان تەنھا ئەوەی لەخۆدەگرت کە ئەمڕۆ [[تراکیای ڕۆژھەڵات]]ە.

=== شارەکان ===
{{سەرەکی|پێڕستی شارەکانی تراکیا}}
گەورەترین شارەکانی تراکیا بریتین لە: [[ئەستەمبوڵ]]، [[پلۆڤدیڤ]]، [[چۆرلو]]، [[تەکرداغ]]، [[بورگاس]]، [[ئێدیرنە]]، [[ستارا زاگۆرا]]، [[سلیڤێن]]، [[یامبۆڵ]]، [[ھاسکۆڤۆ]]، [[کۆمۆتینی]]، [[ئەلێکساندرۆپۆلی]]، [[کسانتی]]، و [[کرکلارێلی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Thrace}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|مێژوو|یۆنان|تورکیا}}

[[پۆل:جوگرافیای یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ڕۆمای کۆن]]
[[پۆل:جوگرافیای یۆنان]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی بولگاریا]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی بولگاریا]]
[[پۆل:مێژووی یۆنان]]
[[پۆل:مێژووی تورکیا]]
[[پۆل:جوگرافیای تورکیا]]
[[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]]
[[پۆل:تراکیا]]</text>
      <sha1>5okfitcjyczzphxbgbdlynmw32u9qji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Location map Côte d'Ivoire</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15227</id>
    <revision>
      <id>1595022</id>
      <parentid>228355</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T22:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7568</id>
      </contributor>
      <comment>updated map</comment>
      <origin>1595022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="i3pl17b2f9pze273tsxzokviard4wb5" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name   = کۆتدیڤوار
| top    = 11
| bottom = 4
| left   = -9
| right  = -2
| image  = Côte d'Ivoire adm location map.svg
| image1 = Côte d'Ivoire relief location map.jpg
}}&lt;noinclude&gt;
{{Location map/Info}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i3pl17b2f9pze273tsxzokviard4wb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:مێزی زانیاری</title>
    <ns>4</ns>
    <id>117854</id>
    <revision>
      <id>1594969</id>
      <parentid>1590940</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-36916-21</username>
        <id>77349</id>
      </contributor>
      <comment>/* KK */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1594969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17617" sha1="4aqdzo2dph4825s6idys8nc2l23pe2t" xml:space="preserve">{{/سەرپەڕە}}

[[پۆل:مەکۆکانی یارمەتیی ویکیپیدیا]]

== چالاکی ویکیپیدیای سۆرانی ==

لە تەواوی تۆماری ھەفتەیەکی ڕابردووی [[metawiki:List_of_Wikipedias/Table|خشتەی چالاکییەکانی پڕۆژەکانی ویکیپیدیا]]، ویکیپیدیای سۆرانی بە پلەی سێیەم دێت لە ڕووی چالاکییەوە لەو خشتەیەی لێی دانراوە واتا خشتەی (پڕۆژەکانی سەروو دە ھەزار وتار)[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=22750242 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;] (تۆماری 3ی شووبات تا 10ی شووبات)
:ویکیپیدیای سۆرانی لە ھەفتەیەک 120 وتاری دروست کردووە ریزبەندییەکە بەم شێوەیە دێت لە لیستەکە
* ویکیپیدیای جاڤانیس بە پلەی یەکەم: 229 وتار لە ھەفتەیەکدا
* ویکیپیدیای بۆسنی 126 وتار لە ھەفتەیەکدا
* ویکیپیدیای سۆرانی 120 وتار لە ھەفتەیەکدا
ھەموو ویکیییەکانی تر لەخوار ئەوانەوە دێن لەرووی دروستکردنی وتارەوە، دەستخۆشی لەھەموو بەشداربووان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٦، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
:دەست و پەنجەتان نەڕزێ خوایە! سپاس بۆ ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:١٨، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
::بژین &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٤٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
=== تۆماری نوێ ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە ھەفتەیەکدا
لە ١٥ی ئازار تا ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ چالاکییەکان بەم شێوەیە دێت:
#
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 589 وتار لە ھەفتەیەکدا
# [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس]  300 وتار
# '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 279 وتار
# ویکیپیدیای ماراسی 242 وتار
# [https://cv.wikipedia.org/wiki وکیپیدیای چوڤاش] 121 وتار
# [https://pnb.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ڕۆژاوای پونجاب] 119 وتار
# [https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina ویکیپیدیای تاگالۆگ] 116 وتار لە ھەفتەیەکدا
# ویکیپیدیای تێلووگوو 108 وتار

سپاس بۆ بەشداری ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٥، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

=== ١ی ئاب تا ٣١ ئاب ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا
# [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 1097 وتار
#  [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 992 وتار
# [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 657 وتار
# [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 632 وتار
#  '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 556 وتار
# [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 513
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 442
# [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 312
# [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 294
# [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 273
سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

=== ١٥ی ئەیلوول ئاب تا ١٥ی تشرینی یەکەم ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا
# [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 825 وتار
# [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 700 وتار
# [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 702 وتار
# [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 615 وتار
# [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 547 وتار
#  '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 463 وتار
# [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 338 وتار
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 255 وتار
# [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 98 وتار
# [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 92 وتار
سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕۆما ساڵح ==

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt; ڕۆما ساڵح

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ڕۆما ساڵح** (لەدایکبووی ١٩٩٦، هەولێر) نمایشکار، ئەکتەری ڕیکلام و دروستکەری ناوەڕۆکی کوردە. ئەو بەهۆی کارەکانی لە بواری مۆدێلینگ و هەڵوێستە نیشتمانییەکانی لە ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ناسراوە.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ژیان و کار

ڕۆما ساڵح لە شاری هەولێر لەدایکبووە و هەر لەوێش نیشتەجێیە. کارەکانی زیاتر لە بواری نمایشکردنی جلوبەرگ و مۆدێلینگ بۆ براندە جیاوازەکان چڕبووەتەوە. جگە لە مۆدێلینگ، لە پلاتفۆرمەکانی یوتیوب، تیک تۆک و سناپچات چالاکە و ناوەڕۆکی جۆراوجۆر دەربارەی گەشتوگوزار و ژیانی ڕۆژانە بڵاودەکاتەوە.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; هەڵوێستەکان

ڕۆما ساڵح بە یەکێک لە یەکەمین گەنجە نمایشکارە کوردەکان دادەنرێت کە بە شێوەیەکی جیاواز پشتگیری خۆی بۆ کچانی کورد لە ڕۆژئاڤای کوردستان دەربڕیوە. ئەو لە هەڵوێستێکی ناوازەدا قژی خۆی کردە کەزیە وەک هێمایەک بۆ هاوسۆزی و پشتگیریکردنی تێکۆشانی کچانی کورد لە شەڕی دژی تیرۆر و پاراستنی خاکدا. ئەم هەڵوێستەی لە میدیا ناوخۆیی و جیهانییەکاندا دەنگدانەوەی هەبوو.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; پلاتفۆرمەکان

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **یوتیوب:** خاوەنی چەناڵێکی چالاکە کە تێیدا ڤیدیۆی جۆراوجۆر بڵاودەکاتەوە.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **تیک تۆک و سناپچات:** فۆڵۆوەرێکی زۆری هەیە و وەک کەسایەتییەکی کاریگەر (Influencer) دەردەکەوێت.

---

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ئامۆژگاری بۆ داهاتوو:**

ئەگەر دووبارە ئەو هۆشدارییەت بۆ هاتەوە، تەنها کرتە لەسەر دوگمەی **&quot;چاکسازیی ی و ک و هـ&quot;** بکە کە لە وێنەکەدا نیشانت دابوو، ویکیپیدیا خۆی هەموو پیتەکانت بۆ ڕاست دەکاتەوە.

ئایا پێویستت بە یارمەتی تر هەیە بۆ بڵاوکردنەوەی؟ [[بەکارھێنەر:Roma.salih|Roma.salih]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Roma.salih|لێدوان]]) ٠٢:٠٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== ژیاننامە ==

---

ژییان نامەی، شاعیر،هۆنەر و نوسەر و ڕۆژنامەنوس

‏

‏نەجات حەکیم ڕەشید، لەدایکبوی ١/٧/١٩٨٥ لە ناوچەی جەباری/ژ سەربەشاری کەرکوک، لە ساڵی، ٢٠٠٠ دەستی بەکاری ڕاگەیاند کردووە لە کەناڵی تەلە ڤیزۆنی ناووخویڕادیۆ و کەناڵی ئاسمانی لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی بەنوسینی هۆنراوەکردووە، وە هەرلە مەجالی کاری ڕۆژنامەوانیدا، وەکوو وێنەگر کاری


English translation:

Nejat Hakim Rashid – Poet, artist, writer, and journalist

Born on July 1, 1985, in the Jabbari area, Kirkuk, Iraq. He began his media career in 2000, working for local TV channels and radio. In 2005, he started writing poetry. Alongside his journalism career, he has also worked as a photographer.

---

الترجمة إلى العربية:

نجات حكيم رشيد – شاعر، فنان، كاتب وصحفي

وُلد في 1 يوليو/تموز 1985 في منطقة جباري / قضاء كركوك. بدأ مسيرته الإعلامية عام 2000، حيث عمل في قنوات تلفزيونية محلية وراديو. في عام 2005، بدأ بكتابة الشعر. وإلى جانب عمله في الصحافة، عمل أيضاً كمصور [[بەکارھێنەر:Najatzamdar|Najatzamdar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Najatzamdar|لێدوان]]) ٠٣:٣١، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== شـەڕی کـەرکـوک (٢٠١٦) ==

شەڕی کەرکووک لە ساڵی ٢٠١٤دا، یەکێک بوو لە گرنگترین و چارەنووسسازترین شەڕەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش. ئەم شەڕە ڕاستەوخۆ دوای کەوتنی شاری مووسڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، کاتێک چەکدارانی داعش ویستیان سوود لە پاشەکشەی کتوپڕی سوپای عێراق وەربگرن و دەست بەسەر شاری کەرکووک و کێڵگە نەوتی و گازییە ستراتیژییەکانیدا بگرن. [[بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|Aim4nnn.133629]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|لێدوان]]) ١٧:١١، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== شەری کەرکوک (٢٠١٦) ==

شەڕی کەرکووک لە ساڵی ٢٠١٤دا، یەکێک بوو لە گرنگترین و چارەنووسسازترین شەڕەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش. ئەم شەڕە ڕاستەوخۆ دوای کەوتنی شاری مووسڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، کاتێک چەکدارانی داعش ویستیان سوود لە پاشەکشەی کتوپڕی سوپای عێراق وەربگرن و دەست بەسەر شاری کەرکووک و کێڵگە نەوتی و گازییە ستراتیژییەکانیدا بگرن.

پاشبنەمای مێژوویی و دەستپێکردنی شەڕ

لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤، فیرقەی ١٢ی سوپای عێراق بە تەواوی بنکە، بارەگا و سەربازگەکانی خۆی لە پارێزگای کەرکووک جێھێشت و پاشەکشەی کرد. ئەم بڕیارە بۆشایییەکی ئەمنیی زۆر مەترسیداری لە دەوروبەری شارەکە دروست کرد. هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنی کەرکووک و کۆمەڵکوژبوونی هاووڵاتیان، دەستبەجێ فەرمانی پێشڕەوییان پێکرا و لەو شوێنانە جێگیر بوون کە سوپای عێراق چۆڵی کردبوون. بەمەش هێزی پێشمەرگە کەوتە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ و بەرەیی لەگەڵ داعش.

بەرەکانی شەڕ و قۆناغە سەرەکییەکان

چەکدارانی داعش لە ماوەی نێوان حوزەیران بۆ تشرینی دووەمی ٢٠١٤، چەندین هێرشی بەرفراوان و کتوپڕیان لە قەزای حەویجەوە بەرەو سنوورەکانی کەرکووک ئەنجامدا. بەرەی پێشمەرگە بە سەرکردایەتی فەرماندە مەیدانییە لێهاتووەکانی وەک لیوا شێرکۆ فاتیح شوانی (فەرماندەی لیوای ١)، وەستا ڕەسووڵ (بەرپرسی میحوەر) و حسێن مەنسوور، لە چەندین خاڵی گرنگدا بە توندی بەرپەرچی هێرشەکانیان دایەوە.

دیارترین ئەو بەرانەی لەو ساڵەدا بەرگرییان تێدا کرا، ناوچەکانی مەلا عەبدوڵڵا و گردی ستراتیژیی تەللوەرد بوون. داعش چەندین جار بە چەکی قورسی غەنیمەتکراو و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشەوە هێرشی هێنا، بەڵام پێشمەرگە بە پاڵپشتیی هێزەکانی دژە تیرۆر (CTG) و ئاسایش، و دواتریش بە هۆکاری بۆردوومانی فڕۆکەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی، توانیان هه‌موو هێرشەکان تێکبشکێنن و زیانی قورسی گیانی و ماددی بە چەکدارانی داعش بگەیەنن.

سەرکردایەتیی بەرەی دوژمن

له‌و سەردەمەدا، پلانی هێرشە گشتییەکانی داعش لەژێر چاودێریی ئەبوو بەکر بەغدادی (سەرکردەی گشتیی داعش) دەکێشرا، و لە مەیدانی شەڕی کەرکووکیشدا چەندین فەرماندەی توندڕەوی وەک ئەبوو خالید ئەنساری سەرپەرشتیی هێرشەکانیان دەکرد، بەڵام نەیانتوانی هێڵەکانی پێشمەرگە ببهێنن.

ئەنجامی شەڕەکە

شەڕی ساڵی ٢٠١٤ لە کەرکووک بە سەرکەوتنی ستراتیژی و سەربازیی تەواوی هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان کۆتایی هات. پێشمەرگە توانی هێڵێکی بەرگریی زۆر بەهێز لە دەوروبەری کەرکووک جێگیر بكات، شارەکە و هاووڵاتیانی لە مەترسیی داگیرکردن و تیرۆر بپارێزێت، و ڕێگا نەدات دامەزراوە نەوتییەکان بکەونە دەست دوژمن. ئەم پاراستنە سەرکەوتووە بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی داعش لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥دا دووبارە هێرشی نوێی کتوپڕی دەستپێکردەوە.

&lt;nowiki&gt;{{زانیاریدانی شەڕ&lt;/nowiki&gt;

| ناو            = شەڕی کەرکووک (٢٠١٤)

| بەشێک لە        = [[شەڕی ناوخۆیی عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] و [[شەڕی دژی داعش]]

| وێنە           =

| ژێرنووس        =

| ڕێکەوت         = حوزەیران – تشرینی دووەمی ٢٠١٤

| شوێن          = دەوروبەر و ناوچە سنوورییەکانی پارێزگای [[کەرکووک]]، عێراق

| ئەنجام         = سەرکەوتنی ستراتیژیی ھێزەکانی پێشمەرگە

| گۆڕانکاریی_سەربازی = پاراستنی شاری کەرکووک و کۆنترۆڵکردنی کێڵگە نەوتییەکان لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە

| بەرەی١         = {{flag|Kurdistan Region}}

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[پێشمەرگە]]

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; دژە تیرۆر (CTG)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ئاسایش

| بەرەی٢         = [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)]]

| فەرماندەی١     = * [[شێرکۆ فاتیح شوانی]] (فەرماندەی لیوای ١)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; وەستا ڕەسووڵ (بەرپرسی میحوەر)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[حسێن مەنسوور]]

| فەرماندەی٢     = * [[ئەبوو بەکر بەغدادی]] (سەرکردەی گشتی)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ئەبوو خالید ئەنساری (فەرماندەی مەیدانی)

| ھێزی١          = نزیکەی ٥,٠٠٠ تا ٨,٠٠٠ پێشمەرگە

| ھێزی٢          = نادیار (سەدان چەکداری ھێرشبەر لە حەویجەوە)

| زیانەکانی١     = دەیان شەھید و بریندار لە ڕیزی پێشمەرگەدا

| زیانەکانی٢     = کوژرانی دەیان چەکدار و تێکشکاندنی چەندین ئۆتۆمبێلی سەربازی [[بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|Aim4nnn.133629]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|لێدوان]]) ١٧:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== KK ==

Bjjhu


[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36916-21|&amp;#126;2026-36916-21]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36916-21|talk]]) ١٧:١٧، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>4aqdzo2dph4825s6idys8nc2l23pe2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594973</id>
      <parentid>1594969</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T18:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-36916-21|~2026-36916-21]] ([[User talk:~2026-36916-21|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Aim4nnn.133629|Aim4nnn.133629]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1590940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17396" sha1="46awvk78c19zayil65clcjtuoc49htf" xml:space="preserve">{{/سەرپەڕە}}

[[پۆل:مەکۆکانی یارمەتیی ویکیپیدیا]]

== چالاکی ویکیپیدیای سۆرانی ==

لە تەواوی تۆماری ھەفتەیەکی ڕابردووی [[metawiki:List_of_Wikipedias/Table|خشتەی چالاکییەکانی پڕۆژەکانی ویکیپیدیا]]، ویکیپیدیای سۆرانی بە پلەی سێیەم دێت لە ڕووی چالاکییەوە لەو خشتەیەی لێی دانراوە واتا خشتەی (پڕۆژەکانی سەروو دە ھەزار وتار)[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&amp;oldid=22750242 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;] (تۆماری 3ی شووبات تا 10ی شووبات)
:ویکیپیدیای سۆرانی لە ھەفتەیەک 120 وتاری دروست کردووە ریزبەندییەکە بەم شێوەیە دێت لە لیستەکە
* ویکیپیدیای جاڤانیس بە پلەی یەکەم: 229 وتار لە ھەفتەیەکدا
* ویکیپیدیای بۆسنی 126 وتار لە ھەفتەیەکدا
* ویکیپیدیای سۆرانی 120 وتار لە ھەفتەیەکدا
ھەموو ویکیییەکانی تر لەخوار ئەوانەوە دێن لەرووی دروستکردنی وتارەوە، دەستخۆشی لەھەموو بەشداربووان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٦، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
:دەست و پەنجەتان نەڕزێ خوایە! سپاس بۆ ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:١٨، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
::بژین &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٤٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)
=== تۆماری نوێ ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە ھەفتەیەکدا
لە ١٥ی ئازار تا ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ چالاکییەکان بەم شێوەیە دێت:
#
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 589 وتار لە ھەفتەیەکدا
# [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس]  300 وتار
# '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 279 وتار
# ویکیپیدیای ماراسی 242 وتار
# [https://cv.wikipedia.org/wiki وکیپیدیای چوڤاش] 121 وتار
# [https://pnb.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ڕۆژاوای پونجاب] 119 وتار
# [https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina ویکیپیدیای تاگالۆگ] 116 وتار لە ھەفتەیەکدا
# ویکیپیدیای تێلووگوو 108 وتار

سپاس بۆ بەشداری ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٥، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

=== ١ی ئاب تا ٣١ ئاب ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا
# [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 1097 وتار
#  [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 992 وتار
# [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 657 وتار
# [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 632 وتار
#  '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 556 وتار
# [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 513
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 442
# [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 312
# [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 294
# [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 273
سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

=== ١٥ی ئەیلوول ئاب تا ١٥ی تشرینی یەکەم ===
تۆماری چالاکی  پڕۆژەکانی ڕیزی (+10.000 وتار) لە مانگێکدا
# [https://mr.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ماراتی] 825 وتار
# [https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala ویکیپیدیای لومباردی] 700 وتار
# [https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer ویکیپیدیای برێتۆن] 702 وتار
# [https://jv.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای جاڤانیس] 615 وتار
# [https://te.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای تێلووگوو] 547 وتار
#  '''ویکیپیدیای کوردی سۆرانی''' 463 وتار
# [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای بیلاڕووسی] 338 وتار
# [https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo ویکیپیدیای سەواحیلی] 255 وتار
# [https://fy.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای فریزی] 98 وتار
# [https://ga.wikipedia.org/wiki/ ویکیپیدیای ئیری] 92 وتار
سپاس بۆ ھەمووان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕۆما ساڵح ==

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt; ڕۆما ساڵح

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ڕۆما ساڵح** (لەدایکبووی ١٩٩٦، هەولێر) نمایشکار، ئەکتەری ڕیکلام و دروستکەری ناوەڕۆکی کوردە. ئەو بەهۆی کارەکانی لە بواری مۆدێلینگ و هەڵوێستە نیشتمانییەکانی لە ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ناسراوە.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ژیان و کار

ڕۆما ساڵح لە شاری هەولێر لەدایکبووە و هەر لەوێش نیشتەجێیە. کارەکانی زیاتر لە بواری نمایشکردنی جلوبەرگ و مۆدێلینگ بۆ براندە جیاوازەکان چڕبووەتەوە. جگە لە مۆدێلینگ، لە پلاتفۆرمەکانی یوتیوب، تیک تۆک و سناپچات چالاکە و ناوەڕۆکی جۆراوجۆر دەربارەی گەشتوگوزار و ژیانی ڕۆژانە بڵاودەکاتەوە.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; هەڵوێستەکان

ڕۆما ساڵح بە یەکێک لە یەکەمین گەنجە نمایشکارە کوردەکان دادەنرێت کە بە شێوەیەکی جیاواز پشتگیری خۆی بۆ کچانی کورد لە ڕۆژئاڤای کوردستان دەربڕیوە. ئەو لە هەڵوێستێکی ناوازەدا قژی خۆی کردە کەزیە وەک هێمایەک بۆ هاوسۆزی و پشتگیریکردنی تێکۆشانی کچانی کورد لە شەڕی دژی تیرۆر و پاراستنی خاکدا. ئەم هەڵوێستەی لە میدیا ناوخۆیی و جیهانییەکاندا دەنگدانەوەی هەبوو.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; پلاتفۆرمەکان

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **یوتیوب:** خاوەنی چەناڵێکی چالاکە کە تێیدا ڤیدیۆی جۆراوجۆر بڵاودەکاتەوە.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; **تیک تۆک و سناپچات:** فۆڵۆوەرێکی زۆری هەیە و وەک کەسایەتییەکی کاریگەر (Influencer) دەردەکەوێت.

---

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ئامۆژگاری بۆ داهاتوو:**

ئەگەر دووبارە ئەو هۆشدارییەت بۆ هاتەوە، تەنها کرتە لەسەر دوگمەی **&quot;چاکسازیی ی و ک و هـ&quot;** بکە کە لە وێنەکەدا نیشانت دابوو، ویکیپیدیا خۆی هەموو پیتەکانت بۆ ڕاست دەکاتەوە.

ئایا پێویستت بە یارمەتی تر هەیە بۆ بڵاوکردنەوەی؟ [[بەکارھێنەر:Roma.salih|Roma.salih]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Roma.salih|لێدوان]]) ٠٢:٠٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== ژیاننامە ==

---

ژییان نامەی، شاعیر،هۆنەر و نوسەر و ڕۆژنامەنوس

‏

‏نەجات حەکیم ڕەشید، لەدایکبوی ١/٧/١٩٨٥ لە ناوچەی جەباری/ژ سەربەشاری کەرکوک، لە ساڵی، ٢٠٠٠ دەستی بەکاری ڕاگەیاند کردووە لە کەناڵی تەلە ڤیزۆنی ناووخویڕادیۆ و کەناڵی ئاسمانی لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی بەنوسینی هۆنراوەکردووە، وە هەرلە مەجالی کاری ڕۆژنامەوانیدا، وەکوو وێنەگر کاری


English translation:

Nejat Hakim Rashid – Poet, artist, writer, and journalist

Born on July 1, 1985, in the Jabbari area, Kirkuk, Iraq. He began his media career in 2000, working for local TV channels and radio. In 2005, he started writing poetry. Alongside his journalism career, he has also worked as a photographer.

---

الترجمة إلى العربية:

نجات حكيم رشيد – شاعر، فنان، كاتب وصحفي

وُلد في 1 يوليو/تموز 1985 في منطقة جباري / قضاء كركوك. بدأ مسيرته الإعلامية عام 2000، حيث عمل في قنوات تلفزيونية محلية وراديو. في عام 2005، بدأ بكتابة الشعر. وإلى جانب عمله في الصحافة، عمل أيضاً كمصور [[بەکارھێنەر:Najatzamdar|Najatzamdar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Najatzamdar|لێدوان]]) ٠٣:٣١، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== شـەڕی کـەرکـوک (٢٠١٦) ==

شەڕی کەرکووک لە ساڵی ٢٠١٤دا، یەکێک بوو لە گرنگترین و چارەنووسسازترین شەڕەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش. ئەم شەڕە ڕاستەوخۆ دوای کەوتنی شاری مووسڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، کاتێک چەکدارانی داعش ویستیان سوود لە پاشەکشەی کتوپڕی سوپای عێراق وەربگرن و دەست بەسەر شاری کەرکووک و کێڵگە نەوتی و گازییە ستراتیژییەکانیدا بگرن. [[بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|Aim4nnn.133629]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|لێدوان]]) ١٧:١١، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== شەری کەرکوک (٢٠١٦) ==

شەڕی کەرکووک لە ساڵی ٢٠١٤دا، یەکێک بوو لە گرنگترین و چارەنووسسازترین شەڕەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش. ئەم شەڕە ڕاستەوخۆ دوای کەوتنی شاری مووسڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، کاتێک چەکدارانی داعش ویستیان سوود لە پاشەکشەی کتوپڕی سوپای عێراق وەربگرن و دەست بەسەر شاری کەرکووک و کێڵگە نەوتی و گازییە ستراتیژییەکانیدا بگرن.

پاشبنەمای مێژوویی و دەستپێکردنی شەڕ

لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤، فیرقەی ١٢ی سوپای عێراق بە تەواوی بنکە، بارەگا و سەربازگەکانی خۆی لە پارێزگای کەرکووک جێھێشت و پاشەکشەی کرد. ئەم بڕیارە بۆشایییەکی ئەمنیی زۆر مەترسیداری لە دەوروبەری شارەکە دروست کرد. هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنی کەرکووک و کۆمەڵکوژبوونی هاووڵاتیان، دەستبەجێ فەرمانی پێشڕەوییان پێکرا و لەو شوێنانە جێگیر بوون کە سوپای عێراق چۆڵی کردبوون. بەمەش هێزی پێشمەرگە کەوتە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ و بەرەیی لەگەڵ داعش.

بەرەکانی شەڕ و قۆناغە سەرەکییەکان

چەکدارانی داعش لە ماوەی نێوان حوزەیران بۆ تشرینی دووەمی ٢٠١٤، چەندین هێرشی بەرفراوان و کتوپڕیان لە قەزای حەویجەوە بەرەو سنوورەکانی کەرکووک ئەنجامدا. بەرەی پێشمەرگە بە سەرکردایەتی فەرماندە مەیدانییە لێهاتووەکانی وەک لیوا شێرکۆ فاتیح شوانی (فەرماندەی لیوای ١)، وەستا ڕەسووڵ (بەرپرسی میحوەر) و حسێن مەنسوور، لە چەندین خاڵی گرنگدا بە توندی بەرپەرچی هێرشەکانیان دایەوە.

دیارترین ئەو بەرانەی لەو ساڵەدا بەرگرییان تێدا کرا، ناوچەکانی مەلا عەبدوڵڵا و گردی ستراتیژیی تەللوەرد بوون. داعش چەندین جار بە چەکی قورسی غەنیمەتکراو و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشەوە هێرشی هێنا، بەڵام پێشمەرگە بە پاڵپشتیی هێزەکانی دژە تیرۆر (CTG) و ئاسایش، و دواتریش بە هۆکاری بۆردوومانی فڕۆکەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی، توانیان هه‌موو هێرشەکان تێکبشکێنن و زیانی قورسی گیانی و ماددی بە چەکدارانی داعش بگەیەنن.

سەرکردایەتیی بەرەی دوژمن

له‌و سەردەمەدا، پلانی هێرشە گشتییەکانی داعش لەژێر چاودێریی ئەبوو بەکر بەغدادی (سەرکردەی گشتیی داعش) دەکێشرا، و لە مەیدانی شەڕی کەرکووکیشدا چەندین فەرماندەی توندڕەوی وەک ئەبوو خالید ئەنساری سەرپەرشتیی هێرشەکانیان دەکرد، بەڵام نەیانتوانی هێڵەکانی پێشمەرگە ببهێنن.

ئەنجامی شەڕەکە

شەڕی ساڵی ٢٠١٤ لە کەرکووک بە سەرکەوتنی ستراتیژی و سەربازیی تەواوی هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان کۆتایی هات. پێشمەرگە توانی هێڵێکی بەرگریی زۆر بەهێز لە دەوروبەری کەرکووک جێگیر بكات، شارەکە و هاووڵاتیانی لە مەترسیی داگیرکردن و تیرۆر بپارێزێت، و ڕێگا نەدات دامەزراوە نەوتییەکان بکەونە دەست دوژمن. ئەم پاراستنە سەرکەوتووە بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی داعش لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥دا دووبارە هێرشی نوێی کتوپڕی دەستپێکردەوە.

&lt;nowiki&gt;{{زانیاریدانی شەڕ&lt;/nowiki&gt;

| ناو            = شەڕی کەرکووک (٢٠١٤)

| بەشێک لە        = [[شەڕی ناوخۆیی عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] و [[شەڕی دژی داعش]]

| وێنە           =

| ژێرنووس        =

| ڕێکەوت         = حوزەیران – تشرینی دووەمی ٢٠١٤

| شوێن          = دەوروبەر و ناوچە سنوورییەکانی پارێزگای [[کەرکووک]]، عێراق

| ئەنجام         = سەرکەوتنی ستراتیژیی ھێزەکانی پێشمەرگە

| گۆڕانکاریی_سەربازی = پاراستنی شاری کەرکووک و کۆنترۆڵکردنی کێڵگە نەوتییەکان لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە

| بەرەی١         = {{flag|Kurdistan Region}}

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[پێشمەرگە]]

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; دژە تیرۆر (CTG)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ئاسایش

| بەرەی٢         = [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)]]

| فەرماندەی١     = * [[شێرکۆ فاتیح شوانی]] (فەرماندەی لیوای ١)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; وەستا ڕەسووڵ (بەرپرسی میحوەر)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[حسێن مەنسوور]]

| فەرماندەی٢     = * [[ئەبوو بەکر بەغدادی]] (سەرکردەی گشتی)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ئەبوو خالید ئەنساری (فەرماندەی مەیدانی)

| ھێزی١          = نزیکەی ٥,٠٠٠ تا ٨,٠٠٠ پێشمەرگە

| ھێزی٢          = نادیار (سەدان چەکداری ھێرشبەر لە حەویجەوە)

| زیانەکانی١     = دەیان شەھید و بریندار لە ڕیزی پێشمەرگەدا

| زیانەکانی٢     = کوژرانی دەیان چەکدار و تێکشکاندنی چەندین ئۆتۆمبێلی سەربازی [[بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|Aim4nnn.133629]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aim4nnn.133629|لێدوان]]) ١٧:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>46awvk78c19zayil65clcjtuoc49htf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:بەدخۆراکی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>119087</id>
    <revision>
      <id>1595015</id>
      <parentid>1141211</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1595015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="og5n12d5j7g3q8glehxrkf36r5et9f3" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Malnutrition}}
[[پۆل:ھۆکارەکانی مردن]]</text>
      <sha1>og5n12d5j7g3q8glehxrkf36r5et9f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ئێش</title>
    <ns>14</ns>
    <id>122898</id>
    <revision>
      <id>1595016</id>
      <parentid>1120407</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1595016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="s2dedq0lpjcs51b1m204jvmr1pixs7r" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Pain}}
[[پۆل:ھەستکردن]]</text>
      <sha1>s2dedq0lpjcs51b1m204jvmr1pixs7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ترانسناسیۆنالیزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131554</id>
    <revision>
      <id>1595039</id>
      <parentid>1495347</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1595039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14842" sha1="t46epnucsiby0yem5zcrr6s2bax2a8l" xml:space="preserve">'''ترانسناشنالیزم ''' یان '''نەتەوەبڕی''' کایەیەکی لێکۆڵینەوە و [[دیاردەی کۆمەڵایەتی]]یە کە لە پەیوەندییە نێوانبڕە بەھێزەکانی نێوان [[خەڵک]] و کەمبوونەوەی گرنگیی ئابووری و کۆمەڵایەتیی سنوورەکانی نێوان [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]] سەری ھەڵداوە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Graham|first=Pamela|title=Reimagining the Nation and Defining the District: Dominican Migration and Transnational Politics|year=1997|publisher=Patricia Pessar|location=Caribbean Circuits: New Directions in the Study of Caribbean Migration, Center for Migration Studies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Levitt&quot;&gt;{{cite book|last=Levitt|first=Peggy|title=The Transnational Villagers|url=https://archive.org/details/transnationalvil00levi_0|url-access=registration|year=2001|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520228139 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Vertovec|first=Steven|title=Transnationalism and Identity|journal=Journal of Ethnic and Migration Studies|year=2001|volume=27|issue=4|pages=573–582|doi=10.1080/13691830120090386|s2cid=145716849|url=http://aprendeenlinea.udea.edu.co/revistas/index.php/estudiospoliticos/article/view/21942}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Castles|first=Stephen|title=Global Perspectives on Forced Migration|year=2005|publisher=Refugee Studies Centre|location=University of Oxford}}&lt;/ref&gt;

==پێداچوونەوەی گشتی==
دەستەواژەی «ترانسناشنالیزم-نەتەوەبڕی» لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لەلایەن نووسەر [[ڕاندۆڵف بۆرن]]ەوە باو کرا بۆ وەسفکردنی شێوازێکی نوێی بیرکردنەوە دەربارەی پەیوەندییەکانی نێوان کولتوورەکان.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bourne|first=Randolph S.|title=Trans-National America |journal=Atlantic Monthly |issue=118| pages=86–97|year=1916}}&lt;/ref&gt; فەرھەنگی مێریام-وێبستەر دەڵێت کە دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢١دا لە چاپدا دەرکەوتووە، کە دوای کۆچی دواییی بۆرن بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/transnationalism | title=Definition of TRANSNATIONALISM| date=31 August 2023}}&lt;/ref&gt;

نەتەوەبڕی وەک پڕۆسەیەکی [[ئابووری]] بریتییە لە ڕێکخستنەوەی جیھانیی پڕۆسەی بەرھەمھێنان، کە تێیدا قۆناغە جیاوازەکانی بەرھەمھێنانی ھەر بەرھەمێک دەکرێت لە وڵاتە جیاوازەکاندا ڕوو بدات، بەزۆری بە مەبەستی کەمکردنەوەی تێچووەکان. نەتەوەبڕی ئابووری، کە بە شێوەیەکی باو بە [[جیھانگیری]] ناسراوە، لە نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠ەمدا بەھۆی پەرەسەندنی ئینتەرنێت و پەیوەندییە بێتەلەکان، ھەروەھا کەمبوونەوەی تێچووی گواستنەوەی جیھانی کە بەھۆی [[کۆنتێنەرسازی]]یەوە دروست بووە، ھانی درا. [[کۆمپانیا نەتەوەبڕییەکان]] گوزارشت لە نەتەوەبڕی ئابووری دەکەن بە ڕێکخستنی کارەکان بە کاراترین شێوەی گونجاو بەبێ ڕەچاوکردنی سنوورە ڕامیارییەکان.

لایەنگرانی سەرمایەداریی نەتەوەبڕی ھەوڵ دەدەن ئاسانکاری بکەن بۆ ڕەوتی خەڵک، بیرۆکەکان و کاڵاکان لە نێوان [[ھەرێمەکان]] لە ڕێگەی [[ھێزی کار]]ی کۆچبەر، [[کۆمپانیا]] جیھانگیرەکان، ڕەوتی دراوی جیھانی، ڕەوتی زانیاریی جیھانی و ھاوکاریی زانستیی جیھانی. بەڵام ئەو زانایانەی ڕەخنە لە سەرمایەداریی نەتەوەبڕی دەگرن، لە جیاتی ئەوەدا داکۆکییان لە نەتەوەبڕییەک لە خوارەوە کردووە، لە نێوان کرێکاران و ھەرەوەزییەکان و ھەروەھا بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و ڕامیارییە جەماوەرییەکان.{{sfn|Robinson|2004}}

چەمک و تیۆریی نەتەوەبڕی چوارچێوەیەکی بۆ جۆرەھا زانستی کۆمەڵایەتی دابین کردووە. لە کرداردا، نەتەوەبڕی ئاماژەیە بۆ زیادبوونی یەکگرتنی ئەو پڕۆسانەی کە بە سنوورەکاندا تێپەڕ دەبن، ھەروەھا پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکانی تاکەکان، گرووپەکان و کۆمپانیاکان کە لە دەرەوەی سنوورەکانی [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]] دەجووڵێن. پاتریشیا کلاڤین سەرەڕای ئەوەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە نەتەوەبڕی ئەو پارادۆکسە ڕوون دەکاتەوە کە «پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکان دەتوانن ھەندێک بەربەستی نەتەوەیی ھەڵوەشێننەوە لەکاتێکدا بە شێوەیەکی ھاوکات ھەندێکی تریان بەھێز دەکەن یان دروستی دەکەن.»&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Clavin|first=Patricia|title=Defining Transnationalism|volume=14|number=4|year=2005|journal=Contemporary European History|pages=421–439 |doi=10.1017/S0960777305002705 }}&lt;/ref&gt; ئەگەرچی زۆربەی وێژەی ئەم دوایییە سەرنجی خستووەتە سەر ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان وەک شێوەیەک لە چالاکیی نەتەوەبڕی، ھەندێک توێژینەوەش سەرنجیان بۆ تۆڕە نھێنی و تاوانکارییەکان، ھەروەھا چەکدارە بیانییەکان ڕاکێشاوە، وەک نموونەیەک بۆ شێوەیەکی فراوانتری نەتەوەبڕی.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moore|first=Cerwyn|date=2015-05-27|title=Foreign Bodies: Transnational Activism, the Insurgency in the North Caucasus and &quot;Beyond&quot;|journal=Terrorism and Political Violence|volume=27|issue=3|pages=395–415|doi=10.1080/09546553.2015.1032035|s2cid=56451099|issn=0954-6553|url=http://pure-oai.bham.ac.uk/ws/files/19586098/C_Moore_TPV_Foreign_Bodies.pdf}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لەو بڕوایەدان کە [[دیاسپۆرا|دیاسپۆراکان]]، وەک [[چینییەکانی دەرەوەی وڵات]]، پێشەنگێکی مێژوویین بۆ نەتەوەبڕی مۆدێرن. بواری [[ڕامیاریی دیاسپۆرا]] زۆرجار دیاسپۆرا مۆدێرنەکان وەک خاوەن توانای کارکردن وەک ڕۆڵگێڕە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان و کەوتنە ژێر کاریگەریی ھێزە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان دادەنێت.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kislev|first=Elyakim|title=The transnational effect of multicultural policies on migrants' identification: the case of the Israeli diaspora in the USA|doi=10.1111/glob.12043|volume=15|year=2014|journal=Global Networks|pages=118–139}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» جەخت لەسەر ئەو شێوازانە دەکاتەوە کە تێیدا نەتەوەکان چیتر ناتوانن ئەو ناکۆکی و دانوستانانە کۆنتڕۆڵ یان سنووردار بکەن کە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگەیانەوە دەگەنە تۆڕە جیھانییەکان، چەمکی دیاسپۆرا داینامیکی ڕەگەزیی بنەڕەتی لە [[دابەشکردنی نێونەتەوەییی کار]] و گێژاوی ئابووریی [[سەرمایەی جیھانی]] دەخاتە پێشەوە. لە وتارێکدا کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکرایەوە، ئاساڵ ئەنجێل-ئەجانی بانگەشەی ئەوەی کرد کە «ئەگەری ئەوە لە چوارچێوەی [[توێژینەوەکانی دیاسپۆرا]]دا ھەیە کە لەو گوتارە ڕامیارییە پاکژکراوەی کە دەوری توێژینەوە نەتەوەبڕییەکانی داوە، دوور بکەوینەوە». بەو پێیەی توێژینەوەکانی [[دیاسپۆرای ئەفریقایی]] سەرنجیان خستووەتە سەر [[پێکھاتەی ڕەگەزی]]، [[ڕەگەزپەرستی]] و [[باڵادەستیی سپیپێستەکان]]، [[تیۆریی دیاسپۆرا]] توانای ئەوەی ھەیە «دیدگایەکی ڕامیاریی ھەمەچەشن، ئەگەر نەڵێین ڕامیاریی ڕادیکاڵ، بۆ لێکۆڵینەوە لە پڕۆسە نەتەوەبڕییەکان و جیھانگیری» بۆ نەتەوەبڕی بھێنێت.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Angel-Ajani|first=Asale|chapter=Displacing Diaspora: Trafficking, African Women, and Transnational Practices|title=Diasporic Africa: A Reader|year=2006|publisher=New York University Press|page=296}}&lt;/ref&gt;

== کۆچ ==

نەتەوەبڕی کاریگەریی بەرچاوی ھەیە لەسەر ئەو شێوەیەی کە چەمکی [[کۆچکردن]]ی بۆ دادەڕێژین. بە شێوەیەکی نەریتی، کۆچکردن وەک پڕۆسەیەکی سەربەخۆ بینراوە، کە لەلایەن بارودۆخەکانی وەک ھەژاری و قەرەباڵغی دانیشتووان لە وڵاتی بنەڕەتەوە ھانی دراوە و پەیوەندیی بە بارودۆخەکانی (وەک ڕامیاریی دەرەوە و پێداویستییە ئابوورییەکان) وڵاتی وەرگرەوە نییە. ئەگەرچی قەرەباڵغی دانیشتووان، [[وەستانی ئابووری]]، و ھەژاری ھەموویان بەردەوامن لە دروستکردنی فشار بۆ کۆچ، بەڵام ئەمانە بە تەنھا بەس نین بۆ بەرھەمھێنانی ڕەوتی گەورەی [[کۆچی نێونەتەوەیی]]. بۆ نموونە زۆر وڵات ھەن کە مێژوویەکی بەرچاوی کۆچیان نییە سەرەڕای ھەژارییەکی لەمێژینە. ھەروەھا زۆربەی ڕەوتەکانی کۆچی نێونەتەوەیی لە باشووری جیھانییەوە بۆ باکووری جیھانی لە ھەژارترین ھەژارەکان پێک نەھاتوون، بەڵکوو بە گشتی لەلایەن کەسانی شارەزاوە ئەنجام دەدرێن. سەرەڕای ئەوەش، وڵاتانێک ھەن کە ئاستێکی بەرزی دروستکردنی ھەلی کاریان ھەیە بەڵام بەردەوامن لە بینینی کۆچکردن بۆ دەرەوە بە قەبارەیەکی گەورە.

ھۆکار و ھاندەرانی کۆچکردن تەنھا لە وڵاتی بنەڕەتدا بەرجەستە نەبوون. بەڵکوو، ڕەگیان لە ناو داینامیکە بەرفراوانەکانی زەویناسی و جیھانیدایە. بەڵگە بەرچاوەکانی شێوازە جوگرافییەکانی کۆچکردن ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتانی وەرگر دەبنە نیشتمان بۆ کۆچبەرانی ناوچەی نفوزی وڵاتی وەرگر. کەواتە، کۆچکردن تەنھا پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی پڕۆسەی گەشەسەندنی سەرمایەداری، دزەکردنە ناو بازاڕ و جیھانگیرییە. پەیوەندییەکی سیستماتیک و پێکھاتەیی لە نێوان جیھانگیری و کۆچکردندا ھەیە.

دەرکەوتنی [[ئابووریی جیھانی]] ھەم بەشدار بووە لە دروستکردنی کۆچبەری ئەگەری لە دەرەوە و ھەم لە پێکھێنانی بەستەرە ئابووری، کولتووری و ئایدیۆلۆژییەکان لە نێوان وڵاتە پیشەسازییەکان و وڵاتانی ڕووەو گەشە کە دواتر وەک پردێک بۆ کۆچی نێونەتەوەیی کار دەکەن. بۆ نموونە، ھەمان ئەو بارودۆخ و پڕۆسانەی کە ھانی دیاریکردنی شوێنی کارگە و نووسینگەکانیان لە دەرەوە داوە، بەشدار بوون لە دروستکردنی دابینکردنی گەورەی ھەلی کار بە کرێی کەم کە کرێکارە کۆچبەرەکان دابینکارییەکی خوازراوی ھێزی کار پێکدەھێنن. جگە لەوەش، کەمبوونەوەی ھەلی کارە پیشەسازییەکان و گەشەی کەرتی خزمەتگوزاری، کە بزوێنەری سەرەکین بۆ جیھانگیریی بەرھەمھێنان، پێکھاتەی کار و داھاتی ئابوورییە ڕۆژئاوایییەکانیان گۆڕیوە.

بە پێچەوانەی کەرتی پیشەسازییەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی ھەلی کاری خاوەن داھاتی مامناوەند و سوودە کێبڕکێکارییەکانی دابین دەکرد، زۆربەی ھەلی کارەکانی خزمەتگوزاری یان زۆر بەرز یان زۆر کەم کرێیان بۆ دابین دەکرێت، لەگەڵ ھەلی کارێکی کەم لە ئاستی داھاتی مامناوەنددا. زۆرێک لە ھەلی کارەکان سوودە سەرەکییەکانی وەک بیمەی تەندروستییان تێدا نییە. نوێنەرانی فرۆشتن، کارمەندانی چاوەڕوانی چێشتخانە، یاریدەدەرە کارگێڕییەکان و کرێکارانی پاراستن لە نێوان ئەو پیشانەدان کە لە گەشەدایە.

لە کۆتاییدا، ئەو ڕاستییەی کە کەرتە سەرەکییە گەشەسەندووەکان لە جیاتی کەرتە ڕووەو کەمبوونەوەکان زۆرترین ھەلی کاری کەم-کرێ بەرھەم دەھێنن، ئەوە پیشان دەدات کە دابینکردنی ئەم جۆرە کارانە لە داھاتوویەکی پێشبینیکراودا بەردەوام دەبێت لە زیادبوون. ھاتنی کرێکارانی کۆچبەر بە ھەمان شێوە بەردەوام دەبێت بۆ پڕکردنەوەی خواستەکە. لە بەرامبەردا، ئەم ڕەوتە ئەو کەرەستە خاوە دابین دەکات کە کۆمەڵگە نەتەوەبڕییەکانی لێوە سەردەکەوێت.

==سەرچاوەکان==
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Transnationalism ویکیپیدیای ئینگلیزی]
{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزم]]
[[پۆل:حکوومەتی جیھانی]]
[[پۆل:جیھانگیری]]</text>
      <sha1>t46epnucsiby0yem5zcrr6s2bax2a8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595040</id>
      <parentid>1595039</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1595040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14764" sha1="5lch75ro6445vke3dqhwos7n8kxe5g1" xml:space="preserve">'''ترانسناشنالیزم ''' یان '''نەتەوەبڕی''' کایەیەکی لێکۆڵینەوە و [[دیاردەی کۆمەڵایەتی]]یە کە لە پەیوەندییە نێوانبڕە بەھێزەکانی نێوان [[خەڵک]] و کەمبوونەوەی گرنگیی ئابووری و کۆمەڵایەتیی سنوورەکانی نێوان [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]] سەری ھەڵداوە.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Graham|first=Pamela|title=Reimagining the Nation and Defining the District: Dominican Migration and Transnational Politics|year=1997|publisher=Patricia Pessar|location=Caribbean Circuits: New Directions in the Study of Caribbean Migration, Center for Migration Studies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Levitt&quot;&gt;{{cite book|last=Levitt|first=Peggy|title=The Transnational Villagers|url=https://archive.org/details/transnationalvil00levi_0|url-access=registration|year=2001|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520228139 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Vertovec|first=Steven|title=Transnationalism and Identity|journal=Journal of Ethnic and Migration Studies|year=2001|volume=27|issue=4|pages=573–582|doi=10.1080/13691830120090386|s2cid=145716849|url=http://aprendeenlinea.udea.edu.co/revistas/index.php/estudiospoliticos/article/view/21942}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Castles|first=Stephen|title=Global Perspectives on Forced Migration|year=2005|publisher=Refugee Studies Centre|location=University of Oxford}}&lt;/ref&gt;

==پێداچوونەوەی گشتی==
دەستەواژەی «ترانسناشنالیزم-نەتەوەبڕی» لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لەلایەن نووسەر [[ڕاندۆڵف بۆرن]]ەوە باو کرا بۆ وەسفکردنی شێوازێکی نوێی بیرکردنەوە دەربارەی پەیوەندییەکانی نێوان کولتوورەکان.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bourne|first=Randolph S.|title=Trans-National America |journal=Atlantic Monthly |issue=118| pages=86–97|year=1916}}&lt;/ref&gt; فەرھەنگی مێریام-وێبستەر دەڵێت کە دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢١دا لە چاپدا دەرکەوتووە، کە دوای کۆچی دواییی بۆرن بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/transnationalism | title=Definition of TRANSNATIONALISM| date=31 August 2023}}&lt;/ref&gt;

نەتەوەبڕی وەک پڕۆسەیەکی [[ئابووری]] بریتییە لە ڕێکخستنەوەی جیھانیی پڕۆسەی بەرھەمھێنان، کە تێیدا قۆناغە جیاوازەکانی بەرھەمھێنانی ھەر بەرھەمێک دەکرێت لە وڵاتە جیاوازەکاندا ڕوو بدات، بەزۆری بە مەبەستی کەمکردنەوەی تێچووەکان. نەتەوەبڕی ئابووری، کە بە شێوەیەکی باو بە [[جیھانگیری]] ناسراوە، لە نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠ەمدا بەھۆی پەرەسەندنی ئینتەرنێت و پەیوەندییە بێتەلەکان، ھەروەھا کەمبوونەوەی تێچووی گواستنەوەی جیھانی کە بەھۆی [[کۆنتێنەرسازی]]یەوە دروست بووە، ھانی درا. [[کۆمپانیا نەتەوەبڕییەکان]] گوزارشت لە نەتەوەبڕی ئابووری دەکەن بە ڕێکخستنی کارەکان بە کاراترین شێوەی گونجاو بەبێ ڕەچاوکردنی سنوورە ڕامیارییەکان.

لایەنگرانی سەرمایەداریی نەتەوەبڕی ھەوڵ دەدەن ئاسانکاری بکەن بۆ ڕەوتی خەڵک، بیرۆکەکان و کاڵاکان لە نێوان [[ھەرێمەکان]] لە ڕێگەی [[ھێزی کار]]ی کۆچبەر، [[کۆمپانیا]] جیھانگیرەکان، ڕەوتی دراوی جیھانی، ڕەوتی زانیاریی جیھانی و ھاوکاریی زانستیی جیھانی. بەڵام ئەو زانایانەی ڕەخنە لە سەرمایەداریی نەتەوەبڕی دەگرن، لە جیاتی ئەوەدا داکۆکییان لە نەتەوەبڕییەک لە خوارەوە کردووە، لە نێوان کرێکاران و ھەرەوەزییەکان و ھەروەھا بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و ڕامیارییە جەماوەرییەکان.{{sfn|Robinson|2004}}

چەمک و تیۆریی نەتەوەبڕی چوارچێوەیەکی بۆ جۆرەھا زانستی کۆمەڵایەتی دابین کردووە. لە کرداردا، نەتەوەبڕی ئاماژەیە بۆ زیادبوونی یەکگرتنی ئەو پڕۆسانەی کە بە سنوورەکاندا تێپەڕ دەبن، ھەروەھا پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکانی تاکەکان، گرووپەکان و کۆمپانیاکان کە لە دەرەوەی سنوورەکانی [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]] دەجووڵێن. پاتریشیا کلاڤین سەرەڕای ئەوەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە نەتەوەبڕی ئەو پارادۆکسە ڕوون دەکاتەوە کە «پەیوەندییە نەتەوەبڕییەکان دەتوانن ھەندێک بەربەستی نەتەوەیی ھەڵوەشێننەوە لەکاتێکدا بە شێوەیەکی ھاوکات ھەندێکی تریان بەھێز دەکەن یان دروستی دەکەن.»&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Clavin|first=Patricia|title=Defining Transnationalism|volume=14|number=4|year=2005|journal=Contemporary European History|pages=421–439 |doi=10.1017/S0960777305002705 }}&lt;/ref&gt; ئەگەرچی زۆربەی وێژەی ئەم دوایییە سەرنجی خستووەتە سەر ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان وەک شێوەیەک لە چالاکیی نەتەوەبڕی، ھەندێک توێژینەوەش سەرنجیان بۆ تۆڕە نھێنی و تاوانکارییەکان، ھەروەھا چەکدارە بیانییەکان ڕاکێشاوە، وەک نموونەیەک بۆ شێوەیەکی فراوانتری نەتەوەبڕی.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moore|first=Cerwyn|date=2015-05-27|title=Foreign Bodies: Transnational Activism, the Insurgency in the North Caucasus and &quot;Beyond&quot;|journal=Terrorism and Political Violence|volume=27|issue=3|pages=395–415|doi=10.1080/09546553.2015.1032035|s2cid=56451099|issn=0954-6553|url=http://pure-oai.bham.ac.uk/ws/files/19586098/C_Moore_TPV_Foreign_Bodies.pdf}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لەو بڕوایەدان کە [[دیاسپۆرا|دیاسپۆراکان]]، وەک [[چینییەکانی دەرەوەی وڵات]]، پێشەنگێکی مێژوویین بۆ نەتەوەبڕی مۆدێرن. بواری [[ڕامیاریی دیاسپۆرا]] زۆرجار دیاسپۆرا مۆدێرنەکان وەک خاوەن توانای کارکردن وەک ڕۆڵگێڕە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان و کەوتنە ژێر کاریگەریی ھێزە ڕامیارییە نەتەوەبڕییەکان دادەنێت.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kislev|first=Elyakim|title=The transnational effect of multicultural policies on migrants' identification: the case of the Israeli diaspora in the USA|doi=10.1111/glob.12043|volume=15|year=2014|journal=Global Networks|pages=118–139}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا دەستەواژەی «نەتەوەبڕی» جەخت لەسەر ئەو شێوازانە دەکاتەوە کە تێیدا نەتەوەکان چیتر ناتوانن ئەو ناکۆکی و دانوستانانە کۆنتڕۆڵ یان سنووردار بکەن کە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگەیانەوە دەگەنە تۆڕە جیھانییەکان، چەمکی دیاسپۆرا داینامیکی ڕەگەزیی بنەڕەتی لە [[دابەشکردنی نێونەتەوەییی کار]] و گێژاوی ئابووریی [[سەرمایەی جیھانی]] دەخاتە پێشەوە. لە وتارێکدا کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکرایەوە، ئاساڵ ئەنجێل-ئەجانی بانگەشەی ئەوەی کرد کە «ئەگەری ئەوە لە چوارچێوەی [[توێژینەوەکانی دیاسپۆرا]]دا ھەیە کە لەو گوتارە ڕامیارییە پاکژکراوەی کە دەوری توێژینەوە نەتەوەبڕییەکانی داوە، دوور بکەوینەوە». بەو پێیەی توێژینەوەکانی [[دیاسپۆرای ئەفریقایی]] سەرنجیان خستووەتە سەر [[پێکھاتەی ڕەگەزی]]، [[ڕەگەزپەرستی]] و [[باڵادەستیی سپیپێستەکان]]، [[تیۆریی دیاسپۆرا]] توانای ئەوەی ھەیە «دیدگایەکی ڕامیاریی ھەمەچەشن، ئەگەر نەڵێین ڕامیاریی ڕادیکاڵ، بۆ لێکۆڵینەوە لە پڕۆسە نەتەوەبڕییەکان و جیھانگیری» بۆ نەتەوەبڕی بھێنێت.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Angel-Ajani|first=Asale|chapter=Displacing Diaspora: Trafficking, African Women, and Transnational Practices|title=Diasporic Africa: A Reader|year=2006|publisher=New York University Press|page=296}}&lt;/ref&gt;

== کۆچ ==

نەتەوەبڕی کاریگەریی بەرچاوی ھەیە لەسەر ئەو شێوەیەی کە چەمکی [[کۆچکردن]]ی بۆ دادەڕێژین. بە شێوەیەکی نەریتی، کۆچکردن وەک پڕۆسەیەکی سەربەخۆ بینراوە، کە لەلایەن بارودۆخەکانی وەک ھەژاری و قەرەباڵغی دانیشتووان لە وڵاتی بنەڕەتەوە ھانی دراوە و پەیوەندیی بە بارودۆخەکانی (وەک ڕامیاریی دەرەوە و پێداویستییە ئابوورییەکان) وڵاتی وەرگرەوە نییە. ئەگەرچی قەرەباڵغی دانیشتووان، [[وەستانی ئابووری]]، و ھەژاری ھەموویان بەردەوامن لە دروستکردنی فشار بۆ کۆچ، بەڵام ئەمانە بە تەنھا بەس نین بۆ بەرھەمھێنانی ڕەوتی گەورەی [[کۆچی نێونەتەوەیی]]. بۆ نموونە زۆر وڵات ھەن کە مێژوویەکی بەرچاوی کۆچیان نییە سەرەڕای ھەژارییەکی لەمێژینە. ھەروەھا زۆربەی ڕەوتەکانی کۆچی نێونەتەوەیی لە باشووری جیھانییەوە بۆ باکووری جیھانی لە ھەژارترین ھەژارەکان پێک نەھاتوون، بەڵکوو بە گشتی لەلایەن کەسانی شارەزاوە ئەنجام دەدرێن. سەرەڕای ئەوەش، وڵاتانێک ھەن کە ئاستێکی بەرزی دروستکردنی ھەلی کاریان ھەیە بەڵام بەردەوامن لە بینینی کۆچکردن بۆ دەرەوە بە قەبارەیەکی گەورە.

ھۆکار و ھاندەرانی کۆچکردن تەنھا لە وڵاتی بنەڕەتدا بەرجەستە نەبوون. بەڵکوو، ڕەگیان لە ناو داینامیکە بەرفراوانەکانی زەویناسی و جیھانیدایە. بەڵگە بەرچاوەکانی شێوازە جوگرافییەکانی کۆچکردن ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتانی وەرگر دەبنە نیشتمان بۆ کۆچبەرانی ناوچەی نفوزی وڵاتی وەرگر. کەواتە، کۆچکردن تەنھا پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی پڕۆسەی گەشەسەندنی سەرمایەداری، دزەکردنە ناو بازاڕ و جیھانگیرییە. پەیوەندییەکی سیستماتیک و پێکھاتەیی لە نێوان جیھانگیری و کۆچکردندا ھەیە.

دەرکەوتنی [[ئابووریی جیھانی]] ھەم بەشدار بووە لە دروستکردنی کۆچبەری ئەگەری لە دەرەوە و ھەم لە پێکھێنانی بەستەرە ئابووری، کولتووری و ئایدیۆلۆژییەکان لە نێوان وڵاتە پیشەسازییەکان و وڵاتانی ڕووەو گەشە کە دواتر وەک پردێک بۆ کۆچی نێونەتەوەیی کار دەکەن. بۆ نموونە، ھەمان ئەو بارودۆخ و پڕۆسانەی کە ھانی دیاریکردنی شوێنی کارگە و نووسینگەکانیان لە دەرەوە داوە، بەشدار بوون لە دروستکردنی دابینکردنی گەورەی ھەلی کار بە کرێی کەم کە کرێکارە کۆچبەرەکان دابینکارییەکی خوازراوی ھێزی کار پێکدەھێنن. جگە لەوەش، کەمبوونەوەی ھەلی کارە پیشەسازییەکان و گەشەی کەرتی خزمەتگوزاری، کە بزوێنەری سەرەکین بۆ جیھانگیریی بەرھەمھێنان، پێکھاتەی کار و داھاتی ئابوورییە ڕۆژئاوایییەکانیان گۆڕیوە.

بە پێچەوانەی کەرتی پیشەسازییەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی ھەلی کاری خاوەن داھاتی مامناوەند و سوودە کێبڕکێکارییەکانی دابین دەکرد، زۆربەی ھەلی کارەکانی خزمەتگوزاری یان زۆر بەرز یان زۆر کەم کرێیان بۆ دابین دەکرێت، لەگەڵ ھەلی کارێکی کەم لە ئاستی داھاتی مامناوەنددا. زۆرێک لە ھەلی کارەکان سوودە سەرەکییەکانی وەک بیمەی تەندروستییان تێدا نییە. نوێنەرانی فرۆشتن، کارمەندانی چاوەڕوانی چێشتخانە، یاریدەدەرە کارگێڕییەکان و کرێکارانی پاراستن لە نێوان ئەو پیشانەدان کە لە گەشەدایە.

لە کۆتاییدا، ئەو ڕاستییەی کە کەرتە سەرەکییە گەشەسەندووەکان لە جیاتی کەرتە ڕووەو کەمبوونەوەکان زۆرترین ھەلی کاری کەم-کرێ بەرھەم دەھێنن، ئەوە پیشان دەدات کە دابینکردنی ئەم جۆرە کارانە لە داھاتوویەکی پێشبینیکراودا بەردەوام دەبێت لە زیادبوون. ھاتنی کرێکارانی کۆچبەر بە ھەمان شێوە بەردەوام دەبێت بۆ پڕکردنەوەی خواستەکە. لە بەرامبەردا، ئەم ڕەوتە ئەو کەرەستە خاوە دابین دەکات کە کۆمەڵگە نەتەوەبڕییەکانی لێوە سەردەکەوێت.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزم]]
[[پۆل:حکوومەتی جیھانی]]
[[پۆل:جیھانگیری]]</text>
      <sha1>5lch75ro6445vke3dqhwos7n8kxe5g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاربرێتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160151</id>
    <revision>
      <id>1594968</id>
      <parentid>1594760</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] و [[دەروازە:ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمۆبیل]]</comment>
      <origin>1594968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35702" sha1="tj0z96ulaa4kzi2lwgw3b39tf8tbz17" xml:space="preserve">ئەم وتارە پێویستی بە چاککردن و پێداچوونەوە هەیە!{{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}}
{{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}}

{{بێسەرچاوە}}
{{خاوێنکردن}}
[[File:CarbNomenclature.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CarbNomenclature.jpg|وێنۆک|تەکنیکی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ACarbNomenclature.jpg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} بێندێکس بەرمیلی کاربرێتەر مۆدێلی BXUV-3.]]
'''کاربرێتەر''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:carburetor). کە ئامرێکە ھەواو سووتەمەنی تێکەڵ دەکات. لەناو ئامێرەکەدا کە ڕێژەیەک ھەوای پێویستە بۆ سووتانی سوتەمەنییەکە. ھەندێک جار بە کورتکراوەی پێی دەگوترێت [[کاربۆھیدرات]]. لە ئەمریکای ،(carbration) بە تایبەتی پێی دەگوترێت (carby) باکوور یان وڵاتی ئوسترالیا پێی دەگوترێت

ئەمەش وەک پێکھاتەیەک لە دروستکردنی سەیارەدا بەکار دێت، و بە شێوەیەکی کەمیش لە درئست کردنی فرۆکەدا بەکاردەھێنرێت لە ڕێگەی تێکەڵ کردنی ئاو و سوتەمەنی ھەروەھا بە شێوەیەکی گشتی و بڵاو لە دروستکردنی ئامێری بچووکدا بەکار دێت…

== توێژینەوەی وشە داتاشین ==
ھاتوە، واتە تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ (carbure) وشەی کابرێتەر لە فەرەنسییەوە لە وشەی

[[کاربۆن]] یان وەک لە کیمییای سوتەمەنیدا بەکار دێت یان وەک وزە لە شلکردنەوەدا بەکاردێت.

یەکەم کابرێتەر لەلایەن ([[ساموێل مۆری]]) لە ساڵی ١٨٢٦ داھێنرا، و یەکەم کەس لە مەکینەدا بەکاری ھێنا لە ئامێری بترۆڵدا (سیگفید ماکۆس) بوو لە ساڵی ٦ جون ١٨٧٢دا کە سوتامەنی و ئاوی تەکەڵ دەکرد.

.([[کارڵ بێنز]]) زیاتر گەشەی بەم کارە دا لە ساڵی ١٨٨٨دا کە بوە ھۆی زیاتر پێشکەوتنی ئامێرەکان

ئ سووتانی ناوەکی، کاربۆنی سەرەتای لە ڕوکەشدا، کە دەچێتە سەر بەنزین بە خێرای یەکدەگرن.

بە خێرای یەکدەگرن؛ و لە ساڵی ١٨٨٥دا ھەردوو ([[ویلییەم مایباج]] و [[جۆتیب دیاملەر]]) کابرێتەریان گەش پێداو کردیانە بەخاخ. مایباچ گەشەی پێداو فراوانی کرد بەڵام ئاما بوە ھۆی ناڕەزایی، کە یەکەم شوێن بوو بۆ (Daimler) حاکمی بەریتانییا و ڕەتکردنەوەی لەسەر داوای کۆمپانییای

دروستکرنی کابرێتەر. (ئیدوارد بوتلەر) لە ساڵی ١٨٨٤دا بەکاریھێنا لە سووڕی بەنزیندا،

ئەندازیار جانوس جسنۆک بەکاریھێنا لە دروستکردنی ئامێرێکی جێگیردا لە ساڵی ١٨٩٣.

(فریدیک ویلیام لانچستەر) لە شاری بێرمینگام لە بەریتانیا ھەستا بە تاقیکردنەوەی کابرێتەر لە فیتپەمپ ئۆتۆمبێلدا. فریدیک و براکەی ئۆتۆمبێلێکیان دروست کرد کە بە بەنزین کاریدەکرد لە ئینگلتەرا کە بەمەکینەی ناوەکی یەک بستۆن بە ھێزی (٥ئەسپ) کە (٣٫٧ کیلۆوات).
کە ئەمەش جێگایی ڕەزامەندی نەبوو چونکە لاواز بوو، و ھەستان بە نوێگەری کردن تێیداو زیاد کردنی بستۆنێکی کە لە ساڵی دوەمدا بە تەنیشت یەکەمەوە؛ و ھەروەھا ئەمریکا بە شێوەیەکی بڵاوتر کابرێتەری بەکارھێنا بۆ گەشتن بە سووتاندنی بەنزین لەناو ئامێرەکەدا تا کۆتایی ساڵی ھەشتاکان. کە ھەواو سوتەمەنی بە شێوەیەکی باشتر کە ئەمەش تەواو بوو بە پڕکردنەوەی ئەو گۆڕانکارییانە لە کاتی داواکاری ئاڵو گۆڕ و پاراستنی لۆگۆکەی بۆ ئەوەی تەقلید نەکرێتوە لە توانای کەم نەکرێتەوە؛ و ئەم داواکارییەش بۆ پاراستنی باشترین و وردترین کۆنترۆڵ لە تێکەککردنی سوتەمەنی و ھەوا لە پێناو کۆنترۆڵکردنی ڕێڕەوێکی دیاریکراو لە ئۆکسجین و غازە لەدەست چووەکان، لە بازاڕەکانی نەتەوەیەکگرتوەکان دا ئەمە کۆتا ئۆتۆمبێل بوو کە کابرێتەری تیدا بەکارھێنرا.

لە ساڵی١٩٩٠ بەگشتی لەم ئۆتۆمبێلانەدا بەکار ھێنرا: (Olds mobile cruiser, Buick Estate Wagon, Cadillac Brougham,Honda Prelude (base model),Subaru Justy).

v 1991 (police): (Ford Crown Victoria interceptor) with the 5.8L (351 cu in)V8 engine.

v 1991(SUV): Jeep Grand with the AMC 360 cu in(5.9L)V8engine.

v 1994(Light truck):Isuzu.

لە ئوسترالیا ھەندێک سەیارە بەردەوام بوون لەبەکارھێنانی کابریتەر ساڵی ١٩٩٠ کەئەمانە دەگەرێتەوە (ھۆندا سیڤیک ١٩٩٣ فۆرد لاسێر ١٩٩٤ مازدا ٣٢٣ ئوتۆمۆبیلی مستەربۆشی و ماگنا سیدانس سالی ١٩٩٦ و دایستو کاردی ١٩٩٧ سوسوکی سویفت ١٩٩٩ کەمترین لە ئوسترالیا. بەردەوام بوون لە بەکارھێنانی کابرێتەر 4WDS تچوون بۆ ئۆتۆمۆبیلی کارگوزاری

ھەتا لەشوێکی تر بە تاییبەتی سەیارەی لادا کابرێتەر بەکارێنھا تاکو ٢٠٠٦. ھەندێ ماتورسکیل لەبەر سادەیی کابرێتەر کابرێتەریان بەکار ھێنا. کابرێتەر پێویست ناکات ھیچ سیستەمێکی کارەبایی تێدا بەکاربێت. کابرێتەر لسەر ئەو ئۆتۆمبێلانە ئیش دەکات کە مەکینەیان بچووکە وەک ئەو سەیارە کۆنە تایبەتەکان یاخوود ئەو ئۆتۆمبێلانەی بۆ پێشبڕکێ بەکاردێت

لە ئەورووپا بەرە بەرە کۆتایی ھات بە باکارھێنانی کابرێتەر لە ئۆتۆمبێلدا لە ساڵی ١٩٨٠. ئیتر بەشێکی نوێ لە مەکینە دروستکرا کە زۆر گرانتر بوو لە کابرێتەر کە تەنھا لە ئۆتۆمبێلە گران و ئۆتۆمبێلە وەرزشییەکان.luxury بەھاکاندا بەکار ھێنرا وەک ئۆتۆمبێلە کۆنە تایبەتاکان و ئۆتۆمبێلە وەرزشییەکان

بنەماکانی کابرێتەر:

کاربرێتەر لەسەر بنەمایی بڕۆنلی ئیش دەکات بەخێرایی ھەوا دەگوازریتەوە بە پەستانێکی جێگیری کەم و پەستانێکی داینامیکی زۆر، دەمەوانەکە ناتوانێت بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەست بەسەر سوتەمەنییەکەدا بگرێت، لەجیاتی ئەوە کاربرێتەرەکە ھانی دەدات بڕیپێوست ھەوا بۆ بزوێنەر بنێرێت، بەخێرایی دەڕوات، دوایی ئەوە بە پەستانێکی جێگیر، وایی لێدەکات بڕێکی پێوست سوتەمەنی بنێریێت.

کاتێک کاربرێتەر لە پستنی فڕۆکەدا بەکار دەھێنرێت، شێوازێکی تایبەت و جیاوازی بۆ کراوە کە پێوستە نەیەڵێت سوتەمەنی لێببڕێت لەکایی فڕیندا، کاربرێتەرەکە سوتەمەنی دەنێریت و ڕدواتر بزوێنەرەکە دەیپەستێنرێت.

زۆرترین بەکارھێنانی کابرێتەر لە بزوێنەردا دژی ئەوەیە کەسوتەمەنییەکی زۆر بەکاربێت یەک کابربێتەر ھەواو سوتەمەنییەکە تێکەڵدەکات و بەشێوەیەکی ھەمەجۆر دەینێرێت بۆ دەمەوانەکان. ھەرچەندە ھەندێ بزوێنەر وەک (ماتۆرسکیل) دوو کابرێتەر بەکاردەھێنین. دوو ئەوەندەکردنی کاربێتەرەکان بەشێوەیەکی باو زیاد دەکرێ بۆ پشتگیری کردنی بزوێنەرەکە.

لە سالی ١٩٥٠ تا ناوەرەستی سالی ١٩٦٠ پشتگیری لێکرا ھەروەھا بۆ ماوەی ١٠ سال [USA] پشتگیری لێکرا، ھەر کابرێتەێک بڕێک سوتەمەنی دەنێرێت بۆ دەمەوانەی بزوێنەرەکە.

بزوێنەرە کۆنەکان جۆری ئەپدارف کابرێتەرییان بەکارھێناوە، کاتێک ھەوا داخل دەبێت لە بەشی خوارەوەی کابرێتەرەکە، ھەوا بەناویدا تێپەڕ دەبێت و لەبەشی سەرەوەی دەچێتە دەرەوە. ھەر شلەیەکی سووتەمەنی بییەوێت تێپەڕێت بەنەو کابرێتەرەکەدا بەرھەڵستی دەکرێت لەلایەن ھەروەھا خۆی ڕادێنێت بۆ بەکارھێنانی ڕۆن لە حەوزی ھەوا .(Intake manifold)

پاک کەرەوەکەدا، لە بەشی خوارەوەی کابرێتەر حەوزێکمان ھەیە کە توخمەکان وەردەگرێت و دەینێرێتە سەرەوە، و ھەوا یەکسان دەبێت لەناو تۆڕی ڕۆنەکەدا. ئەمەش کاریگەری دەبێت لە سستەمەکەدا لەو کاتەدا کاغەزی ھەوا پاڵێوەکە نایتە دەرەوە.

) کابرێتەر کە جۆرێکی گرنگی کابرێتەر بوو بۆ Downdarft لە سەرەتای ساڵی ١٩٣٠ز (خۆبزووێنەری ئۆتۆمبێل دروست کرا کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەکار دەھات. لە) کە بۆشییەکی زیاتری تێداDowndarf یان دەگۆری بۆ(sidedarft) ئەورووپا کابرێتەری

کابرێتەریان بەکارھێنا (su) بۆ بزوێنەرەکە کە لیکەکانی کەم دەکردوە، وەھەروەھا جۆری

(پارچەی چوونییەکەی پیشەگەر) زیادکرا ھەندێکپەروانەی سووڕاوی بچووک وەستان لە بەکارھێنانی

کاربێتەر لەبەرئەوەی یەکێک لەسلندەرەکان داوای دەکات زیانی سەرەکی بنکەی (Updraft)
{{ھن}}
[[File:Annotated_rude_carb.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Annotated_rude_carb.JPG|وێنۆک|ئیڤینرود{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAnnotated_rude_carb.JPG%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D8%A6%DB%8C%DA%A4%DB%8C%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%AF |date=ئابی ٢٠٢١ }} جۆری مارین یەک لە ١٩٧٩ کاربرێتەری درەفتی تەنیشت .]]
حەوزی کابریتەر لەسەر بنەمای برۆنلییە، بونی شلە ھۆیەکە بۆ جووڵە، پەستان کەمدەبێت لەبۆری ڤێنتەری لاردا و لار دەبێت و ھاوڕێژە دەبێت و ڵەگەڵ خێرایی ھەوادا، فەڕاڕەی سوتەمەنی زۆر بچووک کەبەشێوەیەکی لار ھاورێژە دەبێت لەگەڵ جیاوازی پەستاندا،

== کارپێکردن ==
بۆری ڤێنتەری جێگیر:

خێرایی ھەوا دەگۆرێت لە بۆری ڤێنتەری بۆ کۆنترۆڵ کردنی لێشاوی سوتەمەنی بەگشتی زۆرترین جۆری کابرێتەرە کە لەسەر ئۆتۆمۆبێلەکان دادەنرێت.

بۆری ڤێنتەری جوڵاو:

کاتێک فەڕاڕەی سوتەمەنی دەکرێتەوە سوتەمەنی بەشێوەیەکی ھەمەجۆر دەجێتە ناو خەزانەکەوە (لەھەمان کاتدا لێشاوی سوتەمەنی دەگۆڕی) لە کابرێتەری جێگیردا لەبستۆنەکاندا بۆشایەک دروستدەبێت کە دەرزییەکان دەبەستێت بە خەزانی سوتەمەنییەوە، لەسەر ماتۆر سکیلە بچووکەکان دادەنریت. بە شێوەیەکی گشتی ڤێنتری جێگیر (جێگیری دابەزاندن) ئەو جۆرە، Zenith-Stromberg کابرێتەر و مۆدێلێکی چونییەکن لە sidedarft SU کابرێتەرانەن

Zenith-Stromberg یە و کۆمپانییای UK کابرێتەر شوێنییەکەی لە SU.Hitachiwe. بەوUKیارمەتی کابرێتەرەکان دەدات ھەڵدەستێت بە دەستبەسەرداگرتنی باراێەکانی سەیارە لە

پێیە کابرێتەر بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھات لە (ڤلڤۆ)، لە بەڕییتانییا لە سەیارەی تردا بەکارنەھێنرا. بەشێوەیەکی چوونییەک دیزاینی بۆ کرا بەکارھێنرا لە ھەندێک لە ئەوروپاو کەمێک لە سەیارەکانی جاپان. کابرێتەرەکان ئاماژە بە (خێرایی تاودان) یان (بۆشایی جێگیر دەکەن) بەشێوەیەکی بنچینەی ڤێنتەری جێگیر دەکرێت لەسەر لاتەنیشتی کابرێتەر. ڤێنتەری تەسک دەبێتەوە بۆناوەوەی گەروەکە دەجووڵیت و فراوان دەبێت و بە بەرزترین خێرایی. وا دیزاین کراوە بە باشترین شێوە ھەوا و سوتەمەنی تێکەڵ بکات. لەسەر مەودایی خێرایی بزوێنەر (vv) ھەرچەندە سەلمێنراوە کابرێتەری ێکەڵ بکات. لەسەر مەودایی خێرایی بزوێنەر (vv

مەرجەکانی ئشپێکردنی کابرێتەر لەبزوینەر:

-پێوانەی بڕی خێرایی ھەوای بزوێنەر دەکات

-دابین کردنی بڕی پێوستی سوتەمەنی بۆ تێکەڵکردنی سوتەمەنی /ھەوا بەشێوەیەکی گونجاو (ڕێکخستنی بلەی گەرمی)

-تێکەڵکردنی ھەواو سوتەمەنی بەبڕێکی یەکسان

-ساردیی سەرەتا

-گەرمی سەرەتا

-خاوی کارپکردن

-توندی

-بەرزترین خێرایی/بەزترین توانا بۆ خنکاندن

=== بنچینە ===
[[File:Carburetor.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carburetor.svg|وێنۆک|نەخشەی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ACarburetor.svg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D9%86%DB%95%D8%AE%D8%B4%DB%95%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} بەشی براوی درەفتی خوارەوەی کاربرێتەر.]]

کابرێتەر بێکدێت لەبۆرییەکی کراوە لەناو ھەوا دابەشکەرێک بۆ ناوەوەی دەروازەیەکی ھەمەجۆر لە بزوێنەرەکەدا بۆرییەکە لەناو ڤێنتەرییەکدا لە بەشێکدا تەسک دەبێتەوە پاشان فراواندەبێتەوە خێرایی ھەوا لەبەشییە تەسکەکەدا زیاد دەبێت لە خوارەوەی ڤێنتەری دەمەوانەیەک ھەیەبۆ ڕێک خستنی ئەو ھەوایییەی کە دێت بۆ مەکینەکە پێیدەوتری دەمەوانەی پەبوولە، دیسکێکی خولاو ھەیە کەدەتوانیت کۆتایی بە دەڕپەرینی ھەوا بێنێت، بۆیە بەدەگمەن دیاری دەکرێت بڕی سوتەمەنی بۆ ھەمووی بڕوات، دیسکە سووڕاوەکە دەتوانێت بخولێتەوەو بەتەواوی ڕێگری بکات لە تێپەربوونی ھەوا، دەمەوانەکە دەتوانێت کۆنتڕوڵی لێشاوی ھەوا لەناوەوەی کابرێتەرەکە بکات.

بەمشێوەیە بڕی پێوستی سوتەمەنی و ھەوا بەسیستەمەکە دەگات. بەو جۆرە خێرایی و وزەی بزوێنەرەکە ڕێکدەخرێت. سوتەمەنی لە جۆگەی ھەوا لە ناو کونی بچووک لە ڤێنتەرییەوە دەنێرێت بۆ ناوەوە، بەشە تەسکراوەکە لەناو ڤێنتەریدا دەپەسترێورێت بە پەستانێکی کەم، سوتەمەنی بەلێشاو دەنێرێت واتە بەوردی دەپێورێت دەنێرێت بۆ فەرارەکان لە ڕێڕەوی سوتەمەنی

=== کاتێک خولەکە دادەخرێت ===
کاتێک دەمەوانەی ڕێکخستنی ئەو سوتەمەنییە کە دەچێتە بزوێنەرەکە کەمێک دەکرێتەوە بەتەواوی دەدەخرێت لەلایەن ئەو شوێنەوە و. پلێتی دەمەوانەکە سوتەمەنی زیاد لەپشتی کونەکان پلێتی دەمەوانەکە بەپەستانەکی کەم ڕووبەریکی زیاد دابێت بۆ ئەو دەمەوانەی سوتەمەنی دەنێرێت بۆ مەکینەکە بڕی ھەوا ڕادەگرێت؛ و ڕێگە دەدات سوتەمەنی بێت کاتێک دەمەوانەکە کراوەیە، بەم شێوەیە گواستنەوەکە بە شێوەیەکی ڕێک و پێک ڕوو دەدات

=== کاتێک دەمەوانەکە دەکرێتەوە ===
کاتێک ئەو دەمەوانەی کە سوتەمەنی دەنێرێت بۆ مەکینەکە دەکرێتەوە، ھەموو جۆرە بۆشییەک کەم دەکاتەوە، کە بەستراوە بە ڤێنترییەوە. بڕی سووتەمەنی بۆ خولەکە دەوەستێت. ڤێنتری پێک دێت لە کابرێتەر کە لە ناوەوە ئیش دەکات. بنەمای بڕۆنلی (خێرایی زۆردەبێت، پەستان کەم دەبێت). لە ڤێنتری خێرایی ھەوا زیاد دەبێ بۆ بەرزترین ئاست بەمشێوەیە کەمترین پەستان سووتەمەنی دەمژرێت لەلایەن جۆگەکانی ھەواوە لەناو نۆزڵ کەدەکەوێتە ناوەڕاستی ڤێنتری. ھەندێک جار نۆزڵێک یان زیاتر زیاد دەکرێت بۆ ڤێنتری کە لەسەر یەک تەوەرەن لەسەرەتای ڤێنتری بۆ زیادکردنی کاریگەری.

کاتێک کە دەمەوانەکە دادەخرێت خێرایی کە لە ناو ڤێنتری تا کەمترین پەستان

=== وزەی دەمەوانە ===
بۆ کردنەوەی دەمەوانەکە بۆ تێکەڵ کردن و بەرھەم ھێنانی تێکەڵەی (ھەوا/سووتەمەنی) وزەیەکی زیاترمان پێویست دەبێت؛ و وزەی پێویستی دەمەوانەکە ناھێڵێت پێش داگیرساندنی بزوێنەرەکە بتەقێت، و بزووێنەرەکە دەپارێزێت لە ساردکردنەوە، و عادەتەم شوێنەکە پڕکراوە لە تێکەڵەی (سوتەمەنی /ھەوا) لەلایەن دەگیرێت و دادەخرێت لەلایەن بۆشایی بزوێنەرەکەوە، کاتێک کە دەمەوانەکە دەکرێتەوە بۆشایییە ھەمە جۆرەکان کەم دەکات سپرینگەکە دەکرێتەوە و دەمەوانەکە سوتەمەنی زیاتر بۆ خولەکە دەنءرێت

کاتێک دەمەوانەکە دادەمەزرێت وزەی پێویست بۆ بزووێنەرەکە دابین دەکات، کابرێتەر پێوانە کردن بەکار دێنێت لەلایەن تووڵەکانییەوە، زیاد کردنی تووڵەکان بۆ سیستەمەکە و دەوڵەمەن کردنی سووتەمەنی تێکەڵکراو سنووردارە.

) کابرێتەر کە لە سالی Corter بەو پێێە سیستەمەکان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ (

١٩٥٠ز، کە لەسەرەتادا دوو ڤێنتریان بۆ چوار بەرمیلی کابرێتەر دانا. تووڵەکانیان کرد بە دوو ئەوەندە. کاتەک کە کابرێتەری چوار بەرمیلییان بەکار ھێنا. تا ساڵی ١٩٨٠ز بەداوام بوون لە بەرھەم ھێنانی کابرێتەری چوار بەرمیلی.

دوو ئەوەندە کردنی توڵەکان و دانانی مۆم لە بنکەکانیدا، فەرارەکانیان فراوانتر کرد و لووتکەی توڵەکان نووساون بە بۆشایی پستنەکەنەوە یان (گوێزەرەوەی میکانیکی) کە توڵەکان بەرز دەکەنەوە بۆ فەرارەی سەرەکی، کاتێک کە دەمەوانەکە کراوەیییە. (گوێزەرەوەی میکانیکی) کاتێک بۆشایی ھەمەجۆر لەسەر تولەکە دروست دەبێت سوتەمەنی لەفەرارەکان ەردەپەڕن وسوتەمەنی زیاتر دەڕوات بۆ بزوێنەرەکە. بڕێک سوتەمەنی دەدەچێت لەلایەن توولەکانەوە لەسەر دوو ڤێنتری سەرەتایی، بەڵام ھەندێکی

=== Accelerator pump ===
لەبەر ئەوەی بەنزینی شل چڕی زیاترە لە ھەوا بۆیە ھێواشترە لە ھەوا بۆ کاردانەوەی بەرامبەر ھێزێک کە کاری تێدەکا کاتێک دەمەوانەی ھەوا لە ناکاو دەکرێتەوە ڕۆشتنی ھەوا بەناو کابرێتەرەکەدا زۆر خێرا دوڕوات بە خێرایەک کە لە خێرایی ڕۆشتنی سوتەمەنی زیاترە ئەو ھەوا زیادەی کە بە ماوەیەکی کەم دێتە ناو کابرێتەرەکەی وا لە تێکەڵەکە دەکات تێکەڵەیەکی لاواز بێت (ھەوای زۆر بێت) ئەمەش وا لە بزوێنەرەکە دەکات باش ئی ناکات ئەمەش کاردانەوەی بەرامبەر کردنەوەی دەمەوانەی ھەوا کەئەمەش چارەسەر کراوە بە بەکارھێنانی پەمپێکی بستۆنی یان پەمپێکی پەردار، لەکاتێکدا ئیشپێدەکرێت بە لیکی دەمەوانەی ھەوا و لە بڕێکی کەم بەنزین کە بەناو حێتەکەیدا بڕوات بۆ ناو کابرێتەرەکە ئەو سوتەمەنییە کەمە زیادەی تێمان کرد دژی حالەتی لیکەکەدەوەستێتەوە لەناو دەمەوانەی ھەوا زۆربەی پەمپە گووڕپێدەرەکان یان بزوێنەرەکان دەتوانرێ دەستکاری قەبارە یان ماوەی ئشپێکردنیان بکەین بەپێی ھەندێ شت، پەپێی تێپەڕبونی کات خانەکانیی دەووری پەمپەکە کە تووشی داخوران دەبن ئەمەش وادەکات توانایی دەردانی پەمپەکەمان کەمببێتەوە

خانەکان نایەڵێت پەمپەکەمان لیک بکات؛ و ئەو دابەزین و فڕێدانی پەمپەکە دەبێتە ھۆی ھاتنەخوارەوای تاودان تا ئەو شوێنەی کە پەمپەکە لیکی ھەیە و چاک دەکرێتەوە ئەوەش لە کاتێکدایە کە سوتەمەنی زۆر و ھەوای کەم دەچێتە ژوری سووتان. بۆیە زۆربەی کابرێتەکان سیستەمی ئەنلۆدەریان لەسەرە. ئەنلۆدەرەکە خنکێنەرەکە بە کراوەیی دێڵێتەوە بۆ وەرگرتنی ھەوای زیاتر سوتەمەنییە زیادەکە فڕێ دەدەرێرتە دەرەوەو بزوێنەرەکە دەست دەکات بە ئیش کردن

=== خنکێنەر ===
کاتێک مرکینەکە ساردە سوتەمەنییەکە کەمتر دەبێتە گاز و ھەوڵدەدات زیاتر چڕبێتەوە لەسەر دیوارەکانی ژوری ھاتنە ناوەوەی ھەوا، و سلندەرەکان برسی دەبن بۆ سوتەمەنی و وا لە مەکینەکە دەکات کە بە زە‌حمەت ئیش بکات.

بۆیە ڕەیچەر میکسچەر کە تێکەڵەیەکە کە ڕێژەیەکی زیاتر سوتەمەنی تێدایە بە بەراورد بە ھەوا کە پێویستە بۆ ئیش پێکردنی مەکینەکە ھەتاوەکو مەکینەکە گەرم دەبێت. میکسچەری دەوڵەمەند ئەو سوتەمەنییەیە کە ئۆکتانی بەرزە وخێراتر دەسوتێت ئیش پێکردنی بزوێنەرەکە ئاسان دەکات.

خنکێنەر ئامێرێکە کە لەناو کابرێتەردایە بەکاردەت بۆ ڕێگیریکردن لە ھاتنەژورەوەی سوتەمەنی زیادە، لەگەڵ ئەو توندییەیدا بۆشایییەکی کە دروست دەبێت لەسەر بەرمیلی کابرێتەرکە کە وا دەکات سوتەمەنی زیاتر ڕابکێشرێت بەناومێتریک سیستەم، خنکێنەر ئامێرێکە کە لەناو کابرێتەردایە بەکاردەت بۆ ڕێگیریکردن لە ھاتنەژورەوەی سوتەمەنی زیادە، لەگەڵ ئەو توندییەیدا بۆشایییەکی کە دروست دەبێت لەسەر بەرمیلی کابرێتەرکە کە وا دەکات سوتەمەنی زیاتر ڕابکێشرێت بەناومێتریک سیستەم، ئەوەش سوتەمەنی دەوڵەماند دابینی دەکات بۆ ئەو ئیشە کە کاتەک پلەی گەرمی مەکینەکە کەمە؛ و ھەروەھا خنکێنەر دەتوانرێت بە کامەوە ببەسترێت یان لەسەر ھەر ئامێرێکی کە وا بکات پلێتی دەمەوانەی ھەوا دانەخرێت کاتێک خنکێنەرەکە لە ئیش کردندایە. خنکێنەر وا لە مەکینەکە دەکات ببێتە ئایدڵ لە خێرایی زیاتر، ئایدڵی خێرا ڕێگایەکە وا لە بزوێنەرەکە دەکات زووتر گەرمدابێت، و ئایدڵێکی ھاوسەنگ بە زیادکرنی لێشاوی ھەوا بەناو ئینتایک سیستەمەکەدا.
&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;

=== پێکھاتەکانی دیکە ===
کارلێک کردنەکان لە نێوان ھەر سووڕێک لەوانەیە تەئسیری لە بکرێت لەلایەن میکانیکی جۆراو جۆر یان پەیواندی فشاری ھەوا ھەروەھا پلەی گەرمی و پێکھاتە کارەبایییەکان. ئەمانە ناسێنراون بۆ ھۆیەک وەک وەڵام دانەوەی توانایی مەکینەکە یان کۆنترۆڵی دەرچونی ئۆتۆمبێل. ھەوای جۆراو جۆر بەردەبێت (زۆر جار پێوەرێک بەوردی ھەڵدەبژێرێت لە مەودایەک دەپێوی. بە ھەمەن شێوە بۆ فڕۆکە جێتەکان) ڕێگە بە ھەوا دەدات بۆ پشکی جۆراوجۆری ڕێڕەوی سووتەمەنی و ھەڵم کردن زیاد دەکات

== پشتگیری سوتەمەنی ==
[[File:Holley_Visiflo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holley_Visiflo.jpg|وێنۆک|کاربرێتەرەکانی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AHolley_Visiflo.jpg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} مۆدێلی ھۆڵی ڤیسی فلۆ ١٩٠٤ تا ١٩٥٠ لەگەڵ شوشەی ڕۆشنی زەرد.]]
پاکیی زیادە لەوانەیە بخرێتە ناو تێکەڵەی [کاربۆریتۆر/مانیفۆڵد]، وەک شێوەیەکی گەرم کردن تا ھەڵم کردنی سووتەمەنی یارمەتی بدات وەک و ئیڤاپەرێیکی سووتەمەنی زئ.

ھۆلی &quot;ڤیسی-فلۆ&quot; مۆدێل ١٩٠٤ ١٩٥٠ کان، کارگە سازی کابرێتەر ئامادە دەکات لەگەڵ جامی کاسەی ڕۆشن.

تا دڵنیا بێت لە ئاوێتەیەکی ئامادەکراو. کابریتەر ژووری سەرئاوکەوتنی ھەیەیان «جام» کە بڕێکی سووتەمەنی تێدایە نزیک لە فشاری اتمۆسفێرک، ئامادەیە بۆ بەکار ھێنان. ئەم تەنکی ئاوە بەبەردەوامی پڕ دەکرێتەوە لەگەڵ دەستەبەری سووتەمەنی لەلایەن ترئمپایەکی سووتەمەنی. ئاستی سووتەمەنی ڕاست لە جامەکەوە دەھێڵریتەوە بەھۆی سەر ئاوێک زمانەیەکی دەروازەیی کۆنترۆڵ دەکات.

ئەمبارێک (دەفر) (بۆ نموونە تانکی سەر ئاو). لەکاتی بەکار ھێنانی سووتەمەنی، دڵۆپەی سەر ئاو، سەرەتا زمانەی دەرواخەکە دەکرێتەوە سووتەمەنی بەڕێدەکەوێت، لەگەڵ بەرزبئنەوەی ئاستی سووتەمەنی و بەرزبونەوەی سەرئاو زمانەی دەوازەکە دادەخرێت.

ئاستی سووتەمەنی ھێشتراوە لە جامی سەر ئاو کەوتوەکە عادەتەن دەتوانرێت ڕێک بخرێت، یاخود لەلایەن سێتسکرێوێک یان لەلایەن شتێکی خاو (کەرەستەی خاو) وەکو چەماندنەوەی باڵەکە بۆ سەر سەرئاوەکە پێک دەبەستێتەوە. ئەمە عادەتەن ڕاست کردنەوەیەژی گرنگە، ڕاستکردنەوەی لەبار ئیعتیماد دەکاتە نوسینی خەتەکان بۆ سەر پەنجەرەیییەک لەسەر جامی سەر ئاو، یاخود پێوانەیییەک کە چەنێک دورە سەرئاوەکە لە خوارەوە لە تەنیشت لوتکەی کابرێتەر ھەڵواسراوە ھاوشێوەن.

سەر ئاو کەوتوەکان دەتوانرێت لە ماددەی جیاواز بکرێن، وەک [[برنجە]] پەڕ لکاندنی بۆ شێوەیەکی ناو بۆش، یان لە پلاستیک. سەر ئاوی ناوبۆش دەتوانن دزە کردنی بچووک ھەل ببەزن و سەرئاوی پلاستیک دەتوانن کوندار بن و فلەوتێیشەنیان ون بکەن یان لە حاڵەتی سەرئاوەکە شکست دەھێننتا سەر ئاو بکەون. زمانەکە خۆی لەبەردەکات لە لایەکانی لەلایەن جووڵەی «کورسی» و سەرئەنجام ھەوڵ دەدات تا دابخرێت لە گۆشەیەک، بەم جۆرە نشستی دێنێت تا بەتەواوی دوور لە سووتەمەنییەکە دا بخات، دووبارە ئەمە ڕۆشتنی سووتەمەنی زید دەکات کرداری مەکینە زیاد دەکات و بەپێچەوانەوە. ھەروەک سووتەمەنییەکە لە جامی سەر ئاوەکە دەبێت بە ھەڵم، ئەو تڵپە بە جێدەھڵێت، وارنشکان کە ڕێڕەوەکان بەرھەڵست ودەتوانن دەست وەربدەن لە کرداری سارئاوکردنەکە

== کار ==
[[File:Holley_2280.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holley_2280.jpg|وێنۆک|مۆدێلی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AHolley_2280.jpg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8E%D9%84%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} ھۆڵی #٢٢٨٠ بەرمیلی کاربرێتەر.]]
[[File:Weber_Doppelvergaser_48_DCOE_99_(2014-06-15_Sp).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Weber_Doppelvergaser_48_DCOE_99_(2014-06-15_Sp).JPG|وێنۆک|بەرمیلی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AWeber_Doppelvergaser_48_DCOE_99_%282014-06-15_Sp%29.JPG%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} کاربرێتەری دوانی لە فۆرد ئیسکۆرد.]]

لەکاتێکادا بنچینەی کابرێتەر یەک ڤێنتەری ھەبوو ھەندێ لەکابرێتەرەکان زیاتر لە ڤێنتەریان ھەبوو یان بەرمێک یان دوو یان چوار بەرمیلێک لە پێکاتەیدا ھەبوو. بەشێوەیەکی گشتی بۆ کاتی جووڵەی ھەوا لە بزوێنەرەگەورەکاندا، بەرمیلی کابرێتەری دوانی دەتوانێت جیاواز بێت لەوەی سەرەتا لەوەی دووەم بەرمیل لەڕووی قەبارەو ئەو ھەواو سوتەمەنییەی دێتە ناویەوە، دەتوانین بەتەواوی پشتیان پێببەسرێت لە بزوێنەرە گەورەکاندا ئەمەش پێشکەوتنێک بوو بۆ خۆی. بەرمیلی دووەم ناکرێتەوە ھەتاکو بەرمیلی یەکەم نەکرێتەوە. زۆرترین جووڵەی ھەوا بەناو بەرمیلی یەکەمدا دەروات ئەمەش وادەکات بزوێنەر بکاتە زۆرترین خێرای لە ڤێنتەری. دیاریکردنی جووڵەی ھەوا لە زۆرترین خێرایدا بەھۆی زیادکردنی

== کابرێتەرە ھەوایییە جێگیرەکان ==
کابرێتەرە ھەوایییە جێگیرەکان کە پێشی دەوترێت کابرێتەرە چۆک گۆڕاوەکان و کابرێتەرە خێرایییە جێگیرەکان ئەو کابێتەرانەن کە کێبڵە ڕێگرەکان ڕاستەوخۆ دەبەستەێت بە پلێتی کێبڵە ڕێگرەکانەوە پەتە ڕادەکێشرێت و دەبێتە ھۆی چونەژورەوەی بەنزین بۆ ناو کابرێتەرەکە و دەردراوێکی زۆری دوانە ئۆکسیدی کاربۆن دروست دەبێت. کابرێتەرە خێرایییە جێگیرەکان داخەرێکی گۆڕاوی ھەیە لە دەرچەی جۆگەی ھەوا پێش ئەوەی پایدەری قاچەکە پلێتە ڕێگرەکە بخاتە ئیش ئەم گۆڕاوە کۆنتڕۆل دەکریت لەلایەن دەرچەی بزوێنەری پەستان /بۆشایی نئەم پەستانە کۆنتڕۆل کراوە ڕێژەییانە دەرچییەکی پەستان دەستەبەر دەکات لە خێرایی مەکینە لەناو جۆرەکانی تردا.

خێرایی مەکینە لەناو جۆرەکانی تردا. کە (SV,Solex) ومەودایی جارەکەوە، باوترین دیزاین بۆ کابرێتەرە ھەوا جێگیرەکان (داخەرێکی لولەی بەکار دەھێنرێت کە لەلایەن بەربەستێکەوە دەخرێتە ئیس، لئلەکەکەو بەربەستەکە پێکەوە دەبەسترێن بە توڵمەتری سوتەمەنییەکەوە. کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی لە سوتەمەنییەکەوە دەدات بە دەرچوونی ھەوا بۆ ئیش پێکردنێکی نەرموو دەرچەی پەستانی زیاتر، بەربەستەکە شێدارێکی لینج دەبێت ئەم کابرێتەرە ڕێگە بە لێخوڕینێکی زۆر باش و چستی سوتەمەنی زۆر باش دەدات. ھەوەھا بە شێوەیەکی گونجاون بۆ باشتین چوستی و چالاکی.
{{پۆلی کۆمنز|Carburetors}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل}}

[[پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر]]
[[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]]</text>
      <sha1>tj0z96ulaa4kzi2lwgw3b39tf8tbz17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تراکتۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164823</id>
    <revision>
      <id>1595030</id>
      <parentid>1279179</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1595030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12623" sha1="owp3fpaw8ecg2mgaub11e4sxlear77i" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''تراکتۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Tractor}}) ئامێرێکە [[مەکینە|مەکینەیەکی]] بەھێزی لەسەرە بۆ کاری [[کشتوکاڵ]] بەکاردێت، چەندین جۆر دەمی ھەیە کە بە دواوەی دەبەسترێت بۆ مەبەستی دیاریکراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://ar.wikipedia.org/wiki/جرار_(آلة)|سەردێڕ=جرار (آلة)|زمان=عەرەبی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Tractor|سەردێڕ=Tractor|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== بزوێنەرەکانی کێشکردن ===
[[پەڕگە:Harrison Machine Works 1882 tractor.JPG|وێنۆک|بەرەو چەپ|١٨٨٢ بزوێنەری کێشکردنی ھەڵمی ھاریسۆن ماچین وۆرکس]]

یەکەم ئامێرە کشتوکاڵییە ھێزدارەکان لە سەرەتای سەدەی ١٩یەمدا [[بزوێنەری گواستراوە|بزوێنەرە گواستراوەکان]] بوون – بزوێنەرە ھەڵمییەکانی سەر تایە کە دەکرا بۆ لێخوڕینی ئامێرە کشتوکاڵییە میکانیکییەکان بەھۆی قایشێکی نەرمەوە بەکاربھێنرێن. [[ڕیچارد تریڤیسیک]] یەکەم «بزوێنەری گەوڕ»ی «نیوە-گواستراوە»ی [[بزوێنەری ھەڵمی جێگیر]]ی لە ١٨١٢دا نەخشاند، و بۆ لێخوڕینی ئامێرێکی وردکردنی گەنمەشامی بەکارھات.&lt;ref name=Hodge&gt;{{cite book|last= Hodge |first= James |title= Richard Trevithick (Lifelines 6) |publisher= Shire Publications |year= 1973 |isbn= 978-0-85263-177-5 |page= 30}}&lt;/ref&gt; بزوێنەری بەڕاستی گواستراوە لە ١٨٣٩ لەلایەن ویلیام تەکسفۆرد لە [[بۆستن، لینکۆڵنشایر]] داھێنرا کە دەستی بە دروستکردنی بزوێنەرێک کرد کە لە دەوری بۆیلەرێکی شێوە-لۆکۆمۆتیڤ بە بۆری دووکەڵی ئاسۆیی دروست کرابوو. [[چەرخی با|چەرخێکی با]]ی گەورە لەسەر کرانک-شەفتەکە جێگیر کرابوو، و قایشێکی چەرمی پتەو بۆ گواستنەوەی لێخوڕینەکە بۆ ئەو ئامێرەی کە لێدەخوڕا بەکاردەھێنرا. لە ١٨٥٠کاندا، [[جۆن فاولەر (ئەندازیاری کشتوکاڵی)|جۆن فاولەر]] بزوێنەرێکی گواستراوەی کلایتۆن و شەتڵوۆرسی بۆ لێخوڕینی ئامێرەکان لە یەکەم نمایشە گشتییەکانی بەکارھێنانی ڕاکێشانی کێبڵ بۆ کێڵان بەکارھێنا.

ھاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی سەرەتای بزوێنەری گواستراوە، زۆرێک لە ئەندازیاران ھەوڵیان دا وایان لێ بکەن کە خۆ-بزوێن بن – پێشەنگەکانی [[بزوێنەری کێشکردن]]. لە زۆربەی بارەکاندا ئەمە بە جێگیرکردنی سپڕۆکێتێک لە کۆتایی کرانک-شەفتەکە، و بەکارخستنی زنجیرێک لەمەوە بۆ سپڕۆکێتێکی گەورەتر لەسەر تەوەرەی دواوە بەدی دەھات. ئەم تاقیکردنەوانە سەرکەوتنی جیاوازیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;Lane2&quot;&gt;{{cite book|year=1976|isbn=978-0450028373|publisher=New English Library|last= Lane |first= Michael R. |title= Pride of the Road |page= 56}}&lt;/ref&gt; یەکەم [[بزوێنەری کێشکردن]]ی دروست، بەو شێوەیەی کە ئەمڕۆ دەناسرێتەوە، لە ١٨٥٩ پەرەی پێ درا کاتێک ئەندازیاری بەریتانی [[تۆماس ئاڤێلینگ]] [[بزوێنەری گواستراوە|بزوێنەرێکی گواستراوە]]ی [[کلایتۆن و شەتڵوۆرس]]ی دەستکاری کرد، کە دەبوو لە ئیشێکەوە بۆ ئیشێکی تر لەلایەن ئەسپەکانەوە ڕابکێشرێت، بۆ دانەیەکی خۆ-بزوێن. گۆڕانکارییەکە بە دانانی زنجیرێکی لێخوڕینی درێژ لە نێوان کرانک-شەفت و تەوەرەی دواوە ئەنجام درا.&lt;ref&gt;{{cite book|last= Bonnett |first= Harold |title= Discovering Traction Engines |publisher= Shire Publications Ltd |year= 1975 |pages= 5 |isbn= 978-0-85263-318-2}}&lt;/ref&gt;

نیوەی یەکەمی ١٨٦٠کان ماوەی تاقیکردنەوەی گەورە بوو بەڵام تا کۆتایی ئەو دەەییە شێوەی ستانداردی بزوێنەری کێشکردن پەرەی سەند و لە ماوەی شەست ساڵی دواتردا کەمێک گۆڕا. بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ بەکارھێنانی کشتوکاڵی وەرگیرا. یەکەم تراکتۆرەکان [[بزوێنەری کێڵان|بزوێنەری کێڵان]]ی ھەڵمی بوون. ئەوان بە جووت بەکاردەھێنران، لە ھەر لایەکی کێڵگەیەک دادەنران بۆ ڕاکێشانی گاوەسنێک بە دوا و پێشدا لە نێوانیاندا بە بەکارھێنانی کێبڵێکی وایەر. لە بەریتانیا [[کۆمپانیای عارەبانە و واگۆنی ھەڵمی منس|مانس]] و [[ڕیچارد گارێت و کوڕەکانی|گارێت]] [[تراکتۆری ھەڵمی|تراکتۆرە ھەڵمییەکانیان]] بۆ کێڵانی ڕاستەوخۆ پەرەپێدا، بەڵام خاکی سەخت و تەڕی ئینگلتەرا وای کرد کە ئەم نەخشەسازییانە کەمتر ئابووری بن لە چاو تیمی ئەسپەکان. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە بارودۆخی خاک ڕێگەی پێ دەدا، تراکتۆرە ھەڵمییەکان بۆ ڕاکێشانی ڕاستەوخۆی گاوەسنەکان بەکاردەھێنران. [[بزوێنەری کشتوکاڵی|بزوێنەرە کشتوکاڵییە]] ھەڵمییەکان تا سەدەی ٢٠ەم بە باشی لە بەکارھێناندا مانەوە تاوەکو بزوێنەرە جێگرەوەکانی سووتانی ناوەکی پەرەیان پێ درا.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://livinghistoryfarm.org/farminginthe30s/machines_04.html|title=Tractors Advance during the Depression|website=livinghistoryfarm.org}}&lt;/ref&gt;

== نەخشەسازی، ھێز و گواستنەوە ==

=== پێکھاتە ===
تراکتۆرەکان بە گشتی دەکرێت بەپێی ژمارەی تەوەرەکان یان تایەکان پۆلێن بکرێن، لەگەڵ پۆلە سەرەکییەکانی [[تراکتۆری دوو-تایە]] (تراکتۆری تاک-تەوەرە) و تراکتۆری چوار-تایە (تراکتۆری دوو-تەوەرە)؛ تەوەرەی زیاتر گونجاوە بەڵام باو نییە. لە نێوان تراکتۆرە چوار-تایەکاندا (تراکتۆرە دوو-تەوەرەکان)، زۆربەیان [[دوو-تایە لێخوڕین]]ن (بەزۆری [[لێخوڕینی تایەی دواوە|لە دواوە]])؛ بەڵام زۆریان دوو-تایە لێخوڕینن بە یاریدەدەری تایەی پێشەوە، [[چوار-تایە لێخوڕین]] (زۆرجار بە ئاراستەکردنی جومگەدار)، یان [[زنجیردار]] (بە زنجیری پۆڵا یان لاستیکی بەردەوام).

[[پەڕگە:Farmall Regular. 1930 (8167774826).jpg|وێنۆک|فارماڵ پێکھاتەی بەرھەمی ڕیزکردنی ناساند، کە ڕێکخستنی تایەی پێشەوەی تەسکی بەکاردەھێنا.]]
[[پەڕگە:Zetor 25 - Ystad-2022.jpg|وێنۆک|زێتۆر ٢٥ی خاوەن بزوێنەری دیزڵ یەکەم مۆدێل بوو لە بەرھەمھێنەری [[کۆماری چیک|چیک]] [[زێتۆر]] لە ١٩٤٦دا.]]
[[پەڕگە:Volvo T 25.1.jpg|وێنۆک|ڤۆڵڤۆ تی٢٥، ١٩٥٦، تراکتۆری بەنزین]]
تراکتۆری کشتوکاڵی کلاسیک [[ئۆتۆمبێل]]ێکی کراوەی سادەیە، بە دوو تایەی لێخوڕینی زۆر گەورە لەسەر تەوەرەیەک لە ژێر تاکە کورسییەک (کورسی و سوکانی [[ئاراستەکردن]] لە ئەنجامدا لە ناوەنددایە)، و بزوێنەرەکە لە پێشەوەی شۆفێرەکەیە، لەگەڵ دوو تایەی ئاراستەکار لە ژێر بەشی بزوێنەرەکەدا. ئەم نەخشەسازییە بنەڕەتییە بۆ چەندین ساڵ بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە دوای ئەوەی لەلایەن واڵیسەوە پێشەنگایەتی کرا، بەڵام کابینە داخراوەکان لەسەر ھەموو مۆدێلە مۆدێرنەکان جێگیر کراون، بۆ سەلامەتی و ئارامی بەکارھێنەر.

لە ھەندێک ناوچەدا کە خاکی سەخت یان تەڕیان ھەیە، بەتایبەتی لە دۆڵی ناوەندی [[کالیفۆرنیا]]، جۆری تراکتۆری «[[کاتەرپیلەر|کاتەرپیلەر]]» یان «[[تراکتۆری زنجیردار|زنجیردار]]» بەھۆی کێشکردن و سەرئاوکەوتنی نایاب بووە باو. ئەمانە بەزۆری لە ڕێگەی بەکارھێنانی پێداڵەکانی برێکی سوڕانەوە و کلاچی زنجیری جیاواز کە بە دەسک کاردەکەن لەبری سوکان مانۆڕیان پێ دەکرا.
[[پەڕگە:John Deere track tractor 8330T.jpg|وێنۆک|١٧٠پێکسڵ|ناوەڕاست|تراکتۆری زنجیرداری جۆن دێر ٨٣٣٠تی]]

[[پەڕگە:Modern-tractor.jpg|وێنۆک|تراکتۆرێکی [[کێڵگە]]ی مۆدێرنی یاریدەدەری تایەی پێشەوە لە [[ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]]]]
تراکتۆری چوار-تایە لێخوڕین لە ١٩٦٠کاندا دەستی بە دەرکەوتن کرد. ھەندێک تراکتۆری چوار-تایە لێخوڕین خاوەنی پێکھاتەی ستانداردی «دوو گەورە، دوو بچووک»ن کە تایبەتە بە تراکتۆرە بچووکەکان، لە کاتێکدا ھەندێکیان چوار تایەی گەورەی ھێزداریان ھەیە. تراکتۆرە گەورەترەکان بەزۆری نەخشەسازییەکی جومگەداری ناوەند-بەستراویان ھەیە کە لەلایەن سلیندەرە ھایدرۆلیکییەکانەوە ئاراستە دەکرێن کە یەکەی ھێزی پێشەوە دەجووڵێنن لە کاتێکدا یەکەی دواوە بە جیا ئاراستە ناکرێت.

[[پەڕگە:Wheat Planting Rig May 2007.jpg|وێنۆک|یەکەیەکی ھێزی زنجیرداری مۆدێرنی جومگەداری ٤-تایە لێخوڕین خەریکی چاندنی گەنمە لە [[داکۆتای باکوور]]]]
لە سەرەتای سەدەی ٢١ەمدا، تراکتۆرە زنجیردارە فرە-ڕێڕەوە ئاراستەکارە جومگەدارەکان یان بێ-جومگەکان تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی جۆری کاتەرپیلەریان بۆ بەکارھێنانی کێڵگە گرتووەتەوە. جۆرە گەورەترەکانی تراکتۆرە کشتوکاڵییە مۆدێرنەکان یەکەکانی لێخوڕینی چوار-تایە یان ھەشت-تایەی جومگەدار لەخۆ دەگرن کە یەک یان دوو یەکەی ھێزیان ھەیە کە لە ناوەنددا بەستراونەتەوە و لەلایەن کلاچە ھایدرۆلیکییەکان یان پەمپەکانەوە ئاراستە دەکرێن. پەرەسەندنێکی تا ڕادەیەک نوێ بریتییە لە گۆڕینی تایەکان یان زنجیرە پۆڵاکانی جۆری زنجیردار بە زنجیری لاستیکی نەرمی بەھێزکراو بە پۆڵا، کە بەزۆری لەلایەن میکانیزمە لێخوڕینە ھایدرۆستاتیکییەکان یان بە تەواوی ھایدرۆلیکییەکانەوە ھێزیان پێ دەدرێت. پێکھاتەی ئەم تراکتۆرانە کەمترین لێکچوونی لەگەڵ نەخشەسازی تراکتۆری کشتوکاڵی کلاسیکدا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Tractors}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}}

[[پۆل:ئامێرەکانی کشتوکاڵ]]</text>
      <sha1>owp3fpaw8ecg2mgaub11e4sxlear77i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595031</id>
      <parentid>1595030</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1595031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12608" sha1="779du4relvxuuy39pdq9egbwxiup4q1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''تراکتۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Tractor}}) ئامێرێکە [[مەکینە|مەکینەیەکی]] بەھێزی لەسەرە بۆ کاری [[کشتوکاڵ]] بەکاردێت، چەندین جۆر دەمی ھەیە کە بە دواوەی دەبەسترێت بۆ مەبەستی دیاریکراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://ar.wikipedia.org/wiki/جرار_(آلة)|سەردێڕ=جرار (آلة)|زمان=عەرەبی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Tractor|سەردێڕ=Tractor|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== بزوێنەرەکانی کێشکردن ===
[[پەڕگە:Harrison Machine Works 1882 tractor.JPG|وێنۆک|بەرەو چەپ|١٨٨٢ بزوێنەری کێشکردنی ھەڵمی ھاریسۆن ماچین وۆرکس]]

یەکەم ئامێرە کشتوکاڵییە ھێزدارەکان لە سەرەتای سەدەی ١٩یەمدا [[بزوێنەری گواستراوە|بزوێنەرە گواستراوەکان]] بوون – بزوێنەرە ھەڵمییەکانی سەر تایە کە دەکرا بۆ لێخوڕینی ئامێرە کشتوکاڵییە میکانیکییەکان بەھۆی قایشێکی نەرمەوە بەکاربھێنرێن. [[ڕیچارد تریڤیسیک]] یەکەم «بزوێنەری گەوڕ»ی «نیوە-گواستراوە»ی [[بزوێنەری ھەڵمی جێگیر]]ی لە ١٨١٢دا نەخشاند، و بۆ لێخوڕینی ئامێرێکی وردکردنی گەنمەشامی بەکارھات.&lt;ref name=Hodge&gt;{{cite book|last= Hodge |first= James |title= Richard Trevithick (Lifelines 6) |publisher= Shire Publications |year= 1973 |isbn= 978-0-85263-177-5 |page= 30}}&lt;/ref&gt; بزوێنەری بەڕاستی گواستراوە لە ١٨٣٩ لەلایەن ویلیام تەکسفۆرد لە [[بۆستن، لینکۆڵنشایر]] داھێنرا کە دەستی بە دروستکردنی بزوێنەرێک کرد کە لە دەوری بۆیلەرێکی شێوە-لۆکۆمۆتیڤ بە بۆری دووکەڵی ئاسۆیی دروست کرابوو. [[چەرخی با|چەرخێکی با]]ی گەورە لەسەر کرانک-شەفتەکە جێگیر کرابوو، و قایشێکی چەرمی پتەو بۆ گواستنەوەی لێخوڕینەکە بۆ ئەو ئامێرەی کە لێدەخوڕا بەکاردەھێنرا. لە ١٨٥٠کاندا، [[جۆن فاولەر (ئەندازیاری کشتوکاڵی)|جۆن فاولەر]] بزوێنەرێکی گواستراوەی کلایتۆن و شەتڵوۆرسی بۆ لێخوڕینی ئامێرەکان لە یەکەم نمایشە گشتییەکانی بەکارھێنانی ڕاکێشانی کێبڵ بۆ کێڵان بەکارھێنا.

ھاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی سەرەتای بزوێنەری گواستراوە، زۆرێک لە ئەندازیاران ھەوڵیان دا وایان لێ بکەن کە خۆ-بزوێن بن – پێشەنگەکانی [[بزوێنەری کێشکردن]]. لە زۆربەی بارەکاندا ئەمە بە جێگیرکردنی سپڕۆکێتێک لە کۆتایی کرانک-شەفتەکە، و بەکارخستنی زنجیرێک لەمەوە بۆ سپڕۆکێتێکی گەورەتر لەسەر تەوەرەی دواوە بەدی دەھات. ئەم تاقیکردنەوانە سەرکەوتنی جیاوازیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;Lane2&quot;&gt;{{cite book|year=1976|isbn=978-0450028373|publisher=New English Library|last= Lane |first= Michael R. |title= Pride of the Road |page= 56}}&lt;/ref&gt; یەکەم [[بزوێنەری کێشکردن]]ی دروست، بەو شێوەیەی کە ئەمڕۆ دەناسرێتەوە، لە ١٨٥٩ پەرەی پێ درا کاتێک ئەندازیاری بەریتانی [[تۆماس ئاڤێلینگ]] [[بزوێنەری گواستراوە|بزوێنەرێکی گواستراوە]]ی [[کلایتۆن و شەتڵوۆرس]]ی دەستکاری کرد، کە دەبوو لە ئیشێکەوە بۆ ئیشێکی تر لەلایەن ئەسپەکانەوە ڕابکێشرێت، بۆ دانەیەکی خۆ-بزوێن. گۆڕانکارییەکە بە دانانی زنجیرێکی لێخوڕینی درێژ لە نێوان کرانک-شەفت و تەوەرەی دواوە ئەنجام درا.&lt;ref&gt;{{cite book|last= Bonnett |first= Harold |title= Discovering Traction Engines |publisher= Shire Publications Ltd |year= 1975 |pages= 5 |isbn= 978-0-85263-318-2}}&lt;/ref&gt;

نیوەی یەکەمی ١٨٦٠کان ماوەی تاقیکردنەوەی گەورە بوو بەڵام تا کۆتایی ئەو دەەییە شێوەی ستانداردی بزوێنەری کێشکردن پەرەی سەند و لە ماوەی شەست ساڵی دواتردا کەمێک گۆڕا. بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ بەکارھێنانی کشتوکاڵی وەرگیرا. یەکەم تراکتۆرەکان [[بزوێنەری کێڵان|بزوێنەری کێڵان]]ی ھەڵمی بوون. ئەوان بە جووت بەکاردەھێنران، لە ھەر لایەکی کێڵگەیەک دادەنران بۆ ڕاکێشانی گاوەسنێک بە دوا و پێشدا لە نێوانیاندا بە بەکارھێنانی کێبڵێکی وایەر. لە بەریتانیا [[کۆمپانیای عارەبانە و واگۆنی ھەڵمی منس|مانس]] و [[ڕیچارد گارێت و کوڕەکانی|گارێت]] [[تراکتۆری ھەڵمی|تراکتۆرە ھەڵمییەکانیان]] بۆ کێڵانی ڕاستەوخۆ پەرەپێدا، بەڵام خاکی سەخت و تەڕی ئینگلتەرا وای کرد کە ئەم نەخشەسازییانە کەمتر ئابووری بن لە چاو تیمی ئەسپەکان. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە بارودۆخی خاک ڕێگەی پێ دەدا، تراکتۆرە ھەڵمییەکان بۆ ڕاکێشانی ڕاستەوخۆی گاوەسنەکان بەکاردەھێنران. [[بزوێنەری کشتوکاڵی|بزوێنەرە کشتوکاڵییە]] ھەڵمییەکان تا سەدەی ٢٠ەم بە باشی لە بەکارھێناندا مانەوە تاوەکو بزوێنەرە جێگرەوەکانی سووتانی ناوەکی پەرەیان پێ درا.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://livinghistoryfarm.org/farminginthe30s/machines_04.html|title=Tractors Advance during the Depression|website=livinghistoryfarm.org}}&lt;/ref&gt;

== نەخشەسازی، ھێز و گواستنەوە ==

=== پێکھاتە ===
تراکتۆرەکان بە گشتی دەکرێت بەپێی ژمارەی تەوەرەکان یان تایەکان پۆلێن بکرێن، لەگەڵ پۆلە سەرەکییەکانی [[تراکتۆری دوو-تایە]] (تراکتۆری تاک-تەوەرە) و تراکتۆری چوار-تایە (تراکتۆری دوو-تەوەرە)؛ تەوەرەی زیاتر گونجاوە بەڵام باو نییە. لە نێوان تراکتۆرە چوار-تایەکاندا (تراکتۆرە دوو-تەوەرەکان)، زۆربەیان [[دوو-تایە لێخوڕین]]ن (بەزۆری [[لێخوڕینی تایەی دواوە|لە دواوە]])؛ بەڵام زۆریان دوو-تایە لێخوڕینن بە یاریدەدەری تایەی پێشەوە، [[چوار-تایە لێخوڕین]] (زۆرجار بە ئاراستەکردنی جومگەدار)، یان [[زنجیردار]] (بە زنجیری پۆڵا یان لاستیکی بەردەوام).

[[پەڕگە:Farmall Regular. 1930 (8167774826).jpg|وێنۆک|فارماڵ پێکھاتەی بەرھەمی ڕیزکردنی ناساند، کە ڕێکخستنی تایەی پێشەوەی تەسکی بەکاردەھێنا.]]
[[پەڕگە:Zetor 25 - Ystad-2022.jpg|وێنۆک|زێتۆر ٢٥ی خاوەن بزوێنەری دیزڵ یەکەم مۆدێل بوو لە بەرھەمھێنەری [[کۆماری چیک|چیک]] [[زێتۆر]] لە ١٩٤٦دا.]]
[[پەڕگە:Volvo T 25.1.jpg|وێنۆک|ڤۆڵڤۆ تی٢٥، ١٩٥٦، تراکتۆری بەنزین]]
تراکتۆری کشتوکاڵی کلاسیک [[ئۆتۆمبێل]]ێکی کراوەی سادەیە، بە دوو تایەی لێخوڕینی زۆر گەورە لەسەر تەوەرەیەک لە ژێر تاکە کورسییەک (کورسی و سوکانی [[ئاراستەکردن]] لە ئەنجامدا لە ناوەنددایە)، و بزوێنەرەکە لە پێشەوەی شۆفێرەکەیە، لەگەڵ دوو تایەی ئاراستەکار لە ژێر بەشی بزوێنەرەکەدا. ئەم نەخشەسازییە بنەڕەتییە بۆ چەندین ساڵ بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە دوای ئەوەی لەلایەن واڵیسەوە پێشەنگایەتی کرا، بەڵام کابینە داخراوەکان لەسەر ھەموو مۆدێلە مۆدێرنەکان جێگیر کراون، بۆ سەلامەتی و ئارامی بەکارھێنەر.

لە ھەندێک ناوچەدا کە خاکی سەخت یان تەڕیان ھەیە، بەتایبەتی لە دۆڵی ناوەندی [[کالیفۆرنیا]]، جۆری تراکتۆری «[[کاتەرپیلەر|کاتەرپیلەر]]» یان «[[تراکتۆری زنجیردار|زنجیردار]]» بەھۆی کێشکردن و سەرئاوکەوتنی نایاب بووە باو. ئەمانە بەزۆری لە ڕێگەی بەکارھێنانی پێداڵەکانی برێکی سوڕانەوە و کلاچی زنجیری جیاواز کە بە دەسک کاردەکەن لەبری سوکان مانۆڕیان پێ دەکرا.
[[پەڕگە:John Deere track tractor 8330T.jpg|وێنۆک|١٧٠پێکسڵ|ناوەڕاست|تراکتۆری زنجیرداری جۆن دێر ٨٣٣٠تی]]

[[پەڕگە:Modern-tractor.jpg|وێنۆک|تراکتۆرێکی [[کێڵگە]]ی مۆدێرنی یاریدەدەری تایەی پێشەوە لە [[ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]]]]
تراکتۆری چوار-تایە لێخوڕین لە ١٩٦٠کاندا دەستی بە دەرکەوتن کرد. ھەندێک تراکتۆری چوار-تایە لێخوڕین خاوەنی پێکھاتەی ستانداردی «دوو گەورە، دوو بچووک»ن کە تایبەتە بە تراکتۆرە بچووکەکان، لە کاتێکدا ھەندێکیان چوار تایەی گەورەی ھێزداریان ھەیە. تراکتۆرە گەورەترەکان بەزۆری نەخشەسازییەکی جومگەداری ناوەند-بەستراویان ھەیە کە لەلایەن سلیندەرە ھایدرۆلیکییەکانەوە ئاراستە دەکرێن کە یەکەی ھێزی پێشەوە دەجووڵێنن لە کاتێکدا یەکەی دواوە بە جیا ئاراستە ناکرێت.

[[پەڕگە:Wheat Planting Rig May 2007.jpg|وێنۆک|یەکەیەکی ھێزی زنجیرداری مۆدێرنی جومگەداری ٤-تایە لێخوڕین خەریکی چاندنی گەنمە لە [[داکۆتای باکوور]]]]
لە سەرەتای سەدەی ٢١ەمدا، تراکتۆرە زنجیردارە فرە-ڕێڕەوە ئاراستەکارە جومگەدارەکان یان بێ-جومگەکان تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی جۆری کاتەرپیلەریان بۆ بەکارھێنانی کێڵگە گرتووەتەوە. جۆرە گەورەترەکانی تراکتۆرە کشتوکاڵییە مۆدێرنەکان یەکەکانی لێخوڕینی چوار-تایە یان ھەشت-تایەی جومگەدار لەخۆ دەگرن کە یەک یان دوو یەکەی ھێزیان ھەیە کە لە ناوەنددا بەستراونەتەوە و لەلایەن کلاچە ھایدرۆلیکییەکان یان پەمپەکانەوە ئاراستە دەکرێن. پەرەسەندنێکی تا ڕادەیەک نوێ بریتییە لە گۆڕینی تایەکان یان زنجیرە پۆڵاکانی جۆری زنجیردار بە زنجیری لاستیکی نەرمی بەھێزکراو بە پۆڵا، کە بەزۆری لەلایەن میکانیزمە لێخوڕینە ھایدرۆستاتیکییەکان یان بە تەواوی ھایدرۆلیکییەکانەوە ھێزیان پێ دەدرێت. پێکھاتەی ئەم تراکتۆرانە کەمترین لێکچوونی لەگەڵ نەخشەسازی تراکتۆری کشتوکاڵی کلاسیکدا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tractors}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}}

[[پۆل:ئامێرەکانی کشتوکاڵ]]</text>
      <sha1>779du4relvxuuy39pdq9egbwxiup4q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەریناز ئیزەدیار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169912</id>
    <revision>
      <id>1595034</id>
      <parentid>1545915</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1595034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5198" sha1="rxny89sraiqqvmtuzvua10okimwieja" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''پەریناز ئیزەدیار''' (لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٩٨٥) [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]] و دۆبلێری خەڵکی [[ئێران]]ە. دوای ڕۆڵبینینی لە زنجیرەی زەمانەی بەرھەمی [[حەسەن فەتحی]]دا ناوبانگی پەیدا کرد. یەکەمین کاری ڕۆڵگێڕی ئەو لە فیلمی [[یەک پیاو، یەک شار]]دایە. ئیزەدیار لە ساڵی ٢٠١٥دا بۆ ڕۆڵبینین لە فیلمی [[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]دا توانیویەتی سیمورغی بلووری باشترین ئەکتەری ڕۆڵگێڕی یەکەمی ژن لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]دا وەربگرێت. بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی مانگ لە سێبەردا لە دەرھێنانی سەعید ئیبراھیمی فەر پێی نایە ناو مەیدانی تەلەڤیزیۆنەوە. ئیزەدیار لە زۆر فیلمدا بەشداریی کردووە و لەگەڵ کۆمەڵێک دەرھێنەری. وەک فەرزاد موئتەمن، مەسعوود ئابپەروەر، عەلیڕەزا ئەمینیدا کاری کردووە. ھەروەھا خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە گرافیک دا. دوایین فلیم کە ڕۆڵی تێدا بینی درامای جیرانە لە دەرھێنانی حەسەن فەتحییە.

== سەرەتای ژیان و خوێندن ==
لە ٣٠ی ئابی ١٩٨٥ لە [[بابۆل]] لەدایکبوو. باوکی خەڵکی [[ساری]] و دایکی خەڵکی [[بابۆل (شار)|بابۆل]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=وقتی پریناز ایزدیار مازندرانی صحبت می کند !|سەردێڕ=https://www.aparat.com/v/c69j4be|وبگاه=ایسکانیوز|بازبینی=2025-12-28|توسط=آپارات}}&lt;/ref&gt; ئەو منداڵیی خۆی لە [[ساری]] بەسەر برد و لە قۆناغی ناوەندی ھات بۆ [[تاران]]، لە قۆناغی ئامادەیی بەھۆی بارودۆخی کاری باوکی بۆ ماوەیەک چوو بۆ بابۆل و جارێکی تر گەڕایەوە بۆ تاران. خێزانەکەی دوای چەند ساڵێک کاتێک کاری باوکی لە تاران تەواو بوو گەڕانەوە بۆ باکوور بەڵام ئەو لە تاران مایەوە.&lt;ref name=&quot;گلستان&quot;/&gt;

ئیزەدیار لە منداڵییەوە ئارەزووی ھونەر، بەتایبەت ڕۆڵگێڕانی ھەبوو و مەبەستی بوو لە زانکۆ لە بەشی ھونەر بەردەوام بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی دژایەتی خێزانەکەی کە ھانیان دەدا بۆ خوێندن لە بەشێکی تر بێجگە لە [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕان]]، بەشی گرافیکی ھەڵبژارد. سەرەڕای ئەمەش، ھێشتا ئارەزووی لە ڕۆڵگێڕان بوو و بڕیاری دا بە ئامادەبوونی لە تاران، بەدواداچوون بۆ چالاکییەکانی لەم بوارەدا بکات.&lt;ref name=&quot;گلستان&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=پریناز ایزدیار، دختر شمال ایران از شهرش می‌گوید|نام خانوادگی=حسینی|نام=نگار |سەردێڕ=https://golestanema.com/news/وب‌گردی/پریناز-ایزدیار،-دختر-شمال-ایران-از-شهرش-می‌گوید |تاریخ=۱۰ شهریور ۱۳۹۴ |توسط=گلستان ما |تاریخ بازبینی=۲ خرداد ١٤٠٤ |اثر=زندگی ایده‌آل}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== فیلمە سینەمایییەکان ===
* سە کام حبس ٢٠١٩
* مغز استخوان ٢٠١٩
* تفریق ٢٠١٨
* لتیان ٢٠١٨
* متری شیش و نیم ٢٠١٨
* سرخ پوست ٢٠١٨
* خوک ٢٠١٧
* مقیمان ناکجا ٢٠١٧
* ھت تریک ٢٠١٦
* تابستان داغ ٢٠١٦
* ویلایی ھا ٢٠١٦
* یک ڕوز بە خصوص ٢٠١٥
* ابد و یک ڕوز ٢٠١٥
* ٣٦٠ درجە ٢٠١٤
* این سیب ھم برای تو ٢٠١٤
* استخر ٢٠١٤
* خط ویژە ٢٠١٣
* ورود آقایان ممنوع ٢٠١١
* فال قھوە ٢٠١٠
* در امتداد شھر ٢٠١٠
* یک مرد، یک شھر ٢٠٠٧

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Parinaz Izadyar}}
* {{IMDb name|6346171}}
* {{ئینستاگرام|parinazizadyar}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|ژن|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}}

[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:وەرگرانی سیمرغی بلوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]]</text>
      <sha1>rxny89sraiqqvmtuzvua10okimwieja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595035</id>
      <parentid>1595034</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1595035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5229" sha1="mak8weeunky2k4c8o0mmhyqqb4xg2ok" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''پەریناز ئیزەدیار''' (لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٩٨٥) [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]] و دۆبلێری خەڵکی [[ئێران]]ە. دوای ڕۆڵبینینی لە زنجیرەی زەمانەی بەرھەمی [[حەسەن فەتحی]]دا ناوبانگی پەیدا کرد. یەکەمین کاری ڕۆڵگێڕی ئەو لە فیلمی [[یەک پیاو، یەک شار]]دایە. ئیزەدیار لە ساڵی ٢٠١٥دا بۆ ڕۆڵبینین لە فیلمی [[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]دا توانیویەتی سیمورغی بلووری باشترین ئەکتەری ڕۆڵگێڕی یەکەمی ژن لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]دا وەربگرێت. بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی مانگ لە سێبەردا لە دەرھێنانی سەعید ئیبراھیمی فەر پێی نایە ناو مەیدانی تەلەڤیزیۆنەوە. ئیزەدیار لە زۆر فیلمدا بەشداریی کردووە و لەگەڵ کۆمەڵێک دەرھێنەری. وەک فەرزاد موئتەمن، مەسعوود ئابپەروەر، عەلیڕەزا ئەمینیدا کاری کردووە. ھەروەھا خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە گرافیک دا. دوایین فلیم کە ڕۆڵی تێدا بینی درامای جیرانە لە دەرھێنانی حەسەن فەتحییە.

== سەرەتای ژیان و خوێندن ==
لە ٣٠ی ئابی ١٩٨٥ لە [[بابۆل]] لەدایکبوو. باوکی خەڵکی [[ساری]] و دایکی خەڵکی [[بابۆل (شار)|بابۆل]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=وقتی پریناز ایزدیار مازندرانی صحبت می کند !|سەردێڕ=https://www.aparat.com/v/c69j4be|وبگاه=ایسکانیوز|بازبینی=2025-12-28|توسط=آپارات}}&lt;/ref&gt; ئەو منداڵیی خۆی لە [[ساری]] بەسەر برد و لە قۆناغی ناوەندی ھات بۆ [[تاران]]، لە قۆناغی ئامادەیی بەھۆی بارودۆخی کاری باوکی بۆ ماوەیەک چوو بۆ بابۆل و جارێکی تر گەڕایەوە بۆ تاران. خێزانەکەی دوای چەند ساڵێک کاتێک کاری باوکی لە تاران تەواو بوو گەڕانەوە بۆ باکوور بەڵام ئەو لە تاران مایەوە.&lt;ref name=&quot;گلستان&quot;/&gt;

ئیزەدیار لە منداڵییەوە ئارەزووی ھونەر، بەتایبەت ڕۆڵگێڕانی ھەبوو و مەبەستی بوو لە زانکۆ لە بەشی ھونەر بەردەوام بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی دژایەتی خێزانەکەی کە ھانیان دەدا بۆ خوێندن لە بەشێکی تر بێجگە لە [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕان]]، بەشی گرافیکی ھەڵبژارد. سەرەڕای ئەمەش، ھێشتا ئارەزووی لە ڕۆڵگێڕان بوو و بڕیاری دا بە ئامادەبوونی لە تاران، بەدواداچوون بۆ چالاکییەکانی لەم بوارەدا بکات.&lt;ref name=&quot;گلستان&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=پریناز ایزدیار، دختر شمال ایران از شهرش می‌گوید|نام خانوادگی=حسینی|نام=نگار |سەردێڕ=https://golestanema.com/news/وب‌گردی/پریناز-ایزدیار،-دختر-شمال-ایران-از-شهرش-می‌گوید |تاریخ=۱۰ شهریور ۱۳۹۴ |توسط=گلستان ما |تاریخ بازبینی=۲ خرداد ١٤٠٤ |اثر=زندگی ایده‌آل}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== فیلمە سینەمایییەکان ===
* سە کام حبس ٢٠١٩
* مغز استخوان ٢٠١٩
* تفریق ٢٠١٨
* لتیان ٢٠١٨
* متری شیش و نیم ٢٠١٨
* سرخ پوست ٢٠١٨
* خوک ٢٠١٧
* مقیمان ناکجا ٢٠١٧
* ھت تریک ٢٠١٦
* تابستان داغ ٢٠١٦
* ویلایی ھا ٢٠١٦
* یک ڕوز بە خصوص ٢٠١٥
* ابد و یک ڕوز ٢٠١٥
* ٣٦٠ درجە ٢٠١٤
* این سیب ھم برای تو ٢٠١٤
* استخر ٢٠١٤
* خط ویژە ٢٠١٣
* ورود آقایان ممنوع ٢٠١١
* فال قھوە ٢٠١٠
* در امتداد شھر ٢٠١٠
* یک مرد، یک شھر ٢٠٠٧

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Parinaz Izadyar}}
* {{IMDb name|6346171}}
* {{ئینستاگرام|parinazizadyar}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ژن|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}}

[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:وەرگرانی سیمرغی بلوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]]</text>
      <sha1>mak8weeunky2k4c8o0mmhyqqb4xg2ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>171678</id>
    <revision>
      <id>1595028</id>
      <parentid>1593237</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T01:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٢٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی ٦]]</comment>
      <origin>1595028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42353" sha1="p1cm2qnhwjf38hppw1pihsem4k110k9" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:&lt;span style=&quot;position:absolute; top:-9999px;&quot;&gt;User_Talk:&lt;/span&gt;{{font color|#f207cb|'''Sakura emad'''}}}}
&lt;div style=&quot;position: fixed; left:20px; bottom:0; display:block; height:120px;&quot;&gt;[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|100px|Wikimedia Sverige]]&lt;/div&gt;

&lt;!--- ئەرشیڤ بۆت ---&gt;
{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(20d)
|counter = 6
|maxarchivesize = 200K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 2
}}

{{ئەرشیڤەکان}}


&lt;!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------&gt;
&lt;center&gt;ئەگەر لێرەی بۆ ئەوەی بزانیت بۆچی وتارەکەت تاگی سڕینەوەی لەسەرە یان دەسڕدرێتەوە,&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;باشترین شت ئەوەیە بچیت سەرچاوەی بۆ زیاد بکەیت.&lt;/center&gt;
&lt;br /&gt;
{| style=&quot;background:gray;&quot;
|&lt;span style=&quot;color: yellow&quot;&gt;[[Image:{{{image|Emblem-important.svg}}}|20px|Caution]] '''تێبینی بکە'''&lt;/span&gt;
|}
 
ئەگەر وتارەکەتم سڕیوەتەوە و دەتەوێ بزانیت بۆچی، ئەوا تکایە سەرەتا سەیرێکی ئەم سیاسەت و ڕێسایانەی ویکیپیدیا بکە لە خوارەوە:
{{col-begin|width=50%}}
|-
| 
*[[وپ:بایەخ]] (بایەخداری)
*[[وپ:ژکز]] (بایەخداری کەسایەتییەکان)
*[[وپ:سب]] (سەلماندنیبوون)
*[[وپ:دسب]] (ئاماژە بە سەرچاوە)
*[[وپ:کۆپی پەیست]] و [[وپ:لک]] (لەبەرگرتنەوە (کۆپیکردن)
{{col-end}}|} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٣٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------&gt;

== ترجمە ==

{{Pin message|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٤١، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥١١٩٣١٨}}
دەمباش Sakura emad,

تحدثنا سابقًا عن ترجمة مقالات نساء بارزات، فأنا جمعتُ الآن بعض الأسماء، وھن:
* [[w:ar:وجدان النقیب]]
* [[w:ar:حنان فوزی المسعودی]] 
* [[w:ar:فیفیان صلیوا]] 
ومن غیر عراقیات:
* [[w:ar:عزیزة ھارون]] 
* [[w:ar:روز شحفة]]  
* [[w:ar:سلوی محمصانی مومنة]] 
* [[w:ar:جھان غزاوی عونی]]  
* [[w:ar:ثمار حلوانی]]  
وأظن فی البدایة تکفیک! زور سپاس. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏٠٠:٠١، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

:مرحبا @[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] نعم صح بذکر شکرا لک، {{Doing|یُنفَّذ}}
:١. [[ڕۆوز شەحفە]] {{Done|تم}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٤، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:٢. [[ویجدان نەقیب]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:٣. [[عەزیزە ھاڕوون]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٥٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:: شکرا لک Sakura Hana. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏١٠:٠٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]]
::::4. [[سەلوا محمەسانی]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
::::ئەم بەریزە سینەماکار نیە، گوناحە لەپال بەهمەن و شەوکەت ناوی بنوسریت، ئەم بەریزە یەک فیلمی کوردی بەناوی هەنسکی ئاسمان دروست کردووە، کە فلمیکی لاوازە و  ستافەکەی پەشیمانن لەو فیلمە، بەرهەمهینەرەکانی دوو گەنج بوون توشی زەرەریکی زۆر بوون، لە دوای ئەو زیان و شکستە بەرهەمهینەریکیان جوو بۆ هاندەران و ئەوی تریان وازی لەسینەما هینا. بۆیە باشتر وابە لابدریت بۆ سومعىی کورد جوان نیە و نابیت بکریتە نموونەی فیلمی کوردی. [[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Cinamekurdi|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٥، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] نازانم باسی کێ دەکەیت بە دیاریکراوی بەڵام ھەموو ئەوانەی لە سەرەوە نووسراون زۆربەیان شاعیرن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٤:٥١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٢٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٧٠٤٩٧٠٩}}{{Pin message|}}
&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٥:٤٤، ٣٠ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩٥٠٨٦٨٣}}
سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)

:[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|@MediaWiki message delivery]] شتێکی جوانە [[بەکارھێنەر:Ranjzaidan|Ranjzaidan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ranjzaidan|لێدوان]]) ‏١٢:٢٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)


&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

{{وب|Sakura emad}} منیش دەمەوێت ببمە یەکێک لەوانەی کە دەیانەوێت ویکی فەرھەنگ سەربخەین، تکایە پێمبڵێ چۆن بیکەم؟ [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٢٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

== ئەو بابەتانەی کە بۆ دەنگدان کاندید کراون ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٢٤، ٢ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٥٠٥٨٦٩٨}}{{Pin message|}}
سڵاو پرسیارێکم ھەیە، ئەو بابەتانەی کە وەک بابەتی ھەڵبژێردراو یان باش کاندید دەکەین تا کەی دەمێننەوە لە حاڵەتی دەنگدان و دەنگیان بۆ نییە، ژمارەیەک بابەت کە خۆم نووسیومە کاندید کراون بۆ دەنگدان، وە أ کاتێکی زۆر درێژ تێپەڕیوە و ھیچ دەنگێک نییە، و بێگومان ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی ئەندامانی کارلێککار لەناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و بۆ ئەمەش، داواتان لێدەکەم پێداچوونەوە بەم بابەتانەدا بکەن و بە باشی بیانخوێننەوە، و ئێوەش دۆخیان دیاری بکەن .لە نێو بابەتە باشەکان و بابەتە ھەڵبژێردراوەکاندا قبوڵیان دەکەیت؟,, سوباس,, [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏٢٢:١٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]: زۆر سپاس بۆ بەشدارییە بەبەھاکانت و درووستکردنی وتاری گوونجاو و پاڵاوتنیان، قسەکانت لە جێگای خۆیانن و ماوەیەکی زۆرە داتناون:
:* [[ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/پاڵاوتن/تەھماسبی یەکەم|تەھماسبی یەکەم]]
:* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا]]
:* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/مەمالیکی عێراق|مەمالیکی عێراق]]
:* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/گۆڕەپانی کۆماری|گۆڕەپانی کۆماری]]
:ھەندێکیان دەنگیان بۆ دراوە تەنھا پێداچوونەوەیەکی پێویستە، ھەندێکیان ھێشتا دەنگیان نییە بەکورتی لە ئێستادا پێویست بە دەنگێکی زۆر ناکات بۆ ئەوەی ببن بە وتارێکی باش دوو دەنگ لەلایەن دوو بەکارھێنەری پێشکەوتوو بەبیرورای من بەسە بۆ ئەوەی ئەنجامێک بۆ وتارەکەت وەربگریت،
:من ھەوڵ دەدەم بە یەک بە یەکیان دا بچمەوە و سەیریان بکەم دەر ئەنجامیان بزانین لە کاتێکی نزیکدا {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2022-34 ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٤٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٨٠٩٤٧٣٩}}{{Pin message|}}
{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:In the Arbour]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ‏١١:٤٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23685356 --&gt;

== دەنگ بدە بە بابەتەکان ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٣٥، ٢١ی شوباتی ٢٠٣٣ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٩٢٦٠٢١١٩}}{{Pin message|}}
سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]، بابەتی زۆرم هەیە کە کاندیدم کرد بۆ دەنگدان لەنێو بابەتی هەڵبژێردراو و باشی ناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و ڕاشکاوانە، هەندێک کاندید بۆ هەندێک هاوکار دەبینم، بابەتەکە لە بابەتەکانی هەڵبژێردراودا هاتووە تەنها بە دوو دەنگ، بابەتەکانی هەڵبژێردراو، من هیوادارم دەنگ بدەن و بیانخەنە ناو لیستەکەوە، چونکە نزیکەی هەشت مانگ تێپەڕیوە، و ئەم بابەتانە هێشتا لە شوێنی خۆیانن بەبێ دەنگدان.سوپاس. [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١١:٤٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC)

:s [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2026-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cape Fiolent]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30662919 --&gt;

== دیسان ئەو ئاڵایە! ==

کە بە وتووێژ بڕیار دراوە و قەرار لەسەر لابردنی بووە، ئەم ئاڵایە چی ئەکا [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?curid=203815 لێرە] و ئەو بەکارھێنەرە بۆچ دایناوەتەوە؟ ئەمە شایەنی بەربەست کردن نەبێ چی شایەنە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سەبارەت بە ئاڵاکە ==

@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو ساکورا، وتووێژی کۆمەڵگە لەسەر ئاڵاکە، بۆچی ئەو ئاڵایە داوای لابردنی کرا لە سەرەتاوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:دوای ئەوەی گفتوگۆیەکی چڕتان کرد لەگەڵ بەرێز ئارام لێرە لە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] پۆستیکرد و داوای یەکدەنگی کۆمەڵگای کرد لەسەر ئاڵاکە دوای گفتوگۆیەکی چڕ خوودی یەکدەنگی ئەوە بوو دەبێ ئاڵاکە لاببرێت و نابێت بمێنێتەوە  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٤٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەڵام بۆچی ئەو یەکدەنگییە کرا؟ بیانووەکە چی بوو و لەبەر چی هۆکارێ نابێ بمێنێتەوە؟ خۆ وەک بەڕێوەبەرێک دلنیام ئەزانی سانسۆرکردن قەدەغەیە و ڕێ پێ نەدراوە، کەواتە هۆکارەکە چی بوو لەژێر سیاسەتەکان کە دەبێ لاببردرێ؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١١:٥١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ویکیپیدیا سانسۆر نییە مانای ئەوەش ناگەیەنێ ھەمووشتێک لە ویکیپیدیا دابنێین بەبێ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو بەھێز کە پشتگیری لە ئاڵاکە بکات. گەر کۆمەڵگاکە نەیان ھێشتبا پڕ بە پێستی خۆی ھاوزایەندخوازی بنووسیت ئەوکاتە سانسۆرکردن بوو. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٥٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] باشە، ڕەحمەتت لێبێ. ئایا ڕێکخراوەیەکی نێودەوڵەتی سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سەرچاوە باوەڕپێکراوەکانی چین ئەتوانی دایبنێی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] فەرموو [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&amp;curid=73329&amp;diff=1592692&amp;oldid=1592612 ئەم دەستکارییەتان کردووە]، لابردنی ناوەڕۆک کە سەرچاوەی هەیە، بەبێ ئەوەی بزانن سەرچاوە داندراوە؟ [[:en:All Out (organisation)|ئۆڵ ئاوت]] ڕێکخراوەیەکی نێودەوڵەتییە، کەواتە بانگێشتنامەیەک کە بۆ فەرمی لەلایەن ئەو ڕێکخراوە بۆ حکوومەتی هەرێمی کوردستان نێردرابێت، ڕێکخراوێک کە ناوی هەیە و لەلایەن چەندین سەرچاوەی باوەڕپێکراو باسیان لێ کراوە، باوەڕپێکراو نییە ئێستا؟ ئەمە یەک و بەس لە ویکیپیدیای کوردی ئەم شتەم بیستبێت. ئێستا من ئەمەوێ تێبگەم، ئەگەر یەکدەنگی کۆمەڵگە لەسەر ئەوە بووبێ کە لاببرێت لەبەر ئەوەی سەرچاوەی نییە، ئێستا سەرچاوەی بۆ بینراوەتەوە داندراوە، کەوابێت ئەو دەستکارییەت بۆ کرد و بە چ حەقێک پێمان ئەڵێی دایمەنێرەوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::[[پەڕگە:Ckb-petitiontt3.png|وێنۆک]]
:::::::ھەر تۆزێک لە پەڕەکە بچۆرە خوارەوە دیارە ئەمە خۆت کردووتە و پتشنەکە ھیچ پەیوەندی بە خوودی ئاڵاکە نییە بەڵکو لەسەر دوو کەسایەتی ترانسجێندەرە و داوای مافیان دەکا بەڵام تا ئاڵاکە پرۆمۆت ببێت و ناسراو بێت چووی لەوێ داتناوە ھەرخۆشی کێشەم نییە ئەو شتانە ھیچ لە مەسەلەی بایەخداری ناگۆڕن، بەڵام چونکە ئەو بابەتەت کردۆتەوە ھەر حەزدەکەم بزانیت جیاوازی چییە لەوەی کە شتێک ڕێکخراوەکە خۆی بەفەرمی بیکات لەگەڵ User-Generated Content (UGC). بۆ نموونە ھەر کەسایەتییەک و ئێستا من ئەتوانم بچمە ئەو سایتە لێرە [https://action.allout.org/accounts/signup/ کەمپینی خۆم تۆمار دەکەم] و بڵاوی دەکەمەوە ئەوەشی بمەوێ باسی دەکەم لە کەمپینەکەم و وێنەشی لەسەر دادەنێم، ئەوە پێی دەوترێت (UGC) لەم حاڵەتە تەواوی ناوەڕۆکەکە ھیخۆمە بە وێنەکەشی کە بڵاوم کردۆتەوە لە کەمپینەکە ڕێکخراوەکە نایەت فاکت چێکی وێنەکەم بکا یان ورد ورد لەگەڵم پێدابێ ئەوە ئیشی ئەوان نییە ئیشی ئەوان بەس داواکارییە. و لەژێر WP:RS ئەم جۆرە وێبسایتانە کە کەمپینن ھەر وەک سۆشیال میدیا حیسابیان بۆدەکرێ و And They are strictly prohibited because they lack independent oversight شتێک ڕێکخراوەکە بڵاوی بکاتەوە سەرەتا پێداچوونەوەی ڕۆژنامەنووسی بۆدەکرێت و دواتر بەچەندین چاودێریکردنی یاسایی و سەرنووسەری تێپەڕدەبێت ئینجا کە لەلایەن ستافی ڕێکخراوەکە پەسەندکرا لە پەڕەی فەرمیان بڵاو دەکرێتەوە و نانوسرێت لەلایەن ژیار عەلی یان فلانە یوزەر بڵاوکراوەتەوە بەڵکو ڕێکخراوەکە خۆی نوێنەرایەتی دەکات بۆ نموونە وەک [https://allout.org/en/highlights/eu-commission-commits-to-act-on-conversion-practices-after-years-of-pressure/ ئەمە] یان [http://allout.org/en/highlights ئەو پۆستانەی لە ھایڵایت] بڵاو دەبنەوە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::ئۆکەی یەک خولەک، لەگەڵ ئەوەی کۆمەڵێ سیاسەتت پێشێل کرد بە بڵاوکردنەوەی ناو و وێنەی هەر کەسێ، کە بە [[دۆکسکردن]]، بە ڕای تۆ ژیار عەلی سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو نییە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٣:٤٢، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::دوتار زۆر حەزەکەم ئەو شتە بسەلمێنی، ئێستا ئەتوانی تۆ بڕۆیت لەگەڵ هەمان ڕێکخراو بە دڵی خۆت هەر کەمپینێک بتەوێت دروستی بکەیت؟ بۆچی ناچیت ئێستا تاقی بکەیتەوە و بۆمانی بسەلمێنیت هەمووکەسێک ئەتوانێت بیکات، هەر ڕەسمێکیش بێ داینێ بۆ سەلماندنی. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٣:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::من دۆکسی تۆم نەکردووە، خۆت ئەم سەرچاوەیەت داناوە و لە پەڕەکەش نووسراوە ژیار عەلی، دۆکس ئەوەیە بێم زانیاری تایبەتیت دابنێم من تەنانەت ناوی خۆتیشم نەبردووە و ئەڵێم ئەم بەستەرە ئیشی خۆتە و دەستت تێدایە ئیتر ژیار عەلی پەیوەندی راستەوخۆی بەتۆ ھەیە یان نا ئەوە شتێکی ترە.  و بەڵێ ژیار عەلی بچێت پەڕەیەکی کامپین درووست بکات دەبێتە UGC نەک ڕێکخراوەکە خۆی بڵاوی کردبێتەوە وەک ئەوەی خۆت بانگەشەی بۆدەکەیت نازانم من بە نەزانن دەزانن یان چی بەڵام ئاوا شتەکان ناچێت بەڕێوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:٤٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::کێ ئەڵێ ئەم هەژمارە هی ژیار عەلییە؟ ئەگەر وابێت، کەواتە تۆ دۆکسی کەسێکت کردووە بە بەستنەوەی شووناسی ڕاستەقینەی بە هەژماری ویکیپیدیاوە. ئێمە پێشێلکارییەک. دووەم، گریمان ئەم سەرچاوەیە جێباوەڕ نییە، کەم سەرچاوەیەت پێ جێ باوەڕە؟ ئەگەر ژیار عەلی قسەی وەرناگیرێ و بە جێباوەڕ حساب نییە، چۆن لەلایەن چەندین سەرچاوەی جێباوەڕی وەکوو [https://www.rudaw.net/english/categories/kurdistan/1057258 ڕووداو]، بەناوبانگترین ئینسایکلۆپیدیای ژیاننامەکانی ئیتالی [https://www.harpersbazaar.com/it/cultura/costume/a42804344/zhiar-ali-chi-e-biografia/ بازار]، [https://www.middleeasteye.net/news/iraq-kurdish-region-banning-homosexuality-lgbt-activists-condemn چاوی ڕۆژهەڵاتی ناوین] و سەدانی تر ناوی هاتووە وەک داکۆکیکارێکی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و وتەی وەرگیراوە؟ ئێستا لەپڕا سەرچاوەی باوەڕپێکراو نییە ئەمە؟ دوای ئەوە لەو دەقەیە کە سڕیوتەتەوە چی نووسرابوو تاکوو ئەمە سەرچاوەیەکی جێباوەڕ نەبێ؟ نووسرابوو ئەو ئاڵایە لەو کەمپەینە بەکارهاتووە کە ٢٥،٠٠٠ واژووی کردووە. یەعنی ئەو ڕێکخراوە خۆی نابێتە سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو بۆ کەپینی خۆی؟! &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٣:٥٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::من نە دۆکسم کردووە و  نە وتووشمە تۆ ژیار عەلیت زیاتر لەسەر ئەمە ناڕۆم و ئەم سەرچاوەیەش جێگای باوەڕ نییە، جگە لەوەی کۆمەڵگاکە ناڕازیە من چیتر کات بەفیڕۆ نادەم لە گفتوگۆدان و ھەنگاوی دواترم بەربەستنی سەرانسەری دەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:٥٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::ئەو ڕەسمانە چییە داتناوە و بە سەهم و ناوەوە و ئەڵێیت ئەوە تۆیت کەواتە لەسەرەوە؟ زۆر حەز ئەکەم، بڕۆ بەربەستم بکە. ئەوسا ئەیبینین. کۆمەڵگە تۆ نیت بەتەنیا، وە کۆمەڵگە کە داوای سەرچاوەی کردووە، سەرچاوە داندراوە، و سەرچاوەش بە پێستی کلەیمەکە، ئەڵێ ئەو ئاڵایە لەو بانگەوازە بەکارهاتووە، ئینجا گرنگ نییە هەرکەسێ دروستی کردبێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٣:٥٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بەلێ نووسینەکەم بەتەواوی بخوێنەوە ئەڵێم ئەمە دەستی خۆتی تێدایە من ناڵێم تۆ ژیار عەلیت! یانی تۆ خۆت وتاری ژیار عەلیت لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش نووسیوە ئەم شتانە دەستی خۆتی تێدایە ئەوەیە مەبەستم نەک بڵێم تۆ خودی ژیار عەلیت، نازانم بۆ حەز دەکەی شتێکم بەسەر ساخ بکەیتەوە کە نەمکردووە؟ ئێ زۆر لات ناخۆشە بڕۆ بۆ مێتا ئەوە چەندجار بیڵێم بچۆ سکاڵام لەسەر تۆمار بکە ئەگەر ئەزانی شتی ھەڵەم بەرامبەر کردووی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2026-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Renovating Action Party]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;
:test [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:١٧، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== داواکاری ==

&lt;blockquote&gt;&quot;سڵاو، هیوادارم تەندروستیت باش بێت. من تەنها ویستم پێت بڵێم کە داواکارییەکی نوێم لە بەشی پشتگیری ویکپیدیا داناوە. هەر کاتێک کاتت هەبوو و باشتر بوویت، تکایە ئاوڕێکی لێ بدەرەوە&lt;/blockquote&gt;[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١١:١٦، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] کامە داواکاری؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٥٥، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::&lt;blockquote&gt;&quot;سڵاو بەڕێز Sakura emad، زۆر سوپاس بۆ وەڵامەکەت. من ڕەشنووسی وتاری کەسایەتی خۆمم بە ناوی (Rebaz qaradaxi) لە پەڕەی بەکارهێنەری خۆمدا ئامادە کردووە و داواکارم پێداچوونەوەی بۆ بکەیت بۆ ئەوەی بگوێزرێتەوە بۆ لاپەڕەی سەرەکی. زۆر سوپاس بۆ هاوکاریت.&quot;&lt;/blockquote&gt;
::[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::کاک @[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] [[ویکیپیدیا:خۆژیاننامە|خۆژیاننامە]] شتێکی باش نییە بەڵام پێم باشە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخداری]]  بخوێنیتەوە لە ئێستادا ڕەشنووسەکەی بەڕێزت ھیچ سەرچاوەیەکی ئاوای نییە تا بایەخداری بکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٠، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::کەواتە ڕێنماییم پێ بدە بزانم چی سەرچاوەیەک قوبوڵ ئەکەن وئەبێتە جێی بایەخ؟ [[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٢:٥١، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] سەرچاوەی باوەڕپێکراوی ڕۆژنامەنووسی وەک ئەوەی ئێن ئاڕتی و ڕووداو تیڤی و کەناڵەکان کە بیسەلمێنی کەسەکە بەناوبانگە یان خەڵاتی وەرگرتووە لە بوارەکەی خۆی یان شتێکی کردووە کە جێگای گرنگییە و لەناو کۆمەڵگای کوردی ناسراوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٨، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::واتاهەرئەبێت لایەنی کەم ڕۆژنامەوگۆڤاریەکێکێان باسی کارەکانمیان کردبێت ئینجاقوبوڵ ئەکرت؟ [[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::بابەتەکە ئەوەیە ئەبێ بایەخدار بێت بایەخداریش واتا ئەوەندە کەسەکە ناسراوە کە میدیاکان باسیانکردووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٣:١١، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::واتا من لەو سێ وێبسایتە باس کراوم جگەلەوەی لەوێبگەڕی گۆگڵیش ناوم جێگیرکراوە هیچ دەورێکیان نییە؟ [[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٣:١٤، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::نەخێر کاک @[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ھیچ دەورێکیان نییە کوردیپیدیا ئەسڵەن باوەڕپێکراو نییە لە ویکیپیدیا و کاریپێناکرێ، ئەوانەی تریش ھەروا. بڕوانە [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکەکە]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٠١، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::گەر وابێت یاساکانتان زۆر توندن نەک من هیچ کەسێک ناتوانێت بەشداری بکات لەویکپیدیادا ئەواەش کەبەشدارن خۆوشانس قوبوڵ کراون
::::::::::من چوار وێبسایت وبەستەری گۆگڵ هەموی بەداتاوزانیاری پێشکەشم کردون قوبوڵ ناکرێت..
::::::::::واتا هەروازلەویکپیدیابهێنم وتەواوچونکە لەلەکۆمەڵگەی کوردیدا هیچ ڕۆژنامەیەک نییە ئازادانە لەسەر کەسێک ڕاپۆرت بکات ئیللا ئەبێت دەستێکی واستەوکەسێکی گەورەی لەپشتەوەبێت.سوپاس بۆماندوبونتان منیش کەی واستەم بۆکرا هەوڵ ئەدەمەوە پەڕەکەم جێگیربکەم  [[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٤:٠٩، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::نا کاک @[[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] توندنین ئەگەر وابێت چۆن 80 ھەزار وتارمان ھەیە و 200 ~ بەکارھێنەری چالاکمان ھەیە لە پڕۆژەکە، سەیری [[دەروازە:ژیاننامە|دەروازەی ژیاننامە]] بکە ژیاننامەی ھەزارەھا خەڵکی تێدا نووسراوە بەڵام کەسانێکی ناسراو لەناو کۆمەڵگان. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:١٦، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::خوشکە ئازیزەکەم منیش هەروەک ئەوکەسانە ناسراوی ناوکۆمەڵگام وکەسانێکی بەرچاو ئەم ناسن بەڵام جیاوازی من ئەوەیە تائێستا چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانیم نەکردووەو ڕەفزم داوەبەدوکەناڵی تیڤی چونکە حەزم بەبەردەم کامێرانییە ئەتوانن گەڕان بۆناوەکەم بکەن لێتان دڵنیائەبێت [[بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|Rebaz qaradaxi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebaz qaradaxi|لێدوان]]) ١٤:٢٠، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>p1cm2qnhwjf38hppw1pihsem4k110k9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175291</id>
    <revision>
      <id>1595029</id>
      <parentid>1594688</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T07:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32534" sha1="afwqla513mytf72halorw6uvyntk7g2" xml:space="preserve">{{Infobox international football competition
| tourney_name   = جامی جیھانیی فیفای
| year           = ٢٠٢٦
| other_titles   = FIFA World Cup United 2026{{ھن}}Copa Mundial de la FIFA Unidos 2026{{ھن}}Coupe du monde de la FIFA Unis 2026
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 160px
| caption        = لۆگۆی میوانداری
| country        = کەنەدا
| country2       = مەکسیک
| country3       = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| dates          =
| confederations = ٦
| num_teams      = ٤٨
| venues         = ١٦
| cities         = ١٦
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        =
| goals          =
| attendance     =
| top_scorer     =
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]
| nextseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠|٢٠٣٠]]
}}

'''جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦''' یان '''مۆندیالی ٢٠٢٦''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزی]]''':FIFA World Cup 2026''') بیست و سێیەمین پاڵەوانییەتیە لە [[جامی جیھانیی فیفا]] بە میوانداری ھاوبەشی ھەرسێ وڵاتی [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە لە ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; شازدە شار میوانداری یارییەکانی پاڵەوانیییەکە دەکات یازدە شار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، سێ لە [[مەکسیک]] و دوو لە [[کەنەدا]]. ئەمەش یەکەمجارە سێ وڵات میوانداری پاڵەوانێتییەکە بکەن، ھەروەھا یەکەم پاڵەوانێتییە کە ٤٨ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لەخۆبگرێت. بە میوانداریکردنی ڕابردووی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]]، مەکسیک دەبێتە یەکەم وڵات کە سێ جار میوانداری یان ھاوبەشی میوانداریی جامی جیھانیی بکات. پێشتر ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کردبوو. لەبەرامبەردا ئەمە یەکەمجار دەبێت کە [[کەنەدا]] میوانداری یان ھاوبەشی میوانداری پاڵەوانێتییەکە لەسەر ئاستی پیاوان بکات. ئەم چالاکییە دەگەڕێتەوە بۆ خشتەی ھاوینەی نەریتی [[نیوەگۆی باکوور]] دوای ئەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[قەتەر]] لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی دووەم بەڕێوەچوو.

لەناو ئەم میواندارانەدا تەنیا کەنەدایە کە تا ئێستا ھیچ کات میوانداری جامی جیھانیی نەکردووە، بەڵام مەکسیک تا ئێستا دوو جار و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش یەک جار میوانداری جامی جیھانی فیفایان کردووە. لەدوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] کە میوانداری ھاوبەش لە نێوان [[کۆریای باشوور]] و [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو، ئەمە دووەمین جامی جیھانیی فیفا دەبێت کە لە نێوان سێ وڵات بەڕێوەدەچێت و یەکەم جامی جیھانییە کە زیاتر لە دوو وڵات میوانداری دەکەن تێیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]] Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESPN 2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|یەکەم=Jeff|دوایین=Carlise|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=U.S. , neighbors launch 2026 World Cup bid|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

وەک وڵاتانی میواندار، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەموویان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد|کەیپڤەرد]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوراساو|کوراساو]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن|ئوردن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستان]] یەکەم یاریی خۆیان لە جامی جیھانی فیفا ئەنجام دەدەن. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|پاڵەوانی بەرگرییە]] و سێیەم نازناوی مۆندیالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بەدەستھێناوە.

== شێواز و فراوانکردن ==
بیرۆکەی گشتی فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە ھەر لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[میشێل پلاتینی]] سەرۆکی ئەوکاتەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] و و ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پێشنیارکرابوو. نەیارانی پێشنیازەکە ئاماژەیان بەوەدا کە ژمارەی یارییەکان لە ئێستاوە لە ئاستێکی قبوڵنەکراودا بووە، کە فراوانکردنەکە کوالیتی یارییەکان کەمدەکاتەوە، و بڕیارەکە بەھۆی نیگەرانییە سیاسییەکانەوە بووە نەک وەرزشی، ئینفانتینۆیان تۆمەتبارکرد بە بەکارھێنانی بەڵێنی ھێنانی وڵاتی زیاتر بۆ مۆندیال بۆ بردنەوەی ھەڵبژاردنەکانی.

لەم چاپەوە دەستی پێکرد، جامی جیھانی فیفا فراوانتر بوو بۆ ٤٨ تیپ، کە بە بەراورد بە حەوت پاڵەوانێتی پێشوو ١٦ تیپ زیادی کردووە. تیپەکان بەسەر دوازدە کۆمەڵەدا دابەش دەکرێن کە چوار تیپی تێدایە و دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک و ھەشت باشترین تیپی سێیەمیش دەچنە قۆناغێکی نوێی ٣٢، وەک لەلایەن ئەنجومەنی فیفا لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٣ پەسەندکرا&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارە ئەمە یەکەم فراوانکردن و گۆڕینی فۆرمات بێت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|ساڵی ١٩٩٨]] ەوە.

کۆی گشتی یارییەکان لە ٦٤ یارییەوە بۆ ١٠٤ یاری زیاد دەکات، ھەروەھا ژمارەی ئەو یارییانەی کە ئەنجامیان دەدەن لەلایەن ئەو تیپانەی کە دەگەنە چوار یاری کۆتایی لە حەوت یارییەوە بۆ ھەشت یاریی زیاد دەکات. پاڵەوانێتییەکە ٣٩ ڕۆژ دەخایەنێت، ئەمەش بە بەراورد بە ٣٢ ڕۆژی پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] زیادی کردووە. ھەر تیپێک ھێشتا سێ یاری کۆمەڵە ئەنجام دەدات. ڕۆژی کۆتایی یاریی لەسەر ئاستی یانەکان بۆ ئەو یاریزانانەی ناویان لە پێکھاتەکانی کۆتاییدا ھاتووە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦یە؛ یانەکان دەبێت تا ٢٥ی ئایار یاریزانەکانیان ئازاد بکەن، جگە لەوەی تا ٣٠ی ئایار یاریزانانی بەشداربوو لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی یانە کیشوەرییەکان دەدرێت. ٥٦ ڕۆژی ماوەی پشوودان و ئازادکردن و پاڵەوانێتییەکە وەک یەک دەمێنێتەوە لەگەڵ پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و ٢٠١٤ و 2018.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;/&gt;

=== شێوازەکانی پێشووی فراوانکردن ===
فراوانکردنەکە بۆ ٤٨ تیپ پێشتر لە ١٠ی ژانویەی ٢٠١٧ پەسەندکرابوو، کاتێک بڕیاردرا کە پاڵەوانێتییەکە ١٦ گرووپی ٣ تیپ لەخۆبگرێت، و بە گشتی ٨٠ یاری، لەگەڵ دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک بەرەو قۆناغێکی ٣٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conn |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026|سەردێڕ=Fifa’s Infantino claims 48-team World Cup will boost football worldwide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەم شێوازەی کە دواتر جێگەیان گرتەوە، زۆرترین ژمارەی یارییەکانی ھەر تیپێک بە حەوت یاری دەمایەوە، بەڵام ھەر تیپێک یەک یاری گرووپی کەمتر لە پێشوو ئەنجام دەدا. پاڵەوانێتییەکە ھێشتا لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا تەواو دەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38577001|سەردێڕ=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; شێوازەکە کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا لەسەر سێ پێشنیاری دیکە ھەڵبژێردرا، کە لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٨ تیپ و لە ٧٦ بۆ ٨٨ یاری و لە یەک بۆ چوار کەمترین یاری بۆ ھەر تیپێک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup™formatproposals_neutral.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی ئەو شێوازەی کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا، ئاماژەیان بەوە کرد کە بەکارھێنانی گرووپی سێ تیمی لەگەڵ دوو تیم کە پێشکەوتنیان بەدەستھێناوە، مەترسی ھاوکاری نێوان تیمەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. ئەمە وای لە فیفا کرد پێشنیاری ئەوە بکات کە ڕەنگە لێدانی سزا بۆ ڕێگریکردن لە یەکسانبوون لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەکار بھێنرێت؛ ھەرچەندە تەنانەت ئەو کاتەش ھەندێک مەترسیی ھاوکاری دەمێنێتەوە و ئەگەری ئەوە دروست دەبێت کە تیپەکان بە ئەنقەست لێدانەکان بدۆڕێنن بۆ ئەوەی ڕکابەرێکیان لەناو ببەن. بۆ چارەسەرکردنی ئەم نیگەرانیانە، فیفا بەردەوام بوو لە بیرکردنەوە لە فۆرماتی بەدیل – پرۆسەیەک کە بە ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی ھات کە فۆرماتەکە ١٢ گرووپ دەبێت لە ٤ تیپ.

=== یاسای نوێ ===
لە جامی جیھانیی ٢٠٢٦دا چەندین گۆڕانکاری [[یاساکانی یاری (کۆمەڵەی تۆپی پێ)|لە یاساکاندا]] دەکرێت. بەپێی ئەنجومەنی یەکێتیی تۆپی پێی نێودەوڵەتی، ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کەمکردنەوەی کات بەفیڕۆدان لە کاتی بەڕێوەچوونی یارییەکان پەسەندکران:&lt;ref name=&quot;newrules&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt;
* گۆڕینی ١٠ چرکە: ئەو یاریزانانەی دەگۆڕدرێن ١٠ چرکەیان ھەیە بۆ دەرچوون لە یاریگا، بە پێچەوانەوە دەبێت یاریزانە یەدەگەکە بۆ ماوەی یەک خولەک چاوەڕێ بکات پێش ئەوەی بچێتە ناو یارییەکەوە.
* دووبارە دەستپێکردنەوەی ٥ چرکە: لەکاتی ھەڵدانی تەنیشت یان لێدانی گۆڵپارێز ئەگەر لە ماوەی ٥ چرکە لێدانەکە جێبەجێ نەکرێت و کات بەفیرۆبدات، ناوبژیوان دەتوانێت تۆپەکە بدات تیمی بەرامبەر یان بیکاتە لێدانی گۆشە (کۆڕنێڵ).
* چارەسەری پزیشکی: ھەر یاریزانێک لە ناو یاریگا چاودێری پزیشکی وەربگرێت، پێویستە یاریگا بەجێبھێڵێت و بۆ ماوەی ١ خولەک چاوەڕێ بکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ یاریکردن.
* [[ڤیدیۆی یارمەتیدەری ناوبژیوان|یاریدەدەری ناوبژیوانی ڤیدیۆیی]] فراوانکراو (VAR): ئێستا VAR دەتوانێت پێداچوونەوە بە ھەڵە ڕوونەکان بکات و ھەڵبوەشێنێتەوە لەسەر کارتی زەردی دووەم، لێدانی گۆشەی ھەڵە پێبەخشراو و ھەندێک فەولی ھێرشبەری.
* کارتی سووری دەم داپۆشین: ھەر یاریزانێک لەکاتی ڕووبەڕووبوونەوەی بەرامبەرەکەیدا دەمی بە دەست، قۆڵ، یان کراسەکەی داپۆشێت، کارتی سووری پێدەدرێت.
* یاریزانێک لە ناڕەزایەتییەکدا یاریگا بەجێدەھێڵێت: ئەو یاریزانانە یان بەرپرسانەی کە لە ناڕەزایەتیدا یاریگا بەجێدەھێڵن، بڕیارە کارتی سووریان پێبدرێت.

ھەروەھا یەکسانبوون بۆ کەی تیپەکان قۆناغی کۆمەڵەکان بە یەکسانی لە خاڵەکاندا تەواو دەکەن گۆڕانکاری بەسەردا ھات. ئێستا یەکەم یەکسانبوون ژمارەی ئەو خاڵانەیە کە لە یارییە ڕووبەڕووەکانی نێوان تیپە یەکسانەکاندا بەدەست دەھێنرێت نەک جیاوازی گۆڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/groups-how-teams-qualify-tie-breakers |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mendola |یەکەم=Nicholas |دوایین٢=Acosta |یەکەم٢=Amelia |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nbcsports.com/soccer/news/what-are-the-new-group-stage-tiebreaker-rules-at-the-2026-world-cup|سەردێڕ=What are the new group stage tiebreaker rules for the 2026 World Cup? |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=NBC Sports |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Allen |یەکەم=William |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://en.as.com/soccer/what-tiebreakers-are-used-in-the-qatar-world-cup-2022-group-stage-n/|سەردێڕ=What tiebreakers are used in the Qatar World Cup 2022 group stage? |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=AS USA |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== پشوو وەرگرتن ===
یەکێک لە گۆرانکارییەکانی ئەمخولەی جامەک زیادکردنی پشوو بوو لە نێو گێمەکاندا. ھەرچەند لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ لە بەرازیل خرایە ڕوو. بۆ جامی جیھانیی ٢٠٢٦، فیفا پشووی ناچاری بۆ ماوەی ٣ خولەک لە ھەر گێمێکدا بۆ سەرجەم یارییەکان خستەڕوو. لەم وەستانانەدا ڕێگە بە پەخشکەرانی یارییەکان دەدرێت ڕیکلامی بازرگانی ئەنجام بدەن.

== ھەڵبژاردنی میواندار ==
ئەنجومەنی فیفا لە نێوان ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٧دا سەبارەت بە سنووردارکردن لەناو میوانداریدا لەسەر بنەمای کۆنفیدڕاڵییە کیشوەرییەکان چەندین کۆبوونەوە و پێشنیاری خستەڕوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو کە پێشنیارەکان بۆ میوانداریکردن لە وڵاتانی سەر بە کۆنفیدڕاڵیەکان کە میوانداری دوو پاڵەوانێتی پێشوویان کردووە ڕێگەی پێنەدرێت. دواتر بە شێوەیەکی کاتی گۆڕدرا بۆ ئەوەی تەنھا ئەو وڵاتانەی سەر بە کۆنفیدڕاڵییەکان قەدەغە بکات کە میوانداری جامی جیھانیی پێشوویان کردبوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034|سەردێڕ=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=FIFA|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە مانگی ئازاری ٢٠١٧، [[جیانی ئینڤانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پشتڕاستی کردەوە کە «ئەورووپا ([[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفا]]) و ئاسیا ([[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئاسیا|ئەی ئێف سی]]) لە پێشبڕکێکە دوورخراونەتەوە دوای ھەڵبژاردنی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|ڕووسیا]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|قەتەر]] لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠٢٢ بە ڕێککەوت». بۆیە دەتوانرێت مۆندیالی ٢٠٢٦ لەلایەن یەکێک لە چوار کۆنفیدڕاڵییەکەی دیکەوە میوانداری بکرێت: [[کۆنکاکاف]] (ئەمریکای باکوور؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کرا)، [[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا]] (ئەفریقا؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|ساڵی ٢٠١٠]] میوانداری کرا)، [[کۆنمیبۆڵ]] (ئەمریکای باشوور؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|ساڵی ٢٠١٤]] میوانداری کرا)، یان [[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئۆقیانووسیا]] (پێشتر میوانداری ھیچ خوڵێکی نەکردووە)، یان ئەگەری ھەیە لەلایەن AFC یان UEFA لە حاڵەتێکدا ھیچ پێشنیارێک لەلایەن ئەوانی ترەوە مەرجەکانی تێدا نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353|سەردێڕ=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=FIFA}}&lt;/ref&gt;ھاوبەشی میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفای کە لەلایەن فیفا دوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|جامی جیھانیی ٢٠٠٢]] قەدەغەکرابوو- بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦ پەسەندکرا. ھەروەھا بۆ ساڵی ٢٠٢٦، سکرتاریەتی گشتی فیفا، دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ لیژنەی پێشبڕکێکان، دەسەڵاتی ئەوەی ھەبوو کە ئەو پێشکەشکارانە دەربکات کە کەمترین مەرجە تەکنیکییەکانیان تێدا نەبووە بۆ میوانداریکردنی پێشبڕکێکە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carlise |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; مەکسیک و ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەریەکەیان بە ئاشکرا بیریان لە داواکاری بۆ پاڵەوانێتییەکە کردبووەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |ناونیشان=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Sports Illustrated |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;بەڵام پێشنیاری ھاوبەشی ئەمریکا لە ١٠ ی نیسانی ٢٠١٧ ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt;

=== دەنگدان ===
دەنگدان بۆ دیارکردنی خانەخوێ لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە میانی ٦٨ەمین کۆنگرەی فیفا لە [[مۆسکۆ]] ئەنجامدرا و ھەر ٢٠٣ ئەندامی شایستەی فیفا مافی دەنگدانیان بۆ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Graham |یەکەم=Bryan Armen |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|سەردێڕ=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; پێشنیاری میوانداری کردنی خولەکە بە ھاوبەشی بە ١٣٤ دەنگی بەڵێ سەرکەوتنی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا پێشنیاری مەغریب ٦٥ دەنگی بەڵێی وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carlise |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; ئێران دەنگی بە ھیچ کام لە دوو پێشنیارەکە نەدا، لەکاتێکدا کوبا، سلۆڤینیا و ئیسپانیا بەشداری دەنگدانیان نەکرد. غانا بەھۆی فەزیحەی گەندەڵی لەلایەن فیفاوە ڕاگیرا و بەو ھۆیەوە مافی دەنگدانی نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37420438/fifa-postpones-2026-world-cup-bidding |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.espn.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Ghana FA dissolved, risks FIFA ban ahead of 2026 WCup vote |ناونیشان=https://apnews.com/ghana-fa-dissolved-risks-fifa-ban-ahead-of-2026-wcup-vote-ae818741e1db44aca091999d1c28421c |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Relive the 68th FIFA Congress |ناونیشان=https://inside.fifa.com/organisation/congress/news/watch-the-68th-fifa-congress-live-on-fifa-com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260608222136/https://inside.fifa.com/organisation/congress/news/watch-the-68th-fifa-congress-live-on-fifa-com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=inside.fifa.com |زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ ئەنجامی دەنگدان
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|نەتەوە
!دەنگەکان
|-
!خولی یەکەم
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''کەنەدا، مەکسیک، ولایەتەیەکگرتووەکان'''
|'''١٣٤'''
|-
|align=left|مەغریب
|٦٥
|-
|align=left|بێلایەن
|١
|-
|align=left|بێبەشبوون
|٣
|-
!align=left|کۆی گشتی
!٢٠٠
|-
!align=left|دەنگی پێویست بۆ زۆرینە
!١٠١
|}

== شوێنەکان ==
لە کاتی پرۆسەی پێشکەشکردنی دواکارییەکان ،٤٢ یاریگا دەستنیشان کران کرد بۆ ئەوەی بەشێک بن لە پێشنیارەکە (سێ شوێن لە سێ شار لە مەکسیک؛ شەش شوێن لە شەش شار لە کەنەدا؛ ٣٥ شوێن لە ٣٢ شاری ئەمریکا).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 8, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; لە قۆناغی یەکەم نۆ شوێن و نۆ شار دورخرانەوە. لە قۆناغی دووەمدا نۆ یاریگای دیکەی لە شەش شاردا دورخرانەوە، لەکاتێکدا سێ یاریگا لە سێ شار (سۆڵدەر فیڵد لە [[شیکاگۆ]]، یاریگای بانکی ئەمریکی لە [[مینیاپۆڵیس]]، و [[یاریگای بی سی پلەیس|بی سی پلەیس]] لە [[ڤانکۆڤەر]]) لە لیستەکە دورخرانەوە بەھۆی ئامادەنەبوونی فیفا بۆ دانوستان لەسەر وردەکارییە داراییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی مۆنتریال لە تەممووزی ٢٠٢١ کشایەوە بەھۆی نەبوونی بوودجە و پشتگیری پارێزگاکان بۆ نۆژەنکردنەوەی یاریگای ئۆڵۆمپی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt; [[ڤانکۆڤەر]] وەک شارێکی پاڵێوراو لە نیسانی ٢٠٢٢ پەیوەندی بە لیستەکەوە کردەوە،&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 14, 2022 |ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 12, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt; بەمەش کۆی گشتی ژمارەکە گەیشتە ٢٤ یاریگا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 26, 2021 |ناونیشان=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |ڕێکەوتی سەردان=May 20, 2026 |وێبگە=CBC}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|وەرزش|ئەمریکای لاتین}}
{{پۆلی کۆمنز|2026 FIFA World Cup}}

[[پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا|٢٠٢٦]]
[[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>afwqla513mytf72halorw6uvyntk7g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەلوا محمەسانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195981</id>
    <revision>
      <id>1595026</id>
      <parentid>1508141</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T00:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>سڕینەوەی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی</comment>
      <origin>1595026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="9qeuvugd4l2p0q7gyvunzji2y4itbqg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox person|name=سەلوا محمەسانی|birth_date=١٩٠٨|birth_place=لوبنان|death_date=1957|nationality=لوبنانی|spouse=محەممەد عەزیز مومینە|وێنە=Salwa_Mahmasani_Mumnah.jpg}}'''سەلوا محمەسانی''' (لەدایکبووی ١٩٠٨–١٩٥٧) چالاکوانێکی مافەکانی ژنان و ڕۆماننووسی لووبنانی بوو، لە بەیروت لە دایکبووە و لەوێش گەورە بووە و خوێندوویەتی، سەرەتایی لە قوتابخانەی کچانی مەقاسدی خێرخوازی ئیسلامی خوێندووە، ئەدەبی عەرەبی لەژێر جوولیا تەعمە و سلما سائغ دا فێربووە و زمانی عەرەبی لەژێر مستەفا غەلاینیدا، بەردەوامی بە خوێندن دا لە قوتابخانەی مار یوسف و زمانی فەرەنسی فێربوو، دواتر بۆ ماوەی ١٣ ساڵ وانەی عەرەبی پێشکەش کرد، دواتر وتارە ئەدەبییەکانی لە ڕۆژنامەیەکی عەرەبی بڵاوکردەوە وەک «المرأة الجدیدة»ی میسری، و جێگری سەرۆکی «کۆمەڵەی ژنانی لوبنانی» بوو. پێشڕەو بوو لە «جووڵانەوەی ژنانی لوبانی» ڕۆمانی «مع الحیاة - لەگەڵ ژیان»ی نووسی کە کۆمەڵێک ڕۆمان بوون ١٥ چیرۆکی کورتی لەخۆ دەگرت باسی کۆمەڵایەتی و کێشەکانی خێزانی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=إميلي فارس إبراهيم|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=إميلي_فارس_إبراهيم&amp;oldid=54330498|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fotooh|یەکەم=Issa|سەردێڕ=Adeebat Arabiyat: Siyar Wa Dirasat (Arabian Women Writers: Biographies and Studies)|بڵاوکەرەوە=Women's Seminar Association|ساڵ=١٩٩٤|شوێن=Damascus|پەڕەکان=٣٩-٤٤|زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Juha|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Al-Qissa Al-Qaseera Fi Lobnan: Siyar Wa Nosos (Short Stories in Lebanon: Biographies and Articles)|بڵاوکەرەوە=Lebanese American University|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Lebanon|پەڕەکان=١١٥|زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;

== مافەکانی ژنان ==
سەلوا بەشداری و چالاکی ھەبوو لە مافەکانی ژنانی لوبنانی بە تایبەتی لە «کۆمەڵەی ژنانی لوبانانی» کە تێیدا پۆستی سکرتێر و جێگری سەرۆکی ھەبوو، جگە لەوەش کۆنفرانسی یەکگرتوویی ژنانی یونیسکۆ لە ١٩٤٩ نوێنەرایەتی لووبنانی کرد، و وانەی پێشکەشکردووە دەربارەی «ژنان لە سیاسەت و کۆمەڵناسی» جگەلەوەش لە چەندین شوێنی تریش نوێنەرایەتی لوبنانی کردووە&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=آل مومنة (مومني)|ناونیشان=https://www.yabeyrouth.com/3752-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210622195205/https://www.yabeyrouth.com/3752-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|لوبنان|وێژە|ژن|ڕۆمان|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Salwa Mahmasani Moumina}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:نووسەرانی ژن]]
[[پۆل:نووسەرانی عەرەب]]
[[پۆل:نووسەرانی لوبنانی]]</text>
      <sha1>9qeuvugd4l2p0q7gyvunzji2y4itbqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>207925</id>
    <revision>
      <id>1594920</id>
      <parentid>927920</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1985 establishments in California}}</comment>
      <origin>1594920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="n624bmxbf1eimev3a7e8llpkkvxukq3" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|1985 establishments in California}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی کالیفۆرنیا بەپێی ساڵ]]</text>
      <sha1>n624bmxbf1eimev3a7e8llpkkvxukq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆنۆر گالاگێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215914</id>
    <revision>
      <id>1594972</id>
      <parentid>1407743</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T18:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>1594972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31460" sha1="kxuxvjf7u1gg6vx7vzxs4j8hw3ig0p1" xml:space="preserve">{{Infobox football biography|name=کۆنۆر گالاگێر|image=Conor Gallagher December 2018.jpg|image_size=|caption=گالاگێر لەگەڵ چێڵسی|fullname=Conor John Gallagher&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/162bac96fe57b40a/original/egc51cs3cqt1kbkns7wo-pdf.pdf|سەردێڕ=FIFA U-17 World Cup India 2017™ – List of Players|بڵاوکەرەوە=FIFA |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{birth date and age|2000|2|6|df=y}}&lt;ref name=&quot;11v11&quot;/&gt;|birth_place=[[Epsom]], England|height={{convert|1.82|m|order=flip}}&lt;ref name=&quot;11v11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.11v11.com/players/conor-gallagher-262504/|سەردێڕ=Conor Gallagher |وێبگە=11v11.com |بڵاوکەرەوە=AFS Enterprises |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;|position=ناوەڕاست|currentclub=چێڵسی|clubnumber=٢٣|youthyears1=|youthclubs1=ئیپسۆن ئیگڵس|youthyears2=٢٠٠٨–٢٠١٩|youthclubs2=چێڵسی|years1=٢٠١٩-|clubs1=چێڵسی|caps1=٢|goals1=٠|years2=٢٠١٩–٢٠٢٠|clubs2=چارلتۆن ئەتلەتیک (خواستن)|caps2=٢٦|goals2=٦|years3=٢٠٢٠|clubs3=سوانسی سیتی (خواستن)|caps3=١٩|goals3=٠|years4=٢٠٢٠–٢٠٢١|clubs4=وێست برۆمیچ ئەلبیۆن (خواستن)|caps4=٣٠|goals4=٢|years5=٢٠٢١–٢٠٢٢|clubs5=کریستاڵ پالاس|caps5=٣٤|goals5=٨|nationalyears1=٢٠١٧–٢٠١٨|nationalteam1=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps1=٤|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٨|nationalteam2=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٨ ساڵان|nationalcaps2=٦|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam3=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps3=٩|nationalgoals3=٢|nationalyears4=٢٠١٩|nationalteam4=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢٠ ساڵان|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=٠|nationalyears5=٢٠١٩–٢٠٢٠|nationalteam5=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps5=١٣|nationalgoals5=٢|nationalyears6=٢٠٢١-|nationalteam6=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|nationalcaps6=٤|nationalgoals6=٠|club-update=١٤ ئابی ٢٠٢٢|nationalteam-update=١٤ تەممووزی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ENG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA U-17 World Cup]]}}
{{Medal|W|[[2017 FIFA U-17 World Cup|2017]]|[[England national under-17 football team|U-17 Team]]}}}}
'''کۆنۆر جۆن گالاگێر''' (لەدایکبووی ٦ی شوباتی ٢٠٠٠)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئینگلیزییە کە وەک یاریزانی ناوەند یاری دەکات بۆ یانەی [[پرێمیەرلیگ]] [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا]].

سەرەتای کاروانی پیشەگەری لەگەڵ چێڵسی دەستپێکرد، ماوەیەکی بە خواستن بەسەر بردووە لە چارڵتۆن ئاتلێتیک، سوانسی سیتی، وێست برۆمیچ، و کریستاڵ پاڵاس.

== ژیانی سەرەتایی و کەسی ==
گالاگێر لە ئیپسۆم، [[ساری (ئینگلتەرا)|ساری]] لە [[ئینگلتەرا]] لەدایکبووە لە لی و سامتانتا گالاگێر (دایک و باوکی) و بچووکترینیانە لە چوار کوڕەکەی. ئەو لە گرەیت بۆکھام (ئینگلتەرا) گەورە بووە و لە قوتابخانەی ھۆوارد لە ئیفینگام خوێندوویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Madeley|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Meet the Gallaghers: ‘Even now we still have a play fight and beat Conor up’|ناونیشان=https://theathletic.com/2224929/2020/11/29/meet-the-gallaghers-west-brom/|ئیش=The Athletic|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;u17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=Bookham-based Chelsea midfielder called up for England U17s' World Cup squad|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/bookham-based-chelsea-midfielder-called-13687443|ئیش=[[Get Surrey]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; برا گەورەکانی، جەیک، جۆش و دان، یاریزانانی تۆپی پێن لە ئاستە نزمەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=&quot;Even I didn't realise how good he is,&quot; Aldershot Town midfielder admits after facing Chelsea starlet brother|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/even-didnt-realise-how-good-13377425|بڵاوکەرەوە=Get Surrey|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt; خێزانی گالاگێر ھاندەرانی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] بوون، و دە خولەک لە شوێنی ڕاھێنانەکانیان لە ستۆک دی ئەبەرنۆن دوور دەژیا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

== کاروانی یانە ==
دوای یاریکردن بۆ ئیپسۆم ئیگڵز، گالاگێر لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا چووە [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]].&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Charlton Athletic sign Chelsea midfielder on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49206860|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٨ گرێبەستێکی نوێی لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد تا ساڵی ٢٠٢١.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt; لەو ساڵەدا نەشتەرگەرییەکی بچووکی دڵیان بۆ ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; لە ئایاری ٢٠١٩ دا لەسەر کورسی یەدەگ بوو لە یاری کۆتایی [[خولی ئەورووپا|خولی ئەورووپا ٢٠١٩،]] مەدالیای براوەی وەرگرت، ھەروەھا خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵی ئەکادیمیای چێڵسی بۆ وەرزی ٢٠١٨–١٩ بردەوە.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

لە ئابی ٢٠١٩ گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد و بە خواستن گواسترایەوە بۆ چارڵتۆن ئاتلێتیک.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Charlton Athletic sign Chelsea midfielder on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49206860|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دوای یەکەم مانگ لەگەڵ چارڵتۆن سێ گۆڵی لە شەش یاری دا تۆمارکرد، خەڵاتی باشترین یاریزانی لاوی مانگی لە خولی تۆپی پێی [[ئینگلتەرا]] بۆ مانگی ئابی بردەوە.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher wins EFL Young Player of the Month award for August|ناونیشان=https://www.cafc.co.uk/news/view/5d84ad7327487/conor-gallagher-wins-efl-young-player-of-the-month-award-for-august|وێبگە=www.cafc.co.uk}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠٢٠دا، ئەوە پشتڕاستکرایەوە کەگالاگێر لەلایەن [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسییەوە]] بانگکرایەوە، و ڕۆژی دواتر، بە خواستن گواسترایەوە بۆ سوانسی سیتی تا کۆتایی وەرزەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conor Gallagher trains with Chelsea after recall from Charlton loan|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11668/11908401/conor-gallagher-trains-with-chelsea-after-recall-from-charlton-loan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Sky Sports|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Swansea City seal Conor Gallagher loan signing|ناونیشان=https://www.swanseacity.com/news/swansea-city-seal-conor-gallagher-loan-signing|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Swansea City A.F.C|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51106139|سەردێڕ=Conor Gallagher: Swansea City sign Chelsea midfielder on loan|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Swansea City A.F.C|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; گالاگێر دواتر وتی کە ئەو کاتەی لە سوانسی بوو وای لێکردووە زیاتر دروستکەر بێت وەک یاریزانێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mitchelmore|یەکەم=Ian|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Chelsea's Conor Gallagher transfer decision explained|ناونیشان=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/transfer-news/chelsea-conor-gallagher-swansea-charlton-18541300|وێبگە=walesonline}}&lt;/ref&gt;

لە ١٧ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢٠، گالاگێر گرێبەستێکی پێنج ساڵەی نوێی لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد، و گواسترایەوە بە خواستن بۆ یانەی پریمەرلیگ وێست برۆمیچ ئەلبیۆن و بۆ وەرزی ٢٠٢٠–٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gallagher signs new deal and completes Premier League loan|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/09/17/gallagher-signs-new-deal-and-completes-premier-league-loan?cardIndex=0-0&amp;fbclid=IwAR0K8-7p34YnIK28AI9r8YRmq715vBMGQtvbYZq5ko036fL_I_RJP-CHjfw|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Chelsea F.C|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=West Brom sign Chelsea's Gallagher on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54201979|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی تشرینی دووەمدا، گالاگێر یەکەم گۆڵی بۆ ئەلبیۆن تۆمارکرد لە بردنەوەی ١–٠ لە یاریگای خۆیان لە خولدا بەسەر شێفیڵد یونایتد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/55025786|سەردێڕ=West Bromwich Albion 1–0 Sheffield United: Baggies move out of relegation zone with win|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠٢١ گالاگێر چووە پاڵ یانەی کریستاڵ پاڵەس بە گرێبەستێکی خواستن بۆ ماوەی یەک ساڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Conor Gallagher joins Palace on loan – News|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/conor-gallagher-joins-palace-on-loan/2021-07-30/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea's Gallagher joins Palace on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58013275|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی ئابدا دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یاری ٢–٢ بەرامبەر یانەی وێست ھام یونایتد، یەکەم گۆڵەکانیشی بوو بۆ یانەی پاڵاس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gallagher rescues point for Palace at West Ham|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58289647|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١، لە گۆڤاری ''تەلەگرافدا'' بە «یەکێک لە بەھرەمەندترین بەھرەکانی پریمەرلیگ» وەسف کرا، کە «لە ڕۆڵی بۆکس بۆ بۆکس (ناوچەی سزا بۆ ناوچەی سزای بەرامبەر) ئاستی بەرزە و بووە یاریزانێکی سەرەکی بۆ پاتریک ڤیێرا».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fourth loan lucky: Conor Gallagher has become one of the Premier League's most vibrant talents|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/11/05/fourth-loan-lucky-conor-gallagher-has-become-one-premier-leagues/|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، گالاگێر لەلایەن گرووپێک لە ھاندەرانی لید یونایتدەوە بە بانەشەی ھاوڕەگەزخوازی ھێرشی کرایە سەر؛ یانەکە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ئیدانەی ئەمەی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Leeds says homophobic chant 'unacceptable'|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59487764|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای کانوونی یەکەمدا، شەش گۆڵ و سێ ئەسیستی ھەبوو بۆ کریستاڵ پاڵاس، زۆرترین گۆڵ لە ئاست ھەموو یاریزانانی یانەی پریمەرلیگ کە تەمەنیان ٢١ ساڵ یان کەمتر بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=What does future hold for Gallagher?|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59631670|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠٢٢ لەلایەن یانەی چێڵسییەوە ڕێگری لێکرا لە یاریکردن دژی ئەوان لە پێش کۆتایی جامی ئێف ئەی؛ ڕاھێنەری چێڵسی تۆماس تۆخێل داوای لێبوردن کرد بۆ ئەنجامدانی ئەو کارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tuchel apologises to Gallagher for FA Cup block|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61118626|via=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠٢٢، پێش وەرزی ٢٠٢٢–٢٣، گالاگێر وتی کە بڕیاری داوە لە پێکھاتەی یەکەمی چێڵسی بەشدار بێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher to stay in Chelsea for 2022-23|ناونیشان=https://kuwaitonlinecasinos.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Kuwait Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chelsea: Conor Gallagher ready to 'prove' worth to Tuchel|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/cd1z19ler4ro|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئابی ٢٠٢٢، یەکەمین یاری خۆی لە [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] ئەنجامدا، وەک یەدەگ، لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر [[ئێڤەرتۆن]] لە پریمەرلیگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Chelsea opened the Premier League season with victory over Everton as Jorginho's penalty decided a scrappy contest at Goodison Park|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/62358042|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
بەھۆی خێزانییەوە گالاگێر دەیتوانی یاری بکات بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا،]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] یان کۆماری ئیرلەندا تاوەکو یاریکردنی لە یەکێک لە چامپیۆنشیپەکاندا بۆ ھەر یەکێک لەوانە لە ئاستی پێشکەوتووان.&lt;ref name=&quot;u17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=Bookham-based Chelsea midfielder called up for England U17s' World Cup squad|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/bookham-based-chelsea-midfielder-called-13687443|ئیش=[[Get Surrey]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Seven facts about Albion's seventh signing Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.wba.co.uk/news/seven-facts-about-albions-seventh-signing-conor-gallagher|وێبگە=West Bromwich Albion}}&lt;/ref&gt; نوێنەرایەتی ئینگلتەرای کرد لە ئاستی لاوانی خوار ١٧، خوار ١٨، خوار ١٩ و خوار ٢٠، جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفای ٢٠١٧ بردەوە لە [[ھیندستان]].&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt;

لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، گالاگێر یەکەم بانگھێشتی بۆ تیمی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵ پێگەیشت و لە ١١ی تشرین یەکەمی ٢٠١৯ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا وەک یەدەگ لە یارییەکەیان دژی سلۆڤینیا لە ماریبۆر کە ٢–٢ بەرامبەر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sam Surridge, Ben Wilmot, and Conor Gallagher called into England U21s squad|ناونیشان=http://www.thefa.com/news/2019/oct/07/england-u21s-squad-update-sam-surridge-ben-wilmot-071019|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The FA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Goals from Eddie Nketiah and Sam Surridge cancelled out as Young Lions tie in Maribor|ناونیشان=http://www.thefa.com/news/2019/oct/11/england-mu21s-slovenia-report-111019|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The FA}}&lt;/ref&gt;

لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، یەکەم بانگھێشتی بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئینگلتەرا پێگەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Gallagher called up as five miss out|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59278354|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; ڕۆژی دواتر، یەکەم یاری خۆی کرد، وەک یەدەگ ھاتە یاریگا لە کۆتایی نیوەی یەکەم لە بردنەوەی ئینگلتەرا بە ١٠–٠ بەسەر [[سان مارینۆ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Conor Gallagher makes senior England debut in San Marino romp - News|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/crystal-palace-midfielder-conor-gallagher-makes-england-debut-v-san-marino/2021-11-15/|وێبگە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;

== شێوازی یاریکردن ==
گالەھێر دەڵێت «باشترین پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی ناوەندی بۆکس-بۆکسە[...من دەتوانم زیاتر لە دواوە یاری بکەم و ھەروەھا دەتوانم ھێرشبەریش یاری بکەم» و لەلایەن لی بۆوێرەوە، ڕاھێنەرەکەی لە چارڵتۆن لەو کاتەدا، بە «یەکێک لە یاریزانانی ھەموو ناوەندی یاریگا» وەسف کرا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt; ڕێژەی کارکردنی بڕوا پێنەکراوە، پێی خۆی دەخاتە بەردەم ھەموو تۆپێک و ھەروەھا دەتوانێت پاس ببینێت&quot;.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; پاتریک ڤیێرا شێوازی یاریکردنی گالاگێر بە شێوازی یاریزانانی پێشوو ڕەی پارلۆر و [[فرانک لامپارد]] بەراورد کردووە، کە گالاگێر سەرسام بوو بە لامپارد لە کاتی گەورە بووندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conor Gallagher ‘like Parlour and Lampard’ says Patrick Vieira as Chelsea loanee shines at Crystal Palace|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/sport/football/conor-gallagher-crystal-palace-chelsea-fc-patrick-vieira-ray-parlour-frank-lampard-b972049.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Evening Standard]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|١٣ ئابی ٢٠٢٢}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی ئێف ئەی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
|چێڵسی خوار ٢٣ ساڵان
|٢٠١٨–١٩
| colspan=&quot;3&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤
|٠
|٤
|٠
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]
|٢٠١٩–٢٠
|[[پرێمیەرلیگ]]
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢٠–٢١
|پرێمییەرلیگ
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢١–٢٢
|پرێمییەرلیگ
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢٢–٢٣
|پرێمییەرلیگ
|٢
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٢
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٢
!٠
|-
|چارڵتۆن ئەتلێتیک
|٢٠١٩–٢٠
|[[پاڵەوانێتی پلە یەکی تۆپی پێی ئینگلیزی (چامپیۆنشیپ)|چامپیۆنشیپ]]
|٢٦
|٦
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢٦
|٦
|-
|سوانسی سیتی (خواستن)
|٢٠١٩–٢٠
|چامپیۆنشیپ
|١٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|٢١
|٠
|-
|وێست برۆمیچ ئەلبیۆن (خواستن)
|٢٠٢٠–٢١
|پرێمییەرلیگ
|٣٠
|٢
|١
|٠
|١
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٢
|٢
|-
|کریستاڵ پالاس (خواستن)
|٢٠٢١–٢٢
|پرێمییەرلیگ
|٣٤
|٨
|٤
|٠
|١
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٩
|٨
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١١٢
!١٦
!٥
!٠
!٢
!٠
!٦
!٠
!١٢٥
!١٦
|}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]
|٢٠٢١
|١
|٠
|-
|٢٠٢٢
|٣
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤
!٠
|}

== خەڵاتەکان ==
'''چێڵسی'''
* [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠١٨–١٩&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt;

'''ئینگلتەرا خوار ١٧ ساڵان'''
* جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفا: ٢٠١٧&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hafez|یەکەم=Shamoon|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=England's U17 World Cup winners – where are they now?|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46800068|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* باشترین یاریزانی ساڵی ئەکادیمیای چێڵسی: ٢٠١٨–١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Callum Hudson-Odoi wins Young Player of the Year and Conor Gallagher picks up Academy prize|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/news/2019/05/10/callum-hudson-odoi-wins-young-player-of-the-year-and-conor-galla|بڵاوکەرەوە=Chelsea F.C.|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی لاوی مانگ: ئابی ٢٠١٩&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher wins EFL Young Player of the Month award for August|ناونیشان=https://www.cafc.co.uk/news/view/5d84ad7327487/conor-gallagher-wins-efl-young-player-of-the-month-award-for-august|وێبگە=www.cafc.co.uk}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی ساڵی کریستاڵ پالاس: ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Conor Gallagher Wins Crystal Palace Player of the Season 2021/22|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/conor-gallagher-wins-crystal-palace-player-of-the-season-2021-22/2022-05-10/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Conor Gallagher}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]]</text>
      <sha1>kxuxvjf7u1gg6vx7vzxs4j8hw3ig0p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595013</id>
      <parentid>1594972</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1595013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31549" sha1="pu6yh75fksezosg9hyxxlm0uux4aceh" xml:space="preserve">{{Infobox football biography|name=کۆنۆر گالاگێر|image=Conor Gallagher December 2018.jpg|image_size=|caption=گالاگێر لەگەڵ چێڵسی|fullname=Conor John Gallagher&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/162bac96fe57b40a/original/egc51cs3cqt1kbkns7wo-pdf.pdf|سەردێڕ=FIFA U-17 World Cup India 2017™ – List of Players|بڵاوکەرەوە=FIFA |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{birth date and age|2000|2|6|df=y}}&lt;ref name=&quot;11v11&quot;/&gt;|birth_place=[[Epsom]], England|height={{convert|1.82|m|order=flip}}&lt;ref name=&quot;11v11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.11v11.com/players/conor-gallagher-262504/|سەردێڕ=Conor Gallagher |وێبگە=11v11.com |بڵاوکەرەوە=AFS Enterprises |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;|position=ناوەڕاست|currentclub=چێڵسی|clubnumber=٢٣|youthyears1=|youthclubs1=ئیپسۆن ئیگڵس|youthyears2=٢٠٠٨–٢٠١٩|youthclubs2=چێڵسی|years1=٢٠١٩-|clubs1=چێڵسی|caps1=٢|goals1=٠|years2=٢٠١٩–٢٠٢٠|clubs2=چارلتۆن ئەتلەتیک (خواستن)|caps2=٢٦|goals2=٦|years3=٢٠٢٠|clubs3=سوانسی سیتی (خواستن)|caps3=١٩|goals3=٠|years4=٢٠٢٠–٢٠٢١|clubs4=وێست برۆمیچ ئەلبیۆن (خواستن)|caps4=٣٠|goals4=٢|years5=٢٠٢١–٢٠٢٢|clubs5=کریستاڵ پالاس|caps5=٣٤|goals5=٨|nationalyears1=٢٠١٧–٢٠١٨|nationalteam1=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps1=٤|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٨|nationalteam2=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٨ ساڵان|nationalcaps2=٦|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam3=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps3=٩|nationalgoals3=٢|nationalyears4=٢٠١٩|nationalteam4=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢٠ ساڵان|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=٠|nationalyears5=٢٠١٩–٢٠٢٠|nationalteam5=ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps5=١٣|nationalgoals5=٢|nationalyears6=٢٠٢١-|nationalteam6=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|nationalcaps6=٤|nationalgoals6=٠|club-update=١٤ ئابی ٢٠٢٢|nationalteam-update=١٤ تەممووزی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ENG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA U-17 World Cup]]}}
{{Medal|W|[[2017 FIFA U-17 World Cup|2017]]|[[England national under-17 football team|U-17 Team]]}}}}
'''کۆنۆر جۆن گالاگێر''' (لەدایکبووی ٦ی شوباتی ٢٠٠٠)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئینگلیزییە کە وەک یاریزانی ناوەند یاری دەکات بۆ یانەی [[پرێمیەرلیگ]] [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا]].

سەرەتای کاروانی پیشەگەری لەگەڵ چێڵسی دەستپێکرد، ماوەیەکی بە خواستن بەسەر بردووە لە چارڵتۆن ئاتلێتیک، سوانسی سیتی، وێست برۆمیچ، و کریستاڵ پاڵاس.

== ژیانی سەرەتایی و کەسی ==
گالاگێر لە ئیپسۆم، [[ساری (ئینگلتەرا)|ساری]] لە [[ئینگلتەرا]] لەدایکبووە لە لی و سامتانتا گالاگێر (دایک و باوکی) و بچووکترینیانە لە چوار کوڕەکەی. ئەو لە گرەیت بۆکھام (ئینگلتەرا) گەورە بووە و لە قوتابخانەی ھۆوارد لە ئیفینگام خوێندوویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Madeley|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Meet the Gallaghers: ‘Even now we still have a play fight and beat Conor up’|ناونیشان=https://theathletic.com/2224929/2020/11/29/meet-the-gallaghers-west-brom/|ئیش=The Athletic|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;u17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=Bookham-based Chelsea midfielder called up for England U17s' World Cup squad|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/bookham-based-chelsea-midfielder-called-13687443|ئیش=[[Get Surrey]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; برا گەورەکانی، جەیک، جۆش و دان، یاریزانانی تۆپی پێن لە ئاستە نزمەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=&quot;Even I didn't realise how good he is,&quot; Aldershot Town midfielder admits after facing Chelsea starlet brother|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/even-didnt-realise-how-good-13377425|بڵاوکەرەوە=Get Surrey|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt; خێزانی گالاگێر ھاندەرانی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] بوون، و دە خولەک لە شوێنی ڕاھێنانەکانیان لە ستۆک دی ئەبەرنۆن دوور دەژیا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

== کاروانی یانە ==
دوای یاریکردن بۆ ئیپسۆم ئیگڵز، گالاگێر لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا چووە [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]].&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Charlton Athletic sign Chelsea midfielder on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49206860|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٨ گرێبەستێکی نوێی لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد تا ساڵی ٢٠٢١.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt; لەو ساڵەدا نەشتەرگەرییەکی بچووکی دڵیان بۆ ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; لە ئایاری ٢٠١٩ دا لەسەر کورسی یەدەگ بوو لە یاری کۆتایی [[خولی ئەورووپا|خولی ئەورووپا ٢٠١٩،]] مەدالیای براوەی وەرگرت، ھەروەھا خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵی ئەکادیمیای چێڵسی بۆ وەرزی ٢٠١٨–١٩ بردەوە.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

لە ئابی ٢٠١٩ گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد و بە خواستن گواسترایەوە بۆ چارڵتۆن ئاتلێتیک.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Charlton Athletic sign Chelsea midfielder on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49206860|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دوای یەکەم مانگ لەگەڵ چارڵتۆن سێ گۆڵی لە شەش یاری دا تۆمارکرد، خەڵاتی باشترین یاریزانی لاوی مانگی لە خولی تۆپی پێی [[ئینگلتەرا]] بۆ مانگی ئابی بردەوە.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher wins EFL Young Player of the Month award for August|ناونیشان=https://www.cafc.co.uk/news/view/5d84ad7327487/conor-gallagher-wins-efl-young-player-of-the-month-award-for-august|وێبگە=www.cafc.co.uk}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠٢٠دا، ئەوە پشتڕاستکرایەوە کەگالاگێر لەلایەن [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسییەوە]] بانگکرایەوە، و ڕۆژی دواتر، بە خواستن گواسترایەوە بۆ سوانسی سیتی تا کۆتایی وەرزەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conor Gallagher trains with Chelsea after recall from Charlton loan|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11668/11908401/conor-gallagher-trains-with-chelsea-after-recall-from-charlton-loan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Sky Sports|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Swansea City seal Conor Gallagher loan signing|ناونیشان=https://www.swanseacity.com/news/swansea-city-seal-conor-gallagher-loan-signing|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Swansea City A.F.C|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51106139|سەردێڕ=Conor Gallagher: Swansea City sign Chelsea midfielder on loan|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Swansea City A.F.C|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; گالاگێر دواتر وتی کە ئەو کاتەی لە سوانسی بوو وای لێکردووە زیاتر دروستکەر بێت وەک یاریزانێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mitchelmore|یەکەم=Ian|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Chelsea's Conor Gallagher transfer decision explained|ناونیشان=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/transfer-news/chelsea-conor-gallagher-swansea-charlton-18541300|وێبگە=walesonline}}&lt;/ref&gt;

لە ١٧ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢٠، گالاگێر گرێبەستێکی پێنج ساڵەی نوێی لەگەڵ چێڵسی واژوو کرد، و گواسترایەوە بە خواستن بۆ یانەی پریمەرلیگ وێست برۆمیچ ئەلبیۆن و بۆ وەرزی ٢٠٢٠–٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gallagher signs new deal and completes Premier League loan|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/news/2020/09/17/gallagher-signs-new-deal-and-completes-premier-league-loan?cardIndex=0-0&amp;fbclid=IwAR0K8-7p34YnIK28AI9r8YRmq715vBMGQtvbYZq5ko036fL_I_RJP-CHjfw|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Chelsea F.C|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=West Brom sign Chelsea's Gallagher on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54201979|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی تشرینی دووەمدا، گالاگێر یەکەم گۆڵی بۆ ئەلبیۆن تۆمارکرد لە بردنەوەی ١–٠ لە یاریگای خۆیان لە خولدا بەسەر شێفیڵد یونایتد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/55025786|سەردێڕ=West Bromwich Albion 1–0 Sheffield United: Baggies move out of relegation zone with win|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠٢١ گالاگێر چووە پاڵ یانەی کریستاڵ پاڵەس بە گرێبەستێکی خواستن بۆ ماوەی یەک ساڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Conor Gallagher joins Palace on loan – News|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/conor-gallagher-joins-palace-on-loan/2021-07-30/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chelsea's Gallagher joins Palace on loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58013275|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی ئابدا دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یاری ٢–٢ بەرامبەر یانەی وێست ھام یونایتد، یەکەم گۆڵەکانیشی بوو بۆ یانەی پاڵاس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gallagher rescues point for Palace at West Ham|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58289647|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١، لە گۆڤاری ''تەلەگرافدا'' بە «یەکێک لە بەھرەمەندترین بەھرەکانی پریمەرلیگ» وەسف کرا، کە «لە ڕۆڵی بۆکس بۆ بۆکس (ناوچەی سزا بۆ ناوچەی سزای بەرامبەر) ئاستی بەرزە و بووە یاریزانێکی سەرەکی بۆ پاتریک ڤیێرا».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fourth loan lucky: Conor Gallagher has become one of the Premier League's most vibrant talents|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/11/05/fourth-loan-lucky-conor-gallagher-has-become-one-premier-leagues/|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان مانگدا، گالاگێر لەلایەن گرووپێک لە ھاندەرانی لید یونایتدەوە بە بانەشەی ھاوڕەگەزخوازی ھێرشی کرایە سەر؛ یانەکە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ئیدانەی ئەمەی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Leeds says homophobic chant 'unacceptable'|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59487764|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای کانوونی یەکەمدا، شەش گۆڵ و سێ ئەسیستی ھەبوو بۆ کریستاڵ پاڵاس، زۆرترین گۆڵ لە ئاست ھەموو یاریزانانی یانەی پریمەرلیگ کە تەمەنیان ٢١ ساڵ یان کەمتر بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=What does future hold for Gallagher?|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59631670|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە نیسانی ٢٠٢٢ لەلایەن یانەی چێڵسییەوە ڕێگری لێکرا لە یاریکردن دژی ئەوان لە پێش کۆتایی جامی ئێف ئەی؛ ڕاھێنەری چێڵسی تۆماس تۆخێل داوای لێبوردن کرد بۆ ئەنجامدانی ئەو کارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tuchel apologises to Gallagher for FA Cup block|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61118626|via=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠٢٢، پێش وەرزی ٢٠٢٢–٢٣، گالاگێر وتی کە بڕیاری داوە لە پێکھاتەی یەکەمی چێڵسی بەشدار بێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher to stay in Chelsea for 2022-23|ناونیشان=https://kuwaitonlinecasinos.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Kuwait Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chelsea: Conor Gallagher ready to 'prove' worth to Tuchel|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/cd1z19ler4ro|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئابی ٢٠٢٢، یەکەمین یاری خۆی لە [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] ئەنجامدا، وەک یەدەگ، لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر [[ئێڤەرتۆن]] لە پریمەرلیگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Chelsea opened the Premier League season with victory over Everton as Jorginho's penalty decided a scrappy contest at Goodison Park|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/62358042|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
بەھۆی خێزانییەوە گالاگێر دەیتوانی یاری بکات بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا،]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] یان کۆماری ئیرلەندا تاوەکو یاریکردنی لە یەکێک لە چامپیۆنشیپەکاندا بۆ ھەر یەکێک لەوانە لە ئاستی پێشکەوتووان.&lt;ref name=&quot;u17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Seckington|یەکەم=Kaylee|سەردێڕ=Bookham-based Chelsea midfielder called up for England U17s' World Cup squad|ناونیشان=https://www.getsurrey.co.uk/sport/football/football-news/bookham-based-chelsea-midfielder-called-13687443|ئیش=[[Get Surrey]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Seven facts about Albion's seventh signing Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.wba.co.uk/news/seven-facts-about-albions-seventh-signing-conor-gallagher|وێبگە=West Bromwich Albion}}&lt;/ref&gt; نوێنەرایەتی ئینگلتەرای کرد لە ئاستی لاوانی خوار ١٧، خوار ١٨، خوار ١٩ و خوار ٢٠، جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفای ٢٠١٧ بردەوە لە [[ھیندستان]].&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conor Gallagher|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/teams/academy/conor-gallagher|وێبگە=Chelsea F.C.}}&lt;/ref&gt;

لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، گالاگێر یەکەم بانگھێشتی بۆ تیمی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵ پێگەیشت و لە ١١ی تشرین یەکەمی ٢٠١৯ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا وەک یەدەگ لە یارییەکەیان دژی سلۆڤینیا لە ماریبۆر کە ٢–٢ بەرامبەر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sam Surridge, Ben Wilmot, and Conor Gallagher called into England U21s squad|ناونیشان=http://www.thefa.com/news/2019/oct/07/england-u21s-squad-update-sam-surridge-ben-wilmot-071019|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The FA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Goals from Eddie Nketiah and Sam Surridge cancelled out as Young Lions tie in Maribor|ناونیشان=http://www.thefa.com/news/2019/oct/11/england-mu21s-slovenia-report-111019|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The FA}}&lt;/ref&gt;

لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، یەکەم بانگھێشتی بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئینگلتەرا پێگەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Gallagher called up as five miss out|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59278354|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; ڕۆژی دواتر، یەکەم یاری خۆی کرد، وەک یەدەگ ھاتە یاریگا لە کۆتایی نیوەی یەکەم لە بردنەوەی ئینگلتەرا بە ١٠–٠ بەسەر [[سان مارینۆ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Conor Gallagher makes senior England debut in San Marino romp - News|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/first-team/crystal-palace-midfielder-conor-gallagher-makes-england-debut-v-san-marino/2021-11-15/|وێبگە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;

== شێوازی یاریکردن ==
گالەھێر دەڵێت «باشترین پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی ناوەندی بۆکس-بۆکسە[...من دەتوانم زیاتر لە دواوە یاری بکەم و ھەروەھا دەتوانم ھێرشبەریش یاری بکەم» و لەلایەن لی بۆوێرەوە، ڕاھێنەرەکەی لە چارڵتۆن لەو کاتەدا، بە «یەکێک لە یاریزانانی ھەموو ناوەندی یاریگا» وەسف کرا.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt; ڕێژەی کارکردنی بڕوا پێنەکراوە، پێی خۆی دەخاتە بەردەم ھەموو تۆپێک و ھەروەھا دەتوانێت پاس ببینێت&quot;.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; پاتریک ڤیێرا شێوازی یاریکردنی گالاگێر بە شێوازی یاریزانانی پێشوو ڕەی پارلۆر و [[فرانک لامپارد]] بەراورد کردووە، کە گالاگێر سەرسام بوو بە لامپارد لە کاتی گەورە بووندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conor Gallagher ‘like Parlour and Lampard’ says Patrick Vieira as Chelsea loanee shines at Crystal Palace|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/sport/football/conor-gallagher-crystal-palace-chelsea-fc-patrick-vieira-ray-parlour-frank-lampard-b972049.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Evening Standard]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|١٣ ئابی ٢٠٢٢}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی ئێف ئەی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
|چێڵسی خوار ٢٣ ساڵان
|٢٠١٨–١٩
| colspan=&quot;3&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤
|٠
|٤
|٠
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]
|٢٠١٩–٢٠
|[[پرێمیەرلیگ]]
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢٠–٢١
|پرێمییەرلیگ
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢١–٢٢
|پرێمییەرلیگ
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|-
|٢٠٢٢–٢٣
|پرێمییەرلیگ
|٢
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٢
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٠
!٢
!٠
|-
|چارڵتۆن ئەتلێتیک
|٢٠١٩–٢٠
|[[پاڵەوانێتی پلە یەکی تۆپی پێی ئینگلیزی (چامپیۆنشیپ)|چامپیۆنشیپ]]
|٢٦
|٦
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢٦
|٦
|-
|سوانسی سیتی (خواستن)
|٢٠١٩–٢٠
|چامپیۆنشیپ
|١٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|٢١
|٠
|-
|وێست برۆمیچ ئەلبیۆن (خواستن)
|٢٠٢٠–٢١
|پرێمییەرلیگ
|٣٠
|٢
|١
|٠
|١
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٢
|٢
|-
|کریستاڵ پالاس (خواستن)
|٢٠٢١–٢٢
|پرێمییەرلیگ
|٣٤
|٨
|٤
|٠
|١
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٩
|٨
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١١٢
!١٦
!٥
!٠
!٢
!٠
!٦
!٠
!١٢٥
!١٦
|}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]
|٢٠٢١
|١
|٠
|-
|٢٠٢٢
|٣
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤
!٠
|}

== خەڵاتەکان ==
'''چێڵسی'''
* [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠١٨–١٩&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Exclusive interview with Chelsea midfield prospect Conor Gallagher and his thoughts on Charlton loan move|ناونیشان=https://www.londonnewsonline.co.uk/exclusive-interview-with-chelsea-midfield-prospect-conor-gallagher-his-thoughts-on-charlton-loan-move-chances-of-breaking-into-the-plans-of-blues-boss-frank-lampard-and-undergoing-heart-surgery/|وێبگە=London News Online}}&lt;/ref&gt;

'''ئینگلتەرا خوار ١٧ ساڵان'''
* جامی جیھانی خوار ١٧ ساڵانی فیفا: ٢٠١٧&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hafez|یەکەم=Shamoon|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=England's U17 World Cup winners – where are they now?|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46800068|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* باشترین یاریزانی ساڵی ئەکادیمیای چێڵسی: ٢٠١٨–١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Callum Hudson-Odoi wins Young Player of the Year and Conor Gallagher picks up Academy prize|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/news/2019/05/10/callum-hudson-odoi-wins-young-player-of-the-year-and-conor-galla|بڵاوکەرەوە=Chelsea F.C.|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی لاوی مانگ: ئابی ٢٠١٩&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher: Chelsea youngster on 'idol' Frank Lampard and Charlton Athletic loan|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49762680|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Conor Gallagher wins EFL Young Player of the Month award for August|ناونیشان=https://www.cafc.co.uk/news/view/5d84ad7327487/conor-gallagher-wins-efl-young-player-of-the-month-award-for-august|وێبگە=www.cafc.co.uk}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی ساڵی کریستاڵ پالاس: ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Conor Gallagher Wins Crystal Palace Player of the Season 2021/22|ناونیشان=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/conor-gallagher-wins-crystal-palace-player-of-the-season-2021-22/2022-05-10/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Crystal Palace F.C.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Conor Gallagher}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]]</text>
      <sha1>pu6yh75fksezosg9hyxxlm0uux4aceh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>228342</id>
    <revision>
      <id>1594921</id>
      <parentid>1043371</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|1997 disestablishments in California}}</comment>
      <origin>1594921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="axjcfq7de8sjtea0bg1houhbzbix8mq" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|1997 disestablishments in California}}</text>
      <sha1>axjcfq7de8sjtea0bg1houhbzbix8mq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تای خوێنبەربوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238937</id>
    <revision>
      <id>1595053</id>
      <parentid>1594214</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T09:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <origin>1595053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83369" sha1="dhay3csp30zg1k9hcn2baggd43kfzkq" xml:space="preserve">{{ویکیسازی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=تای خوێنبەربوون|image=Denguerash.JPG|alt=Photograph of a person's back with the skin exhibiting the characteristic rash of dengue fever|caption=پەڵەی ئاسایی کە لە تای خوێنبەربووندا دەبینرێت|pronounce={{IPAc-en|ˈ|d|ɛ|ŋ|ɡ|i|,_|-|ɡ|eɪ}}&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue dengue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717162940/https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue |date=17 July 2022 }} in the Merriam-Webster Dictionary&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lexico-definition&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210624095957/https://www.lexico.com/definition/dengue dengue] in Oxford Dictionaries&lt;/ref&gt;|field=[[نەخۆشییە تووشبووەکان (تایبەتمەندی پزیشکی))|نەخۆشییە تووشبووەکان]]|synonyms=Dengue, breakbone fever&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|symptoms=Fever, headache, muscle and joint pain, rash. Can be severe, mild or asymptomatic&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|complications=[[Bleeding]], [[thrombocytopenia|low levels of blood platelets]], [[Shock (circulatory)|dangerously low blood pressure]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|onset=3–14 days after exposure&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|duration=2–7 days&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|causes=[[Dengue virus]] by ''[[Aedes]]'' [[mosquito]]s&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|risks=|diagnosis=Detecting [[antibodies]] to the virus or its [[RNA]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|differential=[[Malaria]], [[yellow fever]], [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Nelson Textbook of Pediatrics: The field of pediatrics|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٧-٧٥٦٦-٨|پەڕە=١٦٣١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910145008/https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;|prevention=[[Dengue fever vaccine]], decreasing mosquito exposure&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر= East S|سەردێڕ=World's first dengue fever vaccine launched in the Philippines|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224555/http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;|treatment=[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]], [[intravenous fluids]], [[blood transfusion]]s&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|medication=|prognosis=|frequency=5 million per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;|deaths=5,000 per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;}}
[[پەڕگە:En.MD.Video-Dengue_fever.webm|وێنۆک| پوختەی ڤیدیۆ]]
'''تای خوێنبەربوون''' نەخۆشییەکە کە لە مێشوولەوە دەگوازرێتەوە و بەهۆی ڤایرۆسی خوێنبەربوونەوە دروست دەبێت، لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکاندا بڵاوبووەتەوە. زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون یان بێ نیشانەن یان نیشانە سووکەکانیان دەردەکەون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=De Santis |یەکەم=Olga |دوایین٢=Bouscaren |یەکەم٢=Nicolas |دوایین٣=Flahault |یەکەم٣=Antoine |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Asymptomatic dengue infection rate: A systematic literature review |ناونیشان=http://www.cell.com/article/S2405844023072778/pdf |journal=Heliyon |بەرگ=٩|issue=9 |bibcode=2023Heliy...920069D |doi=10.1016/j.heliyon.2023.e20069 |pmc=١٠٥٥٩٨٢٤|pmid=٣٧٨٠٩٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|doi-access=free |article-number=e20069}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; نیشانەکان بە شێوەیەکی گشتی ٣ بۆ ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون دەست پێدەکەن. لەوانەیە بریتی بن لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەرز و [[سەرئێشە]] و [[ڕشانەوە]] و ئازاری ماسولکە و جومگەکان و خورانی تایبەتمەندی پێست و پەڵەی پێست. بەگشتی چاکبوونەوە دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت. لە بەشێکی کەم لە حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە گەشە دەکات بۆ '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر بە تای خوێنبەربوون یان نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون ناسرابوو)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Alejandria MM |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue haemorrhagic fever or dengue shock syndrome in children |journal=BMJ Clinical Evidence |بەرگ=٢٠١٥|پەڕە=٠٩١٧|pmc=٤٣٩٢٨٤٢|pmid=٢٥٨٦٠٤٠٤}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[خوێنبەربوون]]، ئاستی کەمی پلاکتەکانی خوێن، دزەکردنی [[پلازمای خوێن]]، و دابەزینی پەستانی خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;/ref&gt;

نەخۆشی خوێنبەربوون لەلایەن چەندین جۆری [[مێشوولە|مێشوولەی]] مێینەی [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] ''Aedes'' بڵاودەبێتەوە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی ''Aedes aegypti''.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە چوار جۆری سیرۆتایپی پشتڕاستکراوەی هەیە ; تووشبوون بە جۆرێک بەزۆری [[پارێزراوی (پزیشکی)|بەرگری]] تەواوی تەمەن دەدات بەو جۆرە، بەڵام تەنها بەرگری کورتخایەن بۆ جۆرەکانی تر. تووشبوون بە جۆرێکی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات، کە پێی دەوترێت بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە نیشانەکانی لە نیشانەکانی [[مالاریا|مەلاریا]]، [[ئەنفلۆنزا]]، یان زیکا بچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=StatPearls|vauthors=Schaefer TJ, Panda PK, Wolford RW|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|شوێن=Treasure Island (FL)|chapter=Dengue Fever|pmid=٢٨٦١٣٤٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214061113/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پشکنینی خوێن بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە لەوانەش دیاریکردنی [[ئار ئێن ئەی|RNA]] ڤایرۆسی، یان [[دژەتەن|دژەتەنی]] تایبەت.&lt;ref name=&quot;CDC-Diagnosis-2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html|سەردێڕ=Dengue Diagnosis {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221955/https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

بە نەهێشتنی مێشوولە و ڕێگریکردن لە پێوەدانی مێشوولە دەتوانرێت ڕێگری لە تووشبوون بکرێت.&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر ڤاکسینی خوێنبەربوون پەسەندکراون و بە شێوەیەکی بازرگانی بەردەستن. نەخۆشی دێنگڤاکسیا لە ساڵی ٢٠١٦ بەردەست بوو، بەڵام تەنها پێشنیار دەکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دووبارە تووشبوون بەو کەسانەی کە پێشتر تووشی بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Dengue vaccine: WHO position paper – September 2018 |ناونیشان=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Weekly Epidemiological Record |بەرگ=٣٦|issue=93 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٧٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105130352/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ڤاکسینی دووەم بە ناوی Qdenga لە ساڵی ٢٠٢٢ بەردەست بوو و لە تەمەنی چوار ساڵییەوە بۆ گەورەکان و هەرزەکاران و منداڵان گونجاوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga|سەردێڕ=Qdenga {{!}} European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227073545/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; چارەسەرکردن نیشانەی هەیە, چونکە هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون نییە. لە حاڵەتە سووکەکاندا، چارەسەرکردن گرنگی بە چارەسەرکردنی ئازار دەدات. حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون پێویستیان بە خەواندن لە نەخۆشخانە هەیە؛ چارەسەرکردنی توندی خوێنبەربوون پاڵپشتە و بریتییە لە پێدانی شلە یان لە ڕێگەی دەمەوە یان لە ڕێگەی خوێنبەرەوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

سەرەتاییترین وەسفەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ساڵی ١٧٧٩ەوە دەگەڕێتەوە؛ هۆکاری ڤایرۆسی و بڵاوبوونەوەی تا سەرەتای سەدەی بیستەم تێگەیشتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Henchal EA, Putnak JR |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|سەردێڕ=The dengue viruses |journal=Clinical Microbiology Reviews |بەرگ=٣|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٦|bibcode=1990CliMR...3..376H |doi=10.1128/CMR.3.4.376 |pmc=٣٥٨١٦٩|pmid=٢٢٢٤٨٣٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستاوە لە زیاتر لە سەد وڵاتدا بڵاوبووەتەوە، نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکانەوە بۆ نیمچە دوورگەی ئیبەری و ویلایەتی باشووری ئەمریکا بڵاودەبێتەوە، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ [[گۆڕانی ئاووھەوا|گۆڕانی کەشوهەوا]].&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 &quot;Dengue- Global situation&quot;]. ''World Health Organization''. [https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Paz-Bailey G, Adams LE, Deen J, Anderson KB, Katzelnick LC |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dengue |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٣|issue=10427 |پەڕەکان=٦٦٧–٦٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(23)02576-X |pmc=١٢٣٧٢٤٧٢|pmid=٣٨٢٨٠٣٨٨|s2cid=267201333}}&lt;/ref&gt; وەک نەخۆشییەکی گەرم و گوڕ و پشتگوێخراو پۆلێن دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases|سەردێڕ=Neglected tropical diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126193108/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، زیاتر لە ٥&amp;nbsp;ملیۆنێک تووشبوون تۆمارکراون و زیاتر لە 5000 کەس بەهۆی نەخۆشی خوێنبەربوونەوە گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt; بەو پێیەی زۆربەی حاڵەتەکان بێ نیشانەن یان سووکن، ژمارەی ڕاستەقینەی حاڵەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون و مردن بە کەم ڕاپۆرت کراوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;

== نیشانە و نیشانەکانی ==
بە شێوەیەکی ئاسایی، ئەو کەسانەی تووشی ڤایرۆسی خوێنبەربوون دەبن، نیشانەکانیان نییە یان تەنها نیشانە سووکەکانیان هەیە وەک تایەکی ئاڵۆز نەبوو (80%).&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Whitehorn J, Farrar J |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=١٦١–١٧٣|doi=10.1093/bmb/ldq019 |pmid=٢٠٦١٦١٠٦|s2cid=215154729 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reiter P |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Yellow fever and dengue: a threat to Europe? |ناونیشان=http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Euro Surveillance |بەرگ=١٥|issue=10 |پەڕە=١٩٥٠٩|doi=10.2807/ese.15.10.19509-en |pmid=٢٠٤٠٣٣١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707070425/http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هەندێکی تر نەخۆشی توندتریان هەیە (٥%)، و بە ڕێژەیەکی کەم مەترسی لەسەر ژیان دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot; /&gt; ماوەی کەرەوزکردن (کاتی نێوان بەرکەوتن و دەستپێکردنی نیشانەکان) لە نێوان ٣ بۆ ١٤ ڕۆژدایە، بەڵام زۆربەی کات ٤ بۆ ٧ ڕۆژە.&lt;ref name=&quot;Gubler-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Desk Encyclopedia of Human and Medical Virology|vauthors=Gubler DJ|بڵاوکەرەوە=Academic Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٥١٤٧-٨|veditors=Mahy BW, Van Regenmortel MH|شوێن=Boston|پەڕەکان=٣٧٢–٣٨٢|chapter=Dengue viruses|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160609195355/https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

نیشانە تایبەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوونی سووک بریتین لە تایەکی کتوپڕ، سەرئێشە (بە شێوەیەکی گشتی لە پشت چاوەوەیە)، ئازاری ماسولکە و جومگەکان، سکچوون، ڕشانەوە، ئاوسانی ڕژێنەکان و پەڵە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe &quot;Dengue: How to keep children safe | UNICEF South Asia&quot;]. ''www.unicef.org''. [https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەگەر ئەمە بەرەو خوێنبەربوونی توند بچێت نیشانەکانی بریتین لە ئازاری توندی سک، ڕشانەوەیەکی بەردەوام، هەناسەدانی خێرا، خوێنبەربوونی پووک یان لووت، ماندوێتی، نائارامی، خوێن لە ڕشانەوە یان پیساییدا، تینوێتییەکی زۆر، پێستی کاڵ و سارد، و هەستکردن بە لاوازی.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

=== خولی کلینیکی ===
[[پەڕگە:Dengue_fever_symptoms.svg|alt=Outline of a human torso with arrows indicating the organs affected in the various stages of dengue fever|وێنۆک|وێناکردنی نەخشەیی نیشانەکانی تای خوێنبەربوون]]
[[پەڕگە:Course_of_Dengue_illness_vectorized.svg|وێنۆک|کۆرسی کلینیکی تای خوێنبەربوون]]
ڕێڕەوی تووشبوون بە سێ قۆناغ دابەش دەکرێت: تاو، مەترسیدار و چاکبوونەوە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

قۆناغی تاو تای [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|بەرز]] لەخۆدەگرێت (40-41&amp;nbsp;°C؛ 104–105.8&amp;nbsp;°F)، و پەیوەندی بە ئازاری گشتگیر و سەرئێشە هەیە؛ ئەمە بەزۆری دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;/ref&gt; هەروەها لەوانەیە سکچوون و ڕشانەوە و پەڵە و ئازار لە ماسولکە و جومگەکاندا هەبێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

زۆربەی خەڵک لە ماوەی هەفتەیەک یان زیاتردا چاک دەبنەوە. لە نزیکەی 5%ی حاڵەتەکاندا نیشانەکان خراپتر دەبن و دەتوانن ببنە مەترسی لەسەر ژیان. ئەمەش پێی دەوترێت '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر پێی دەگوترا ''تای خوێنبەربوونی خوێنبەربوون'' یان ''نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون'' ).&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوونی توند دەبێتە هۆی شۆک و خوێنبەربوونی ناوەوە و لەکارکەوتنی ئەندامەکانی جەستە و تەنانەت مردنیش. نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە بریتین لە ئازاری توندی گەدە، ڕشانەوە، سەختی هەناسەدان، خوێن لە لووت، پووک، ڕشانەوە یان پیساییدا.&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لەم ماوەیەدا دزەکردنی پلازما لە خوێنبەرەکانەوە ڕوودەدات، لەگەڵ کەمبوونەوەی [[پەڕەی خوێن|پلاکتەکان]].&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 &quot;Dengue fever - Symptoms and causes&quot;]. ''Mayo Clinic''. [https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 Archived] from the original on 26 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە لە [[سنگەکەلێن|سنگ]] و [[سکەکەلێن|بۆشایی سک]] و هەروەها کەمبوونەوەی شلە لە سووڕی خوێن و کەمبوونەوەی دابینکردنی خوێن بۆ ئەندامە گرنگەکان.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

قۆناغی چاکبوونەوە بەزۆری دوو بۆ سێ ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; زۆرجار باشتربوونەکە سەرنجڕاکێشە، و دەتوانێت لەگەڵ [[خوران|خورانی]] توند و خاوبوونەوەی لێدانی دڵدا بێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot; /&gt;

== هۆکار ==

=== ڤایرۆسزانی ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{سەرەکی|Dengue virus}}
[[پەڕگە:Dengue.jpg|alt=A transmission electron microscopy image showing dengue virus|وێنۆک|وێنەیەکی بچووکی TEM کە ڤایرۆسی ڤایرۆسی خوێنبەربوون نیشان دەدات (کۆمەڵە خاڵە تاریکەکان لە نزیک ناوەند)]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون (DENV) ڤایرۆسێکی RNA یە لە خێزانی ''Flaviviridae'' ; جۆری ''Flavivirus''. ئەندامانی دیکەی هەمان ڕەگەز بریتین لە ڤایرۆسی تای زەرد و ڤایرۆسی ڕۆژئاوای نیل و ڤایرۆسی زیکا. [[جینۆم|جینۆمی]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون (مادەی بۆماوەیی) نزیکەی 11,000 بنەمای نیوکلیۆتایدی تێدایە، کە [[کۆدی جێنەتیک|کۆدی]] سێ مۆلیکولی [[پرۆتین|پڕۆتینی پێکهاتەیی]] (C, prM و E) کە گەردیلەی ڤایرۆسەکە پێکدەهێنن و حەوت مۆلیکولی پڕۆتینی دیکە کە پێویستن بۆ دووبارەبوونەوەی ڤایرۆسەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rodenhuis-Zybert IA, Wilschut J, Smit JM |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue virus life cycle: viral and host factors modulating infectivity |ناونیشان=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Cellular and Molecular Life Sciences |بەرگ=٦٧|issue=16 |پەڕەکان=٢٧٧٣–٢٧٨٦|doi=10.1007/s00018-010-0357-z |pmc=١١١١٥٨٢٣|pmid=٢٠٣٧٢٩٦٥|s2cid=4232236 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guzman-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Guzman MG, Halstead SB, Artsob H, Buchy P, Farrar J, Gubler DJ, Hunsperger E, Kroeger A, Margolis HS, Martínez E, Nathan MB, Pelegrino JL, Simmons C, Yoksan S, Peeling RW |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue: a continuing global threat |journal=Nature Reviews. Microbiology |بەرگ=٨|issue=12 Suppl |پەڕەکان=S٧-١٦|doi=10.1038/nrmicro2460 |pmc=٤٣٣٣٢٠١|pmid=٢١٠٧٩٦٥٥}}&lt;/ref&gt; چوار جۆری پشتڕاستکراوەی ڤایرۆسەکە هەیە، کە پێیان دەوترێت سیرۆتایپەکان، کە بە DENV-1، DENV-2، DENV-3 و DENV-4 ناودەبرێن. جیاوازی نێوان جۆرەکانی سیرۆتایپەکان لەسەر بنەمای دژە جینییەکانیانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|سەردێڕ=Healthgrid applications and core technologies : proceedings of HealthGrid 2010|vauthors=Solomonides T|بڵاوکەرەوە=IOS Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٧٥٠-٥٨٢-٢|edition=[Online-Ausg.]|شوێن=Amsterdam|پەڕە=٢٣٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501063614/https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گواستنەوە ===
[[File:Aedes_aegypti_feeding.jpg|alt=Close-up photograph of an ''Aedes aegypti'' mosquito biting human skin|ڕاست|وێنۆک| مێشوولەی ''Aedes aegypti'' کە لە خانەخوێیەکی مرۆڤ دەخوات]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون زۆرترین جار بەهۆی پێوەدانی مێشوولە لە جۆری ''Aedes'' دەگوازرێتەوە، بەتایبەتی ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAbU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;aegypti''.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/facts/mosquito-factsheets/aedes-aegypti|سەردێڕ=Aedes aegypti - Factsheet for experts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710145706/https://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/vectors/mosquitoes/Pages/aedes-aegypti.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پێیان باشە لە کاتی خەوتن و بەیانیدا خۆراک بدەن،&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|سەردێڕ=Global Strategy For Dengue Prevention And Control|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٠٤٠٣-٤|پەڕەکان=١٦–١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121030141619/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەوانەیە لە هەر کاتێکی ڕۆژدا گاز بگرن و بەم شێوەیە هەوکردن بڵاوبکەنەوە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826005756/http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; جۆرەکانی تری ''ئایدێس'' کە ڕەنگە نەخۆشییەکە بگوازنەوە بریتین لە ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;albopictus'', ''ئەی.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcg&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;polynesiensis'' و ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcs&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;سکوتێلاریس''. مرۆڤ خانەخوێی سەرەکی ڤایرۆسەکەیە،&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gould EA, Solomon T |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pathogenic flaviviruses |ناونیشان=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Lancet |بەرگ=٣٧١|issue=9611 |پەڕەکان=٥٠٠–٥٠٩|doi=10.1016/S0140-6736(08)60238-X |pmid=١٨٢٦٢٠٤٢|s2cid=205949828 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054828/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە [[گوانداری ڕەسەن|سەرەتاییە]] غەیرە مرۆڤەکانیشدا دەسوڕێتەوە، و دەتوانێت شیردەرەکانی تر تووش بکات.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gwee SX, St John AL, Gray GC, Pang J |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Animals as potential reservoirs for dengue transmission: A systematic review |journal=One Health |بەرگ=١٢|doi=10.1016/j.onehlt.2021.100216 |pmc=٧٨٦٨٧١٥|pmid=٣٣٥٩٨٥٢٥|article-number=100216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Vector-Borne Viral Infections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110203162048/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; دەتوانرێت هەوکردنێک لە ڕێگەی یەک گازگرتنەوە بەدەست بهێنرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;/ref&gt;

=== هۆکارەکانی مەترسی ===
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot; /&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە پێست بە تەواوی دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی دەرمانی دوورخستنەوەی مێروو ( DEET کاریگەرترینە).&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Antibody_dependent_enhancement.svg|وێنۆک|لە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەنەکان (ADE)، دژەتەنەکان بە هەردوو گەردیلەی ڤایرۆسی و وەرگرەکانی Fc گاما دەبەسترێنەوە کە لەسەر خانەکانی بەرگری دەربڕدراون، ئەمەش ئەگەری تووشبوونی ڤایرۆسەکان ئەو خانانە زیاد دەکات.]]
وا بیردەکرێتەوە کە تووشبوون بە یەکێک لە جۆری سیرۆتایپەکان بەرگری تەواوی ژیان بۆ ئەو جۆرە بەرهەم دەهێنێت، بەڵام تەنها پاراستنی کورتخایەن لە دژی سێ جۆری دیکە.&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChenWilson2010&quot;&gt;Chen LH, Wilson ME (October 2010). &quot;Dengue and chikungunya infections in travelers&quot;. ''Current Opinion in Infectious Diseases''. '''23''' (5):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;438–&lt;/span&gt;444. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QCO.0b013e32833c1d16|10.1097/QCO.0b013e32833c1d16]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20581669 20581669]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2452280 2452280].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دووبارە تووشبوون بە سیرۆتایپی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات بەهۆی دیاردەیەک کە بە بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue &quot;Dengue | CDC Yellow Book 2024&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. 1 May 2023. [https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue Archived] from the original on 14 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Teo A, Tan HD, Loy T, Chia PY, Chua CL |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Understanding antibody-dependent enhancement in dengue: Are afucosylated IgG1s a concern? |journal=PLOS Pathogens |بەرگ=١٩|issue=3 |doi=10.1371/journal.ppat.1011223 |pmc=١٠٠٦٢٥٦٥|pmid=٣٦٩٩٦٠٢٦|doi-access=free |article-number=e1011223}}&lt;/ref&gt; میکانیزمی وردی ADE بە تەواوی تێنەگەیشتوون.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt; وا دیارە کە ADE کاتێک ڕوودەدات کە ئەو دژەتەنانەی کە لە کاتی وەڵامدانەوەی بەرگریدا دروست دەبن، مادەیەکی نەخۆشخواز دەناسنەوە و دەیبەستنەوە، بەڵام شکست دەهێنن لە بێلایەنکردنی. لەبری ئەوە، کۆمپلێکسی دژەتەن-ڤایرۆس توانای بەرزبوونەوەی هەیە بۆ بەستنەوەی بە وەرگرەکانی Fcγ ی خانە بەرگرییە ئامانجدارەکان، ئەمەش وا دەکات ڤایرۆسەکە خانەکە تووش بکات و خۆی زاوزێ بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines|سەردێڕ=Vaccine Safety: Antibody-dependent Enhancement (ADE) and Vaccines {{!}} Children's Hospital of Philadelphia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240229214549/https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=The Children's Hospital of Philadelphia}}&lt;/ref&gt;

== دەستنیشانکردن ==
[[پەڕگە:Dengue_testing.png|وێنۆک|گرافیکی کەی پشکنینی تاقیگەیی بۆ تای خوێنبەربوون پۆزەتیڤ دەبێت. ڕۆژی سفر ئاماژەیە بۆ دەستپێکردنی نیشانەکان، یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی سەرەتایییان هەیە، دووەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی لاوەکییان هەیە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]
حاڵەتە سووکەکانی تای خوێنبەربوون بە ئاسانی دەتوانرێت لەگەڵ چەندین نەخۆشی باودا تێکەڵ بکرێت لەوانە [[ئەنفلۆنزا]]، [[سوورێژە|سورێژە]]، چیکۆنگونیا و زیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSD Manual Professional Edition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue|سەردێڕ=Dengue - Infectious Disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304203003/https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=MSD Manual Professional Edition |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوون، چیکۆنگونیا و زیکا هەمان شێوازی گواستنەوەیان هەیە ( مێشوولەی ''Aedes'' ) و زۆرجار لە هەمان ناوچەدا جێگیرن، بەجۆرێک کە ئەگەری ئەوە هەیە لە یەک کاتدا تووشی زیاتر لە نەخۆشییەک ببن.&lt;ref name=&quot;Beltran-Silva-2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Beltrán-Silva SL, Chacón-Hernández SS, Moreno-Palacios E, Pereyra-Molina JÁ |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Clinical and differential diagnosis: Dengue, chikungunya and Zika |ناونیشان=https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Revista Médica del Hospital General de México |زمان=en |بەرگ=٨١|issue=3 |پەڕەکان=١٤٦–١٥٣|doi=10.1016/j.hgmx.2016.09.011 |issn=0185-1063 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304213207/https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆ گەشتیاران، پێویستە دەستنیشانکردنی تای خوێنبەربوون لە هەر کەسێکدا لەبەرچاو بگیرێت کە لە ماوەی دوو هەفتەدا لە ناوچە گەرمەکان یان ناوچە گەرمەکاندا تووشی تا دەبێت.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوێنبەربوونی توند بریتین لە ئازاری سک، ڕشانەوەی بەردەوام، ئاوسانی، خوێنبەربوون، بێهێزی و گەورەبوونی جگەر. جارێکی تر دەتوانین ئەم نیشانانە لەگەڵ نەخۆشیەکانی تری وەک مەلاریا، هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، لێپتۆسپایرۆسیس و تایفوس تێکەڵ بکرێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOrganization2009&quot;&gt;Organization WH (21 April 2009). [https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871 ''Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control'']. World Health Organization. p.&amp;nbsp;46. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-92-4-154787-1|&lt;bdi&gt;978-92-4-154787-1&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871 Archived] from the original on 16 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;q&gt;Textbox B and Textbox C.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==

=== کۆنتڕۆڵکردنی مێشوولە ===
[[پەڕگە:Vector_Control.jpg|alt=A black and white photograph of people filling in a ditch with standing water|وێنۆک|وێنەیەکی ساڵانی ١٩٢٠ کە هەوڵەکانی بڵاوکردنەوەی ئاوی وەستاو و بەم شێوەیە کەمکردنەوەی ژمارەی مێشوولە]]
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBisenRaghuvanshi2013&quot;&gt;Bisen PS, Raghuvanshi R (22 July 2013). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 ''Emerging Epidemics: Management and Control''] (1&amp;nbsp;ed.). Wiley. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/9781118393277.ch8|10.1002/9781118393277.ch8]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-39323-9|&lt;bdi&gt;978-1-118-39323-9&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 Archived] from the original on 23 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە بە تەواوی پێست دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی مێروو دوورخەرەوە (DEET کاریگەرترینە)؛&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هەروەها باشترە جل و بەرگ و تۆڕ و چادرەکان بە ڕێژەی ٠.٥% پەرمیترین چارەسەر بکرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

پاراستنی ماڵ دەتوانرێت بە شاشەی دەرگا و پەنجەرە بەدەست بهێنرێت، بە بەکارهێنانی تەندروستی، و بە بەردەوامی بەتاڵکردنەوە و پاککردنەوەی هەموو ئەو گیرفانە چ لە ژوورەوە و چ لە دەرەوە کە لەوانەیە ئاو کۆببنەوە (وەک سەتڵ، چاندن، حەوز یان سەبەتەی زبڵ).&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCDC2023&quot;&gt;CDC (20 October 2023). [https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html &quot;Traveling? Avoid Dengue&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. [https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html Archived] from the original on 8 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Church_of_the_Immaculate_Conception,_JB_(2025)_-_img_10.jpg|ڕاست|وێنۆک|فۆنتێکی ئاوی پیرۆز لە کڵێسای بێگەرد لە شاری جۆهور باهرو [[مالیزیا|لە مالیزیا]] وەک بەشێک لە نەهێشتنی سەرچاوەی ئاوی کراوە لە وەڵامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچەکەدا داخراوە.]]

=== ڤاکسین ===
تا مانگی ئازاری ٢٠٢٤ دوو ڤاکسین هەیە بۆ پاراستن لە تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون؛ دێنگڤاکسیا و قدێنگا.&lt;ref name=&quot;ECDC-Factsheet-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts|سەردێڕ=Factsheet for health professionals about dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225174109/https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Intradermal_injection.jpg|alt=Subcutaneous injection|وێنۆک|وێناکردنی دەرزی ژێر پێست]]
Dengvaxia (پێشتر CYD-TDV) لە ساڵی 2015 بەردەست بوو، و پەسەندکراوە بۆ بەکارهێنان لە ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و لە هەندێک وڵاتی ئاسیا و ئەمریکای لاتین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia|سەردێڕ=Information on Dengvaxia® |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212800/https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.sanofi.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسێکی لاوازە، بۆ کەسانی تەمەن ٦-٤٥ ساڵ گونجاوە و لە هەر چوار جۆری سیرۆتایپی خوێنبەربوون دەتپارێزێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf|سەردێڕ=European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191332/https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی سەبارەت بە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE)، پێویستە تەنها بەو کەسانە بدرێت کە پێشتر تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون، بۆ ئەوەی لە دووبارە تووشبوونەوە بیانپارێزرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement|سەردێڕ=Sanofi restricts dengue vaccine but downplays antibody enhancement {{!}} CIDRAP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191331/https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Center for Infectious Disease Research &amp; Policy |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ژێر پێستەوە وەک سێ ژەم لە نێوان شەش مانگدا دەدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html|سەردێڕ=Dengue Vaccination: Information for Health Care Providers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212735/https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; بەرهەمهێنەرەکە، سانۆفی-پاستور, ڕایگەیاندووە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٦دا واز لە بەرهەمهێنانی دێنگڤاکسیا دێنن، بە هۆکاری کەمی خواستی جیهانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540769/all/Dengue_vaccine?refer=true|سەردێڕ=Dengue vaccine {{!}} Johns Hopkins ABX Guide |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hopkinsguides.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
تا مانگی تەمموزی ٢٠٢٤، هیچ چارەسەرێکی دژە ڤایرۆسی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون لەبەردەستدا نییە.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون نیشانەکانی سووکیان هەیە، چاکبوونەوەش لە چەند ڕۆژێکدا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هیچ چارەسەرێک پێویست نییە بۆ ئەم حاڵەتانە. ڕەنگە [[پانادۆڵ|ئەسیتامینۆفین]] (Paracetamol, Tylenol ) بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی تایەکی سووک یان ئازار. ئازارشکێنە باوەکانی تر، لەوانە [[ئەسپیرین|ئەسپرین]]، [[ئایبووپرۆفێن|ئیبوپڕۆفین]] (Advil، Motrin IB، ئەوانی تر) و [[ناپرۆکسین|ناپرۆکسین سۆدیۆم]] (Aleve) پێویستە دوور بکەونەوە چونکە دەتوانن مەترسی ئاڵۆزییەکانی خوێنبەربوون زیاد بکەن.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 &quot;Dengue fever - Diagnosis and treatment&quot;]. ''Mayo Clinic''. 5 October 2022. [https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 Archived] from the original on 10 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پێشبینیکردن ==
{{owidslider|start=2021|list=Template:OWID/dengue fever deaths#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Dengue-fever-deaths,World,2021.svg|link=|thumb|upright=1.6|Dengue fever deaths]]|startingView=World}}زۆربەی ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون بەبێ هیچ کێشەیەکی بەردەوام چاک دەبنەوە. مەترسی مردن لە نێوان ئەوانەی کە تووشی خوێنبەربوونی توند بوون 0.8-2.5%،&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و بە چارەسەری گونجاو ئەمە کەمترە لە 1%. بەڵام ئەوانەی تووشی دابەزینی پەستانی خوێن دەبن بە شێوەیەکی بەرچاو لەوانەیە ڕێژەی مردنیان بگاتە ٢٦%.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; مردن لە نێوان منداڵانی کەمتر لە پێنج ساڵدا چوار هێندە زیاترە لە چاو ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;

== پەتازانیی ==
تا مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٣، نەخۆشی خوێنبەربوون لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و حاڵەتەکانی لە هەموو کیشوەرێکدا تۆمارکراون جگە لە ئەنتارکتیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/areaswithrisk/around-the-world.html|سەردێڕ=Dengue Areas of Risk Around the World {{!}} CDC |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; ناوچەکانی ئەمریکا و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ڕۆژئاوای زەریای هێمن زۆرترین کاریگەرییان لەسەرە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://patient.info/doctor/dengue-2|سەردێڕ=Dengue |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=patient.info |زمان=en}}&lt;/ref&gt; زەحمەتە بتوانین تەواوی ڕێژەی نەخۆشییەکە بخەمڵێنرێت، چونکە زۆرێک لە حاڵەتەکان سووکن و بە دروستی دەستنیشان نەکراون. لە ئێستادا ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی مەزەندە دەکات کە 3.9&amp;nbsp;ملیار کەس لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربووندان.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٣دا، مەزەندە کرا کە ٣٩٠...&amp;nbsp;ساڵانە ملیۆنێک تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون ڕوودەدەن و 500 هەزار لەوانە نیشانەی توندیان هەیە و 25 هەزار کەسیش گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, Messina JP, Farlow AW, Moyes CL, Drake JM, Brownstein JS, Hoen AG, Sankoh O, Myers MF, George DB, Jaenisch T, Wint GR, Simmons CP, Scott TW, Farrar JJ, Hay SI |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The global distribution and burden of dengue |journal=Nature |بەرگ=٤٩٦|issue=7446 |پەڕەکان=٥٠٤–٥٠٧|bibcode=2013Natur.496..504B |doi=10.1038/nature12060 |pmc=٣٦٥١٩٩٣|pmid=٢٣٥٦٣٢٦٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jing_2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Jing Q, Wang M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dengue epidemiology |journal=Global Health Journal |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=٣٧–٤٥|doi=10.1016/j.glohj.2019.06.002 |issn=2414-6447 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}
{{Medical resources}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڤایرۆس}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Crimean-Congo hemorrhagic fever}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dhay3csp30zg1k9hcn2baggd43kfzkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595054</id>
      <parentid>1595053</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T09:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <origin>1595054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83368" sha1="31jnksuub4pi6q8ith6jq74tlul37wk" xml:space="preserve">{{ویکیسازی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=تای خوێنبەربوون|image=Denguerash.JPG|alt=Photograph of a person's back with the skin exhibiting the characteristic rash of dengue fever|caption=پەڵەی ئاسایی کە لە تای خوێنبەربووندا دەبینرێت|pronounce={{IPAc-en|ˈ|d|ɛ|ŋ|ɡ|i|,_|-|ɡ|eɪ}}&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue dengue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717162940/https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue |date=17 July 2022 }} in the Merriam-Webster Dictionary&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lexico-definition&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210624095957/https://www.lexico.com/definition/dengue dengue] in Oxford Dictionaries&lt;/ref&gt;|field=[[نەخۆشییە تووشبووەکان (تایبەتمەندی پزیشکی))|نەخۆشییە تووشبووەکان]]|synonyms=Dengue, breakbone fever&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|symptoms=Fever, headache, muscle and joint pain, rash. Can be severe, mild or asymptomatic&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|complications=[[Bleeding]], [[thrombocytopenia|low levels of blood platelets]], [[Shock (circulatory)|dangerously low blood pressure]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|onset=3–14 days after exposure&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|duration=2–7 days&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|causes=[[Dengue virus]] by ''[[Aedes]]'' [[mosquito]]s&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|risks=|diagnosis=Detecting [[antibodies]] to the virus or its [[RNA]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|differential=[[Malaria]], [[yellow fever]], [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Nelson Textbook of Pediatrics: The field of pediatrics|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٧-٧٥٦٦-٨|پەڕە=١٦٣١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910145008/https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;|prevention=[[Dengue fever vaccine]], decreasing mosquito exposure&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر= East S|سەردێڕ=World's first dengue fever vaccine launched in the Philippines|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224555/http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;|treatment=[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]], [[intravenous fluids]], [[blood transfusion]]s&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|medication=|prognosis=|frequency=5 million per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;|deaths=5,000 per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;}}
[[پەڕگە:En.MD.Video-Dengue_fever.webm|وێنۆک| پوختەی ڤیدیۆ]]
'''تای خوێنبەربوون''' نەخۆشییەکە کە لە مێشوولەوە دەگوازرێتەوە و بەهۆی ڤایرۆسی خوێنبەربوونەوە دروست دەبێت، لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکاندا بڵاوبووەتەوە. زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون یان بێ نیشانەن یان نیشانە سووکەکانیان دەردەکەون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=De Santis |یەکەم=Olga |دوایین٢=Bouscaren |یەکەم٢=Nicolas |دوایین٣=Flahault |یەکەم٣=Antoine |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Asymptomatic dengue infection rate: A systematic literature review |ناونیشان=http://www.cell.com/article/S2405844023072778/pdf |journal=Heliyon |بەرگ=٩|issue=9 |bibcode=2023Heliy...920069D |doi=10.1016/j.heliyon.2023.e20069 |pmc=١٠٥٥٩٨٢٤|pmid=٣٧٨٠٩٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|doi-access=free |article-number=e20069}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; نیشانەکان بە شێوەیەکی گشتی ٣ بۆ ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون دەست پێدەکەن. لەوانەیە بریتی بن لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەرز و [[سەرئێشە]] و [[ڕشانەوە]] و ئازاری ماسولکە و جومگەکان و خورانی تایبەتمەندی پێست و پەڵەی پێست. بەگشتی چاکبوونەوە دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت. لە بەشێکی کەم لە حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە گەشە دەکات بۆ '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر بە تای خوێنبەربوون یان نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون ناسرابوو)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Alejandria MM |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue haemorrhagic fever or dengue shock syndrome in children |journal=BMJ Clinical Evidence |بەرگ=٢٠١٥|پەڕە=٠٩١٧|pmc=٤٣٩٢٨٤٢|pmid=٢٥٨٦٠٤٠٤}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[خوێنبەربوون]]، ئاستی کەمی پلاکتەکانی خوێن، دزەکردنی [[پلازمای خوێن]]، و دابەزینی پەستانی خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;/ref&gt;

نەخۆشی خوێنبەربوون لەلایەن چەندین جۆری [[مێشوولە|مێشوولەی]] مێینەی [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] ''Aedes'' بڵاودەبێتەوە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی ''Aedes aegypti''.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە چوار جۆری سیرۆتایپی پشتڕاستکراوەی هەیە ; تووشبوون بە جۆرێک بەزۆری [[پارێزراوی (پزیشکی)|بەرگری]] تەواوی تەمەن دەدات بەو جۆرە، بەڵام تەنها بەرگری کورتخایەن بۆ جۆرەکانی تر. تووشبوون بە جۆرێکی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات، کە پێی دەوترێت بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە نیشانەکانی لە نیشانەکانی [[مالاریا|مەلاریا]]، [[ئەنفلۆنزا]]، یان زیکا بچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=StatPearls|vauthors=Schaefer TJ, Panda PK, Wolford RW|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|شوێن=Treasure Island (FL)|chapter=Dengue Fever|pmid=٢٨٦١٣٤٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214061113/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پشکنینی خوێن بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە لەوانەش دیاریکردنی [[ئار ئێن ئەی|RNA]] ڤایرۆسی، یان [[دژەتەن|دژەتەنی]] تایبەت.&lt;ref name=&quot;CDC-Diagnosis-2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html|سەردێڕ=Dengue Diagnosis {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221955/https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

بە نەهێشتنی مێشوولە و ڕێگریکردن لە پێوەدانی مێشوولە دەتوانرێت ڕێگری لە تووشبوون بکرێت.&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر ڤاکسینی خوێنبەربوون پەسەندکراون و بە شێوەیەکی بازرگانی بەردەستن. نەخۆشی دێنگڤاکسیا لە ساڵی ٢٠١٦ بەردەست بوو، بەڵام تەنها پێشنیار دەکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دووبارە تووشبوون بەو کەسانەی کە پێشتر تووشی بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Dengue vaccine: WHO position paper – September 2018 |ناونیشان=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Weekly Epidemiological Record |بەرگ=٣٦|issue=93 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٧٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105130352/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ڤاکسینی دووەم بە ناوی Qdenga لە ساڵی ٢٠٢٢ بەردەست بوو و لە تەمەنی چوار ساڵییەوە بۆ گەورەکان و هەرزەکاران و منداڵان گونجاوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga|سەردێڕ=Qdenga {{!}} European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227073545/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; چارەسەرکردن نیشانەی هەیە, چونکە هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون نییە. لە حاڵەتە سووکەکاندا، چارەسەرکردن گرنگی بە چارەسەرکردنی ئازار دەدات. حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون پێویستیان بە خەواندن لە نەخۆشخانە هەیە؛ چارەسەرکردنی توندی خوێنبەربوون پاڵپشتە و بریتییە لە پێدانی شلە یان لە ڕێگەی دەمەوە یان لە ڕێگەی خوێنبەرەوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

سەرەتاییترین وەسفەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ساڵی ١٧٧٩ەوە دەگەڕێتەوە؛ هۆکاری ڤایرۆسی و بڵاوبوونەوەی تا سەرەتای سەدەی بیستەم تێگەیشتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Henchal EA, Putnak JR |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|سەردێڕ=The dengue viruses |journal=Clinical Microbiology Reviews |بەرگ=٣|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٦|bibcode=1990CliMR...3..376H |doi=10.1128/CMR.3.4.376 |pmc=٣٥٨١٦٩|pmid=٢٢٢٤٨٣٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستاوە لە زیاتر لە سەد وڵاتدا بڵاوبووەتەوە، نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکانەوە بۆ نیمچە دوورگەی ئیبەری و ویلایەتی باشووری ئەمریکا بڵاودەبێتەوە، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ [[گۆڕانی ئاووھەوا|گۆڕانی کەشوهەوا]].&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 &quot;Dengue- Global situation&quot;]. ''World Health Organization''. [https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Paz-Bailey G, Adams LE, Deen J, Anderson KB, Katzelnick LC |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dengue |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٣|issue=10427 |پەڕەکان=٦٦٧–٦٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(23)02576-X |pmc=١٢٣٧٢٤٧٢|pmid=٣٨٢٨٠٣٨٨|s2cid=267201333}}&lt;/ref&gt; وەک نەخۆشییەکی گەرم و گوڕ و پشتگوێخراو پۆلێن دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases|سەردێڕ=Neglected tropical diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126193108/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، زیاتر لە ٥&amp;nbsp;ملیۆنێک تووشبوون تۆمارکراون و زیاتر لە 5000 کەس بەهۆی نەخۆشی خوێنبەربوونەوە گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt; بەو پێیەی زۆربەی حاڵەتەکان بێ نیشانەن یان سووکن، ژمارەی ڕاستەقینەی حاڵەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون و مردن بە کەم ڕاپۆرت کراوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;

== نیشانە و نیشانەکانی ==
بە شێوەیەکی ئاسایی، ئەو کەسانەی تووشی ڤایرۆسی خوێنبەربوون دەبن، نیشانەکانیان نییە یان تەنها نیشانە سووکەکانیان هەیە وەک تایەکی ئاڵۆز نەبوو (80%).&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Whitehorn J, Farrar J |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=١٦١–١٧٣|doi=10.1093/bmb/ldq019 |pmid=٢٠٦١٦١٠٦|s2cid=215154729 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reiter P |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Yellow fever and dengue: a threat to Europe? |ناونیشان=http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Euro Surveillance |بەرگ=١٥|issue=10 |پەڕە=١٩٥٠٩|doi=10.2807/ese.15.10.19509-en |pmid=٢٠٤٠٣٣١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707070425/http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هەندێکی تر نەخۆشی توندتریان هەیە (٥%)، و بە ڕێژەیەکی کەم مەترسی لەسەر ژیان دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot;/&gt; ماوەی کەرەوزکردن (کاتی نێوان بەرکەوتن و دەستپێکردنی نیشانەکان) لە نێوان ٣ بۆ ١٤ ڕۆژدایە، بەڵام زۆربەی کات ٤ بۆ ٧ ڕۆژە.&lt;ref name=&quot;Gubler-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Desk Encyclopedia of Human and Medical Virology|vauthors=Gubler DJ|بڵاوکەرەوە=Academic Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٥١٤٧-٨|veditors=Mahy BW, Van Regenmortel MH|شوێن=Boston|پەڕەکان=٣٧٢–٣٨٢|chapter=Dengue viruses|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160609195355/https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

نیشانە تایبەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوونی سووک بریتین لە تایەکی کتوپڕ، سەرئێشە (بە شێوەیەکی گشتی لە پشت چاوەوەیە)، ئازاری ماسولکە و جومگەکان، سکچوون، ڕشانەوە، ئاوسانی ڕژێنەکان و پەڵە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe &quot;Dengue: How to keep children safe | UNICEF South Asia&quot;]. ''www.unicef.org''. [https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەگەر ئەمە بەرەو خوێنبەربوونی توند بچێت نیشانەکانی بریتین لە ئازاری توندی سک، ڕشانەوەیەکی بەردەوام، هەناسەدانی خێرا، خوێنبەربوونی پووک یان لووت، ماندوێتی، نائارامی، خوێن لە ڕشانەوە یان پیساییدا، تینوێتییەکی زۆر، پێستی کاڵ و سارد، و هەستکردن بە لاوازی.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

=== خولی کلینیکی ===
[[پەڕگە:Dengue_fever_symptoms.svg|alt=Outline of a human torso with arrows indicating the organs affected in the various stages of dengue fever|وێنۆک|وێناکردنی نەخشەیی نیشانەکانی تای خوێنبەربوون]]
[[پەڕگە:Course_of_Dengue_illness_vectorized.svg|وێنۆک|کۆرسی کلینیکی تای خوێنبەربوون]]
ڕێڕەوی تووشبوون بە سێ قۆناغ دابەش دەکرێت: تاو، مەترسیدار و چاکبوونەوە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

قۆناغی تاو تای [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|بەرز]] لەخۆدەگرێت (40-41&amp;nbsp;°C؛ 104–105.8&amp;nbsp;°F)، و پەیوەندی بە ئازاری گشتگیر و سەرئێشە هەیە؛ ئەمە بەزۆری دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;/ref&gt; هەروەها لەوانەیە سکچوون و ڕشانەوە و پەڵە و ئازار لە ماسولکە و جومگەکاندا هەبێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

زۆربەی خەڵک لە ماوەی هەفتەیەک یان زیاتردا چاک دەبنەوە. لە نزیکەی 5%ی حاڵەتەکاندا نیشانەکان خراپتر دەبن و دەتوانن ببنە مەترسی لەسەر ژیان. ئەمەش پێی دەوترێت '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر پێی دەگوترا ''تای خوێنبەربوونی خوێنبەربوون'' یان ''نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون'' ).&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوونی توند دەبێتە هۆی شۆک و خوێنبەربوونی ناوەوە و لەکارکەوتنی ئەندامەکانی جەستە و تەنانەت مردنیش. نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە بریتین لە ئازاری توندی گەدە، ڕشانەوە، سەختی هەناسەدان، خوێن لە لووت، پووک، ڕشانەوە یان پیساییدا.&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لەم ماوەیەدا دزەکردنی پلازما لە خوێنبەرەکانەوە ڕوودەدات، لەگەڵ کەمبوونەوەی [[پەڕەی خوێن|پلاکتەکان]].&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 &quot;Dengue fever - Symptoms and causes&quot;]. ''Mayo Clinic''. [https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 Archived] from the original on 26 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە لە [[سنگەکەلێن|سنگ]] و [[سکەکەلێن|بۆشایی سک]] و هەروەها کەمبوونەوەی شلە لە سووڕی خوێن و کەمبوونەوەی دابینکردنی خوێن بۆ ئەندامە گرنگەکان.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

قۆناغی چاکبوونەوە بەزۆری دوو بۆ سێ ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; زۆرجار باشتربوونەکە سەرنجڕاکێشە، و دەتوانێت لەگەڵ [[خوران|خورانی]] توند و خاوبوونەوەی لێدانی دڵدا بێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot; /&gt;

== هۆکار ==

=== ڤایرۆسزانی ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{سەرەکی|Dengue virus}}
[[پەڕگە:Dengue.jpg|alt=A transmission electron microscopy image showing dengue virus|وێنۆک|وێنەیەکی بچووکی TEM کە ڤایرۆسی ڤایرۆسی خوێنبەربوون نیشان دەدات (کۆمەڵە خاڵە تاریکەکان لە نزیک ناوەند)]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون (DENV) ڤایرۆسێکی RNA یە لە خێزانی ''Flaviviridae'' ; جۆری ''Flavivirus''. ئەندامانی دیکەی هەمان ڕەگەز بریتین لە ڤایرۆسی تای زەرد و ڤایرۆسی ڕۆژئاوای نیل و ڤایرۆسی زیکا. [[جینۆم|جینۆمی]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون (مادەی بۆماوەیی) نزیکەی 11,000 بنەمای نیوکلیۆتایدی تێدایە، کە [[کۆدی جێنەتیک|کۆدی]] سێ مۆلیکولی [[پرۆتین|پڕۆتینی پێکهاتەیی]] (C, prM و E) کە گەردیلەی ڤایرۆسەکە پێکدەهێنن و حەوت مۆلیکولی پڕۆتینی دیکە کە پێویستن بۆ دووبارەبوونەوەی ڤایرۆسەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rodenhuis-Zybert IA, Wilschut J, Smit JM |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue virus life cycle: viral and host factors modulating infectivity |ناونیشان=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Cellular and Molecular Life Sciences |بەرگ=٦٧|issue=16 |پەڕەکان=٢٧٧٣–٢٧٨٦|doi=10.1007/s00018-010-0357-z |pmc=١١١١٥٨٢٣|pmid=٢٠٣٧٢٩٦٥|s2cid=4232236 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guzman-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Guzman MG, Halstead SB, Artsob H, Buchy P, Farrar J, Gubler DJ, Hunsperger E, Kroeger A, Margolis HS, Martínez E, Nathan MB, Pelegrino JL, Simmons C, Yoksan S, Peeling RW |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue: a continuing global threat |journal=Nature Reviews. Microbiology |بەرگ=٨|issue=12 Suppl |پەڕەکان=S٧-١٦|doi=10.1038/nrmicro2460 |pmc=٤٣٣٣٢٠١|pmid=٢١٠٧٩٦٥٥}}&lt;/ref&gt; چوار جۆری پشتڕاستکراوەی ڤایرۆسەکە هەیە، کە پێیان دەوترێت سیرۆتایپەکان، کە بە DENV-1، DENV-2، DENV-3 و DENV-4 ناودەبرێن. جیاوازی نێوان جۆرەکانی سیرۆتایپەکان لەسەر بنەمای دژە جینییەکانیانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|سەردێڕ=Healthgrid applications and core technologies : proceedings of HealthGrid 2010|vauthors=Solomonides T|بڵاوکەرەوە=IOS Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٧٥٠-٥٨٢-٢|edition=[Online-Ausg.]|شوێن=Amsterdam|پەڕە=٢٣٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501063614/https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گواستنەوە ===
[[File:Aedes_aegypti_feeding.jpg|alt=Close-up photograph of an ''Aedes aegypti'' mosquito biting human skin|ڕاست|وێنۆک| مێشوولەی ''Aedes aegypti'' کە لە خانەخوێیەکی مرۆڤ دەخوات]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون زۆرترین جار بەهۆی پێوەدانی مێشوولە لە جۆری ''Aedes'' دەگوازرێتەوە، بەتایبەتی ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAbU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;aegypti''.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/facts/mosquito-factsheets/aedes-aegypti|سەردێڕ=Aedes aegypti - Factsheet for experts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710145706/https://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/vectors/mosquitoes/Pages/aedes-aegypti.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پێیان باشە لە کاتی خەوتن و بەیانیدا خۆراک بدەن،&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|سەردێڕ=Global Strategy For Dengue Prevention And Control|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٠٤٠٣-٤|پەڕەکان=١٦–١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121030141619/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەوانەیە لە هەر کاتێکی ڕۆژدا گاز بگرن و بەم شێوەیە هەوکردن بڵاوبکەنەوە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826005756/http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; جۆرەکانی تری ''ئایدێس'' کە ڕەنگە نەخۆشییەکە بگوازنەوە بریتین لە ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;albopictus'', ''ئەی.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcg&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;polynesiensis'' و ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcs&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;سکوتێلاریس''. مرۆڤ خانەخوێی سەرەکی ڤایرۆسەکەیە،&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gould EA, Solomon T |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pathogenic flaviviruses |ناونیشان=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Lancet |بەرگ=٣٧١|issue=9611 |پەڕەکان=٥٠٠–٥٠٩|doi=10.1016/S0140-6736(08)60238-X |pmid=١٨٢٦٢٠٤٢|s2cid=205949828 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054828/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە [[گوانداری ڕەسەن|سەرەتاییە]] غەیرە مرۆڤەکانیشدا دەسوڕێتەوە، و دەتوانێت شیردەرەکانی تر تووش بکات.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gwee SX, St John AL, Gray GC, Pang J |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Animals as potential reservoirs for dengue transmission: A systematic review |journal=One Health |بەرگ=١٢|doi=10.1016/j.onehlt.2021.100216 |pmc=٧٨٦٨٧١٥|pmid=٣٣٥٩٨٥٢٥|article-number=100216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Vector-Borne Viral Infections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110203162048/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; دەتوانرێت هەوکردنێک لە ڕێگەی یەک گازگرتنەوە بەدەست بهێنرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;/ref&gt;

=== هۆکارەکانی مەترسی ===
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot; /&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە پێست بە تەواوی دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی دەرمانی دوورخستنەوەی مێروو ( DEET کاریگەرترینە).&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Antibody_dependent_enhancement.svg|وێنۆک|لە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەنەکان (ADE)، دژەتەنەکان بە هەردوو گەردیلەی ڤایرۆسی و وەرگرەکانی Fc گاما دەبەسترێنەوە کە لەسەر خانەکانی بەرگری دەربڕدراون، ئەمەش ئەگەری تووشبوونی ڤایرۆسەکان ئەو خانانە زیاد دەکات.]]
وا بیردەکرێتەوە کە تووشبوون بە یەکێک لە جۆری سیرۆتایپەکان بەرگری تەواوی ژیان بۆ ئەو جۆرە بەرهەم دەهێنێت، بەڵام تەنها پاراستنی کورتخایەن لە دژی سێ جۆری دیکە.&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChenWilson2010&quot;&gt;Chen LH, Wilson ME (October 2010). &quot;Dengue and chikungunya infections in travelers&quot;. ''Current Opinion in Infectious Diseases''. '''23''' (5):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;438–&lt;/span&gt;444. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QCO.0b013e32833c1d16|10.1097/QCO.0b013e32833c1d16]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20581669 20581669]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2452280 2452280].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دووبارە تووشبوون بە سیرۆتایپی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات بەهۆی دیاردەیەک کە بە بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue &quot;Dengue | CDC Yellow Book 2024&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. 1 May 2023. [https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue Archived] from the original on 14 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Teo A, Tan HD, Loy T, Chia PY, Chua CL |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Understanding antibody-dependent enhancement in dengue: Are afucosylated IgG1s a concern? |journal=PLOS Pathogens |بەرگ=١٩|issue=3 |doi=10.1371/journal.ppat.1011223 |pmc=١٠٠٦٢٥٦٥|pmid=٣٦٩٩٦٠٢٦|doi-access=free |article-number=e1011223}}&lt;/ref&gt; میکانیزمی وردی ADE بە تەواوی تێنەگەیشتوون.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt; وا دیارە کە ADE کاتێک ڕوودەدات کە ئەو دژەتەنانەی کە لە کاتی وەڵامدانەوەی بەرگریدا دروست دەبن، مادەیەکی نەخۆشخواز دەناسنەوە و دەیبەستنەوە، بەڵام شکست دەهێنن لە بێلایەنکردنی. لەبری ئەوە، کۆمپلێکسی دژەتەن-ڤایرۆس توانای بەرزبوونەوەی هەیە بۆ بەستنەوەی بە وەرگرەکانی Fcγ ی خانە بەرگرییە ئامانجدارەکان، ئەمەش وا دەکات ڤایرۆسەکە خانەکە تووش بکات و خۆی زاوزێ بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines|سەردێڕ=Vaccine Safety: Antibody-dependent Enhancement (ADE) and Vaccines {{!}} Children's Hospital of Philadelphia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240229214549/https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=The Children's Hospital of Philadelphia}}&lt;/ref&gt;

== دەستنیشانکردن ==
[[پەڕگە:Dengue_testing.png|وێنۆک|گرافیکی کەی پشکنینی تاقیگەیی بۆ تای خوێنبەربوون پۆزەتیڤ دەبێت. ڕۆژی سفر ئاماژەیە بۆ دەستپێکردنی نیشانەکان، یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی سەرەتایییان هەیە، دووەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی لاوەکییان هەیە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]
حاڵەتە سووکەکانی تای خوێنبەربوون بە ئاسانی دەتوانرێت لەگەڵ چەندین نەخۆشی باودا تێکەڵ بکرێت لەوانە [[ئەنفلۆنزا]]، [[سوورێژە|سورێژە]]، چیکۆنگونیا و زیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSD Manual Professional Edition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue|سەردێڕ=Dengue - Infectious Disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304203003/https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=MSD Manual Professional Edition |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوون، چیکۆنگونیا و زیکا هەمان شێوازی گواستنەوەیان هەیە ( مێشوولەی ''Aedes'' ) و زۆرجار لە هەمان ناوچەدا جێگیرن، بەجۆرێک کە ئەگەری ئەوە هەیە لە یەک کاتدا تووشی زیاتر لە نەخۆشییەک ببن.&lt;ref name=&quot;Beltran-Silva-2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Beltrán-Silva SL, Chacón-Hernández SS, Moreno-Palacios E, Pereyra-Molina JÁ |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Clinical and differential diagnosis: Dengue, chikungunya and Zika |ناونیشان=https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Revista Médica del Hospital General de México |زمان=en |بەرگ=٨١|issue=3 |پەڕەکان=١٤٦–١٥٣|doi=10.1016/j.hgmx.2016.09.011 |issn=0185-1063 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304213207/https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆ گەشتیاران، پێویستە دەستنیشانکردنی تای خوێنبەربوون لە هەر کەسێکدا لەبەرچاو بگیرێت کە لە ماوەی دوو هەفتەدا لە ناوچە گەرمەکان یان ناوچە گەرمەکاندا تووشی تا دەبێت.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوێنبەربوونی توند بریتین لە ئازاری سک، ڕشانەوەی بەردەوام، ئاوسانی، خوێنبەربوون، بێهێزی و گەورەبوونی جگەر. جارێکی تر دەتوانین ئەم نیشانانە لەگەڵ نەخۆشیەکانی تری وەک مەلاریا، هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، لێپتۆسپایرۆسیس و تایفوس تێکەڵ بکرێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOrganization2009&quot;&gt;Organization WH (21 April 2009). [https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871 ''Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control'']. World Health Organization. p.&amp;nbsp;46. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-92-4-154787-1|&lt;bdi&gt;978-92-4-154787-1&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871 Archived] from the original on 16 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;q&gt;Textbox B and Textbox C.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==

=== کۆنتڕۆڵکردنی مێشوولە ===
[[پەڕگە:Vector_Control.jpg|alt=A black and white photograph of people filling in a ditch with standing water|وێنۆک|وێنەیەکی ساڵانی ١٩٢٠ کە هەوڵەکانی بڵاوکردنەوەی ئاوی وەستاو و بەم شێوەیە کەمکردنەوەی ژمارەی مێشوولە]]
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBisenRaghuvanshi2013&quot;&gt;Bisen PS, Raghuvanshi R (22 July 2013). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 ''Emerging Epidemics: Management and Control''] (1&amp;nbsp;ed.). Wiley. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/9781118393277.ch8|10.1002/9781118393277.ch8]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-39323-9|&lt;bdi&gt;978-1-118-39323-9&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 Archived] from the original on 23 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە بە تەواوی پێست دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی مێروو دوورخەرەوە (DEET کاریگەرترینە)؛&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هەروەها باشترە جل و بەرگ و تۆڕ و چادرەکان بە ڕێژەی ٠.٥% پەرمیترین چارەسەر بکرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

پاراستنی ماڵ دەتوانرێت بە شاشەی دەرگا و پەنجەرە بەدەست بهێنرێت، بە بەکارهێنانی تەندروستی، و بە بەردەوامی بەتاڵکردنەوە و پاککردنەوەی هەموو ئەو گیرفانە چ لە ژوورەوە و چ لە دەرەوە کە لەوانەیە ئاو کۆببنەوە (وەک سەتڵ، چاندن، حەوز یان سەبەتەی زبڵ).&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCDC2023&quot;&gt;CDC (20 October 2023). [https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html &quot;Traveling? Avoid Dengue&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. [https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html Archived] from the original on 8 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Church_of_the_Immaculate_Conception,_JB_(2025)_-_img_10.jpg|ڕاست|وێنۆک|فۆنتێکی ئاوی پیرۆز لە کڵێسای بێگەرد لە شاری جۆهور باهرو [[مالیزیا|لە مالیزیا]] وەک بەشێک لە نەهێشتنی سەرچاوەی ئاوی کراوە لە وەڵامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچەکەدا داخراوە.]]

=== ڤاکسین ===
تا مانگی ئازاری ٢٠٢٤ دوو ڤاکسین هەیە بۆ پاراستن لە تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون؛ دێنگڤاکسیا و قدێنگا.&lt;ref name=&quot;ECDC-Factsheet-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts|سەردێڕ=Factsheet for health professionals about dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225174109/https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Intradermal_injection.jpg|alt=Subcutaneous injection|وێنۆک|وێناکردنی دەرزی ژێر پێست]]
Dengvaxia (پێشتر CYD-TDV) لە ساڵی 2015 بەردەست بوو، و پەسەندکراوە بۆ بەکارهێنان لە ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و لە هەندێک وڵاتی ئاسیا و ئەمریکای لاتین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia|سەردێڕ=Information on Dengvaxia® |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212800/https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.sanofi.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسێکی لاوازە، بۆ کەسانی تەمەن ٦-٤٥ ساڵ گونجاوە و لە هەر چوار جۆری سیرۆتایپی خوێنبەربوون دەتپارێزێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf|سەردێڕ=European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191332/https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی سەبارەت بە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE)، پێویستە تەنها بەو کەسانە بدرێت کە پێشتر تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون، بۆ ئەوەی لە دووبارە تووشبوونەوە بیانپارێزرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement|سەردێڕ=Sanofi restricts dengue vaccine but downplays antibody enhancement {{!}} CIDRAP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191331/https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Center for Infectious Disease Research &amp; Policy |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ژێر پێستەوە وەک سێ ژەم لە نێوان شەش مانگدا دەدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html|سەردێڕ=Dengue Vaccination: Information for Health Care Providers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212735/https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; بەرهەمهێنەرەکە، سانۆفی-پاستور, ڕایگەیاندووە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٦دا واز لە بەرهەمهێنانی دێنگڤاکسیا دێنن، بە هۆکاری کەمی خواستی جیهانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540769/all/Dengue_vaccine?refer=true|سەردێڕ=Dengue vaccine {{!}} Johns Hopkins ABX Guide |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hopkinsguides.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
تا مانگی تەمموزی ٢٠٢٤، هیچ چارەسەرێکی دژە ڤایرۆسی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون لەبەردەستدا نییە.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون نیشانەکانی سووکیان هەیە، چاکبوونەوەش لە چەند ڕۆژێکدا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هیچ چارەسەرێک پێویست نییە بۆ ئەم حاڵەتانە. ڕەنگە [[پانادۆڵ|ئەسیتامینۆفین]] (Paracetamol, Tylenol ) بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی تایەکی سووک یان ئازار. ئازارشکێنە باوەکانی تر، لەوانە [[ئەسپیرین|ئەسپرین]]، [[ئایبووپرۆفێن|ئیبوپڕۆفین]] (Advil، Motrin IB، ئەوانی تر) و [[ناپرۆکسین|ناپرۆکسین سۆدیۆم]] (Aleve) پێویستە دوور بکەونەوە چونکە دەتوانن مەترسی ئاڵۆزییەکانی خوێنبەربوون زیاد بکەن.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 &quot;Dengue fever - Diagnosis and treatment&quot;]. ''Mayo Clinic''. 5 October 2022. [https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 Archived] from the original on 10 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پێشبینیکردن ==
{{owidslider|start=2021|list=Template:OWID/dengue fever deaths#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Dengue-fever-deaths,World,2021.svg|link=|thumb|upright=1.6|Dengue fever deaths]]|startingView=World}}زۆربەی ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون بەبێ هیچ کێشەیەکی بەردەوام چاک دەبنەوە. مەترسی مردن لە نێوان ئەوانەی کە تووشی خوێنبەربوونی توند بوون 0.8-2.5%،&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و بە چارەسەری گونجاو ئەمە کەمترە لە 1%. بەڵام ئەوانەی تووشی دابەزینی پەستانی خوێن دەبن بە شێوەیەکی بەرچاو لەوانەیە ڕێژەی مردنیان بگاتە ٢٦%.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; مردن لە نێوان منداڵانی کەمتر لە پێنج ساڵدا چوار هێندە زیاترە لە چاو ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;

== پەتازانیی ==
تا مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٣، نەخۆشی خوێنبەربوون لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و حاڵەتەکانی لە هەموو کیشوەرێکدا تۆمارکراون جگە لە ئەنتارکتیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/areaswithrisk/around-the-world.html|سەردێڕ=Dengue Areas of Risk Around the World {{!}} CDC |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; ناوچەکانی ئەمریکا و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ڕۆژئاوای زەریای هێمن زۆرترین کاریگەرییان لەسەرە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://patient.info/doctor/dengue-2|سەردێڕ=Dengue |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=patient.info |زمان=en}}&lt;/ref&gt; زەحمەتە بتوانین تەواوی ڕێژەی نەخۆشییەکە بخەمڵێنرێت، چونکە زۆرێک لە حاڵەتەکان سووکن و بە دروستی دەستنیشان نەکراون. لە ئێستادا ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی مەزەندە دەکات کە 3.9&amp;nbsp;ملیار کەس لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربووندان.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٣دا، مەزەندە کرا کە ٣٩٠...&amp;nbsp;ساڵانە ملیۆنێک تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون ڕوودەدەن و 500 هەزار لەوانە نیشانەی توندیان هەیە و 25 هەزار کەسیش گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, Messina JP, Farlow AW, Moyes CL, Drake JM, Brownstein JS, Hoen AG, Sankoh O, Myers MF, George DB, Jaenisch T, Wint GR, Simmons CP, Scott TW, Farrar JJ, Hay SI |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The global distribution and burden of dengue |journal=Nature |بەرگ=٤٩٦|issue=7446 |پەڕەکان=٥٠٤–٥٠٧|bibcode=2013Natur.496..504B |doi=10.1038/nature12060 |pmc=٣٦٥١٩٩٣|pmid=٢٣٥٦٣٢٦٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jing_2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Jing Q, Wang M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dengue epidemiology |journal=Global Health Journal |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=٣٧–٤٥|doi=10.1016/j.glohj.2019.06.002 |issn=2414-6447 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}
{{Medical resources}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڤایرۆس}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Crimean-Congo hemorrhagic fever}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>31jnksuub4pi6q8ith6jq74tlul37wk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595058</id>
      <parentid>1595054</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T10:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <origin>1595058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83141" sha1="tsvhn668m95tpuj2l2jpmo5gkk1ub9k" xml:space="preserve">{{ویکیسازی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=تای خوێنبەربوون|image=Denguerash.JPG|alt=Photograph of a person's back with the skin exhibiting the characteristic rash of dengue fever|caption=پەڵەی ئاسایی کە لە تای خوێنبەربووندا دەبینرێت|pronounce={{IPAc-en|ˈ|d|ɛ|ŋ|ɡ|i|,_|-|ɡ|eɪ}}&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue dengue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717162940/https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue |date=17 July 2022 }} in the Merriam-Webster Dictionary&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lexico-definition&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210624095957/https://www.lexico.com/definition/dengue dengue] in Oxford Dictionaries&lt;/ref&gt;|field=[[نەخۆشییە تووشبووەکان (تایبەتمەندی پزیشکی))|نەخۆشییە تووشبووەکان]]|synonyms=Dengue, breakbone fever&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|symptoms=Fever, headache, muscle and joint pain, rash. Can be severe, mild or asymptomatic&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|complications=[[Bleeding]], [[thrombocytopenia|low levels of blood platelets]], [[Shock (circulatory)|dangerously low blood pressure]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|onset=3–14 days after exposure&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|duration=2–7 days&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|causes=[[Dengue virus]] by ''[[Aedes]]'' [[mosquito]]s&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;|risks=|diagnosis=Detecting [[antibodies]] to the virus or its [[RNA]]&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|differential=[[Malaria]], [[yellow fever]], [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Nelson Textbook of Pediatrics: The field of pediatrics|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٧-٧٥٦٦-٨|پەڕە=١٦٣١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910145008/https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&amp;pg=PA1631|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;|prevention=[[Dengue fever vaccine]], decreasing mosquito exposure&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر= East S|سەردێڕ=World's first dengue fever vaccine launched in the Philippines|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224555/http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;|treatment=[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]], [[intravenous fluids]], [[blood transfusion]]s&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;|medication=|prognosis=|frequency=5 million per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;|deaths=5,000 per year (2023)&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;}}
[[پەڕگە:En.MD.Video-Dengue_fever.webm|وێنۆک| پوختەی ڤیدیۆ]]
'''تای خوێنبەربوون''' نەخۆشییەکە کە لە مێشوولەوە دەگوازرێتەوە و بەهۆی ڤایرۆسی خوێنبەربوونەوە دروست دەبێت، لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکاندا بڵاوبووەتەوە. زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون یان بێ نیشانەن یان نیشانە سووکەکانیان دەردەکەون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=De Santis |یەکەم=Olga |دوایین٢=Bouscaren |یەکەم٢=Nicolas |دوایین٣=Flahault |یەکەم٣=Antoine |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Asymptomatic dengue infection rate: A systematic literature review |ناونیشان=http://www.cell.com/article/S2405844023072778/pdf |journal=Heliyon |بەرگ=٩|issue=9 |bibcode=2023Heliy...920069D |doi=10.1016/j.heliyon.2023.e20069 |pmc=١٠٥٥٩٨٢٤|pmid=٣٧٨٠٩٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|doi-access=free |article-number=e20069}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; نیشانەکان بە شێوەیەکی گشتی ٣ بۆ ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون دەست پێدەکەن. لەوانەیە بریتی بن لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەرز و [[سەرئێشە]] و [[ڕشانەوە]] و ئازاری ماسولکە و جومگەکان و خورانی تایبەتمەندی پێست و پەڵەی پێست. بەگشتی چاکبوونەوە دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت. لە بەشێکی کەم لە حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە گەشە دەکات بۆ '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر بە تای خوێنبەربوون یان نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون ناسرابوو)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Alejandria MM |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue haemorrhagic fever or dengue shock syndrome in children |journal=BMJ Clinical Evidence |بەرگ=٢٠١٥|پەڕە=٠٩١٧|pmc=٤٣٩٢٨٤٢|pmid=٢٥٨٦٠٤٠٤}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[خوێنبەربوون]]، ئاستی کەمی پلاکتەکانی خوێن، دزەکردنی [[پلازمای خوێن]]، و دابەزینی پەستانی خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;/ref&gt;

نەخۆشی خوێنبەربوون لەلایەن چەندین جۆری [[مێشوولە|مێشوولەی]] مێینەی [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] ''Aedes'' بڵاودەبێتەوە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی ''Aedes aegypti''.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە چوار جۆری سیرۆتایپی پشتڕاستکراوەی هەیە ; تووشبوون بە جۆرێک بەزۆری [[پارێزراوی (پزیشکی)|بەرگری]] تەواوی تەمەن دەدات بەو جۆرە، بەڵام تەنها بەرگری کورتخایەن بۆ جۆرەکانی تر. تووشبوون بە جۆرێکی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات، کە پێی دەوترێت بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە نیشانەکانی لە نیشانەکانی [[مالاریا|مەلاریا]]، [[ئەنفلۆنزا]]، یان زیکا بچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=StatPearls|vauthors=Schaefer TJ, Panda PK, Wolford RW|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|شوێن=Treasure Island (FL)|chapter=Dengue Fever|pmid=٢٨٦١٣٤٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214061113/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پشکنینی خوێن بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە لەوانەش دیاریکردنی [[ئار ئێن ئەی|RNA]] ڤایرۆسی، یان [[دژەتەن|دژەتەنی]] تایبەت.&lt;ref name=&quot;CDC-Diagnosis-2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html|سەردێڕ=Dengue Diagnosis {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221955/https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

بە نەهێشتنی مێشوولە و ڕێگریکردن لە پێوەدانی مێشوولە دەتوانرێت ڕێگری لە تووشبوون بکرێت.&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوو جۆر ڤاکسینی خوێنبەربوون پەسەندکراون و بە شێوەیەکی بازرگانی بەردەستن. نەخۆشی دێنگڤاکسیا لە ساڵی ٢٠١٦ بەردەست بوو، بەڵام تەنها پێشنیار دەکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دووبارە تووشبوون بەو کەسانەی کە پێشتر تووشی بوون.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Dengue vaccine: WHO position paper – September 2018 |ناونیشان=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Weekly Epidemiological Record |بەرگ=٣٦|issue=93 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٧٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105130352/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ڤاکسینی دووەم بە ناوی Qdenga لە ساڵی ٢٠٢٢ بەردەست بوو و لە تەمەنی چوار ساڵییەوە بۆ گەورەکان و هەرزەکاران و منداڵان گونجاوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga|سەردێڕ=Qdenga {{!}} European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227073545/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; چارەسەرکردن نیشانەی هەیە, چونکە هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون نییە. لە حاڵەتە سووکەکاندا، چارەسەرکردن گرنگی بە چارەسەرکردنی ئازار دەدات. حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون پێویستیان بە خەواندن لە نەخۆشخانە هەیە؛ چارەسەرکردنی توندی خوێنبەربوون پاڵپشتە و بریتییە لە پێدانی شلە یان لە ڕێگەی دەمەوە یان لە ڕێگەی خوێنبەرەوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

سەرەتاییترین وەسفەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ساڵی ١٧٧٩ەوە دەگەڕێتەوە؛ هۆکاری ڤایرۆسی و بڵاوبوونەوەی تا سەرەتای سەدەی بیستەم تێگەیشتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Henchal EA, Putnak JR |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|سەردێڕ=The dengue viruses |journal=Clinical Microbiology Reviews |بەرگ=٣|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٦|bibcode=1990CliMR...3..376H |doi=10.1128/CMR.3.4.376 |pmc=٣٥٨١٦٩|pmid=٢٢٢٤٨٣٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستاوە لە زیاتر لە سەد وڵاتدا بڵاوبووەتەوە، نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکانەوە بۆ نیمچە دوورگەی ئیبەری و ویلایەتی باشووری ئەمریکا بڵاودەبێتەوە، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ [[گۆڕانی ئاووھەوا|گۆڕانی کەشوهەوا]].&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 &quot;Dengue- Global situation&quot;]. ''World Health Organization''. [https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Paz-Bailey G, Adams LE, Deen J, Anderson KB, Katzelnick LC |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dengue |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٣|issue=10427 |پەڕەکان=٦٦٧–٦٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(23)02576-X |pmc=١٢٣٧٢٤٧٢|pmid=٣٨٢٨٠٣٨٨|s2cid=267201333}}&lt;/ref&gt; وەک نەخۆشییەکی گەرم و گوڕ و پشتگوێخراو پۆلێن دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases|سەردێڕ=Neglected tropical diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126193108/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، زیاتر لە ٥&amp;nbsp;ملیۆنێک تووشبوون تۆمارکراون و زیاتر لە 5000 کەس بەهۆی نەخۆشی خوێنبەربوونەوە گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt; بەو پێیەی زۆربەی حاڵەتەکان بێ نیشانەن یان سووکن، ژمارەی ڕاستەقینەی حاڵەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون و مردن بە کەم ڕاپۆرت کراوە.&lt;ref name=&quot;WHO-Global-Situation-2024&quot; /&gt;

== نیشانە و نیشانەکانی ==
بە شێوەیەکی ئاسایی، ئەو کەسانەی تووشی ڤایرۆسی خوێنبەربوون دەبن، نیشانەکانیان نییە یان تەنها نیشانە سووکەکانیان هەیە وەک تایەکی ئاڵۆز نەبوو (80%).&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Whitehorn J, Farrar J |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=١٦١–١٧٣|doi=10.1093/bmb/ldq019 |pmid=٢٠٦١٦١٠٦|s2cid=215154729 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reiter P |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Yellow fever and dengue: a threat to Europe? |ناونیشان=http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Euro Surveillance |بەرگ=١٥|issue=10 |پەڕە=١٩٥٠٩|doi=10.2807/ese.15.10.19509-en |pmid=٢٠٤٠٣٣١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707070425/http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هەندێکی تر نەخۆشی توندتریان هەیە (٥%)، و بە ڕێژەیەکی کەم مەترسی لەسەر ژیان دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;Whitehorn-2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Reiter-2010&quot;/&gt; ماوەی کەرەوزکردن (کاتی نێوان بەرکەوتن و دەستپێکردنی نیشانەکان) لە نێوان ٣ بۆ ١٤ ڕۆژدایە، بەڵام زۆربەی کات ٤ بۆ ٧ ڕۆژە.&lt;ref name=&quot;Gubler-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Desk Encyclopedia of Human and Medical Virology|vauthors=Gubler DJ|بڵاوکەرەوە=Academic Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٥١٤٧-٨|veditors=Mahy BW, Van Regenmortel MH|شوێن=Boston|پەڕەکان=٣٧٢–٣٨٢|chapter=Dengue viruses|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160609195355/https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&amp;pg=PA372|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

نیشانە تایبەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوونی سووک بریتین لە تایەکی کتوپڕ، سەرئێشە (بە شێوەیەکی گشتی لە پشت چاوەوەیە)، ئازاری ماسولکە و جومگەکان، سکچوون، ڕشانەوە، ئاوسانی ڕژێنەکان و پەڵە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unicef-Dengue-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe &quot;Dengue: How to keep children safe | UNICEF South Asia&quot;]. ''www.unicef.org''. [https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe Archived] from the original on 13 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەگەر ئەمە بەرەو خوێنبەربوونی توند بچێت نیشانەکانی بریتین لە ئازاری توندی سک، ڕشانەوەیەکی بەردەوام، هەناسەدانی خێرا، خوێنبەربوونی پووک یان لووت، ماندوێتی، نائارامی، خوێن لە ڕشانەوە یان پیساییدا، تینوێتییەکی زۆر، پێستی کاڵ و سارد، و هەستکردن بە لاوازی.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

=== خولی کلینیکی ===
[[پەڕگە:Dengue_fever_symptoms.svg|alt=Outline of a human torso with arrows indicating the organs affected in the various stages of dengue fever|وێنۆک|وێناکردنی نەخشەیی نیشانەکانی تای خوێنبەربوون]]
[[پەڕگە:Course_of_Dengue_illness_vectorized.svg|وێنۆک|کۆرسی کلینیکی تای خوێنبەربوون]]
ڕێڕەوی تووشبوون بە سێ قۆناغ دابەش دەکرێت: تاو، مەترسیدار و چاکبوونەوە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

قۆناغی تاو تای [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|بەرز]] لەخۆدەگرێت (40-41&amp;nbsp;°C؛ 104–105.8&amp;nbsp;°F)، و پەیوەندی بە ئازاری گشتگیر و سەرئێشە هەیە؛ ئەمە بەزۆری دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;/ref&gt; هەروەها لەوانەیە سکچوون و ڕشانەوە و پەڵە و ئازار لە ماسولکە و جومگەکاندا هەبێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;

زۆربەی خەڵک لە ماوەی هەفتەیەک یان زیاتردا چاک دەبنەوە. لە نزیکەی 5%ی حاڵەتەکاندا نیشانەکان خراپتر دەبن و دەتوانن ببنە مەترسی لەسەر ژیان. ئەمەش پێی دەوترێت '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر پێی دەگوترا ''تای خوێنبەربوونی خوێنبەربوون'' یان ''نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون'' ).&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوونی توند دەبێتە هۆی شۆک و خوێنبەربوونی ناوەوە و لەکارکەوتنی ئەندامەکانی جەستە و تەنانەت مردنیش. نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە بریتین لە ئازاری توندی گەدە، ڕشانەوە، سەختی هەناسەدان، خوێن لە لووت، پووک، ڕشانەوە یان پیساییدا.&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لەم ماوەیەدا دزەکردنی پلازما لە خوێنبەرەکانەوە ڕوودەدات، لەگەڵ کەمبوونەوەی [[پەڕەی خوێن|پلاکتەکان]].&lt;ref name=&quot;Mayo-Symptoms-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 &quot;Dengue fever - Symptoms and causes&quot;]. ''Mayo Clinic''. [https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 Archived] from the original on 26 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە لە [[سنگەکەلێن|سنگ]] و [[سکەکەلێن|بۆشایی سک]] و هەروەها کەمبوونەوەی شلە لە سووڕی خوێن و کەمبوونەوەی دابینکردنی خوێن بۆ ئەندامە گرنگەکان.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

قۆناغی چاکبوونەوە بەزۆری دوو بۆ سێ ڕۆژ دەخایەنێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; زۆرجار باشتربوونەکە سەرنجڕاکێشە، و دەتوانێت لەگەڵ [[خوران|خورانی]] توند و خاوبوونەوەی لێدانی دڵدا بێت.&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot; /&gt;

== هۆکار ==

=== ڤایرۆسزانی ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{سەرەکی|Dengue virus}}
[[پەڕگە:Dengue.jpg|alt=A transmission electron microscopy image showing dengue virus|وێنۆک|وێنەیەکی بچووکی TEM کە ڤایرۆسی ڤایرۆسی خوێنبەربوون نیشان دەدات (کۆمەڵە خاڵە تاریکەکان لە نزیک ناوەند)]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون (DENV) ڤایرۆسێکی RNA یە لە خێزانی ''Flaviviridae'' ; جۆری ''Flavivirus''. ئەندامانی دیکەی هەمان ڕەگەز بریتین لە ڤایرۆسی تای زەرد و ڤایرۆسی ڕۆژئاوای نیل و ڤایرۆسی زیکا. [[جینۆم|جینۆمی]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون (مادەی بۆماوەیی) نزیکەی 11,000 بنەمای نیوکلیۆتایدی تێدایە، کە [[کۆدی جێنەتیک|کۆدی]] سێ مۆلیکولی [[پرۆتین|پڕۆتینی پێکهاتەیی]] (C, prM و E) کە گەردیلەی ڤایرۆسەکە پێکدەهێنن و حەوت مۆلیکولی پڕۆتینی دیکە کە پێویستن بۆ دووبارەبوونەوەی ڤایرۆسەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rodenhuis-Zybert IA, Wilschut J, Smit JM |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue virus life cycle: viral and host factors modulating infectivity |ناونیشان=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Cellular and Molecular Life Sciences |بەرگ=٦٧|issue=16 |پەڕەکان=٢٧٧٣–٢٧٨٦|doi=10.1007/s00018-010-0357-z |pmc=١١١١٥٨٢٣|pmid=٢٠٣٧٢٩٦٥|s2cid=4232236 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guzman-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Guzman MG, Halstead SB, Artsob H, Buchy P, Farrar J, Gubler DJ, Hunsperger E, Kroeger A, Margolis HS, Martínez E, Nathan MB, Pelegrino JL, Simmons C, Yoksan S, Peeling RW |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue: a continuing global threat |journal=Nature Reviews. Microbiology |بەرگ=٨|issue=12 Suppl |پەڕەکان=S٧-١٦|doi=10.1038/nrmicro2460 |pmc=٤٣٣٣٢٠١|pmid=٢١٠٧٩٦٥٥}}&lt;/ref&gt; چوار جۆری پشتڕاستکراوەی ڤایرۆسەکە هەیە، کە پێیان دەوترێت سیرۆتایپەکان، کە بە DENV-1، DENV-2، DENV-3 و DENV-4 ناودەبرێن. جیاوازی نێوان جۆرەکانی سیرۆتایپەکان لەسەر بنەمای دژە جینییەکانیانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|سەردێڕ=Healthgrid applications and core technologies : proceedings of HealthGrid 2010|vauthors=Solomonides T|بڵاوکەرەوە=IOS Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٧٥٠-٥٨٢-٢|edition=[Online-Ausg.]|شوێن=Amsterdam|پەڕە=٢٣٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501063614/https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&amp;pg=PA235|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گواستنەوە ===
[[File:Aedes_aegypti_feeding.jpg|alt=Close-up photograph of an ''Aedes aegypti'' mosquito biting human skin|ڕاست|وێنۆک| مێشوولەی ''Aedes aegypti'' کە لە خانەخوێیەکی مرۆڤ دەخوات]]
ڤایرۆسی خوێنبەربوون زۆرترین جار بەهۆی پێوەدانی مێشوولە لە جۆری ''Aedes'' دەگوازرێتەوە، بەتایبەتی ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAbU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;aegypti''.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/facts/mosquito-factsheets/aedes-aegypti|سەردێڕ=Aedes aegypti - Factsheet for experts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710145706/https://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/vectors/mosquitoes/Pages/aedes-aegypti.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; پێیان باشە لە کاتی خەوتن و بەیانیدا خۆراک بدەن،&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|سەردێڕ=Global Strategy For Dengue Prevention And Control|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٠٤٠٣-٤|پەڕەکان=١٦–١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121030141619/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەوانەیە لە هەر کاتێکی ڕۆژدا گاز بگرن و بەم شێوەیە هەوکردن بڵاوبکەنەوە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826005756/http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; جۆرەکانی تری ''ئایدێس'' کە ڕەنگە نەخۆشییەکە بگوازنەوە بریتین لە ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcU&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;albopictus'', ''ئەی.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcg&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;polynesiensis'' و ''A.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAcs&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;سکوتێلاریس''. مرۆڤ خانەخوێی سەرەکی ڤایرۆسەکەیە،&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gould EA, Solomon T |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pathogenic flaviviruses |ناونیشان=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Lancet |بەرگ=٣٧١|issue=9611 |پەڕەکان=٥٠٠–٥٠٩|doi=10.1016/S0140-6736(08)60238-X |pmid=١٨٢٦٢٠٤٢|s2cid=205949828 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054828/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە [[گوانداری ڕەسەن|سەرەتاییە]] غەیرە مرۆڤەکانیشدا دەسوڕێتەوە، و دەتوانێت شیردەرەکانی تر تووش بکات.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gwee SX, St John AL, Gray GC, Pang J |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Animals as potential reservoirs for dengue transmission: A systematic review |journal=One Health |بەرگ=١٢|doi=10.1016/j.onehlt.2021.100216 |pmc=٧٨٦٨٧١٥|pmid=٣٣٥٩٨٥٢٥|article-number=100216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Vector-Borne Viral Infections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110203162048/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; دەتوانرێت هەوکردنێک لە ڕێگەی یەک گازگرتنەوە بەدەست بهێنرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;/ref&gt;

=== هۆکارەکانی مەترسی ===
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot; /&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە پێست بە تەواوی دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی دەرمانی دوورخستنەوەی مێروو ( DEET کاریگەرترینە).&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Antibody_dependent_enhancement.svg|وێنۆک|لە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەنەکان (ADE)، دژەتەنەکان بە هەردوو گەردیلەی ڤایرۆسی و وەرگرەکانی Fc گاما دەبەسترێنەوە کە لەسەر خانەکانی بەرگری دەربڕدراون، ئەمەش ئەگەری تووشبوونی ڤایرۆسەکان ئەو خانانە زیاد دەکات.]]
وا بیردەکرێتەوە کە تووشبوون بە یەکێک لە جۆری سیرۆتایپەکان بەرگری تەواوی ژیان بۆ ئەو جۆرە بەرهەم دەهێنێت، بەڵام تەنها پاراستنی کورتخایەن لە دژی سێ جۆری دیکە.&lt;ref name=&quot;Chen-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChenWilson2010&quot;&gt;Chen LH, Wilson ME (October 2010). &quot;Dengue and chikungunya infections in travelers&quot;. ''Current Opinion in Infectious Diseases''. '''23''' (5):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;438–&lt;/span&gt;444. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QCO.0b013e32833c1d16|10.1097/QCO.0b013e32833c1d16]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20581669 20581669]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2452280 2452280].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دووبارە تووشبوون بە سیرۆتایپی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات بەهۆی دیاردەیەک کە بە بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;CDC-YellowBook-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue &quot;Dengue | CDC Yellow Book 2024&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. 1 May 2023. [https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue Archived] from the original on 14 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Teo A, Tan HD, Loy T, Chia PY, Chua CL |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Understanding antibody-dependent enhancement in dengue: Are afucosylated IgG1s a concern? |journal=PLOS Pathogens |بەرگ=١٩|issue=3 |doi=10.1371/journal.ppat.1011223 |pmc=١٠٠٦٢٥٦٥|pmid=٣٦٩٩٦٠٢٦|doi-access=free |article-number=e1011223}}&lt;/ref&gt; میکانیزمی وردی ADE بە تەواوی تێنەگەیشتوون.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt; وا دیارە کە ADE کاتێک ڕوودەدات کە ئەو دژەتەنانەی کە لە کاتی وەڵامدانەوەی بەرگریدا دروست دەبن، مادەیەکی نەخۆشخواز دەناسنەوە و دەیبەستنەوە، بەڵام شکست دەهێنن لە بێلایەنکردنی. لەبری ئەوە، کۆمپلێکسی دژەتەن-ڤایرۆس توانای بەرزبوونەوەی هەیە بۆ بەستنەوەی بە وەرگرەکانی Fcγ ی خانە بەرگرییە ئامانجدارەکان، ئەمەش وا دەکات ڤایرۆسەکە خانەکە تووش بکات و خۆی زاوزێ بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;Teo-2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines|سەردێڕ=Vaccine Safety: Antibody-dependent Enhancement (ADE) and Vaccines {{!}} Children's Hospital of Philadelphia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240229214549/https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=The Children's Hospital of Philadelphia}}&lt;/ref&gt;

== دەستنیشانکردن ==
[[پەڕگە:Dengue_testing.png|وێنۆک|گرافیکی کەی پشکنینی تاقیگەیی بۆ تای خوێنبەربوون پۆزەتیڤ دەبێت. ڕۆژی سفر ئاماژەیە بۆ دەستپێکردنی نیشانەکان، یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی سەرەتایییان هەیە، دووەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی لاوەکییان هەیە.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]
حاڵەتە سووکەکانی تای خوێنبەربوون بە ئاسانی دەتوانرێت لەگەڵ چەندین نەخۆشی باودا تێکەڵ بکرێت لەوانە [[ئەنفلۆنزا]]، [[سوورێژە|سورێژە]]، چیکۆنگونیا و زیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSD Manual Professional Edition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue|سەردێڕ=Dengue - Infectious Disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304203003/https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=MSD Manual Professional Edition |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; خوێنبەربوون، چیکۆنگونیا و زیکا هەمان شێوازی گواستنەوەیان هەیە ( مێشوولەی ''Aedes'' ) و زۆرجار لە هەمان ناوچەدا جێگیرن، بەجۆرێک کە ئەگەری ئەوە هەیە لە یەک کاتدا تووشی زیاتر لە نەخۆشییەک ببن.&lt;ref name=&quot;Beltran-Silva-2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Beltrán-Silva SL, Chacón-Hernández SS, Moreno-Palacios E, Pereyra-Molina JÁ |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Clinical and differential diagnosis: Dengue, chikungunya and Zika |ناونیشان=https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Revista Médica del Hospital General de México |زمان=en |بەرگ=٨١|issue=3 |پەڕەکان=١٤٦–١٥٣|doi=10.1016/j.hgmx.2016.09.011 |issn=0185-1063 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304213207/https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆ گەشتیاران، پێویستە دەستنیشانکردنی تای خوێنبەربوون لە هەر کەسێکدا لەبەرچاو بگیرێت کە لە ماوەی دوو هەفتەدا لە ناوچە گەرمەکان یان ناوچە گەرمەکاندا تووشی تا دەبێت.&lt;ref name=&quot;Simmons-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012&quot;&gt;Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf &quot;Dengue&quot;]&lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1423–&lt;/span&gt;1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[hdl:11343/191104|11343/191104]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوێنبەربوونی توند بریتین لە ئازاری سک، ڕشانەوەی بەردەوام، ئاوسانی، خوێنبەربوون، بێهێزی و گەورەبوونی جگەر. جارێکی تر دەتوانین ئەم نیشانانە لەگەڵ نەخۆشیەکانی تری وەک مەلاریا، هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، لێپتۆسپایرۆسیس و تایفوس تێکەڵ بکرێت.&lt;ref name=&quot;WHO-Guidelines-2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOrganization2009&quot;&gt;Organization WH (21 April 2009). [https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871 ''Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control'']. World Health Organization. p.&amp;nbsp;46. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-92-4-154787-1|&lt;bdi&gt;978-92-4-154787-1&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871 Archived] from the original on 16 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;q&gt;Textbox B and Textbox C.&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==

=== کۆنتڕۆڵکردنی مێشوولە ===
[[پەڕگە:Vector_Control.jpg|alt=A black and white photograph of people filling in a ditch with standing water|وێنۆک|وێنەیەکی ساڵانی ١٩٢٠ کە هەوڵەکانی بڵاوکردنەوەی ئاوی وەستاو و بەم شێوەیە کەمکردنەوەی ژمارەی مێشوولە]]
مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.&lt;ref name=&quot;Bisen-2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBisenRaghuvanshi2013&quot;&gt;Bisen PS, Raghuvanshi R (22 July 2013). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 ''Emerging Epidemics: Management and Control''] (1&amp;nbsp;ed.). Wiley. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/9781118393277.ch8|10.1002/9781118393277.ch8]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-39323-9|&lt;bdi&gt;978-1-118-39323-9&lt;/bdi&gt;]]. [https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 Archived] from the original on 23 February 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە بە تەواوی پێست دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی مێروو دوورخەرەوە (DEET کاریگەرترینە)؛&lt;ref name=&quot;CDC-Yellow-2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention&quot;&gt;Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx &quot;Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)&quot;]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 December&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هەروەها باشترە جل و بەرگ و تۆڕ و چادرەکان بە ڕێژەی ٠.٥% پەرمیترین چارەسەر بکرێت.&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

پاراستنی ماڵ دەتوانرێت بە شاشەی دەرگا و پەنجەرە بەدەست بهێنرێت، بە بەکارهێنانی تەندروستی، و بە بەردەوامی بەتاڵکردنەوە و پاککردنەوەی هەموو ئەو گیرفانە چ لە ژوورەوە و چ لە دەرەوە کە لەوانەیە ئاو کۆببنەوە (وەک سەتڵ، چاندن، حەوز یان سەبەتەی زبڵ).&lt;ref name=&quot;CDC-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCDC2023&quot;&gt;CDC (20 October 2023). [https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html &quot;Traveling? Avoid Dengue&quot;]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. [https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html Archived] from the original on 8 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Church_of_the_Immaculate_Conception,_JB_(2025)_-_img_10.jpg|ڕاست|وێنۆک|فۆنتێکی ئاوی پیرۆز لە کڵێسای بێگەرد لە شاری جۆهور باهرو [[مالیزیا|لە مالیزیا]] وەک بەشێک لە نەهێشتنی سەرچاوەی ئاوی کراوە لە وەڵامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچەکەدا داخراوە.]]

=== ڤاکسین ===
تا مانگی ئازاری ٢٠٢٤ دوو ڤاکسین هەیە بۆ پاراستن لە تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون؛ دێنگڤاکسیا و قدێنگا.&lt;ref name=&quot;ECDC-Factsheet-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts|سەردێڕ=Factsheet for health professionals about dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225174109/https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Intradermal_injection.jpg|alt=Subcutaneous injection|وێنۆک|وێناکردنی دەرزی ژێر پێست]]
Dengvaxia (پێشتر CYD-TDV) لە ساڵی 2015 بەردەست بوو، و پەسەندکراوە بۆ بەکارهێنان لە ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و لە هەندێک وڵاتی ئاسیا و ئەمریکای لاتین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia|سەردێڕ=Information on Dengvaxia® |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212800/https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.sanofi.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسێکی لاوازە، بۆ کەسانی تەمەن ٦-٤٥ ساڵ گونجاوە و لە هەر چوار جۆری سیرۆتایپی خوێنبەربوون دەتپارێزێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf|سەردێڕ=European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191332/https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}&lt;/ref&gt; بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی سەبارەت بە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE)، پێویستە تەنها بەو کەسانە بدرێت کە پێشتر تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون، بۆ ئەوەی لە دووبارە تووشبوونەوە بیانپارێزرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement|سەردێڕ=Sanofi restricts dengue vaccine but downplays antibody enhancement {{!}} CIDRAP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191331/https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Center for Infectious Disease Research &amp; Policy |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ژێر پێستەوە وەک سێ ژەم لە نێوان شەش مانگدا دەدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html|سەردێڕ=Dengue Vaccination: Information for Health Care Providers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212735/https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; بەرهەمهێنەرەکە، سانۆفی-پاستور, ڕایگەیاندووە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٦دا واز لە بەرهەمهێنانی دێنگڤاکسیا دێنن، بە هۆکاری کەمی خواستی جیهانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540769/all/Dengue_vaccine?refer=true|سەردێڕ=Dengue vaccine {{!}} Johns Hopkins ABX Guide |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hopkinsguides.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
تا مانگی تەمموزی ٢٠٢٤، هیچ چارەسەرێکی دژە ڤایرۆسی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون لەبەردەستدا نییە.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون نیشانەکانی سووکیان هەیە، چاکبوونەوەش لە چەند ڕۆژێکدا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هیچ چارەسەرێک پێویست نییە بۆ ئەم حاڵەتانە. ڕەنگە [[پانادۆڵ|ئەسیتامینۆفین]] (Paracetamol, Tylenol ) بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی تایەکی سووک یان ئازار. ئازارشکێنە باوەکانی تر، لەوانە [[ئەسپیرین|ئەسپرین]]، [[ئایبووپرۆفێن|ئیبوپڕۆفین]] (Advil، Motrin IB، ئەوانی تر) و [[ناپرۆکسین|ناپرۆکسین سۆدیۆم]] (Aleve) پێویستە دوور بکەونەوە چونکە دەتوانن مەترسی ئاڵۆزییەکانی خوێنبەربوون زیاد بکەن.&lt;ref name=&quot;Mayo-Diagnosis-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 &quot;Dengue fever - Diagnosis and treatment&quot;]. ''Mayo Clinic''. 5 October 2022. [https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 Archived] from the original on 10 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پێشبینیکردن ==
زۆربەی ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون بەبێ هیچ کێشەیەکی بەردەوام چاک دەبنەوە. مەترسی مردن لە نێوان ئەوانەی کە تووشی خوێنبەربوونی توند بوون 0.8-2.5%،&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKularatne2015&quot;&gt;Kularatne SA (September 2015). &quot;Dengue fever&quot;. ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و بە چارەسەری گونجاو ئەمە کەمترە لە 1%. بەڵام ئەوانەی تووشی دابەزینی پەستانی خوێن دەبن بە شێوەیەکی بەرچاو لەوانەیە ڕێژەی مردنیان بگاتە ٢٦%.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjit-2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRanjitKissoon2011&quot;&gt;Ranjit S, Kissoon N (January 2011). &quot;Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes&quot;. ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;90–&lt;/span&gt;100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; مردن لە نێوان منداڵانی کەمتر لە پێنج ساڵدا چوار هێندە زیاترە لە چاو ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;Kularatne-2015&quot; /&gt;

== پەتازانیی ==
تا مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٣، نەخۆشی خوێنبەربوون لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و حاڵەتەکانی لە هەموو کیشوەرێکدا تۆمارکراون جگە لە ئەنتارکتیکا.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue &quot;Dengue and severe dengue&quot;]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 February&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/areaswithrisk/around-the-world.html|سەردێڕ=Dengue Areas of Risk Around the World {{!}} CDC |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; ناوچەکانی ئەمریکا و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ڕۆژئاوای زەریای هێمن زۆرترین کاریگەرییان لەسەرە.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://patient.info/doctor/dengue-2|سەردێڕ=Dengue |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=patient.info |زمان=en}}&lt;/ref&gt; زەحمەتە بتوانین تەواوی ڕێژەی نەخۆشییەکە بخەمڵێنرێت، چونکە زۆرێک لە حاڵەتەکان سووکن و بە دروستی دەستنیشان نەکراون. لە ئێستادا ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی مەزەندە دەکات کە 3.9&amp;nbsp;ملیار کەس لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربووندان.&lt;ref name=&quot;WHO-Dengue-2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tidy-2022&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٣دا، مەزەندە کرا کە ٣٩٠...&amp;nbsp;ساڵانە ملیۆنێک تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون ڕوودەدەن و 500 هەزار لەوانە نیشانەی توندیان هەیە و 25 هەزار کەسیش گیانیان لەدەستداوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, Messina JP, Farlow AW, Moyes CL, Drake JM, Brownstein JS, Hoen AG, Sankoh O, Myers MF, George DB, Jaenisch T, Wint GR, Simmons CP, Scott TW, Farrar JJ, Hay SI |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The global distribution and burden of dengue |journal=Nature |بەرگ=٤٩٦|issue=7446 |پەڕەکان=٥٠٤–٥٠٧|bibcode=2013Natur.496..504B |doi=10.1038/nature12060 |pmc=٣٦٥١٩٩٣|pmid=٢٣٥٦٣٢٦٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jing_2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Jing Q, Wang M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dengue epidemiology |journal=Global Health Journal |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=٣٧–٤٥|doi=10.1016/j.glohj.2019.06.002 |issn=2414-6447 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}
{{Medical resources}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڤایرۆس}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Crimean-Congo hemorrhagic fever}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tsvhn668m95tpuj2l2jpmo5gkk1ub9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1595012</id>
      <parentid>1594802</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1595012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="jso9f1r75w10o35j1r5irmtbfxgq09a" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٨٦٢٦ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٧٩٥٢ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٣٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥١٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ١٨٥٣٢ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢
|-
| ٦ || [[بەکارھێنەر:HivjaBot|HivjaBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/HivjaBot|١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨ || bot || ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦
|-
| ٧ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>jso9f1r75w10o35j1r5irmtbfxgq09a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:GUS2Wiki</title>
    <ns>4</ns>
    <id>249434</id>
    <revision>
      <id>1594998</id>
      <parentid>1592446</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexis Jazz</username>
        <id>32099</id>
      </contributor>
      <comment>Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]])</comment>
      <origin>1594998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5756" sha1="8oipe8w2b7m7pd7z6dni75sfkpv448n" xml:space="preserve">{{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}}
داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-06-25T07:07:25Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! ئامراز !! data-sort-type=&quot;number&quot; | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type=&quot;number&quot; | بەکارھێنەرە چالاکەکان
|-
|AncreTitres || 18 || 0
|-
|AutoUserStatus || 45 || 7
|-
|BandeauxPortails || 57 || 10
|-
|BiDiEditing || 28 || 1
|-
|Bijar || 4 || 3
|-
|Cat-a-lot || 51 || 11
|-
|CatMaker || 86 || 14
|-
|ChangeMonth || 33 || 1
|-
|CleanDeleteReasons || 2 || 0
|-
|CollapsibleNav || 11 || 0
|-
|CommentsInLocalTime || 25 || 3
|-
|DeleteBot || 2 || 1
|-
|DisambiguationLinks || 25 || 1
|-
|DiscussionCloser || 24 || 4
|-
|DotsSyntaxHighlighter || 39 || 5
|-
|ExternalSearch || 32 || 4
|-
|Extra-Editbuttons || 114 || 17
|-
|FlecheHaut || 42 || 3
|-
|GlobalWatchlist || 23 || 1
|-
|GoogleTrans || 51 || 1
|-
|GreenRedirects || 29 || 5
|-
|HideExLinkIcon || 18 || 0
|-
|HideFundraisingNotice || 19 || 0
|-
|HideInterwikiSearchResults || 17 || 0
|-
|HighlightMyName || 40 || 7
|-
|HistoryCount || 34 || 4
|-
|HotCat || 128 || 14
|-
|InterwikiOrder || 34 || 2
|-
|JustifyParagraphs || 33 || 4
|-
|LinkTranslator || 31 || 2
|-
|LinksInfo || 20 || 1
|-
|MenuTabsToggle || 10 || 0
|-
|MuttasilAmLa || 34 || 3
|-
|Navigation popups || 30 || 1
|-
|NewImageThumb || 14 || 0
|-
|NewPP-report || 36 || 3
|-
|NoAnimations || 28 || 4
|-
|NoSmallFonts || 14 || 0
|-
|Numeral converter || 30 || 1
|-
|OldDiff || 24 || 1
|-
|OrphanCheck || 32 || 5
|-
|PageDescriptions || 12 || 0
|-
|PrettyLog || 31 || 3
|-
|PrintOptions || 32 || 2
|-
|ProveIt || 35 || 4
|-
|RedirectMaker || 75 || 13
|-
|ReferenceTooltips || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|RenommageCategorie || 3 || 2
|-
|ReqRev || 29 || 3
|-
|ReqUpl || 34 || 7
|-
|ShortNSSearch || 38 || 3
|-
|Shortdesc-helper || 21 || 4
|-
|StickyTableHeaders || 30 || 2
|-
|SubPages || 57 || 5
|-
|Talikat || 27 || 2
|-
|ToolsIcon || 21 || 3
|-
|TranslationAssistant || 34 || 0
|-
|TranslationHelper || 63 || 1
|-
|Twinkle || 30 || 10
|-
|UTCLiveClock || 54 || 3
|-
|UploadTemplates || 13 || 3
|-
|VeSuperTool || 1 || 1
|-
|WhatLinksHereActionLinks || 33 || 2
|-
|WikidataInfo || 42 || 6
|-
|WikidataTab || 40 || 3
|-
|XTools-ArticleInfo || 50 || 9
|-
|addsection-plus || 21 || 2
|-
|asbox || 74 || 9
|-
|autocomplete || 35 || 3
|-
|autosign || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|censorship || 21 || 0
|-
|close || 9 || 3
|-
|dark-mode || 7 || 0
|-
|dark-mode-toggle || 10 || 0
|-
|disablesuggestions || 14 || 0
|-
|dropdown-menus || 32 || 5
|-
|editsection-left || 33 || 1
|-
|edittop || 68 || 3
|-
|exlinks || 29 || 1
|-
|hdedit || 29 || 1
|-
|hidebotedits || 35 || 4
|-
|lastdiff || 24 || 1
|-
|lastedited || 38 || 3
|-
|markblocked || 35 || 5
|-
|microblog || 21 || 1
|-
|mobile-sidebar || 25 || 0
|-
|modrollback || 5 || 2
|-
|newsectionbottom || 12 || 0
|-
|osm || 21 || 2
|-
|purgetab || 40 || 5
|-
|quickLinker || 43 || 10
|-
|removeAccessKeys || 16 || 1
|-
|responsiveContent || 7 || 0
|-
|script-installer || 34 || 4
|-
|searchFocus || 26 || 0
|-
|signit || 19 || 1
|-
|stru-contavisite || 28 || 2
|-
|talkStyle || 13 || 1
|-
|tasks || 36 || 1
|-
|trending || 54 || 7
|-
|userinfo || 47 || 8
|-
|watchlist || 25 || 1
|-
|widensearch || 7 || 0
|}
* [[تایبەت:GadgetUsage]]
* [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]]
&lt;!-- data in CSV format:
AncreTitres,18,0
AutoUserStatus,45,7
BandeauxPortails,57,10
BiDiEditing,28,1
Bijar,4,3
Cat-a-lot,51,11
CatMaker,86,14
ChangeMonth,33,1
CleanDeleteReasons,2,0
CollapsibleNav,11,0
CommentsInLocalTime,25,3
DeleteBot,2,1
DisambiguationLinks,25,1
DiscussionCloser,24,4
DotsSyntaxHighlighter,39,5
ExternalSearch,32,4
Extra-Editbuttons,114,17
FlecheHaut,42,3
GlobalWatchlist,23,1
GoogleTrans,51,1
GreenRedirects,29,5
HideExLinkIcon,18,0
HideFundraisingNotice,19,0
HideInterwikiSearchResults,17,0
HighlightMyName,40,7
HistoryCount,34,4
HotCat,128,14
InterwikiOrder,34,2
JustifyParagraphs,33,4
LinkTranslator,31,2
LinksInfo,20,1
MenuTabsToggle,10,0
MuttasilAmLa,34,3
Navigation popups,30,1
NewImageThumb,14,0
NewPP-report,36,3
NoAnimations,28,4
NoSmallFonts,14,0
Numeral converter,30,1
OldDiff,24,1
OrphanCheck,32,5
PageDescriptions,12,0
PrettyLog,31,3
PrintOptions,32,2
ProveIt,35,4
RedirectMaker,75,13
ReferenceTooltips,default,default
RenommageCategorie,3,2
ReqRev,29,3
ReqUpl,34,7
ShortNSSearch,38,3
Shortdesc-helper,21,4
StickyTableHeaders,30,2
SubPages,57,5
Talikat,27,2
ToolsIcon,21,3
TranslationAssistant,34,0
TranslationHelper,63,1
Twinkle,30,10
UTCLiveClock,54,3
UploadTemplates,13,3
VeSuperTool,1,1
WhatLinksHereActionLinks,33,2
WikidataInfo,42,6
WikidataTab,40,3
XTools-ArticleInfo,50,9
addsection-plus,21,2
asbox,74,9
autocomplete,35,3
autosign,default,default
censorship,21,0
close,9,3
dark-mode,7,0
dark-mode-toggle,10,0
disablesuggestions,14,0
dropdown-menus,32,5
editsection-left,33,1
edittop,68,3
exlinks,29,1
hdedit,29,1
hidebotedits,35,4
lastdiff,24,1
lastedited,38,3
markblocked,35,5
microblog,21,1
mobile-sidebar,25,0
modrollback,5,2
newsectionbottom,12,0
osm,21,2
purgetab,40,5
quickLinker,43,10
removeAccessKeys,16,1
responsiveContent,7,0
script-installer,34,4
searchFocus,26,0
signit,19,1
stru-contavisite,28,2
talkStyle,13,1
tasks,36,1
trending,54,7
userinfo,47,8
watchlist,25,1
widensearch,7,0
--&gt;</text>
      <sha1>8oipe8w2b7m7pd7z6dni75sfkpv448n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاکام هاشم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253924</id>
    <revision>
      <id>1594911</id>
      <parentid>1594803</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T15:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mohammdaon</username>
        <id>14563</id>
      </contributor>
      <origin>1594911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="d6gbebib3jjaq366kbxjrzry56j4m69" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|youthyears1={{0|0000}}–٢٠١٧|youthclubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|years1=٢٠١٧–|clubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|caps1=|goals1=|nationalyears1=٢٠٢٤–|nationalteam1=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|عێراق]]|nationalcaps1=17|nationalgoals1=1|club-update=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|nationalteam-update=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}

'''ئاکام ھاشم ڕەحمان''' ({{بە عەرەبی|أكام هاشم رحمن}}، لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٩٨)، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی عێراقییە و وەک یاریزانی [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری دەکات بۆ [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Akam Hashim|ناونیشان=https://www.365scores.com/ar/football/player/akam-hashem-87211|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.365scores.com}}&lt;/ref&gt;ھاشم لەدایکبووی [[ھەولێر|شاری ھەولێرە]] و بەرھەمی لاوانی تیپی [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی وەرزشیی ھەولێرە]].&lt;ref name=&quot;khaleej&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=آكام هاشم بديلاً لعطوان في تشكيلة «أسود الرافدين»|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/2024-01-02/آكام-هاشم-بديلاً-لعطوان-في-تشكيلة-أسود-الرافدين/رياضة-عربي/رياضة|وێبگە=www.alkhaleej.ae|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵبژاردە ==
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤، ھاشم بانگھێشتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] کرا بۆ بەشداریکردن لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٣|جامی ئاسیای ٢٠٢٣ی ئاسیا]] دوای ئەوەی [[ئەمجەد عەتوان]] بەھۆی پێکانەوە لە پێکھاتەکە دوورخرایەوە.&lt;ref name=&quot;khaleej&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=National team player Amjad Attwan was injured|ناونیشان=https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Sharqiya|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240103161807/https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;لەم پاڵەوانێتیەدا ئاکام بەشداری ھیچ یارییەکی نەکرد. ھاشم یەکەم یاری خۆی لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦ بەرامبەر ڤێتنام لە یاریگای نێودەوڵەتی بەسرە ئەنجامدا. لە خولەکی ٧٢ لە جێگای موھەناد عەلی ھاتە ناویاریگاوە لە خولەکی ٢ی زیادکراوی گێمی دووەم تۆپێکی لە دەرەوەی ھیڵی سزا ھاوێشت بەلام بەرستوون کەوت، لەگەرانەوەی تۆپەکە [[ئەیمەن حەسەن]] گۆڵی سێیەمی ھەڵبژاردەی عێراقی کرد و یارییەکە بە ئەنجامی ٣–١ کۆتایی ھات. عێراق بە ئەنجامی ٣–١ بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iraq v Vietnam game report|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/687448/|بڵاوکەرەوە=ESPN}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|تۆپی پێ|کوردستان }}

[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ھەولێر]]
[[پۆل:خەڵکی ھەولێر]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>d6gbebib3jjaq366kbxjrzry56j4m69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی ٦</title>
    <ns>3</ns>
    <id>270757</id>
    <revision>
      <id>1595027</id>
      <parentid>1592275</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T01:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad]]</comment>
      <origin>1595027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203988" sha1="5zb1ynkdzw539ihr0yqaw3l0dewgo74" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤی وتووێژ}}

== Wikipedia translation of the week: 2024-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Suffrage drama]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٣، ٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27150339 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Karatgurk]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Karatgurk]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٣، ١٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27264174 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:B1 (classification)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class.

The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies.

Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٦، ١٩ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27278917 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Erzi (village)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٣:١٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27345183 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٤٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27357319 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٧، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Little Danes experiment]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as &quot;little Danes&quot;. While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٣:١٦، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kharayeb]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٨، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas horror]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Terror navideño]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Placenta cake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:simple:Placenta cake]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٦، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trisomy 16]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chromosome 16.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٩، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27708700 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Boana platanera]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٥٣، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27735014 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wang Su-bok]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:وانگ سو بوک]])&amp;#32;([[:ko:왕수복]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٧، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Storm Filomena]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٨، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Syrian literature]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2024-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mars ocean theory]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:AncientMars.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٥، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==

[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;لە کۆمنز ھەیە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ASony-Music-Logo.svg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==

[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;لە کۆمنز ھەیە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ALogo+of+the+100.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== [[:پەڕگە:Junko Icon.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==

[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Junko Icon.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;دووبارەیە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Junko Icon.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AJunko+Icon.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== [[:پەڕگە:She-hulk.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==

[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:She-hulk.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;دووبارەیە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:She-hulk.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AShe-hulk.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== وێنەی نائازادی ھەتیو پەڕگە:Hur Jun 1999 drama promotional image.jpg ==

[[پەڕگە:Ambox warning blue.svg|35px|text-top|ڕاست|⚠|link=]] سپاس بۆ بارکردنی '''[[:پەڕگە:Hur Jun 1999 drama promotional image.jpg]]'''. پەڕەی وەسفی وێنەکە لە ئێستادا ئەوە دەردەخات کە وێنەکە نائازادە و دەتوانرێت تەنیا لە ویکیپیدیا و لەژێر [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|بەکارھێنانی داد]] بەکاربھێنرێت. بەڵام، لە ئێستادا وێنەکە لەسەر ھیچ وتارێکی ویکیپیدیا بەکارنەھاتووە. ئەگەر پێشتر وێنەکە لەناو وتارێک بوو، ئەوا تکایە بڕۆ بۆ وتارەکە و بزانە بۆچی لابراوە. لەوانەیە زیادی بکەیتەوە ئەگەر پێت وایە بەسوود بێت. بەڵام، تکایە تێبینی بکە کە ئەو وێنانەی کە دەکرێ جێگرەوەیەکیان بۆ دروست بکرێت قابیلی قبوڵکردن نییە تا لە ویکیپیدیا بەکاربێت. (بڕوانە [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|سیاسەتەکەمان لەسەر میدیای نائازاد]]).

تێبینی بکە کە ھەر وێنەگەلێکی نائازاد کە لەسەر '''ھیچ وتارێک''' بەکارنەھاتبێت، دوای ٧ ڕۆژ دەسڕدرێتەوە، ھەر وەک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٥|بەشی پ٥ لە پێوەری سڕینەوەی خێرا]] باس کراوە. سپاس.&lt;!-- داڕێژە:سخ-پ٥-ئاگاداری --&gt; ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== Wikipedia translation of the week: 2025-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&amp;#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28019313 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of &quot;national security&quot;. The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28070038 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas seals]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:no:Julemerke]])&amp;#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28086717 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&amp;#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28099770 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam (&quot;Great Leader&quot;). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٣٠، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28156501 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٠، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;

== دەستکاری لە پەڕەی بەکارھێنەری ==

سڵاو بەڕێز ساکوورا؛ بە ھەڵە دەستکاریی پەڕەی بەکارھێنەری بەڕێزتانم کرد کە بووە ھۆی تێکچوونی نووسینەکانتان؛ تکایە دەستکارییەکانم بسڕەوە و ئەگەریش دەکرێت جۆرێک ناوی خۆتان بخەنە ناو پۆلی بەڕێوەبەران. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٠٥، ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
== Wikipedia translation of the week: 2025-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer &quot;Yes&quot; or &quot;No&quot; to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢١، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28245290 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&amp;#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative &quot;informal and ad-hoc group&quot; in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28300238 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Wave Transmitter]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٠، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&amp;#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive.

Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of &quot;immense artistic value&quot; by Le Monde. It has also been described as the &quot;Holy Grail of Brazilian silent cinema&quot; by The Guardian. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٧، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28392163 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٩، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28433698 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;
== پاراستن ==

سڵاو ساکورا، 

تکایە ئاستی پاراستنی لەسەر ئەم پەڕانە بەرز بکەوە بۆ پاسدەری خۆگەڕ:
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ڕاوێژکاریی_دژایەتیی_خواستەکان_(کرێ)]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان]]
* [[WP:Article_wizard/Content]]
* [[WP:Article_wizard/Header]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/سەرچاوەدان]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ھەڵە_باوەکان]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/دروستکردنی_وتار]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ڕاوێژکاریی_دژایەتیی_خواستەکان]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/نووسینەوەی_وتار_بە_دژایەتیی_خواستەکانەوە]]
* [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ئاشکراکردن]]
* [[داڕێژە:بەکرێگیراو]]
&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەست خۆش بەڵام لە کۆتا داڕێژە تێنەگەیشتم لە ویکیی سۆرانی کێ ھەیە سەربە دامەزراوە بێت و فەرمانبەر بێت لایان سوودی چییە ئەم داڕێژەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٥٧، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
::داڕێژەکە بۆ ئاشکراکردنی ئەو دەستکاریانە کە لە بەرامبەر پارەدا ئەنجام دراون کە دەکرێ هەر کەسێ لە ویکیپیدیا کاری وا ئەنجام بدا. لەگەڵ گەەرەبوونی ویکییەکان زیاتر ڕوو دەدات. ڕەنگە ئێستا لە ویکی کوردی نەبێ، بەڵام باشە بۆ داهاتوو. داڕێژەکە بەشێکی لە پرۆسەکەی جادووگەر. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:٢٩، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
|}

== Wikipedia translation of the week: 2025-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٧، ١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;
== پەڕگەی سڕاوە ==

سڵاو @Sakura emad: بینیم پەڕگەی Hamid Effendi.jpg سڕیوەتەوە بە هۆکاری بە کار نەهاتوو، تکایە بیھێنەرەوە چونکە ئەو پەڕگەیە لە وتارەکەی [[حەمید ئەفەندی|خۆی]] بە کار هاتبوو. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٠٧، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

:{{کرا}} ببورن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٩، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] پرسیارێک [[:پەڕگە:KomelleFlag.png|ئەم پەڕگەیە]] ھی کام وتارە؟ تا گەر سوودی نییە بیسرمەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٢٢، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::هی ئەم [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|وتارەیە]]، ھەمان پەڕگە لە [[:پەڕگە:The Official Logo Of Komala.png|کۆمنز]]یش ھەیە. سودێکی نییە، بە ئەرک نەبێ بیسڕیتەوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2025-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fear of crime]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&amp;#32;([[:it:Criminofobia]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28559524 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&amp;#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٥:٣٩، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fi:Kotiryssä]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Kotiryssä]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٣، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== پاراستنی وەشانی جێگیر ==

سڵاو ساکورا، وتاری [[زایەندێتیی مرۆڤ]] هەڵبژێردراوە و دەبێ بە وەشانی جێگیر بپارێزرێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٨، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٢٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
== Wikipedia translation of the week: 2025-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Future self]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pl:Przyszła jaźń]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;
== edits by KiranBOT ==

Hello. I made some edits using KiranBOT, but I cant be sure if they are correct. I have stopped the bot for now. would you kindly take a look at few edits? especially [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%85%D9%88%D9%82%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&amp;diff=prev&amp;oldid=1454379 this edit]. I am getting confused because of the indention. I am not sure if it working properly. The bot is working fine on Arabic wikipedia. [[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Usernamekiran|لێدوان]]) ٠٩:٥٥، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
== Wikipedia translation of the week: 2025-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pictorial map]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:نقشه تصویری]])&amp;#32;([[:ja:絵地図]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:١٨، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:QEUH.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٠، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Immunolabeling]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
---[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28945528 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-30 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Vespa analis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28984647 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-31 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٠، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29047614 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢١، ٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29077280 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29085671 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ikiza]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Corallite]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-36 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Diksam Plateau]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Ttongsul]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ja:トンスル]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee.

Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-38 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the &quot;Kapsan faction&quot;. This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29249252 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&amp;#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29311347 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori.

Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-41 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٠٦، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' &quot;Final Solution&quot; to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29452019 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Black Diaries]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥١، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29487357 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29558323 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity.

For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29584005 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Elephant communication]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Animal-made art]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement.

There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٣، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Halachic state]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The term &quot;'''halachic state'''&quot; (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Сто лошадей]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:One Hundred Horses]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٦، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29779168 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2025-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pin Malakul]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
-[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٦، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29871911 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Pietro Lauro]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Pietro Lauro]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso.

Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29894468 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze.

Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese.

Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome.

Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:cs:Cenzura v Česku]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٩، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٥، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Elefant von Cremona]])&amp;#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would &quot;not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland&quot;. It is one of the most recent permanent expansions of United States territory.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Steens Mountain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٧:٣٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chromodoris willani]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30430366 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Platypus venom]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Platypus spur.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30449041 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait.

Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30464799 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-20 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Macau National Security Law]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30513945 --&gt;
== Wikipedia translation of the week: 2026-21 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Estela del portador del cactus]])&amp;#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٠٥، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-22 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Griffith Hughes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as &quot;The Forbidden Fruit&quot;). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a &quot;scientific fraud&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

{{نامەت ھەیە}} &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:٤٩، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
== Wikipedia translation of the week: 2026-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Umuganda]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Umuganda&quot;Rwandan community work&quot;.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine.

The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Juryeonggu]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:kr:주령구]])&amp;#32;([[:ja:酒令具]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata.

L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30622359 --&gt;</text>
      <sha1>5zb1ynkdzw539ihr0yqaw3l0dewgo74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>292559</id>
    <revision>
      <id>1594887</id>
      <parentid>1594173</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahel khdhr</username>
        <id>75558</id>
      </contributor>
      <comment>/* پزیشکی */</comment>
      <origin>1594887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12044" sha1="fr2as4uaiajatw2ga3t6t0g56f58eao" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| 
| Ravan
| 
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>fr2as4uaiajatw2ga3t6t0g56f58eao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594888</id>
      <parentid>1594887</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahel khdhr</username>
        <id>75558</id>
      </contributor>
      <comment>/* پزیشکی */</comment>
      <origin>1594888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12218" sha1="7f22rl9qb7tgyd3zy3bbw1hgtw7un5j" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| 
| Ravan
| 
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>7f22rl9qb7tgyd3zy3bbw1hgtw7un5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594971</id>
      <parentid>1594888</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T18:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1594971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12248" sha1="nrq7k3ympqw3c694mbls2dnd30siazm" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| 
| Ravan
| 
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>nrq7k3ympqw3c694mbls2dnd30siazm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595044</id>
      <parentid>1594971</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <comment>/* پزیشکی */</comment>
      <origin>1595044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12279" sha1="0mct8ejr8945oe3y9p6bovl9cba8bi3" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| 
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>0mct8ejr8945oe3y9p6bovl9cba8bi3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595045</id>
      <parentid>1595044</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <comment>/* پزیشکی */</comment>
      <origin>1595045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12318" sha1="9e4vwlxso1947ft35lrmcie459cpiq2" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| ٨٣ کیلۆبایت (١٦٠١ وشە)
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>9e4vwlxso1947ft35lrmcie459cpiq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595046</id>
      <parentid>1595045</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ravan</username>
        <id>7844</id>
      </contributor>
      <comment>/* پزیشکی */</comment>
      <origin>1595046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12328" sha1="jl878hm00wmprnfl4qkbubbwvy3lyb2" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''

* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''

بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Hivja]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
'''پێڕستی وتارەکان'''

== خشتەی وتارەکان ==
=== پزیشکی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| ٨٣ کیلۆبایت (١٦٠١ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| چالاک
| 
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تیفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سۆرەک]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| 
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| (بایت)	١٨٬١٨٦
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| 
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| 
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>jl878hm00wmprnfl4qkbubbwvy3lyb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296925</id>
    <revision>
      <id>1594936</id>
      <parentid>1593868</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Scabies}}</comment>
      <origin>1594936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="bv23b6e9dwp9n3o3bx6jt1uukfv5r6g" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Scabies-burrow.jpg|مینی|چەپ|250px|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپی لە گەنەی گاڵ (Sarcoptes scabiei)، کە ھۆکاری سەرەکیی نەخۆشییەکەیە]]

'''گاڵ'''، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Scabies؛ لە لاتینییەوە: scabere بە واتای «خوراندن») نەخۆشییەکی پێستی گواستراوەی مرۆڤە کە بەھۆی گەنەیەکی زۆر بچووکەوە (٠٫٢ تا ٠٫٤٥ ملیمەتر) بە ناوی &quot;Sarcoptes scabiei var. hominis&quot; تووشی مرۆڤ دەبێت. ئەم نەخۆشییە کێشەیەکی تەندروستیی گشتیی بەرچاوە، بەتایبەت لە شوێنە قەرەباڵغەکانی وەک خانەی بەساڵاچووان، قوتابخانەکان، کەمپی پەنابەران، زیندانەکان و نەخۆشخانەکان.

== نیشانەکان ==
باوترین نیشانەکانی گاڵ بریتین لە خورانی توند (کە زۆرجار لە شەواندا خراپتر دەبێت) و دەرکەوتنی زیپکەی ورد لەسەر پێست. ھەندێک جار ھێڵی زۆر باریک (کون و ڕێڕەوی گەنەکان) لەسەر پێست دەبینرێن کە بەھۆی کونکردنی پێستەکە بۆ ھێلکەدانان دروست دەبن.

نیشانەکان دەکرێت لە زۆربەی بەشەکانی لەشدا ھەبن یان تەنھا لە ناوچەی دیاریکراوی وەک مەچەک، نێوان پەنجەکان، یان کەمەردا دەرکەون. ئەگەر کەسەکە بۆ یەکەم جار تووش بێت، نیشانەکان لە ماوەی سێ ھەفتەدا دەردەکەون، بەڵام لە تووشبوونی دووەمدا، نیشانەکان لەوانەیە لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا دەست پێبکەن. خوراندنی زۆر دەبێتە ھۆی برینداربوونی پێستەکە و ڕێگە خۆش دەکات بۆ تووشبوون بە ھەوکردنی بەکتریاییی پێست.

== ھۆکار و شێوازی گواستنەوە ==
گاڵ بەھۆی گەنەی مێینەوە دروست دەبێت کە دەچێتە ناو پێست و ھێلکە دەکات، نیشانەکانیش بەھۆی کاردانەوەی ھەستیاریی (Allergic reaction) لەشەوەیە بۆ گەنەکان. ئەم نەخۆشییە زۆرجار لە ڕێگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ و درێژخایەنی پێست لەگەڵ کەسی تووشبوو (بۆ ماوەی لانی کەم ١٠ خولەک) دەگوازرێتەوە، وەک لە کاتی سێکس یان پێکەوە ژیاندا. نەخۆشییەکە تەنانەت پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش دەکرێت بگوازرێتەوە.

جۆرێکی توندی نەخۆشییەکە ھەیە کە پێی دەوترێت «گاڵی توێکڵدار» (Crusted scabies)؛ ئەم جۆرە جیاواز نییە بەڵکوو بەھۆی ژمارەیەکی یەکجار زۆری گەنەکانەوەیە لەسەر پێست و زیاتر تووشی ئەو کەسانە دەبێت کە سیستمی بەرگریی لەشیان لاوازە، و زۆر زیاتر دەگوازرێتەوە. ئاژەڵەکانی تر گاڵی مرۆڤ ناگوێزنەوە، بەڵکوو ئەوان تووشی جۆرێکی تر دەبن کە پێی دەوترێت (Sarcoptic mange).

== دەستنیشانکردن و چارەسەر ==
دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لە ڕێگەی دۆزینەوەی گەنەکە (بە بەکارھێنانی ڕووناکی و گەورەکردن)یان بینینی برینی باوی نەخۆشییەکە دەبێت. چەندین دەرمان بۆ چارەسەر بەردەستن، لەوانە کرێمی پێرمێترین (Permethrin)، کرۆتامیتۆن، لیندان، و دەرمانی ئایڤەرمێکتین (Ivermectin) بە شێوەی حەب یان کرێم.

کەسانی نزیک و ئەوانەی لە ھەمان ماڵدا دەژین دەبێت لە ھەمان کاتدا چارەسەر وەربگرن. ھەروەھا دەبێت جێگەی نوستن و جلوبەرگی سێ ڕۆژی ڕابردوو بە ئاوی گەرم بشۆردرێن و بە گەرمی وشک بکرێنەوە. بەھۆی ئەوەی گەنەکان ناتوانن پتر لە سێ ڕۆژ دوور لە پێستی مرۆڤ بژین، شۆردنی زیاتر پێویست نییە. نیشانەکان لەوانەیە بۆ ماوەی دوو تا چوار ھەفتە دوای چارەسەریش بەردەوام بن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێست]]
* [[مشەخۆر]]

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای ئینگلیزی، ڕێکەوتی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.
{{پۆلی کۆمنز|Scabies}}

[[پۆل:نەخۆشییەکانی پێست]]
[[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]]</text>
      <sha1>bv23b6e9dwp9n3o3bx6jt1uukfv5r6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594941</id>
      <parentid>1594936</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5015" sha1="2tegopgvyj8xmsvq1ioun4r4rkx1j0s" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Scabies-burrow.jpg|مینی|چەپ|250px|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپی لە گەنەی گاڵ (Sarcoptes scabiei)، کە ھۆکاری سەرەکیی نەخۆشییەکەیە]]

'''گاڵ'''، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Scabies؛ لە لاتینییەوە: scabere بە واتای «خوراندن») نەخۆشییەکی پێستی گواستراوەی مرۆڤە کە بەھۆی گەنەیەکی زۆر بچووکەوە (٠٫٢ تا ٠٫٤٥ ملیمەتر) بە ناوی &quot;Sarcoptes scabiei var. hominis&quot; تووشی مرۆڤ دەبێت. ئەم نەخۆشییە کێشەیەکی تەندروستیی گشتیی بەرچاوە، بەتایبەت لە شوێنە قەرەباڵغەکانی وەک خانەی بەساڵاچووان، قوتابخانەکان، کەمپی پەنابەران، زیندانەکان و نەخۆشخانەکان.

== نیشانەکان ==
باوترین نیشانەکانی گاڵ بریتین لە خورانی توند (کە زۆرجار لە شەواندا خراپتر دەبێت) و دەرکەوتنی زیپکەی ورد لەسەر پێست. ھەندێک جار ھێڵی زۆر باریک (کون و ڕێڕەوی گەنەکان) لەسەر پێست دەبینرێن کە بەھۆی کونکردنی پێستەکە بۆ ھێلکەدانان دروست دەبن.

نیشانەکان دەکرێت لە زۆربەی بەشەکانی لەشدا ھەبن یان تەنھا لە ناوچەی دیاریکراوی وەک مەچەک، نێوان پەنجەکان، یان کەمەردا دەرکەون. ئەگەر کەسەکە بۆ یەکەم جار تووش بێت، نیشانەکان لە ماوەی سێ ھەفتەدا دەردەکەون، بەڵام لە تووشبوونی دووەمدا، نیشانەکان لەوانەیە لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا دەست پێبکەن. خوراندنی زۆر دەبێتە ھۆی برینداربوونی پێستەکە و ڕێگە خۆش دەکات بۆ تووشبوون بە ھەوکردنی بەکتریاییی پێست.

== ھۆکار و شێوازی گواستنەوە ==
گاڵ بەھۆی گەنەی مێینەوە دروست دەبێت کە دەچێتە ناو پێست و ھێلکە دەکات، نیشانەکانیش بەھۆی کاردانەوەی ھەستیاریی (Allergic reaction) لەشەوەیە بۆ گەنەکان. ئەم نەخۆشییە زۆرجار لە ڕێگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ و درێژخایەنی پێست لەگەڵ کەسی تووشبوو (بۆ ماوەی لانی کەم ١٠ خولەک) دەگوازرێتەوە، وەک لە کاتی سێکس یان پێکەوە ژیاندا. نەخۆشییەکە تەنانەت پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش دەکرێت بگوازرێتەوە.

جۆرێکی توندی نەخۆشییەکە ھەیە کە پێی دەوترێت «گاڵی توێکڵدار» (Crusted scabies)؛ ئەم جۆرە جیاواز نییە بەڵکوو بەھۆی ژمارەیەکی یەکجار زۆری گەنەکانەوەیە لەسەر پێست و زیاتر تووشی ئەو کەسانە دەبێت کە سیستمی بەرگریی لەشیان لاوازە، و زۆر زیاتر دەگوازرێتەوە. ئاژەڵەکانی تر گاڵی مرۆڤ ناگوێزنەوە، بەڵکوو ئەوان تووشی جۆرێکی تر دەبن کە پێی دەوترێت (Sarcoptic mange).

== دەستنیشانکردن و چارەسەر ==
دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لە ڕێگەی دۆزینەوەی گەنەکە (بە بەکارھێنانی ڕووناکی و گەورەکردن)یان بینینی برینی باوی نەخۆشییەکە دەبێت. چەندین دەرمان بۆ چارەسەر بەردەستن، لەوانە کرێمی پێرمێترین (Permethrin)، کرۆتامیتۆن، لیندان، و دەرمانی ئایڤەرمێکتین (Ivermectin) بە شێوەی حەب یان کرێم.

کەسانی نزیک و ئەوانەی لە ھەمان ماڵدا دەژین دەبێت لە ھەمان کاتدا چارەسەر وەربگرن. ھەروەھا دەبێت جێگەی نوستن و جلوبەرگی سێ ڕۆژی ڕابردوو بە ئاوی گەرم بشۆردرێن و بە گەرمی وشک بکرێنەوە. بەھۆی ئەوەی گەنەکان ناتوانن پتر لە سێ ڕۆژ دوور لە پێستی مرۆڤ بژین، شۆردنی زیاتر پێویست نییە. نیشانەکان لەوانەیە بۆ ماوەی دوو تا چوار ھەفتە دوای چارەسەریش بەردەوام بن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێست]]
* [[مشەخۆر]]

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای ئینگلیزی، ڕێکەوتی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.
{{پۆلی کۆمنز|Scabies}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نەخۆشییەکانی پێست]]
[[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]]</text>
      <sha1>2tegopgvyj8xmsvq1ioun4r4rkx1j0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چاوپیسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296938</id>
    <revision>
      <id>1594884</id>
      <parentid>1593843</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11513" sha1="gdgdw0hhzoijh6iggrqnqend7rersja" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Kapadokya'dan Nazar Boncuğu.jpg|وێنۆک|چاوەزار وەک یەکێک لە ئامرازەکان بەکاردێت بۆ خۆپاراستن لە چاوپیسی.]]
'''چاوپیسی''' باوەڕێکی کۆنە کە پێی وایە کەسێک دەتوانێت بە تێڕوانینێکی پڕ لە ئیرەیی، حەسوودی یان نیازی خراپ، نەهامەتی، زیان یان بەدبەختی بۆ کەسێکی تر دروست بکات. ئەم باوەڕە پتر لە ٥٠٠٠ ساڵ تەمەنی هەیە و خەڵک لە سەردەمانی کۆنەوە ئامراز و پارێزەرە جۆراوجۆرەکانیان بەکارهێناوە بۆ پاراستن لە چاوپیسی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hargitai |یەکەم=Quinn |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20180216-the-strange-power-of-the-evil-eye |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210209133801/https://www.bbc.com/culture/article/20180216-the-strange-power-of-the-evil-eye |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=BBC |سەردێڕ=The strange power of the 'evil eye' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە زۆرێک لە کولتوورەکانی ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]، [[بالکان|بەڵکان]]، [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات|ئەوروپای ڕۆژهەڵات]]، ئاسیای ڕۆژئاوا، ئاسیای ناوەڕاست، باشووری ئاسیا، ئەفریقا، کاریبی و ئەمریکای لاتین دەبینرێت، لەگەڵ ئەم جۆرە کولتوورانەدا زۆرجار پێیان وایە وەرگرتنی چاوی خراپ دەبێتە هۆی بەدبەختی یان برینداربوون،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ross |یەکەم=C |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Hypothesis:The Electrophysiological Basis of the Evil Eye Belief |journal=Anthropology of Consciousness |بەرگ=٢١|پەڕەکان=٤٧–٥٧|doi=10.1111/j.1556-3537.2010.01020.x}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیان وایە جۆرێکە لە هێزی سەروو سروشتی کە نیگایەکی خراپەکارانە دەخاتە سەر ئەو کەسانەی کە ئارەزووی زیانگەیاندن بە کەسانی دیکە دەکەن (بەتایبەت بێتاوانەکان). هەروەها بیرۆکەکە چەندین جار لە ئەدەبیاتی حاخامییەکانی جولەکەکاندا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abarbanel|یەکەم=Isaac|سەردێڕ=nah'alat avot|ساڵ=٢٠١٣|edition=2nd|شوێن=Ashkelon|پەڕە=٩٣|زمان=Hebrew}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Judah Loew ben Bezalel]], ''Netivot olam'', Israel 2014, p. 214&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ulmer|یەکەم١=Rivka|سەردێڕ=The Evil Eye in the Bible and in Rabbinic Literature|ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=KTAV Publishing House, Inc.|ژپنک=٩٧٨٠٨٨١٢٥٤٦٣١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mihăilă |یەکەم=Alexandru |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Viewing the Evil Eye in the Scripture: Reclaiming the Magical Thinking in Modern Times |ناونیشان=https://reference-global.com/article/10.2478/ress-2024-0002 |journal=Review of Ecumenical Studies |زمان=en |بڵاوکەرەوە=in Florin George Calian, Religion and the Problem of Evil |بەرگ=١٦|issue=1 |پەڕەکان=٨–٢٣|doi=10.2478/ress-2024-0002 |issn=2359-8107}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Neis|یەکەم١=Rafael Rachel|سەردێڕ=The Sense of Sight in Rabbinic Culture Jewish Ways of Seeing in Late Antiquity|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٢٩٢٥٣٦|پەڕەکان=٢٩–٤٠, ١٦٠–١٦٤, ٢٤٢, ٢٥٨–٢٧٨}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Azabache Bracelet.png|وێنۆک|دەستەبەندێک بۆ پاراستنی منداڵێک لە چاوپیسی.]]
کولتوورە جیاوازەکان ڕێوشوێنیان گرتووە بۆ پاراستن لە چاوپیسی.&lt;ref name=&quot;ulmer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ulmer|یەکەم=Rivka|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cwB8Hfkjpx0C&amp;pg=PA176|سەردێڕ=The evil eye in the Bible and in rabbinic literature|بڵاوکەرەوە=KTAV Publishing House|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨١٢٥-٤٦٣-١|editor-last=KTAV Publishing House, Inc.|پەڕە=١٧٦}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە تەلیسمە بەناوبانگەکانی دژی چاوی خراپ بریتین لە [[چاووزار]] (چاوی شین) کە خۆی بریتییە لە شێوەی  چاوێک و حەمسە. دووبارەکردنەوە کۆنەکانی هێماکە زۆرجار لە سیرامیک یان گڵ دروست دەکرا؛ بەڵام دوای بەرهەمهێنانی کۆپەڵە شووشەییەکان لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست لە نزیکەی ساڵی ١٥٠٠ پێش زایین، دەنکۆڵەی چاوی خراپ لەلایەن هیندییەکان ، فینیقیەکان ، [[فارسەکان]] ، [[عەرەب|عەرەبەکان]] ، یۆنانیەکان ، ڕۆمانییەکان و عوسمانییەکان بەناوبانگ بوو.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sharifi |یەکەم=Maedeh |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.newarab.com/features/reclaiming-middle-easts-evil-eye-tradition-sayran|سەردێڕ=Reclaiming the Middle East’s evil eye tradition with Sayran |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=newarab.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئیلیرییەکان ئەو شتانەیان بەکارهێناوە کە شێوەی پەلوس و [[دەست]] و [[لاق|قاچ]] و ددانی ئاژەڵیان لە دژی چاوی خراپە. &lt;ref name=&quot;Stipčević&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stipčević|یەکەم=Aleksandar|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Illyrians: history and culture|بڵاوکەرەوە=Noyes Press|ساڵ=١٩٧٤|ژپنک=٩٧٨-٠٨١٥٥٥٠٥٢٥|edition=1977|پەڕە=١٨٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Wilkes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilkes|یەکەم=John J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C|سەردێڕ=The Illyrians|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٥|شوێن=Oxford, United Kingdom|پەڕەکان=٢٤٣, ٢٤٥|بەستەری نووسەر=J. J. Wilkes}}&lt;/ref&gt; ڕۆمانە کۆنەکان بۆ پاراستن لە چاوی خراپ نوێنەرایەتی فالۆسیان بەکاردەهێنا، وەکو فاسینۆس . لە باشووری [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیای]] مۆدێرن، جۆرەها تەعویز و ئاماژە بەکاردەهێنرێت بۆ پاراستن، لەوانە کۆرنیسێلۆ ، سیماروتا و نیشانەی قۆچەکان .

=== لە ئایینەکان ===
لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]] چاوپیسی ( {{Langx|ar|العين}}   ، هەروەها {{Lang|ar|عين الحسودة}} )، باوەڕێکی باو کە تاکەکان دەسەڵاتی ئەوەیان هەیە زیان بە مرۆڤ، ئاژەڵ یان شتەکان بگەیەنن، بە سەیرکردنێکی ئیرە و حەسوودی.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e597|سەردێڕ=Evil Eye - Oxford Islamic Studies Online |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825110529/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e597 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=www.oxfordislamicstudies.com |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Popular belief that a person can glance or stare at someone else's favorite possession and, if envious of the other person's good fortune, hurt, damage, or destroy it.}}&lt;/ref&gt; هەرچەندە ئیرەیی چاوی خراپ چالاک دەکات، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی نائاگا ڕوودەدات (یان بەزۆری ڕوودەدات) و ئەو کەسەی کە ئەنجامی دەدات بەرپرسیار نییە (یان بەزۆری بەرپرسیار نییە).&lt;ref name=&quot;kruk-2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kruk |یەکەم=Remke |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Harry Potter in the Gulf: Contemporary Islam and the Occult |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٤٧–٧٣|doi=10.1080/13530190500081626 |jstor=30037661 |s2cid=159793466 |ref=RKHPitG2005}}&lt;/ref&gt;

چاوی خراپە دەبێتە هۆی ناخۆشی بۆ قوربانیەکەی بۆ ڕۆژی دواتر، مەگەر دەستەواژەیەکی پارێزەری وەک &quot;بە ویستی خودا&quot; ( ''ماەشاللە'') بگوترێت. &lt;ref name=&quot;Giger2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giger|یەکەم=Joyce Newman|سەردێڕ=Transcultural Nursing|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨٠٣٢٣٤٠٠٠٤٦|پەڕە=٣٥١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== لە ئایینی هیندۆسیدا ====
هەرچەندە نەریتەکانی شراوتا چەمکی خراپەیان نییە، بەڵام وەک پراکتیزەیەکی سەرەکی لەناو [[ھیندوویزم|ئایینی هیندۆسی]] مۆدێرن جێگیرکراوە. بۆ نموونە کاتێک دایکێک تێبینی دەکات کە منداڵەکەی زۆر ستایش دەکرێ، ئەوا شتێکی نەریتییە کە دایکەکە هەوڵبدات کاریگەریی چاوپیسی لەسەر منداڵەکە نەمینێت ( ''nazar utarna'', ''drushti teeta'' یان ''drushti tegeyodu'' ). نموونەیەکی باوی ڕێوڕەسمی بێلایەنکردن بریتییە لە گرتنی بیبەرێکی سوور بە دەستێک و چەند جارێک بە دەوری سەری منداڵەکەدا دەسوڕێنەوە، پاشان مریشکەکان دەسوتێنن. &lt;ref name=&quot;Shankar2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shankar|یەکەم=Vijay N.|سەردێڕ=Shadow Boxing with the Gods|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Leadstart Publishing|ژپنک=٩٧٨٩٣٨١٨٣٦٨٠٤|پەڕە=٤٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Valsiner2000&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Valsiner|یەکەم=Jaan|سەردێڕ=Culture and Human Development|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٩٥٦٨٤٦|پەڕە=١٨٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=In Rajastan (India) the treatment of the 'evil eye' includes seven red chilis and some salt circled over the head of the sick child before these are thrown into the hearth.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Evil eye}}
{{تووڵی دەروازە|ئایین}}

[[پۆل:فۆلکلۆر]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>gdgdw0hhzoijh6iggrqnqend7rersja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شۆکی خوێنگەڕان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296947</id>
    <revision>
      <id>1595009</id>
      <parentid>1593906</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1595009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2556" sha1="s4ibjosxbjwqy08dhlcba4lg2wowcgz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
'''شۆکی خوێنگەڕان''' یان تەنھا '''شۆک''' (بە ئینگلیزی: Shock یان بە فەڕەنسی: Choque) بارودۆخێکی پزیشکیی مەترسیدارە بۆ سەر ژیانی مرۆڤ. ئەم دۆخە بەھۆی دابەزینی توندی [[پەستانی خوێن|پەستانی خوێنی]] خوێنبەرەکان و کەمبوونەوەی ئەندازەی خوێنەوە ڕوودەدات، کە لە بڕی ئۆکسجین لە شانەکاندا کەم دەبێتەوە و مرۆڤ تووشی کەمۆکسجینی (Hypoxia) دەکات.

== نیشانەکان و میکانیزم ==
بەگشتی لە کاتی شۆکدا، جگە لە دابەزینی پەستانی خوێن، ئەم نیشانانەش دەردەکەون:
* کەمبوونەوەی ئاستی ھۆشیاری.
* خێرا لێدانی دڵ.

لە کاتی شۆکدا، میکانیزمێکی «پەرچەکرداری ئەرێنی» (Positive feedback) لە لەشدا ڕوودەدات؛ ئەم میکانیزمە دەبێتە ھۆی خراپتربوونی یەک لە دوای یەک و خێرای باری تەندروستیی نەخۆشەکە. ئەگەر شۆکەکە بە خێرایی چارەسەر نەکرێت، لێکەوتەکانی زۆر توند دەبن و بارودۆخەکە بەردەوام بەرەو خراپتربوون دەچێت. ھەروەھا ئەم عارزەیە دەکرێت ببێتە ھۆی زیانی توند.

== چارەسەر ==
بۆ چارەسەرکردنی شۆک، جیا لە دیاریکردن و نەھێشتنی ھۆکاری سەرەکیی شۆکەکە، پێویستە پەستانی خوێنی نەخۆشەکە بەرز بکرێتەوە. ئەمەش لە ڕێگەی دەرزی لێدانی شلەمەنییە (وەک کریستاڵۆیدەکان/Crystalloids) ئەنجام دەدرێت بۆ قەرەبووکردنەوەی قەبارەی خوێنی لەدەستچوو.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی سووڕان|خوێنبەرەکان]]
* [[دڵ]]

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.
{{پۆلی کۆمنز|Shock (circulatory)}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:پزیشکیی فریاکەوتن]]
[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:ھۆکارەکانی مردن]]
[[پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>s4ibjosxbjwqy08dhlcba4lg2wowcgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بۆتولیزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296948</id>
    <revision>
      <id>1594885</id>
      <parentid>1593907</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahel khdhr</username>
        <id>75558</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1359260781|Botulism]]»</comment>
      <origin>1594885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141468" sha1="i4nwq64gafkhvc1cjaajx9op4n80l1n" xml:space="preserve">
 {{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=بۆتولیزم (Botulism)|image=Botulism1and2.JPG|caption=(وێنەی منداڵێکی تووشبوو بە بۆتولیزم)|field=نەخۆشییە گوازراوەکان، زانستی هەرس و جگەر|pronounce={{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|tj|ʊ||l|ɪ|z|əm|}}|symptoms=لاوازی، کێشەی بینین، هەستکردن بە ماندوێتی، کێشە لە قسەکردندا|complications=لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە|onset=١٢ بۆ ٧٢ کاتژمێر|duration=گۆڕاوە|types=گواستراوە بە خۆراک، برین، منداڵی ساوا، ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان، هەڵمژین، بەهۆی چارەسەری پزیشکییەوە (iatrogenic)
&lt;ref name=&quot;CDCtypes&quot;&gt;{{cite web |title=About Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=18 April 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|causes=بەکتریای (Clostridium botulinum)|risks=خۆراکی بە هەڵە قوتووکراو، پارێزراو یان ترشێنراو؛ بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی (بۆ نموونە، هێرۆینی ڕەشی لینج)؛ خواردنی هەنگوین لە منداڵانی خوار تەمەن ١ ساڵ؛ برینی پیسبوو؛ دەرزی لێدانی ژەهری بۆتولینۆم بە بڕی زۆر بۆ مەبەستی جوانکاری/چارەسەری
&lt;ref name=&quot;CDCrisk&quot;&gt;{{cite web |title=People at Increased Risk for Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/risk-factors/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=9 May 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|diagnosis=دۆزینەوەی بەکتریاکە یان ژەهرەکەی|differential=میاسینیا گراڤیس (Myasthenia gravis)، کۆنیشانەی گیلین-بارێ (Guillain–Barré syndrome)، ڕەقبوونی لاتێرالی ئەمایۆترۆفیک (ALS)، کۆنیشانەی لامبێرت ئیاتۆن (Lambert Eaton syndrome)|prevention=ئامادەکردنی دروستی خۆراک، نەدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ|treatment=دژەژەهر (Antitoxin)، دژەبکتریا (antibiotics)، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد|medication=|prognosis=نزیکەی ٧.٥٪ مەترسیی مردن|frequency=لە جیهاندا: نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی ڕاپۆرتکراو لە ساڵێکدا؛ ئەمریکا: ٢٧٣ حاڵەت لە ساڵی ٢٠٢١
&lt;ref name=&quot;MOHLOnt&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism |url=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |publisher=Ontario Ministry of Health and Long-Term Care |access-date=12 June 2025 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021&quot;&gt;{{cite web |title=National Botulism Surveillance Summary, 2021 |url=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=21 May 2025 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|deaths=ڕێژەی مردنی جیهانی ٥-١٠٪ (نزیکەی ٥٠-١٠٠ مردن ساڵانە)&lt;ref name=&quot;WHO2023&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism – Key facts |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |publisher=World Health Organization |date=25 September 2023 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆتولیزم''' نەخۆشییەکی دەگمەن و ئەگەری هەیە کوشندە بێت، کە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە (کە بەگشتی بە [[بۆتۆکس]] ناسراوە) دروست دەبێت، کە لەلایەن بەکتریای (Clostridium botulinum)ەوە بەرهەم دەهێنرێت. نەخۆشییەکە بە لاوازی، لێڵبوونی بینایی، ماندوێتی، و کێشە لە قسەکردندا دەست پێدەکات. پاشان لەوانەیە لاوازیی قۆڵەکان، ماسولکەکانی سنگ، و قاچەکانی بەدوادا بێت. هەروەها ڕشانەوە، ئاوسانی سک، و سکچوون لەوانەیە ڕووبدەن. بەگشتی نەخۆشییەکە کاریگەری لەسەر هۆشیاری نییە و نابێتە هۆی تا.

بۆتولیزم دەکرێت بە چەند ڕێگەیەک ڕووبدات. ئەو سپۆرانەی بەکتریاکە (Bacterial spores) کە دەبنە هۆی نەخۆشییەکە لە خاک و ئاودا زۆر باون و زۆر بەرگەگرن. ئەوان ژەهری بۆتولینۆم بەرهەم دەهێنن کاتێک بەر ئاستی کەمی ئۆکسجین و پلەی گەرمیی دیاریکراو دەکەون. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک کاتێک ڕوودەدات کە ئەو خۆراکە بخورێت کە ژەهرەکەی تێدایە. بەڵام بۆتولیزمی منداڵی ساوا کاتێک ڕوودەدات کە بەکتریاکە لە ناو ڕیخۆڵەکاندا گەشە دەکات و ژەهرەکە دەردەدات. ئەمە بەزۆری تەنها لە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵدا ڕوودەدات، چونکە میکانیزمە پارێزەرەکان دژی گەشەکردنی بەکتریاکە دوای ئەو تەمەنە گەشە دەکەن. بۆتولیزمی برین زۆرترین جار لە نێو ئەو کەسانەدا دەدۆزرێتەوە کە ماددەی هۆشبەر بە دەرزی بەکاردەهێنن. لەم دۆخەدا، سپۆرەکان دەچنە ناو برینێکەوە، و لە نەبوونی ئۆکسجیندا، ژەهرەکە دەردەدەن. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان مرۆڤەکاندا ناگوازرێتەوە. دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشتڕاست دەکرێتەوە بە دۆزینەوەی ژەهرەکە یان بەکتریاکە لە کەسی گومانلێکراودا.

خۆپاراستن بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی ئامادەکردنی دروستی خۆراکەوە دەبێت. ژەهرەکە، هەرچەندە سپۆرەکانیش نا، لەناو دەچێت بە گەرمکردنی بۆ زیاتر لە ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی زیاتر لە پێنج خولەک. سپۆرەکانی کلۆستریدیۆم دەکرێت لەناو ببرێن لە ئۆتۆکلەیڤێکدا (autoclave) بە گەرمیی شێدار (١٢٠ پلەی سیلیزی بۆ لایەنی کەم ١٥ خولەک) یان گەرمیی وشک (١٦٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢ کاتژمێر) یان لە ڕێگەی تیشکدانەوە. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی (strains) گرووپی یەکەم لەکار دەخرێن بە گەرمکردنیان لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک لە کاتی قوتووکردنی بازرگانیدا. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی گرووپی دووەم کەمتر بەرگەی گەرمی دەگرن، و زۆرجار زیانیان پێدەگات بە گەرمکردنی ٩٠ پلەی سیلیزی بۆ ١٠ خولەک، ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ٥٢ خولەک، یان ٨٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢٧٠ خولەک؛ بەڵام لەوانەیە ئەم چارەسەرانە بۆ هەندێک خۆراک بەس نەبن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Center for Food Security and Public Health Iowa State University |ڕێکەوت=19 February 2024 |ناونیشان=https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/botulism.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ھەنگوین|هەنگوین]] دەکرێت زیندەوەرەکەی تێدا بێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش نابێت هەنگوین بدرێت بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ. چارەسەرکردن بە دژەژەهر دەبێت. لەو کەسانەی کە توانای هەناسەدانی خۆیان لەدەست دەدەن، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (Mechanical ventilation) لەوانەیە بۆ چەندین مانگ پێویست بێت. دەکرێت [[دژەبکتریا]] بەکاربهێنرێت بۆ بۆتولیزمی برین. مردن لە ٥ بۆ ١٠٪ی تووشبوواندا ڕوودەدات. هەروەها بۆتولیزم کاریگەری لەسەر چەندین ئاژەڵی تریش هەیە. وشەکە لە وشەی لاتینی botulusەوە هاتووە، کە بە واتای 'سۆسج' دێت.&lt;templatestyles src=&quot;Template:TOC limit/styles.css&quot; /&gt;

== نیشانە و کۆنیشانەکان ==
لاوازیی ماسولکەی بۆتولیزم بە شێوەیەکی تایبەت لەو ماسولکانەوە دەست پێدەکات کە لەلایەن دەمارەکانی کەللەسەرەوە (cranial nerves) خۆراک دەدرێن—گرووپێک لە دوانزە دەمار کە کۆنترۆڵی جووڵەی چاوەکان، ماسولکەکانی دەموچاو و ئەو ماسولکانە دەکەن کە کۆنترۆڵی جوین و قوتدان دەکەن. بۆیە دەکرێت بینینی دووانە، شۆڕبوونەوەی هەردوو پێڵووی چاو، لەدەستدانی دەربڕینی دەموچاو و کێشەی قوتدان ڕووبدەن. جگە لە کاریگەری لەسەر ماسولکە خۆویستەکان، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوون لە کۆئەندامی دەماری خۆویستیشدا (autonomic nervous system). ئەمە هەستی پێدەکرێت بە وشکبوونی دەم و قوڕگ (بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی لیک)، دابەزینی پەستانی خوێن لە کاتی وەستاندا (postural hypotension)، کە دەبێتە هۆی سەرگێژخواردن و مەترسیی لەهۆشخۆچوون، و لە کۆتاییدا قەبزی (بەهۆی کەمبوونەوەی جووڵەی بەرەوپێشی پێکهاتەکانی ڕیخۆڵە). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; هەندێک لە ژەهرەکان (B و E) دەبنە هۆی [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵهاتن]]، [[ڕشانەوە]]، &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; و کێشە لە قسەکردندا. پاشان لاوازییەکە بڵاودەبێتەوە بۆ قۆڵەکان (لە شانەکانەوە دەست پێدەکات و بەرەو پێشوو-قۆڵ دەچێت) و قاچەکان (دیسانەوە لە ڕانەکانەوە بۆ خوارەوە بەرەو پێیەکان). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی سەخت دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی جووڵەی ماسولکەکانی هەناسەدان، و بەم شێوەیە کێشە دروست دەکات لە ئاڵوگۆڕی گازەکاندا. ئەمە دەکرێت هەستی پێبکرێت وەک تەنگەنەفەسی (dyspnea)، بەڵام کاتێک سەخت دەبێت دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە، بەهۆی کۆبوونەوەی دوانۆکسیدی کاربۆنی هەناسەنەدراو و دەرەنجامی کاریگەرییە خاوکەرەوەکەی لەسەر مێشک. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی هەناسەدان و مردن ئەگەر چارەسەر نەکرێت. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

پزیشکە کلینیکییەکان زۆرجار نیشانەکانی بۆتولیزم لە چوارچێوەی سێینەیەکی کلاسیکیدا دەبینن: ئیفلیجیی بولبار (bulbar palsy) و ئیفلیجیی بەرەوخوار، نەبوونی تا، و هەست و دۆخی دەروونیی ڕوون (clear sensorium). &lt;ref name=&quot;outreakid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120402234631/http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 April 2012 |وێبگە=OutbreakID.com}}&lt;/ref&gt;

=== بۆتولیزمی منداڵی ساوا ===
[[پەڕگە:Infant_botulism_patient.jpeg|وێنۆک|منداڵێکی ساوا کە بۆتولیزمی هەیە. هەرچەندە خەوتوو نییە یان سڕنەکراوە، بەڵام ناتوانێت چاوەکانی بکاتەوە یان بجووڵێت؛ هەروەها گریانێکی لاوازی هەیە.]]
بۆتولیزمی منداڵی ساوا (کە هەروەها بە کۆنیشانەی منداڵی سست ناسراوە - floppy baby syndrome) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ دەستنیشان کرا، و باوترین جۆری بۆتولیزمە لە ئەمریکا. منداڵانی ساوا هەستیارن بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ساڵی یەکەمی ژیانیاندا، کە زیاتر لە ٩٠٪ی حاڵەتەکان لە منداڵانی خوار شەش مانگیدا ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ئەنجامی قوتدانی سپۆرەکانی C. botulinum و دواتر نیشتەجێبوونیان لە ڕیخۆڵە باریکەدا دروست دەبێت. ڕیخۆڵەی منداڵی ساوا لەوانەیە ببێتە نیشتەجێگەی بەکتریاکە کاتێک پێکهاتەی مایکرۆفلۆرای ڕیخۆڵە (فلۆرای ئاسایی) بەس نییە بۆ ئەوەی بە کێبڕکێ ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum بکات و ئاستەکانی ترشەڵۆکی زراو (کە بە شێوەیەکی ئاسایی ڕێگری لە گەشەی کلۆستریدیۆم دەکەن) کەمترن بە بەراورد بە قۆناغەکانی دواتری ژیان. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt;

گەشەکردنی سپۆرەکان ژەهری بۆتولینۆم دەردەدات، کە پاشان هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێن و بە سەرتاسەری جەستەدا بڵاودەبێتەوە، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجی لە ڕێگەی بلۆککردنی دەردانی ئەسیتایلکۆلین (acetylcholine) لە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییدا (neuromuscular junction). نیشانە باوەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتین لە قەبزی، بێهێزی، لاوازی، کێشە لە شیرخواردندا، و گۆڕانی دەنگی گریان، کە زۆرجار بەرەوپێش دەچێت بۆ ئیفلیجییەکی شلی بەرەوخواری تەواوەتی. هەرچەندە قەبزی بەزۆری یەکەم نیشانەی بۆتولیزمی منداڵی ساوایە، بەڵام زۆرجار پشتگوێ دەخرێت.[11] &lt;ref name=&quot;Infant Botulism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007110000/http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2016 |وێبگە=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;

هەنگوین سەرچاوەیەکی خۆراکیی ناسراوە بۆ سپۆرەکانی C. botulinum و پەیوەست کراوە بە بۆتولیزمی منداڵی ساوایەوە. لەبەر ئەم هۆکارە، هەنگوین پێشنیار ناکرێت بۆ منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt; بەڵام، بڕوا وایە زۆربەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەهۆی وەرگرتنی سپۆرەکانەوە بێت لە ژینگەی سروشتییەوە. بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی باوە کە لە ناو خاکدا دەژی. دەرکەوتووە کە زۆرێک لە نەخۆشەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە نزیک شوێنی بیناسازی یان ناوچەیەک دەژین کە خاکی تێدا تێکدراوە. &lt;ref name=&quot;Infant botulism literature review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Domingo RM, Haller JS, Gruenthal M |date=November 2008 |title=Infant botulism: two recent cases and literature review |journal=Journal of Child Neurology |volume=23 |issue=11 |pages=1336–46 |doi=10.1177/0883073808318200 |pmid=18984848}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ٤٩ لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا (هەموویان جگە لە ڕۆد ئایلەند) ڕاپۆرت کراوە، &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و حاڵەتەکان لە ٢٦ وڵات و پێنج کیشوەردا دەستنیشان کراون. &lt;ref name=&quot;globalIB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Koepke R, Sobel J, Arnon SS |date=July 2008 |title=Global occurrence of infant botulism, 1976–2006 |journal=Pediatrics |volume=122 |issue=1 |pages=e73-82 |doi=10.1542/peds.2007-1827 |pmid=18595978}}&lt;/ref&gt;

=== ئاڵۆزکارییەکان ===
کاتێک لە کاتی خۆیدا چارەسەر دەکرێت، تێگەیشتن وایە کە بۆتولیزمی منداڵی ساوا هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet,California Department of Health, updated March 2022, retrieved March 9, 2026.&lt;/ref&gt;

بۆتولیزم دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسەوە. بەڵام، لە ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی بە بۆتولیزم دەمرن لە نزیکەی ٥٠٪ەوە دابەزیوە بۆ ٧٪ بەهۆی باشتربوونی چاودێریی پاڵپشتیکەرەوە. نەخۆشێکی تووشبوو بە بۆتولیزمی سەخت لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (پاڵپشتیی هەناسەدان لە ڕێگەی ئامێری ڤێنتیلەیتەرەوە) هەروەها چاودێریی پزیشکی و پەرستاریی چڕ هەبێت، هەندێک جار بۆ چەندین مانگ. کەسەکە لەوانەیە پێویستی بە چارەسەری چاکسازی (rehabilitation) هەبێت دوای جێهێشتنی نەخۆشخانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160616152125/http://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2016 |ڕێکەوتی سەردان=14 June 2016}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە نەخۆشەکان تەنانەت دوای چارەسەریش تووشی ماندوێتیی بەردەوام و کێشەی هەناسەدان دەبن. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet, New York Departmet of Health, December 2025, Retrieved March 9 2026.&lt;/ref&gt;

== هۆکار ==
[[پەڕگە:Clostridium_botulinum.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپیی بەکتریای Clostridium botulinum.]]
''بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی بێ-ئۆکسجین (anaerobic)، گرام-پۆزەتیڤ، و دروستکەری سپۆرە بە شێوەی چیلکەیی (rod). ژەهری بۆتولینۆم یەکێکە لە بەهێزترین ژەهرە ناسراوەکان: نزیکەی یەک مایکرۆگرام کوشندەیە بۆ مرۆڤ کاتێک هەڵدەمژرێت.'' &lt;ref name=&quot;Emmeluth2010&quot;&gt;{{Cite book|last=Emmeluth|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|title=Botulism|publisher=Infobase Publishing|year=2010|isbn=978-1-60413-235-9|page=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014327/https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|archive-date=1 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[پەی|​]]​[[سیناپس|​]]​​ کاردەکات لە ڕێگەی بلۆککردنی فرمانی دەمارەکان (neuromuscular blockade) لە ڕێگەی ڕێگریکردن لە دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی وروژێنەر (excitatory neurotransmitter) بە ناوی ئەسیتایلکۆلین لە پەردەی پێش-سایناپسی (presynaptic) یەکگرتنە دەمارە-ماسولکەییەکان لە کۆئەندامی دەماری جەستەییدا (somatic nervous system). ئەمە دەبێتە هۆی ئیفلیجی. بۆتولیزمی پێشکەوتوو دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە لە ڕێگەی ئیفلیجکردنی ماسولکەکانی سنگ؛ ئەمە دەتوانێت بەرەوپێش بچێت بۆ وەستانی هەناسەدان. &lt;ref name=&quot;Arnon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە پەردە پێش-سایناپسییەکانی سایناپسە دەمارییە مۆسکارینییەکاندا (muscarinic) بلۆک دەکرێت. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆمەڵێک نیشانە و دەرکەوتەی کۆئەندامی دەماری خۆویست کە لە سەرەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

لە هەموو حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە دروست دەبێت، کە بەکتریای C. botulinum لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا بەرهەمی دەهێنێت، نەک بەهۆی خودی بەکتریاکەوە. شێوازی زیانگەیشتنەکە ڕوودەدات چونکە ژەهرەکە سەرەتا کاریگەری دەکاتە سەر ئەو دەمارانەی کە بە فرێکوێنسییەکی بەرزتر کاردەکەن (depolarize دەکەن). &lt;ref&gt;''Oxford Textbook of Medicine'', 4th Ed.&lt;/ref&gt;

میکانیزمەکانی چوونە ناو جەستەی مرۆڤ بۆ ژەهری بۆتولینۆم لە خوارەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== داگیرکردنی ڕیخۆڵەدا ===
باوترین جۆر لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا بۆتولیزمی منداڵی ساوایە. ئەمە لەو منداڵە ساوایانەدا ڕوودەدات کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ژیانیاندا بەکتریاکە لە ڕیخۆڵە باریکەیاندا نیشتەجێ دەبێت. پاشان بەکتریاکە ژەهرەکە بەرهەم دەهێنێت، کە هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێنەوە. خواردنی هەنگوین لە ماوەی ساڵی یەکەمی ژیاندا وەک هۆکارێکی مەترسی بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا دەستنیشان کراوە؛ کە هۆکارە لە یەک لەسەر پێنجی هەموو حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فۆرمی پێگەیشتووانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا پێی دەوترێت ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان (adult intestinal toxemia)، کە زۆر دەگمەنە. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

=== خۆراک ===
باوترین هۆکاری بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بریتییە لەو ژەهرەی کە لەلایەن بەکتریاکەوە بەرهەم دەهێنرێت لە ناو قوتووی ئەو خۆراکانەی کە بە شێوەیەکی نادروست پارێزراون. ماسییەک کە لە خولاو (برین - brine)دا هەڵگیرابێت بەبێ ڕێژەی خوێ یان ترشێتیی پێویست کە ترشی ئەسیتیکی تێدابێت لەگەڵ ئاستی بەرزی [[سۆدیۆم]]، هەروەها ماسیی دووکەڵدراو کە لە پلەی گەرمیی زۆر بەرزدا هەڵگیرابێت، مەترسی دروست دەکات، هەروەک چۆن خۆراکی بە هەڵە قوتووکراویش مەترسییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dolman |first=Claude E. |date=1957 |title=Type E (fish-borne) botulism: a review |journal=Japanese Journal of Medical Science and Biology |volume=10 |issue=6 |page=383–395 |doi=10.7883/yoken1952.10.383 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە ئەنجامی خۆراکی پیسبوو دروست دەبێت کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum ڕێگەیان پێدراوە بڕوێن لە بارودۆخێکی کەم-ئۆکسجیندا. ئەمە بەزۆری لە ماددە خۆراکییە قوتووکراوەکانی ماڵەوە کە بە هەڵە ئامادەکراون و خواردنە ترشێنراوەکاندا ڕوودەدات کە خوێ یان ترشێتیی پێویستیان تێدا نییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=16 May 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |ڕێکەوتی سەردان=5 January 2025 |وێبگە=CDC |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی زۆرجار چەندین کەس لە هەمان سەرچاوەوە خۆراک دەخۆن، باوە کە زیاتر لە کەسێک لە یەک کاتدا تووش ببن. نیشانەکان بەزۆری ١٢-٣٦ کاتژمێر دوای خواردن دەردەکەون، بەڵام دەکرێت لە نێوان ٦ کاتژمێر بۆ ١٠ ڕۆژیشدا دەربکەون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2001 |ناونیشان=http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110705125238/http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2 July 2011 |وێبگە=Emergency Preparedness and Response}}&lt;/ref&gt;

هیچ ماوەیەکی کشانەوە (withdrawal periods) دیاری نەکراوە بۆ ئەو مانگایانەی تووشی بۆتولیزم دەبن. ئەو مانگا شیردەرانەی کە بە بڕی جیاواز لە ژەهری بۆتولینۆمی C کوتراون، نەبوونەتە هۆی دەرکەوتنی نیورۆتۆکسینی بۆتولینۆم لەو شیرەی کە بەرهەمی دەهێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=Robert B. |last2=Puschner |first2=Birgit |last3=Walker |first3=Richard L. |last4=Rocke |first4=Tonie |last5=Galey |first5=Frank D. |last6=Cullor |first6=James S. |last7=Ardans |first7=Alex A. |date=November 2003 |title=Determination of the Median Toxic Dose of Type C Botulinum Toxin in Lactating Dairy Cows |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=15 |issue=6 |pages=523–526 |doi=10.1177/104063870301500603 |pmid=14667014 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بە بەکارهێنانی پشکنینی زیندەیی مشک (mouse bioassays) و پشکنینەکانی immunostick ELISA، ژەهری بۆتولینۆم لە خوێنی تەواو و سێرومدا دۆزرایەوە بەڵام نەک لە نموونەی شیردا، کە پێشنیاری ئەوە دەکات ژەهری بۆتولینۆمی جۆری C ناچێتە ناو شیرەوە بە خەستییەکی دیاریکراو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=R.B. |last2=Puschner |first2=B. |last3=Walker |first3=R.L. |last4=Rocke |first4=T.E. |last5=Smith |first5=S.R. |last6=Cullor |first6=J.S. |last7=Ardans |first7=A.A. |date=June 2009 |title=Short communication: Attempts to identify Clostridium botulinum toxin in milk from three experimentally intoxicated Holstein cows |journal=Journal of Dairy Science |language=en |volume=92 |issue=6 |pages=2529–2533 |doi=10.3168/jds.2008-1919 |pmid=19447984 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; چێشتلێنان و پاستۆریزەکردن ژەهری بۆتولینۆم تێکدەشکێنن بەڵام مەرج نییە سپۆرەکان لەناو ببن. سپۆرەکان یان ژەهرەکانی بۆتولینۆم دەتوانن لە ژینگەوە ڕێگەی خۆیان بدۆزنەوە بۆ ناو زنجیرەی بەرهەمهێنانی شیرەمەنی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Miia |last2=Myllykoski |first2=Jan |last3=Sivelä |first3=Seppo |last4=Korkeala |first4=Hannu |date=19 March 2010 |title=Clostridium botulinum in Cattle and Dairy Products |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |volume=50 |issue=4 |pages=281–304 |doi=10.1080/10408390802544405 |pmid=20301016}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای مەترسیی کەمی پیسبوونی شیر و گۆشت، پێدەچێت پرۆتۆکۆڵی حاڵەتە کوشندەکانی بۆتولیزمی مانگا بریتی بێت لە سووتاندنی لاشەکان و ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی هەر شیرێکی ئەگەری پیسبوو بۆ بەکاربردنی مرۆڤ. هەروەها ئامۆژگاری دەکرێت کە شیری خاوی مانگا تووشبووەکان نەخورێتەوە لەلایەن مرۆڤەوە یان نەدرێت بە گوێرەکەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Frye |first=Elisha A. |last2=Egan |first2=Christina |last3=Perry |first3=Michael J. |last4=Crouch |first4=Esther E. |last5=Burbank |first5=Kyle E. |last6=Kelly |first6=Kathleen M. |date=September 2020 |title=Outbreak of botulism type A in dairy cows detected by MALDI-TOF mass spectrometry |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=32 |issue=5 |pages=722–726 |doi=10.1177/1040638720943127 |pmc=7488966 |pmid=32715936}}&lt;/ref&gt;

چەندین ڕاپۆرت هەبوون لەسەر بۆتولیزم بەهۆی شەرابی پرونۆوە کە لە پاشماوەی خۆراک لە زیندان دروست دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adams |first=Laura E. |last2=Yasmin |first2=Seema |last3=Briggs |first3=Graham |last4=Redden |first4=Kore |last5=Silvas |first5=Suzanne |last6=Anderson |first6=Shoana |last7=Weiss |first7=Joli |last8=Tsang |first8=Clarisse A. |last9=Henke |first9=Evan |last10=Francies |first10=Jessica |last11=Herrick |first11=Kristen |last12=Lira |first12=Rosa |last13=Livar |first13=Eugene |last14=Thompson |first14=Gerald |last15=Sunenshine |first15=Rebecca |date=October 2015 |title=Alcohol Production, Prevention Strategies, and Inmate Knowledge About the Risk for Botulism From Pruno Consumption in a Correctional Facility—Arizona, 2013 |journal=Journal of Correctional Health Care |volume=21 |issue=4 |pages=335–342 |doi=10.1177/1078345815599763 |pmc=5549268 |pmid=26285594}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=Benjamin T. |last2=Schlein |first2=Sarah M. |last3=Caravati |first3=E. Martin |last4=Ledyard |first4=Holly |last5=Fix |first5=Megan L. |date=July 2014 |title=Emergency Department Identification and Critical Care Management of a Utah Prison Botulism Outbreak |journal=Annals of Emergency Medicine |volume=64 |issue=1 |pages=26–31 |doi=10.1016/j.annemergmed.2013.10.027 |pmid=24331717}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rao |first=Agam K. |last2=Walters |first2=Maroya |last3=Hall |first3=Julia |last4=Guymon |first4=Colleen |last5=Garden |first5=Richard |last6=Sturdy |first6=Pauline |last7=Thurston |first7=Diana |last8=Smith |first8=Lori |last9=Dimond |first9=Melissa |last10=Vitek |first10=Dagmar |last11=Bogdanow |first11=Linda |last12=Hill |first12=Mary |last13=Lin |first13=Neal H. |last14=Luquez |first14=Carolina |last15=Griffin |first15=Patricia M. |date=2018 |title=Outbreak of Botulism Due to Illicit Prison-Brewed Alcohol: Public Health Response to a Serious and Recurrent Problem |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S85–S91 |doi=10.1093/cid/cix936 |jstor=26524925 |pmid=29293937 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە زیندانێکی میسیسیپی لە ساڵی ٢٠١٦دا، زیندانییەکان بە شێوەیەکی نایاسایی کحولیان دروستکرد کە بووە هۆی ٣١ حاڵەتی بۆتولیزم. ئەو لێکۆڵینەوەیە توێژینەوەییەی کە لەسەر ئەم حاڵەتانە کرا دەریخست کە نیشانەکانی بۆتولیزمی سووک هاوتا بوون لەگەڵ نیشانەکانی بۆتولیزمی سەخت، هەرچەندە ئاکامەکان و بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە جیاواز بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Marlow |first=Mariel |last2=Edwards |first2=Leslie |last3=McCrickard |first3=Lindsey |last4=Francois Watkins |first4=Louise K. |last5=Anderson |first5=Jannifer |last6=Hand |first6=Sheryl |last7=Taylor |first7=Kathryn |last8=Dykes |first8=Janet |last9=Byers |first9=Paul |last10=Chatham-Stephens |first10=Kevin |date=24 August 2021 |title=Mild Botulism From Illicitly Brewed Alcohol in a Large Prison Outbreak in Mississippi |journal=Frontiers in Public Health |volume=9 |doi=10.3389/fpubh.2021.716615 |pmc=8421542 |pmid=34504830 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== برین ===
بۆتولیزمی برین لە ئەنجامی پیسبوونی برینێکەوە بە بەکتریاکان دروست دەبێت، کە دواتر ژەهرەکە دەردەدەنە ناو سووڕی خوێنەوە. ئەمە لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە لە نێو بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرە ناوخوێنبەرەکاندا باوتر بووە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی هێرۆینی ڕەشی لینج بەکاردەهێنن و ئەوانەی هێرۆین لە ژێر پێست دەدەن لەبری ناو دەمارەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی برین هەروەها دەتوانێت لە برینێکی بچووکەوە بێت کە بە باشی پاک نەکراوەتەوە؛ پێست بەسەر برینەکەدا گەشە دەکات و بەمجۆرە سپۆرەکە لە ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجیندا گیر دەخات و بۆتولیزم دروست دەکات. یەکێک لە نموونەکان کەسێک بوو کە لە کاتی بەکارهێنانی ئامێری بڕینی گژوگیادا قولەپێی بڕیبوو؛ لە کاتێکدا برینەکە چاک دەبووەوە، پارچەیەک گیای و تەنۆلکەیەکی خاکی لە ژێر پێستەکەدا گیرخست کە بووە هۆی بۆتولیزمێکی سەخت کە پێویستی بە خەواندن لە نەخۆشخانە و چاکسازیی هەبوو بۆ چەندین مانگ. بۆتولیزمی برین ٢٩٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== هەڵمژین ===
حاڵەتی دەگمەنی بۆتولیزم دۆزراوەتەوە دوای هەڵمژینی لەلایەن فەرمانبەرانی تاقیگەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190757/https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2021 |وێبگە=The Lecturio Medical Concept Library}}&lt;/ref&gt;

=== بە دەرزی (بۆتولیزمی ئایاترۆجینیک - iatrogenic botulism) ===
نیشانەکانی بۆتولیزم لەوانەیە لە دوور لە شوێنی لێدانی دەرزی ژەهری بۆتولینۆم دەربکەون. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; ئەمە لەوانەیە لەدەستدانی هێز، لێڵبوونی بینایی، گۆڕانی دەنگ، یان کێشەی هەناسەدان لەخۆ بگرێت کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; دەستپێکردنی نیشانەکان دەکرێت چەند کاتژمێرێک بۆ چەند هەفتەیەک بێت دوای لێدانی دەرزییەکە. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205180954/https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2019 |ڕێکەوتی سەردان=6 December 2019}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەگشتی تەنها کاتێک ڕوودەدات کە هێزێکی نەگونجاوی ژەهری بۆتولینۆم بۆ مەبەستی جوانکاری بەکاربهێنرێت یان بەهۆی ئەو ژەمە گەورانەی کە بۆ چارەسەری تێکچوونەکانی جووڵە بەکاردەهێنرێن. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام، حاڵەت هەیە کە بەکارهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لەدەرەوەی ڕێنماییە پەسەندکراوەکان (off-label use) بووەتە هۆی بۆتولیزمی سەخت و مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=You |first=Geoffrey |last2=Khan |first2=Ahmed |last3=Shor |first3=Julia |last4=Forester |first4=Gary P. |date=2016 |title=Rapidly Progressive Muscle Paralysis and Acute Respiratory Failure Following Endoscopic Botulinum Toxin Injection |journal=ACG Case Reports Journal |volume=3 |issue=1 |pages=e166 |doi=10.14309/crj.2016.139 |pmc=5126502 |pmid=27921065}}&lt;/ref&gt; دوای پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨، دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) ئەم نیگەرانییانەی وەک هۆشدارییەکی چوارچێوەدار (boxed warning) زیاد کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2017 |ناونیشان=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115034159/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 December 2019 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; هەوڵێکی نێودەوڵەتیی بنەڕەتی بە سەرۆکایەتی (NeverTox) بۆ کۆکردنەوەی ئەو کەسانەی ئەزموونی ژەهراویبوونی بۆتولیزمی ئایاترۆجینیکی (IBP)یان کردووە و پێشکەشکردنی پەروەردە و پاڵپشتی سۆزداری، خزمەتی ٣٩,٠٠٠ کەس دەکات لە ڕێگەی گرووپێکی فەیسبووکەوە کە پێیان وایە بەدەست کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆمەوە دەناڵێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.toxsafety.com/resources}}&lt;/ref&gt;

=== ''داوا یاساییەکان سەبارەت بە بۆتولیزم دژی کۆمپانیا دەرمانسازییەکان'' ===
پێش دانانی هۆشدارییە چوارچێوەدارەکان کە تێبینییەکی لەخۆدەگرت کە دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆم دەتوانن ببنە هۆی بۆتولیزم، زنجیرەیەک داواکاری یاسایی دژی ئەو کۆمپانیا دەرمانسازییانە هەبوون کە ژەهری بۆتولینۆمی شیاوی دەرزی لێدانیان بەرهەم دەهێنا. ژنی بەرهەمهێنەرێکی هۆلیوود داوایەکی یاسایی تۆمارکرد دوای ئەوەی تووشی کاریگەرییە لاوەکییە پەکخەرەکان بوو لە ئەنجامی چارەسەری شەقیقە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2003 |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/style/2003/05/celebrity-dermatologist-200305 |وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt; داوایەکی یاسایی بەناوی کوڕێکی تەمەن ٣ ساڵانەوە کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی کەمئەندام ببوو بەهۆی دەرزییەکی ژەهری بۆتولینۆمەوە، لە دادگا یەکلایی کرایەوە لە کاتی دادگاییکردنەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 February 2013 |ناونیشان=https://www.biospace.com/allergan-inc-settles-oklahoma-botox-case-during-trial}}&lt;/ref&gt; خێزانی کوڕێکی تەمەن ٧ ساڵان کە بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژبوونی قاچی چارەسەر کرابوو، داوایەکی یاساییان تۆمارکرد دوای ئەوەی کوڕەکە خەریک بوو بمرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2014/11/22/couple-says-botox-almost-killed-boy/19365363/}}&lt;/ref&gt; چەندین خێزانی ئەو کەسانەی مردن دوای چارەسەر بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم داواکاری یاساییان تۆمارکرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mashnitski |first=Aleksandr |ڕێکەوت=20 September 2010 |ناونیشان=https://www.findlaw.com/legalblogs/personal-injury/botox-death-suit-reaches-settlement/ |وێبگە=FindLaw}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-allergan-botox-trial/allergan-wins-new-trial-in-big-botox-damages%20case-idUSBRE85019Y20120601/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2015/04/14/second-vermont-botox-lawsuit/25737279/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Health/Wellness/botox-led-daughters-death-mother-claims/story?id=9680014 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە داواکارییە یاساییەکان سەرکەوتنی بۆ سکاڵاکارەکە بەدەستهێنا کە بڕی ١٥ ملیۆن دۆلاری وەک قەرەبوو پێدرا؛ سکاڵاکارەکە پزیشکێک بوو کە لەلایەن سێزدە پزیشکی دەمار لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستی (NIH) بۆتولیزمی تێدا دەستنیشان کرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 May 2013 |ناونیشان=https://kfor.com/news/health/investigation-allergan-botox/}}&lt;/ref&gt; ڤیدیۆی گەواهی ئەو دادگاییکردنە وتەی بەڕێوەبەرێکی باڵای دەرمانسازی دەگوازێتەوە کە دەڵێت &quot;بۆتۆکس نابێتە هۆی بۆتولیزم.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 August 2012 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=e8wfajAovto&amp;t=212s |وێبگە=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== میکانیزم ==
ژەهرەکە بریتییە لە پرۆتینی ژەهری بۆتولینۆم کە لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا (کاتێک ئۆکسجین بوونی نییە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 June 2021 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/general.html |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەلایەن بەکتریای Clostridium botulinumەوە بەرهەم دەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.who.int |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بەکتریای Clostridium botulinum درێژکۆڵە (bacillus) گەورەی گرام-پۆزەتیڤ و بێ-ئۆکسجینە کە ئێندۆسپۆری (endospores) پێش-کۆتایی دروست دەکات. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

هەشت جۆری سیرۆلۆژی لە بەکتریاکە هەن کە بە پیتەکانی A تا H دیاری کراون. ژەهری هەموو ئەمانە بە هەمان شێوە کاردەکات و نیشانەی هاوشێوە دروست دەکات: ڕێگری لە کۆتاییە دەمارییە جووڵەیییەکان دەکرێت بۆ دەردانی ئەسیتایلکۆلین، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجیی شل (flaccid paralysis) و نیشانەکانی لێڵبوونی بینایی، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (ptosis)، دڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، سکچوون یان قەبزی، گرژبوونی ماسولکەکان، و کێشەی هەناسەدان. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ژەهری بۆتولینۆم دابەش دەبێت بۆ هەشت نیورۆتۆکسین (دەستنیشانکراون وەک جۆرەکانی A, B, C [C1, C2], D, E, F, و G)، کە لە ڕووی ئەنتیجینی و سیرۆلۆژییەوە جیاوازن بەڵام لە ڕووی پێکهاتەوە هاوشێوەن. بۆتولیزمی مرۆڤ بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی جۆرەکانی A, B, E، و (بە دەگمەن) Fەوە دروست دەبێت. جۆرەکانی C و D ژەهراویبوون تەنها لە ئاژەڵەکانی تردا دروست دەکەن. &lt;ref&gt;{{EMedicine|article|325451|Botulinum Toxin}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا، زانایان هەواڵی دۆزینەوەی جۆری Hیان بڵاوکردەوە، کە یەکەم نیورۆتۆکسینی نوێی بۆتولیزم بوو کە لە ماوەی چل ساڵدا دۆزرابێتەوە. بەڵام، لێکۆڵینەوەکانی دواتر دەریانخست کە جۆری H ژەهرێکی کایمێریکە (chimeric) کە لە بەشەکانی جۆرەکانی F و A (FA) پێکهاتووە. &lt;ref name=&quot;Maslanka_2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maslanka SE, Lúquez C, Dykes JK, Tepp WH, Pier CL, Pellett S, Raphael BH, Kalb SR, Barr JR, Rao A, Johnson EA |date=February 2016 |title=A Novel Botulinum Neurotoxin, Previously Reported as Serotype H, Has a Hybrid-Like Structure With Regions of Similarity to the Structures of Serotypes A and F and Is Neutralized With Serotype A Antitoxin |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=213 |issue=3 |pages=379–85 |doi=10.1093/infdis/jiv327 |pmc=4704661 |pmid=26068781}}&lt;/ref&gt;

هەندێک جۆر بۆنێکی تایبەتمەندی بۆگەنبوو دروست دەکەن و گۆشت هەرس دەکەن (جۆرەکانی A و هەندێک لە B و F)؛ بەمانە دەوترێت شیکەرەوەی پرۆتین (proteolytic)؛ جۆری E و هەندێک لە جۆرەکانی B, C, D و F ناتوانن پرۆتین شیبکەنەوە و دەکرێت هەستیان پێ نەکرێت چونکە هیچ بۆنێکی بەهێزیان لەگەڵدا نییە. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کاتێک بەکتریاکان لە ژێر فشاردا دەبن، سپۆر دروست دەکەن، کە بێکارن (inert). ژینگەی سروشتییان لە ناو خاکدایە، لە ناو ئەو لیتەیەی کە نیشتووی بنی جۆگەلەکان، دەریاچەکان، و ئاوە کەناراوەییەکان و زەریاکان پێکدەهێنێت، لە کاتێکدا هەندێک جۆر دانیشتووی سروشتیی کۆئەندامی هەرسن لە شیردەرەکاندا (بۆ نموونە، ئەسپ، ڕەشەوڵاخ، مرۆڤ)، و لە پیساییەکانیاندا هەن. سپۆرەکان دەتوانن لە فۆرمە بێکارەکەیاندا بۆ چەندین ساڵ بمێننەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ward BQ, Carroll BJ, Garrett ES, Reese GB |date=May 1967 |title=Survey of the U.S. Gulf Coast for the presence of Clostridium botulinum |journal=Applied Microbiology |volume=15 |issue=3 |pages=629–36 |doi=10.1128/aem.15.3.629-636.1967 |pmc=546991 |pmid=5340653}}&lt;/ref&gt;

ژەهر لەلایەن بەکتریاکانەوە بەرهەم دەهێنرێت کاتێک بارودۆخی ژینگەیی لەبارە بۆ ئەوەی سپۆرەکان زۆرببن و گەشە بکەن، بەڵام ئەو جینەی کە کۆد بۆ پرۆتینی ژەهرەکە دەکات لە ڕاستیدا لەلایەن ڤایرۆسێک یان فەیجێکەوە (phage) هەڵدەگیرێت کە بەکتریاکە تووش دەکات. زانیارییەکی کەم هەیە سەبارەت بەو هۆکارە سروشتییانەی کە کۆنترۆڵی تووشبوونی فەیج و زۆربوونیان دەکەن لە ناو بەکتریاکاندا. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Field Manual of Wildlife Disease|vauthors=Franson JC, Friend M|publisher=U.S. Geological Survey|year=1999|isbn=978-0-607-88096-0|chapter=38: Avian Botulism|access-date=14 June 2016|chapter-url=https://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809134547/http://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-date=9 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سپۆرەکان پێویستیان بە پلەی گەرمیی مامناوەند، سەرچاوەیەکی پرۆتین، ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، و شێداری هەیە بۆ ئەوەی چالاک ببن و ژەهر بەرهەم بهێنن. لە سروشتدا، شیبوونەوەی ڕووەکەکان و بێ‌بڕبڕەکان (invertebrates) لەگەڵ پلەی گەرمیی مامناوەند دەتوانێت بارودۆخی نموونەیی دابین بکات بۆ ئەوەی بەکتریای بۆتولیزم چالاک ببێت و ژەهر بەرهەم بهێنێت کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر باڵندە خۆراکخۆرەکان و ئاژەڵەکانی تر هەبێت. سپۆرەکان بە کوڵاندن لەناو ناچن، بەڵام بۆتولیزم باو نییە چونکە بارودۆخی تایبەت و دەگمەن-دەستکەوتوو پێویستن بۆ بەرهەمهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لە سپۆرەکانی C. botulinumەوە، لە نێویاندا ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، کەم-خوێ، کەم-ترشەڵۆک، کەم-شەکر لە پلەی گەرمیی ژینگەدا. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=International Commission on Microbiological Specifications for Foods|title=Microorganisms in Foods 5: Characteristics of Microbial Pathogens|publisher=Springer|year=1996|isbn=978-0-412-47350-0|pages=66–111|chapter=Clostridium botulinum|access-date=3 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128145935/https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-date=28 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆتولینۆم ڕێگری دەکات لە دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە ناو کۆئەندامی دەماردا، کە دەمارەگوێزەرەوەیەکە بەرپرسە لە پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانییە جووڵەیییەکان و خانەکانی ماسولکەدا. هەموو جۆرەکانی بۆتولیزم دەبنە هۆی ئیفلیجی کە بەزۆری لە ماسولکەکانی دەموچاوەوە دەست پێدەکات و دواتر بڵاودەبێتەوە بەرەو پەلەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە جۆرە سەختەکاندا، بۆتولیزم دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی ماسولکەکانی هەناسەدان و لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە. لەبەرچاوگرتنی ئەم ئاڵۆزکارییەی کە مەترسی بۆ سەر ژیان هەیە، هەموو حاڵەتە گومانلێکراوەکانی بۆتولیزم وەک حاڵەتی لەناکاوی پزیشکی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت، و بەرپرسانی تەندروستی گشتی زۆرجار بەشدار دەبن بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەکە و گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی حاڵەتی تر. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

ژەهری بۆتولینۆمی A و E بە تایبەتی SNAP-25 دەبڕن، لە کاتێکدا سیرۆتایپی B, D, F و G سێناپتۆبرێڤین (synaptobrevin) دەبڕن. سیرۆتایپی C هەردوو SNAP-25 و سێنتێکسین (syntaxin) دەبڕێت. ئەمە دەبێتە هۆی بلۆککردنی دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی ئەسیتایلکۆلین، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Tighe |first=Ann P. |last2=Schiavo |first2=Giampietro |date=June 2013 |title=Botulinum neurotoxins: Mechanism of action |journal=Toxicon |volume=67 |pages=87–93 |bibcode=2013Txcn...67...87T |doi=10.1016/j.toxicon.2012.11.011 |pmid=23201505}}&lt;/ref&gt; کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی ئیفلیجی.

== دەستنیشانکردن ==
بۆ بۆتولیزم لە ساوایاندا، پێویستە دەستنیشانکردنەکە لەسەر بنەمای نیشانەکان بێت. پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە بە پشکنینی نموونەی پیسایی یان حوقنە (enema) بە پشکنینی زیندەیی مشک دەکرێت.

لەو کەسانەی کە مێژووی نەخۆشییەکەیان و پشکنینی جەستەیییان ئاماژە بۆ بۆتولیزم دەکەن، ئەم سەرەداوانە زۆرجار بەس نین بۆ ڕێگەدان بە دەستنیشانکردن. نەخۆشییەکانی تری وەک کۆنیشانەی گیلین-بارێ، جەڵتەی مێشک، و میاسینیا گراڤیس دەکرێت هاوشێوەی بۆتولیزم دەربکەون، و لەوانەیە پشکنینی تایبەت پێویست بێت بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم حاڵەتانەی تر. ئەم پشکنینانە لەوانەیە بریتین بن لە سکانی مێشک، پشکنینی شلەی دڕکەپەتک و مێشک (cerebrospinal fluid)، پشکنینی گواستنەوەی دەماری (هێڵکاریی کارەبایی ماسولکە، یان EMG)، و پشکنینی ئێدرۆفۆنیۆم کلۆراید (تێنسیلۆن) بۆ میاسینیا گراڤیس. دەکرێت دەستنیشانکردنی کۆتایی بکرێت ئەگەر ژەهری بۆتولینۆم لە خۆراک، پێکهاتەکانی گەدە یان ڕیخۆڵە، ڕشانەوە یان پیساییدا دەستنیشان بکرێت. ژەهرەکە هەندێک جار لە خوێندا دەدۆزرێتەوە لە حاڵەتە زۆر سەختەکاندا (peracute). ژەهری بۆتولینۆم دەکرێت بە چەندین تەکنیک دەستنیشان بکرێت، لە نێویاندا پشکنینی ئەنزیمی بەستراو بە بەرگرییەوە (ELISAs)، پشکنینەکانی ئەلکترۆکیمیکال لوومینێسێنت (ECL) و کوتانی مشک یان تاقیکردنەوەکانی پێدانی خۆراک بە مشک. دەتوانرێت ژەهرەکان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی بێلایەنکردنەوە (neutralization) لە مشکدا جۆریان دیاری بکرێت. لە بۆتولیزمی تووشکەری-ژەهراویدا (toxicoinfectious botulism)، زیندەوەرەکە دەکرێت لە شانەکانەوە بچێنرێت. لەسەر ناوەندی زەردێنەی هێلکە، ئەو کۆڵۆنیانەی کە ژەهر بەرهەم دەهێنن بەزۆری بریقەیەکی ڕووکاری (iridescence) پیشان دەدەن کە درێژدەبێتەوە بۆ دەرەوەی کۆڵۆنییەکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Infectious Diseases|vauthors=Weber JT|date=1994|publisher=[[J. B. Lippincott &amp; Co.|J. B. Lippincott Company]]|veditors=Hpeprich PD|edition=5th|pages=1185–94|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==
هەرچەندە فۆرمی گەشەکردنی (vegetative form) بەکتریاکە بە کوڵاندن لەناو دەچێت، &lt;ref name=&quot;whodestroy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140216031452/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2011 |ناونیشان=http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521032214/http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2014 |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; بەڵام سپۆرەکە خۆی بەو پلە گەرمییانەی کە بە کوڵاندنی ئاسایی لە ئاستی ڕووی دەریا پێیان دەگەین ناکوژرێت، ئەمەش وا دەکات ئازاد بێت بۆ گەشەکردن و دووبارە بەرهەمهێنانی ژەهرەکە کاتێک بارودۆخەکان لەبارن. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|title=Couple suing over tainted juice|newspaper=Toronto Star|first1=Isabel|last1=Teotonio|date=21 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062530/http://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2007 |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924165600/https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 2021 |ناونیشان=https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820180909/https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ڕێوشوێنێکی خۆپاراستنی پێشنیارکراو بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتییە لە دوورکەوتنەوە لە پێدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ، چونکە سپۆرەکانی بۆتولینۆم زۆرجار بوونیان هەیە. لە منداڵانی گەورەتر و پێگەیشتوواندا، بەکتریا ئاساییەکانی ڕیخۆڵە ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum دەکەن. &lt;ref name=&quot;honey-risk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Midura TF, Damus K, Thompson B, Wood RM, Chin J |date=February 1979 |title=Honey and other environmental risk factors for infant botulism |journal=The Journal of Pediatrics |volume=94 |issue=2 |pages=331–6 |doi=10.1016/S0022-3476(79)80863-X |pmid=368301}}&lt;/ref&gt;

لە کاتێکدا کاڵا قوتووکراوە بازرگانییەکان داوایان لێدەکرێت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecfr.gov/current/title-21/part-113 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-29 |وێبگە=www.ecfr.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە &quot;کوڵاندنی بۆتولینۆم&quot;دا تێپەڕن لە مەنجەڵی پەستاندا (بەرمادە) لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک، و بەمجۆرە بە دەگمەن دەبنە هۆی بۆتولیزم، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anderson |first=N. M. |last2=Larkin |first2=J. W. |last3=Cole |first3=M. B. |last4=Skinner |first4=G. E. |last5=Whiting |first5=R. C. |last6=Gorris |first6=L. G. M. |last7=Rodriguez |first7=A. |last8=Buchanan |first8=R. |last9=Stewart |first9=C. M. |last10=Hanlin |first10=J. H. |last11=Keener |first11=L. |last12=Hall |first12=P. A. |date=2011-11-01 |title=Food Safety Objective Approach for Controlling Clostridium botulinum Growth and Toxin Production in Commercially Sterile Foods |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0362028X22128504 |journal=Journal of Food Protection |volume=74 |issue=11 |pages=1956–1989 |doi=10.4315/0362-028X.JFP-11-082 |issn=0362-028X |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; بەڵام چەندین حاڵەتی دەگمەنی دیار هەبوون. دوانیان بریتین لە بڵاوبوونەوەی ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی سەلەمۆنی ئەلاسکا و بڵاوبوونەوەی ساڵی ٢٠٠٧ی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company). بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەگمەنترین جۆرە، کە تەنها نزیکەی ١٥٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت (لە ئەمریکا) &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 April 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101016104945/http://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 October 2010 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; و زۆرترین جار لە ئەنجامی خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە بووە کە ترشێتییان کەمە، وەک شەربەتی گێزەر، ئەسپەراجوس (مێخەککێوی)، پاقلەی سەوز، چەوەندەر، و گەنمەشامی. بەڵام، بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە سەرچاوەی ناسروشتیتریشەوە ڕوویداوە. لە تەمموزی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - گۆشتی نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، و هەشتیان نیشانەکانی بۆتولیزمیان لێ دەرکەوت، کە دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوەکانی تری تووشبوون کە زۆر دەگمەنترن (نزیکەی هەموو دە‌یەیەک لە ئەمریکادا ڕوودەدەن&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt;) بریتین لە سیر یان گیادەرمانە &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt; کە لە ناو زەیتدا بەبێ زیادکردنی ترشەڵۆک هەڵدەگیرێن،&lt;ref name=&quot;Infusions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; بیبەری تیژ، &lt;ref name=&quot;Infusions2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; پەتاتەی برژاو کە بە هەڵە مامەڵەی لەگەڵ کرابێت و لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچرابێتەوە، &lt;ref name=&quot;Infusions3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; تەماتە، &lt;ref name=&quot;Infusions4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; و ماسیی قوتووکراوی ماڵەوە یان ترشێنراو.

کاتێک خۆراک لە ماڵەوە قوتوو دەکرێت یان دەپارێزرێت، پێویستە گرنگی بە پاکوخاوێنی، پەستان، پلەی گەرمی، ساردکردنەوە و هەڵگرتن بدرێت. لە کاتی دروستکردنی کۆنسێرڤەی ماڵەوەدا، تەنها میوەی ترش وەک سێو، هەرمێ، میوە ناوکدارەکان (stone fruits) و تووتڕکەکان دەبێت بەکاربهێنرێن. میوە خولگەییەکان و تەماتە ترشێتییان کەمە و دەبێت پێش قوتووکردنیان کەمێک ترشێتییان بۆ زیاد بکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234538/http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

خۆراکە کەم ترشەکان بەهای pH یان زیاترە لە 4.6. بریتین لە گۆشتی سوور و خواردنە دەریاییەکان و پەلەوەر و شیر و هەموو سەوزە تازەکان جگە لە زۆربەی تەماتەکان. هەروەها زۆربەی تێکەڵەکانی خۆراکی کەم ترش و ترش بەهای pH یان لە سەرووی 4.6 ەوە مەگەر ڕێچکەکانیان ئاوی لیمۆ، ترشی لیمۆ، یان سرکەی پێویست لەخۆ بگرێت بۆ ئەوەی ترش بن. خۆراکە ترشەکان pH یان 4.6 یان کەمترە. ئەوانیش بریتین لە میوە، ترشیات، ساوەر، مرەبا، جەلی، مارمەلە(marmalades) و کەرەی میوە. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf &quot;Complete Guide to Home Canning; Guide 1: Principles of Home Canning&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

هەرچەندە بەزۆری تەماتە بە خۆراکێکی ترش دادەنرێت، بەڵام ئێستا زانراوە کە هەندێکیان بەهای pH یان کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. هەنجیریش بەهای pH ی کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. بۆیە، ئەگەر بڕیارە وەکو خۆراکی ترش قوتوو بکرێن، دەبێت ئەم بەرهەمانە ترش بکرێن بۆ pH ی ٤.٦ یان کەمتر بە ئاوی لیمۆ یان ترشی سیتریک. تەماتە و هەنجیری بە دروستی ترشکراو خۆراکی ترشن و دەتوانرێت بە سەلامەتی لە ئامێری قوتووکردنی ئاوی کوڵاودا ئامادە بکرێن. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ئەو زەیتانەی کە سیر یان گیابەندی تازەیان تێدایە دەبێت ترش بکرێن و ساردبکرێنەوە (لە ساردکەرەوەدا دابنرێن). ئەو پەتاتانەی کە برژێندراون لە کاتێکدا لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچراونەتەوە دەبێت بە گەرمی بهێڵرێنەوە تا کاتی پێشکەشکردنیان یان لە ساردکەرەوەدا دابنرێن. لەبەر ئەوەی ژەهری بۆتولیزم بە پلەی گەرمیی بەرز لەناو دەچێت، باشتر وایە خۆراکە قوتووکراوەکانی ماڵەوە بۆ ماوەی ١٠ خولەک بکوڵێنرێن پێش خواردنیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=U.S. Food and Drug Administration |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/foodsafety/foodborneillness/foodborneillnessfoodbornepathogensnaturaltoxins/badbugbook/ucm070000.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121129060830/https://www.fda.gov/Food/FoodSafety/FoodborneIllness/FoodborneIllnessFoodbornePathogensNaturalToxins/BadBugBook/ucm070000.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 November 2012 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2013 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; قتووە کانزاییەکان کە خۆراکیان تێدایە و بەکتریای تێدا گەشە دەکات لەوانەیە بەرەو دەرەوە بئاوسێن بەهۆی بەرهەمهێنانی گازەوە لە گەشەی بەکتریاوە یان خۆراکی ناوەوەی لەوانەیە کەفاوی بێت یان بۆنێکی ناخۆشی هەبێت؛ ئەو قتووانەی کە هەر یەکێک لەم نیشانانەیان هەیە دەبێت فڕێ بدرێن. &lt;ref name=&quot;IFAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Keith R. |last2=Silverberg |first2=Rachael |last3=Chang |first3=Alexandra |last4=Goodrich Schneider |first4=Renée M. |ڕێکەوت=9 January 2015 |ناونیشان=http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208133143/http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 February 2017 |ڕێکەوتی سەردان=7 February 2017 |وێبگە=edis.ifas.ufl.edu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HGIC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 May 2020 |ناونیشان=https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123173114/https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=9 February 2022 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەر دەفرێکی خۆراک کە بە گەرمی چارەسەر کرابێت و پاشان وابیربکرێتەوە کە هەوا ناچێتە ناوی، بەڵام نیشانەکانی ئەوە پیشان بدات کە وانییە، بۆ نموونە قتووی کانزایی کە کونی زۆر بچووکی تێدایە بەهۆی ژەنگ یان زیانی میکانیکییەوە، دەبێت فڕێ بدرێت. پیسبوونی خۆراکێکی قوتووکراو تەنها بە C. botulinum لەوانەیە نەبێتە هۆی هیچ کەموکوڕییەکی بینراو لە دەفرەکەدا، وەک ئاوسان. تەنها دڵنیابوون لە پرۆسەی گەرمکردنی پێویست لە کاتی بەرهەمهێناندا، و نەبوونی هیچ ڕێگەیەک بۆ پیسبوونی دواتر، دەبێت وەک نیشاندەری سەلامەتیی خۆراک بەکاربهێنرێت.

زیادکردنی نایتریت و نایترات بۆ گۆشتە پرۆسێسکراوەکانی وەک حام (ham)، بەیکن، و سۆسجەکان گەشەکردن و بەرهەمهێنانی ژەهری C. botulinum کەم دەکاتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Christiansen LN, Johnston RW, Kautter DA, Howard JW, Aunan WJ |date=March 1973 |title=Effect of nitrite and nitrate on toxin production by Clostridium botulinum and on nitrosamine formation in perishable canned comminuted cured meat |journal=Applied Microbiology |volume=25 |issue=3 |pages=357–62 |doi=10.1128/AEM.25.3.357-362.1973 |pmc=380811 |pmid=4572891}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lee |first=Soomin |last2=Lee |first2=Heeyoung |last3=Kim |first3=Sejeong |last4=Lee |first4=Jeeyeon |last5=Ha |first5=Jimyeong |last6=Choi |first6=Yukyung |last7=Oh |first7=Hyemin |last8=Choi |first8=Kyoung-Hee |last9=Yoon |first9=Yohan |date=August 2018 |title=Microbiological safety of processed meat products formulated with low nitrite concentration — A review |journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences |volume=31 |issue=8 |pages=1073–1077 |doi=10.5713/ajas.17.0675 |pmc=6043430 |pmid=29531192}}&lt;/ref&gt; ماددە زیادکراوەکانی تری خۆراک (وەک لاکتەیت و سۆربەیت) پاراستنێکی هاوشێوە دژی بەکتریا دابین دەکەن، بەڵام ئەو ڕەنگە پەمەیییە دڵخوازە دابین ناکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Seward RA, Deibel RH, Lindsay RC |date=November 1982 |title=Effects of potassium sorbate and other antibotulinal agents on germination and outgrowth of Clostridium botulinum type E spores in microcultures |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=44 |issue=5 |pages=1212–1221 |bibcode=1982ApEnM..44.1212S |doi=10.1128/AEM.44.5.1212-1221.1982 |pmc=242170 |pmid=6758699}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sofos JN, Busta FF, Bhothipaksa K, Allen CE, Robach MC, Paquette MW |date=September 1980 |title=Effects of various concentrations of sodium nitrite and potassium sorbate on Clostridium botulinum toxin production in commercially prepared bacon |journal=Journal of Food Science |volume=45 |issue=5 |pages=1285–1292 |doi=10.1111/j.1365-2621.1980.tb06539.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Linton |first=Mark |last2=Connolly |first2=Malachy |last3=Houston |first3=Laurette |last4=Patterson |first4=Margaret F. |date=March 2014 |title=The control of Clostridium botulinum during extended storage of pressure-treated, cooked chicken |journal=Food Control |volume=37 |pages=104–108 |doi=10.1016/j.foodcont.2013.09.042}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Alnoman |first=Maryam |last2=Udompijitkul |first2=Pathima |last3=Paredes-Sabja |first3=Daniel |last4=Sarker |first4=Mahfuzur R. |date=June 2015 |title=The inhibitory effects of sorbate and benzoate against Clostridium perfringens type A isolates |journal=Food Microbiology |volume=48 |pages=89–98 |doi=10.1016/j.fm.2014.12.007}}&lt;/ref&gt;

=== پێکوتە ===
ڤاکسینێک بۆ بۆتولیزم بوونی هەیە، بەڵام بە دەگمەن بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکانی ئەمریکا (CDC) بەکارهێنانی ڤاکسینەکەی لە ساڵی ٢٠١١ ڕاگرت کاتێک بەرهەمە بەردەستەکە توانای کەمیی پیشان دا و زیادبوونێک لە کاردانەوە ناوخۆییە مامناوەندەکان بۆ ژەمە بەهێزکەرەکان (booster shots) بینرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 October 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6042a3.htm |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2025 |وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٧ کار بۆ پەرەپێدانی ڤاکسینێکی باشتر دەکرێت، بەڵام دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) هیچ ڤاکسینێکی دژی بۆتولیزم پەسەند نەکردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Webb |first=Robert P |last2=Smith |first2=Leonard A |date=May 2013 |title=What next for botulism vaccine development? |journal=Expert Review of Vaccines |volume=12 |issue=5 |pages=481–492 |doi=10.1586/erv.13.37 |pmid=23659297}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundeen G, Barbieri JT |date=September 2017 |title=Vaccines against Botulism |journal=Toxins |volume=9 |issue=9 |page=268 |doi=10.3390/toxins9090268 |pmc=5618201 |pmid=28869493 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
بۆتولیزم بەگشتی بە دژەژەهری بۆتولیزم و چاودێریی پاڵپشتیکەر چارەسەر دەکرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism &quot;Fact sheets - Botulism&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

چاودێریی پاڵپشتیکەر بۆ بۆتولیزم چاودێریکردنی ئەرکی هەناسەدان لەخۆدەگرێت. لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە بەهۆی ئیفلیجییەوە لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت بۆ ماوەی ٢ بۆ ٨ هەفتە، لەگەڵ چاودێری پزیشکی و پەرستاریی چڕ. دوای ئەم ماوەیە، ئیفلیجییەکە بەگشتی باشتر دەبێت کاتێک پەیوەندییە نوێیەکانی دەمارە-ماسولکەیی دروست دەبن. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt;

لە هەندێک حاڵەتی ناو سکدا، پزیشکان لەوانەیە هەوڵبدەن خۆراکە پیسبووەکە دەربهێنن کە هێشتا لە کۆئەندامی هەرسدایە لە ڕێگەی هاندانی ڕشانەوە یان بەکارهێنانی حوقنە (enemas). دەبێت برینەکان چارەسەر بکرێن، بەزۆری لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە، بۆ لابردنی سەرچاوەی بەکتریا ژەهر-بەرهەمهێنەرەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Brook I |year=2006 |title=Botulism: the challenge of diagnosis and treatment |journal=Reviews in Neurological Diseases |volume=3 |issue=4 |pages=182–9 |pmid=17224901}}&lt;/ref&gt;

=== دژە-ژەهر ===
دژەژەهری بۆتولینۆم پێکدێت لەو دژەتەنانەی کە ژەهری بۆتولینۆم لە سووڕی خوێندا بێلایەن دەکەن لە ڕێگەی کوتانی ناچالاکەوە (passive immunization). &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Horo JC, Harper EP, El Rafei A, Ali R, DeSimone DC, Sakusic A, Abu Saleh OM, Marcelin JR, Tan EM, Rao AK, Sobel J, Tosh PK |year=2018 |title=Efficacy of Antitoxin Therapy in Treating Patients With Foodborne Botulism: A Systematic Review and Meta-analysis of Cases, 1923–2016 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S43–S56 |doi=10.1093/cid/cix815 |pmc=5850555 |pmid=29293927}}&lt;/ref&gt; ئەمە ڕێگری دەکات لەوەی ژەهری زیاتر بە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییەوە ببەسترێتەوە، بەڵام هیچ ئیفلیجییەک کە پێشتر دروست بووە پێچەوانە ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot; /&gt;

لە پێگەیشتوواندا، دژەژەهرێکی سێ-لایەنە (trivalent antitoxin) کە دژەتەنی تێدایە دژی ژەهری بۆتولینۆم لە جۆرەکانی A, B، و E دروستکراوە زۆرترین جار بەکاردەهێنرێت؛ بەڵام، دژەژەهرێکی حەوت-لایەنەی بۆتولیزمیش پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠١٣ پەسەند کراوە. &lt;ref name=&quot;Arnon2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{cite web |date=22 March 2013 |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121905/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-date=1 January 2016 |access-date=14 January 2016 |website=FDA News Release |title=FDA approves first Botulism Antitoxin for use in neutralizing all seven known botulinum nerve toxin serotypes |publisher=U.S. FDA}}&lt;/ref&gt; لە منداڵانی ساوادا، زۆرجار خۆبەدوور دەگیرێت لە بەکارهێنانی ئەو دژەژەهرانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون لە ترسی ئەوەی منداڵەکە تووشی نەخۆشیی سێروم (serum sickness) یان هەستیاریی زۆری بەردەوام ببێت بۆ ئەو پرۆتینانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون. &lt;ref name=&quot;deCuetos2011&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt; بۆ خۆبەدوورگرتن لەمە، دژەژەهرێک کە لە مرۆڤەوە وەرگیراوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ پەسەند کراوە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon2006&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم دژەژەهرە مرۆییە سەلمێنراوە کە هەم سەلامەت و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon20062&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt; بەڵام، مەترسیی دژەژەهرە وەرگیراوەکان لە ئەسپەوە بۆ منداڵانی ساوا بە ڕوونی جێگیر نەکراوە، و یەک لێکۆڵینەوە دەریخستووە کە دژەژەهرە وەرگیراوەکە لە ئەسپەوە هەم سەلامەتە و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;deCuetos20112&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt;

دژەژەهری بۆتولینۆمی سێ-لایەنە (A,B,E) لە سەرچاوەی ئەسپییەوە وەرگیراوە بە بەکارهێنانی دژەتەنی تەواو (بەشەکانی Fab و Fc). لە ئەمریکا، ئەم دژەژەهرە لە بەشی تەندروستیی ناوخۆیییەوە بەردەستە لە ڕێگەی CDCەوە. دووەم دژەژەهر، دژەژەهری بۆتولینۆمی حەوت-لایەنە (A,B,C,D,E,F,G)، لە دژەتەنەکانی IgG ی ئەسپیی &quot;بێ-تایبەتمەندکراو&quot; (despeciated) وەرگیراوە کە بەشی Fc یان لێکراوەتەوە و تەنها بەشەکانی F(ab')2 ماونەتەوە. ئەم دژەژەهرە کە کەمتر هاندەری بەرگرییە، کاریگەرە دژی هەموو لقە ناسراوەکانی بۆتولیزم لەو شوێنانەی کە قەدەغە نەکراوە (not contraindicated). &lt;ref name=&quot;Yu2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yu PA, Lin NH, Mahon BE, Sobel J, Yu Y, Mody RK, Gu W, Clements J, Kim HJ, Rao AK |year=2018 |title=Safety and Improved Clinical Outcomes in Patients Treated With New Equine-Derived Heptavalent Botulinum Antitoxin |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S57–S64 |doi=10.1093/cid/cix816 |pmc=5866099 |pmid=29293928}}&lt;/ref&gt;

== پێشبینیی پزیشکی ==
ئەو ئیفلیجییەی کە بەهۆی بۆتولیزمەوە دروست دەبێت دەتوانێت بۆ ماوەی دوو بۆ هەشت هەفتە بەردەوام بێت، کە لەو ماوەیەدا لەوانەیە چاودێریی پاڵپشتیکەر و ئامێری هەناسەدانی دەستکرد پێویست بێت بۆ هێشتنەوەی نەخۆشەکە بە زیندوویی. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزم دەتوانێت کوشندە بێت لە سەدا پێنج بۆ دە لەو کەسانەی کە تووش دەبن. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بۆتولیزم کوشندەیە لە ٤٠ بۆ ٥٠ لە سەدی حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەگشتی هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە بەڵام دەکرێت ئاڵۆز بێت بەهۆی ئەو ڕووداوە نەخوازراوانەی پەیوەستن بە چارەسەرەکەوە. ڕێژەی مردنی حاڵەتەکە کەمترە لە سەدا دوو بۆ ئەو منداڵانەی لە نەخۆشخانە خەوێنراون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2 December 2009 |ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209123901/https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2019 |وێبگە=Medical Life Sciences}}&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
لەسەر ئاستی جیهان، بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەنە، &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; و ساڵانە نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی دەستنیشانکراو هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2017 |وێبگە=www.health.gov.on.ca |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکا ===
لە ساڵی ٢٠٢١دا، بەشەکانی تەندروستی ٢٧٣ حاڵەتی پشتڕاستکراوە و ئەگەرداری بۆتولیزمیان لە ئەمریکا ڕاپۆرت کرد. لەمانە، ٦٦٪ بۆتولیزمی منداڵی ساوا، ٢٤٪ بۆتولیزمی برین، ٨٪ بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بوون، و ٢٪ هۆکاری تر یان نەزانراویان هەبوو. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |ڕێکەوتی سەردان=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا هێشتا زیاتر بە شێوەی پەرتەوازە (sporadic) دەردەکەوێت نەک وەک پەتا، بەڵام جیاوازیی جوگرافیی بەرچاو بەردەوامە؛ کالیفۆرنیا ٤٥ حاڵەت (٢٥٪) و پێنسیلڤانیا ٢١ حاڵەتی (١٢٪) لە کۆی گشتیی حاڵەتەکانی منداڵانی ساوا لە ساڵی ٢٠٢١دا پێکدەهێنا. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot; /&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٠، سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) ٢٦٣ حاڵەتی تاکەکەسیی گواستراوە بە خۆراکی تۆمارکرد لە ١٦٠ ڕووداوی بۆتولیزم لە ئەمریکا، کە ڕێژەی مردنیان ٤٪ بوو. سی و نۆ لە سەدا (١٠٣ حاڵەت و ٥٨ ڕووداو) لە ئەلاسکا ڕوویاندا، کە هەموویان دەگەڕانەوە بۆ خۆراکە نەریتییەکانی دانیشتووانە ڕەسەنەکانی ئەلاسکا. لە ٤٩ ویلایەتەکەی خوارەوەدا، خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە هۆکار بوو لە ٧٠ ڕووداودا (~٦٩٪)، کە قوتووی ئەسپەراجوس (مێخەککێوی) زۆرترین سەرچاوە بوو. دوو بڵاوبوونەوەی پەیوەست بە چێشتخانە کاریگەریی لەسەر ٢٥ کەس هەبوو. ناوەندی ژمارەی حاڵەتەکان لە ساڵێکدا ٢٣ بوو (مەودای ١٧-٤٣) و ناوەندی ژمارەی ڕووداوەکان لە ساڵێکدا ١٤ بوو (مەودای ٩-٢٤). بەرزترین ڕێژەی سەرهەڵدان لە ئەلاسکا، ئایداهۆ، واشنتن، و ئۆریگۆن ڕوویدا؛ هەموو ویلایەتەکانی تر ڕێژەی سەرهەڵدانیان یەکسان یان کەمتر بوو لە ١ حاڵەت لە هەر دە ملیۆن دانیشتوویەکدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J, Tucker N, Sulka A, McLaughlin J, Maslanka S |date=September 2004 |title=Foodborne botulism in the United States, 1990–2000 |journal=Emerging Infectious Diseases |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |volume=10 |issue=9 |pages=1606–1611 |doi=10.3201/eid1009.030745 |pmc=3320287 |pmid=15498163}}&lt;/ref&gt;

ژمارەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک و منداڵی ساوا لەم ساڵانەی دواییدا تا ڕادەیەک جێگیر ماوەتەوە، بەڵام بۆتولیزمی برین لە بەرزبوونەوەدایە—کە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی، بەتایبەتی هێرۆینی ڕەشی لینج لە کالیفۆرنیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Passaro DJ, Werner SB, McGee J, Mac Kenzie WR, Vugia DJ |date=March 1998 |title=Wound botulism associated with black tar heroin among injecting drug users |journal=JAMA |volume=279 |issue=11 |pages=859–863 |doi=10.1001/jama.279.11.859 |pmid=9516001}}&lt;/ref&gt;

هەموو داتاکانی پەیوەست بە دەردانی دژەژەهری بۆتولیزم و پشتڕاستکردنەوەی تاقیگەییی حاڵەتەکان لە ئەمریکادا ساڵانە لەلایەن سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) تۆمار دەکرێن و لەسەر ماڵپەڕەکەیان بڵاو دەکرێنەوە. &lt;ref name=&quot;CDCsurv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 June 2013 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140130152612/http://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

* لە نێوان ٣١ی ئازار و ٦ی نیسانی ١٩٧٧دا، ٥٩ کەس تووشی بۆتولیزمی جۆری B بوون. هەموو ئەوانەی نەخۆش کەوتبوون لە هەمان چێشتخانەی مەکسیکی لە پۆنتیاک، میشیگان نانیان خواردبوو، و سۆسێکی توونیان خواردبوو کە بە بیبەری جالاپینۆی بە هەڵە قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو، جا یان بە زیادکردنی بۆ سەر خواردنەکەیان، یان بە خواردنی ناچۆز (nachos) کە بە سۆسە توونەکە ئامادە کرابوو. تەواوی مەودای کلینیکی (نیشانە سووکەکان لەگەڵ دۆزراوە دەمارییەکان تا دەگاتە ئیفلیجیی هەناسەدانی مەترسیدار بۆ سەر ژیان) بۆ بۆتولیزمی جۆری B دۆکۆمێنت کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Terranova W, Breman JG, Locey RP, Speck S |date=August 1978 |title=Botulism type B: epidemiologic aspects of an extensive outbreak |journal=American Journal of Epidemiology |volume=108 |issue=2 |pages=150–6 |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a112599 |pmid=707476}}&lt;/ref&gt;
* لە نیسانی ١٩٩٤دا، گەورەترین بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە ئەمریکا لە دوای ساڵی ١٩٧٨ەوە لە ئێل پاسۆ، تێکساس ڕوویدا. سی کەس تووش بوون؛ ٤ کەس پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. هەموویان خۆراکیان لە چێشتخانەیەکی یۆنانی خواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە جۆرە سۆسێکی (dip) دروستکراو لە پەتاتەیان خواردبوو ٨٦٪ بوو (١٩/٢٢) بە بەراورد بە ٦٪ (١١/١٧٦) لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسەکەیان نەخواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسێکی دروستکراو لە باینجانیان خواردبوو ٦٧٪ بوو (٦/٩) بە بەراورد بە ١٣٪ (٢٤/١٨٩) لە نێو ئەوانەی نەیانخواردبوو. ژەهری بۆتولیزمی جۆری A لە نەخۆشەکان و لە هەردوو سۆسەکەدا دۆزرایەوە. دروستبوونی ژەهرەکە لە ئەنجامی هێشتنەوەی پەتاتەی برژاوی پێچراوە لە فۆیلی ئەلەمنیۆم لە پلەی گەرمیی ژووردا بوو، دیارە بۆ چەند ڕۆژێک، پێش ئەوەی لە سۆسەکاندا بەکاربهێنرێن. پێویستە ئامادەکارانی خۆراک ئاگادار بکرێنەوە لەو مەترسییە شاراوەیەی کە بەهۆی هێشتنەوەی پەتاتەی پێچراوە لە فۆیلدا لە پلەی گەرمیی ژینگەدا لە دوای چێشتلێنان دروست دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Angulo FJ, Getz J, Taylor JP, Hendricks KA, Hatheway CL, Barth SS, Solomon HM, Larson AE, Johnson EA, Nickey LN, Ries AA |date=July 1998 |title=A large outbreak of botulism: the hazardous baked potato |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=178 |issue=1 |pages=172–7 |doi=10.1086/515615 |pmid=9652437 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - چەوری نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، کە بووە هۆی ئەوەی هەشتیان تووشی بۆتولیزم ببن، و دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017 |access-date=8 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧ەوە، ٨ کەس تووشی ژەهراویبوونی بۆتولیزم بوون بەهۆی خواردنی بەرهەمە خۆراکییە قوتووکراوەکانی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company) لە کارگەکەیان لە ئۆگستا، جۆرجیا. دواتر دەرکەوت کە کارگەی کاستڵبێری کێشەی جددی لە بەرهەمهێناندا هەبووە لە هێڵێکی دیاریکراوی ئامێرەکانی کوڵاندا (retorts) کە بەپێی پێویست چارەسەری قتووە خۆراکەکانیان نەکردبوو. ئەم کێشانە بریتی بوون لە شکانی زەنگی ئاگادارکردنەوەی چێشتلێنان، دزەکردنی ئاو لە زمانەکان و ئامێری پلەی گەرمیی نادروست، کە هەموویان دەرەنجامی بەڕێوەبردنی خراپی کۆمپانیاکە بوون. سەرجەم قوربانییەکان لە نەخۆشخانە خەوێنران و خرانە سەر ئامێری هەناسەدانی دەستکرد. بڵاوبوونەوەی بۆتولیزمەکەی کۆمپانیای کاستڵبێری یەکەم حاڵەتی بۆتولیزم بوو لە خۆراکی قوتووکراوی بازرگانیدا لە ئەمریکا لە ماوەی زیاتر لە ٣٠ ساڵدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=3 August 2007 |title=Botulism associated with commercially canned chili sauce—Texas and Indiana, July 2007 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5630a4.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=56 |issue=30 |pages=767–9 |pmid=17673898}}&lt;/ref&gt;
* یەک کەس مرد، ٢١ حاڵەت پشتڕاست کرانەوە، و گومان لە ١٠ حاڵەتی تریش دەکرا لە لانکاستەر، ئۆهایۆ کاتێک بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم ڕوویدا لە دوای ژەمە خواردنێکی هاوبەشی کڵێسایەک (potluck) لە نیسانی ٢٠١٥. سەرچاوەی گومانلێکراو زەڵاتەیەک بوو کە لە پەتاتەی قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=1 dead in botulism outbreak linked to Ohio church potluck|url=http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|publisher=CNNWIRE|access-date=19 July 2015|agency=CNN|date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722103827/http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|archive-date=22 July 2015}}&lt;/ref&gt;
* بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم لە باکووری کالیفۆرنیا لە ئایاری ٢٠١٧ ڕوویدا دوای ئەوەی ١٠ کەس سۆسی پەنیر بۆ ناچۆزیان خوارد کە لە بەنزینخانەیەک لە ناوچەی ساکرامێنتۆ پێشکەش دەکرا. پیاوێک بەهۆی ئەم بڵاوبوونەوەیە گیانی لەدەستدا. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Man dies in Sacramento county botulism outbreak from nacho cheese|url=http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|publisher=KCRA|access-date=22 May 2017|date=22 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523000126/http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|archive-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ١٣ حاڵەتی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە سەرتاسەری ١٠ ویلایەتدا ڕاپۆرت کران بەهۆی پیسبوونی شیری منداڵانی ByHeart Whole Nutrition Infant Formula، کە بووە هۆی کێشانەوەی بەرفراوانی بەرهەمەکە لە بازاڕەکاندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-11-09 |ناونیشان=https://apnews.com/article/infant-botulism-formula-byheart-recall-fda-cdc-91019e385a98a2fceb26a12005ea3fbb |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-15 |وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== بەریتانیا ===
گەورەترین بڵاوبوونەوەی تۆمارکراوی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ١٩٨٩ ڕوویدا. بە گشتی ٢٧ نەخۆش تووش بوون؛ یەک نەخۆش گیانی لەدەستدا. بیست و پێنج لە نەخۆشەکان لە هەفتەی پێش دەرکەوتنی نیشانەکاندا جۆرێک ماستی بندقیان خواردبوو. ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردن بریتی بوون لە وەستاندنی تەواوی بەرهەمهێنانی ماست لەلایەن بەرهەمهێنەرە تێوەگلاوەکە، کێشانەوەی ماستەکانی کۆمپانیاکە لە فرۆشتن، کێشانەوەی قتووەکانی کەرەی بندقەکە، و ئامۆژگاری بۆ ڕای گشتی کە خۆیان بەدوور بگرن لە خواردنی هەموو ماستێکی بندق. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Mahony M, Mitchell E, Gilbert RJ, Hutchinson DN, Begg NT, Rodhouse JC, Morris JE |date=June 1990 |title=An outbreak of foodborne botulism associated with contaminated hazelnut yoghurt |journal=Epidemiology and Infection |volume=104 |issue=3 |pages=389–95 |doi=10.1017/s0950268800047403 |pmc=2271776 |pmid=2347382}}&lt;/ref&gt;

=== چین ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٨٣، ٩٨٦ بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە چین ڕوویدا کە کاریگەری لەسەر ٤,٣٧٧ کەس هەبوو لەگەڵ ٥٤٨ حاڵەتی مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ying |first=S. |last2=Shuyan |first2=C. |date=November 1986 |title=Botulism in China |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=8 |issue=6 |pages=984–990 |doi=10.1093/clinids/8.6.984}}&lt;/ref&gt;

==== نەخۆشی قەپقاڵ ====
دوای شۆڕشی کۆمۆنیستی چین لە ساڵی ١٩٤٩، پەتایەکی نادیار (کە بە نەخۆشیی قەپقاڵ ناونرا) تێبینی کرا کە کاریگەری لەسەر چەندین گوندی سیبێ لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی قەپقاڵ شیبێ هەبوو. نەخۆشییەکی ناوخۆیی بوو کە شێوازی بڵاوبوونەوەی تایبەتی هەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا هۆکارە بنەڕەتییەکەی بۆ ماوەیەکی درێژ بە نادیاری مایەوە. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; بووە هۆی ژمارەیەک مردن و ناچاری کرد هەندێک خەڵک شوێنەکە جێبهێڵن. &lt;ref name=&quot;BMEnvS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٥٨دا، تیمێک لە شارەزایان لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە نێردران بۆ ناوچەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە حاڵەتەکان. ڕووپێوی پەتاناسی کە ئەنجامدرا سەلماندی کە نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆتولیزمی جۆری A یە، &lt;ref name=&quot;PD&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|title=The Xibe ethnic minority|date=12 November 2011|access-date=29 January 2018|newspaper=People's Daily|editor=Huang Beibei|archive-date=24 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024013056/http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ چەند حاڵەتێکی جۆری B. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; تیمەکە هەروەها بۆیان دەرکەوت کە سەرچاوەی بۆتولینۆمەکە دانەوێڵە و پاقلەمەنییە ترشێنراوە ناوخۆییەکان بوون، هەروەها جۆرە خۆراکێکی گۆشتی خاو بە ناوی mi song hu hu. &lt;ref name=&quot;BMEnvS2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt; ئەوان هانی باشترکردنی تەکنیکەکانی ترشاندنیان دا لە نێو دانیشتووانی ناوخۆدا، و بەم شێوەیە نەخۆشییەکەیان بنەبڕ کرد.

=== کەنەدا ===
لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ٢٠٠٥ بڵاوبوونەوە هەبوو کە بووە هۆی ٩١ حاڵەتی پشتڕاستکراوەی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە کەنەدا، کە ٨٥٪یان لە نێو کۆمەڵگەکانی ئینویتی (Inuit) بوون، بەتایبەتی نوناڤیک (Nunavik)، هەروەها نەتەوە یەکەمەکانی کەناری بریتیش کۆڵۆمبیا، دوای خواردنی بەرهەمی شیردەرە دەریاییەکان و ماسییەکان کە بە شێوەی نەریتی ئامادە کرابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leclair D, Fung J, Isaac-Renton JL, Proulx JF, May-Hadford J, Ellis A, Ashton E, Bekal S, Farber JM, Blanchfield B, Austin JW |date=June 2013 |title=Foodborne botulism in Canada, 1985–2005 |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=19 |issue=6 |pages=961–8 |doi=10.3201/eid1906.120873 |pmc=3713816 |pmid=23735780}}&lt;/ref&gt;

=== ئۆکرانیا ===
لە ساڵی ٢٠١٧دا، ٧٠ حاڵەتی بۆتولیزم لەگەڵ ٨ مردن لە ئۆکرانیا هەبوون. ساڵی پێشتر ١١٥ حاڵەت هەبوو لەگەڵ ١٢ مردن. زۆربەی حاڵەتەکان لە ئەنجامی ماسیی وشککراوە بوون، کە سووکەژەمێکی ناوخۆییی باوە لەگەڵ خواردنەوە. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|title=Eight Ukrainians died of botulism in 2017|work=LB.ua|access-date=29 October 2017|archive-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029172901/https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ڤێتنام ===
لە ساڵی ٢٠٢٠دا، چەندین حاڵەتی بۆتولیزم لە ڤێتنام ڕاپۆرت کران. هەموویان پەیوەندییان بە بەرهەمێکەوە هەبوو کە پاتێی سەوزەواتی پیسبووی (vegetarian pâté) تێدابوو. هەندێک لە نەخۆشەکان خرانە سەر ئامێری پاڵپشتیی ژیان (life support). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904001043/https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722080831/https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== ئاژەڵە تووشبووەکان تر ==
بۆتولیزم دەتوانێت لە زۆرێک لە بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا ڕووبدات. بۆتولیزم لە جۆرەکانی وەک جرج، مشک، مریشک، بۆق، بۆقی وشکانی (toad)، ماسیی زێڕین، ئاپلیسیا (aplysia)، مەرەکەبماسی، قرژاڵی ئاوی شیرین (crayfish)، مێشی میوە (drosophila) و زالوودا (leech) ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref name=&quot;pmid10865130&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Humeau Y, Doussau F, Grant NJ, Poulain B |date=May 2000 |title=How botulinum and tetanus neurotoxins block neurotransmitter release |journal=Biochimie |volume=82 |issue=5 |pages=427–46 |doi=10.1016/S0300-9084(00)00216-9 |pmid=10865130}}&lt;/ref&gt;

مردن بەهۆی بۆتولیزمەوە لە مەلە ئاوییەکاندا باوە؛ بە خەمڵاندن ساڵانە ١٠,٠٠٠ بۆ ١٠٠,٠٠٠ باڵندە بەهۆی بۆتولیزمەوە دەمرن. نەخۆشییەکە بەگشتی پێی دەوترێت &quot;مل-شل&quot; (limberneck). لە هەندێک بڵاوبوونەوەی گەورەدا، لەوانەیە ملیۆنێک باڵندە یان زیاتر بمرن. وا دەردەکەوێت کە قازەکان زۆرترین جار تووش دەبن. فۆرمێکی نەخۆشیی ناوچەیی بۆتولیزمی قاز لە ڕۆژئاوای ئەمریکا و کەنەدا بە &quot;نەخۆشیی قازی ڕۆژئاوا&quot; ناسراوە. &lt;ref&gt;W.B. Gross (1984), Botulism, in &quot;Diseases of poultry&quot;, ed.&lt;/ref&gt; بۆتولیزم هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر پەلەوەرە بازرگانییەکان کە بەخێودەکرێن. لە مریشکی گۆشتدا، ڕێژەی مردن لە چەند باڵندەیەکەوە دەستپێدەکات بۆ ٤٠٪ی پۆلەکە.

پێدەچێت بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەن بێت لە شیردەرە ماڵییەکاندا؛ بەڵام، لە هەندێک بەشی جیهاندا، پەتایەک بە ڕێژەی مردنی تا ٦٥٪ لە ڕەشەوڵاخدا دەبینرێت. پێشبینی پزیشکی (prognosis) لە ئاژەڵە گەورەکاندا خراپە کاتێک دەکەون و ناتوانن هەستنەوە.

لە ڕەشەوڵاخدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، بێزاری، ناڕێکی لە جووڵەدا، گیرانی میز، قورسی لە قوتداندا، و کەوتن لەسەر سنگ لەخۆبگرن. ئەو ئاژەڵانەی کە بەلایەکدا دەکەون بەزۆری زۆر نزیکن لە مردنەوە. لە مەڕدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، دەردراوی ئاوی لە لووت، ڕەقبوون، و ناڕێکی لە جووڵەدا لەخۆبگرن. لەوانەیە هەناسەدانی سکی ببینرێت و کلکیان بەلایەکدا بسووڕێتەوە. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکەدا، پەلەکان لەوانەیە ئیفلیج ببن و لەوانەیە مردن ڕووبدات. ڕەشەوڵاخی کەمیی-فۆسفۆر، بەتایبەتی لە باشووری ئەفریقا، مەیلیان هەیە بۆ خواردنی ئێسک و کەلاکی مردوو کە ژەهرەکانی کلۆستریدیۆمیان تێدایە و لە ئەنجامدا تووشی نەخۆشیی شەلەل یان (lamsiekte) دەبن.

نیشانە کلینیکییەکان لە ئەسپدا هاوشێوەی ڕەشەوڵاخن. ئیفلیجیی ماسولکە بەرەوپێشچووە؛ بەزۆری لە قاچەکانی دواوەوە دەست پێدەکات و وردە وردە دەگوازرێتەوە بۆ پەلەکانی پێشەوە، مل، و سەر. مردن بەگشتی ٢٤ بۆ ٧٢ کاتژمێر دوای نیشانە سەرەتاییەکان ڕوودەدات و لە ئەنجامی ئیفلیجیی هەناسەدانەوە دەبێت. هەندێک بەچکە ئەسپ (foal) بە مردوویی دەدۆزرێنەوە بەبێ هیچ نیشانەیەکی کلینیکی تر.

ژەهری بەکتریای Clostridium botulinum ی جۆری C وەک هۆکاری نەخۆشیی گیا (grass sickness) تۆمەتبار کراوە، کە حاڵەتێکە لە ئەسپەکاندا ڕوودەدات لە هاوینە باراناوی و گەرمەکاندا لە باکووری ئەوروپا. نیشانە سەرەکییەکە بریتییە لە ئیفلیجبوونی قوڕگ (بەشی سەرەوەی سورێنچک). &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Veterinary Medicine|vauthors=Blood DC, Henderson JA, Radostits OM|publisher=Baillière Tindall|year=1979|isbn=978-0-7020-0718-7|edition=5th|location=London|pages=1060 (Grass sickness)}}&lt;/ref&gt;

سەگی ماڵی دەکرێت تووشی ژەهراویبوونی خوێنی سیستەماتیک (systemic toxemia) ببێت دوای خواردنی ئێکسۆتۆکسینی (exotoxin) یان سپۆرەکانی C. botulinum جۆری C لە ناو لاشەی باڵندە یان گۆشتی تری تووشبوودا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 August 2012 |ناونیشان=http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221092822/http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەگشتی بەرگرییان هەیە بەرامبەر کاریگەرییە سەختترەکانی C. botulinum جۆری C. نیشانەکان بریتین لە ئیفلیجیی شلی ماسولکە، کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی وەستانی دڵ و هەناسەدانەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2012 |ناونیشان=http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204022428/http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt;

بەرازەکان تا ڕادەیەک بەرگرییان هەیە بەرامبەر بە بۆتولیزم. نیشانە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ڕەتکردنەوەی ئاو خواردنەوە، ڕشانەوە، فراوانبوونی بیلبیلەی چاو، و ئیفلیجی ماسولکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Merck Veterinary Manual|date=1988|publisher=Merck and Co.|veditors=Aiello SE, Mays A|edition=8th|location=Whitehouse Station, NJ|pages=442–44|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

لە پەلەوەر و باڵندە کێوییەکاندا، بەزۆری ئیفلیجیی شل لە قاچەکان، باڵەکان، مل و پێڵووی چاودا دەبینرێت. مریشکی گۆشتی کە تووشی جۆری تووشکەری-ژەهراوی بوون لەوانەیە سکچوونیشیان هەبێت لەگەڵ یورەیتی (urates) زیادەدا.

=== ڕێگریکردنی لە ئاژەڵەکان ===
[[پەڕگە:Waarschuwingsbord_tegen_botulisme_bij_Noordhollandskanaal,_Bestanddeelnr_928-7134.jpg|وێنۆک|لافیتەیەکی ئاگادارکردنەوە لەسەر کەناری نۆردهۆلاندس لە ساڵی ١٩٧٦، کە هۆشداری دەداتە مەلەوانان سەبارەت بە بوونی C. botulinum لە ئاوەکەدا.]]
یەکێک لە ڕێگا سەرەکییەکانی بەرکەوتن بۆ بۆتولیزم لە ڕێگەی خواردنی خۆراکی پیسبووە بە C. botulinum. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەتوانرێت لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی پشکنینی وریایانەی ئالیک (عەلەف)، کڕینی ئالیکی کوالێتی بەرز لە سەرچاوەی جێی متمانەوە، و دڵنیابوون لە هەڵگرتنی دروست. پاشماوەی پەلەوەر و لاشەی ئاژەڵ شوێنگەلێکن کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum دەتوانن بڕوێن بۆیە ئامۆژگاری دەکرێت خۆبەدووربگیرێت لە بڵاوکردنەوەی پاشماوەی پەلەوەر یان هەر ماددەیەکی کە لاشەی تێدابێت لەسەر ئەو کێڵگانەی کە ماددەی ئالیک بەرهەم دەهێنن بەهۆی ئەگەری گونجاوبوونیان بۆ گەشەکردنی C. botulinum. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rasetti-Escargueil |first=Christine |last2=Lemichez |first2=Emmanuel |last3=Popoff |first3=Michel R. |date=30 December 2019 |title=Public Health Risk Associated with Botulism as Foodborne Zoonoses |journal=Toxins |volume=12 |issue=1 |page=17 |doi=10.3390/toxins12010017 |pmc=7020394 |pmid=31905908 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، پێویستە سەرچاوەکانی ئاو بپشکنرێن بۆ ئاژەڵی مردوو یان لەکاتی مردندا، و پێویستە کێڵگەکان بپشکنرێن بۆ پاشماوەی ئاژەڵ پێش دروێنەکردن بۆ کای وشک یان سایلاج (ئالیکی تەڕ). چارەسەرکردنی هەر کەموکوڕییەکی خۆراکی هەروەها دەتوانێت ڕێگری لە ئاژەڵەکان بکات کە ماددە پیسبووەکانی وەک ئێسک یان لاشەکان بخۆن. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەو ماددە خاوانەی بۆ سایلاج بەکاردێن یان ئەو ئالیکەی کە لە شوێنی خۆیدا تێکەڵ دەکرێت پێویستە بپشکنرێت بۆ هەر نیشانەیەکی کەڕوو یان شێوەی بۆگەنبوو. ترشکردنی ئالیکی ئاژەڵ دەتوانێت مەترسی دروستبوونی ژەهر کەم بکاتەوە، بەڵام بنەبڕی ناکات، بەتایبەتی لەو لاشانەی کە بە ساغی دەمێننەوە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;/ref&gt;

==== ڤاکسینەکان لە ئاژەڵدا ====
ڤاکسین پەرەی پێدراوە بۆ بەکارهێنان لە ئاژەڵەکاندا بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم. بەردەستبوون و پەسەندکردنی ئەم ڤاکسینانە بەپێی شوێن دەگۆڕێت، ئەو شوێنانەی کە حاڵەتی زیاتری تێدا دەبینرێت بەگشتی ڤاکسینی زیاتریان لەبەردەستدایە و کوتانی ڕۆتینی باوترە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جۆرەها ڤاکسین پەرەیان پێدراوە بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا. زۆربەی کوتانە سەرەتاییەکان پێویستیان بە چەند ژەمێک هەیە لە ماوەی جیاوازی ٢ بۆ ٦ هەفتە، بەڵام، هەندێک ڤاکسینی نوێتر تەنها یەک دەرزییان پێویستە. ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت دەبەستێت بە جۆری ڤاکسینەکە و پێشنیارەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان. هەموو ڤاکسینەکان پێویستیان بە دەرزی بەهێزکەری ساڵانە هەیە بۆ پاراستنی بەرگری. زۆرێک لەم ڤاکسینانە دەتوانرێت لەسەر چەندین جۆر ئاژەڵ بەکاربهێنرێن لەوانە ڕەشەوڵاخ، مەڕ، و بزن لەگەڵ هەندێکیان کە ڕێگەپێدراون بۆ بەکارهێنان لە ئەسپ و هێستر و هەروەها ڤاکسینی جیاواز بۆ مینکی (mink). سەرەڕای ئەوەش، کوتان لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتا هێندەی چارەسەری پزیشکی سوودبەخشە لە ڕەشەوڵاخدا، و ئەم شێوازە لە ئەسپ و قەرەقاوڵیشدا (pheasants) بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

بەکارهێنانی تۆکسۆیدی (toxoids) تایبەت بە ناوچە دیاریکراوەکان بۆ کوتانی ئاژەڵان سەلمێنراوە کە کاریگەرە. تۆکسۆیدی جۆرەکانی C و D کە بۆ کوتانی ڕەشەوڵاخ بەکاردەهێنرێن شێوازێکی کوتانی بەسوودە لە باشووری ئەفریقا و ئوسترالیا. هەروەها تۆکسۆید سەلمێنراوە کە شێوازێکی گونجاوە بۆ کوتانی مینکی و قەرەقاوڵ. لەو ناوچانەی نەخۆشییەکە تێیاندا باوە (endemic areas)، بۆ نموونە کێنتەکی، پێدەچێت کوتان بە تۆکسۆیدی جۆری B کاریگەر بێت. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals &quot;Botulism in Animals – Generalized Conditions&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بەکارهێنان لە جەنگی بایۆلۆژی و تیرۆردا ==

=== ئەمریکا ===
بەپێی توێژینەوەی دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە فۆرت دێتریک (Fort Detrick) لەسەر جەنگی بایۆلۆژی، ئەنتراکس (anthrax) و بۆتولیزم بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک دوو کاریگەرترین بژاردە سەیر دەکران. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، قەدە بەکتریایەکی زۆر کوشندە دۆزرایەوە لە کاتی بەرنامەی جەنگی بایۆلۆژیدا. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; CIA بەردەوام بوو لە هێشتنەوەی ٥ گرام لە Clostridium botulinum، تەنانەت دوای قەدەغەکردنی جەنگی بایۆلۆژیش لەلایەن نیکسۆنەوە لە ساڵی ١٩٦٩. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە کاتی جەنگی کەنداودا، کاتێک ئەمریکا نیگەران بوو لە هێرشێکی ئەگەرداری جەنگی بایۆلۆژی، هەوڵەکان لە دەوری بۆتولیزم گۆڕان بۆ خۆپاراستن. &lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; بەڵام، تاکە ڕێگا بۆ دروستکردنی دژەژەهر لە ئەمریکا تا ساڵانی ١٩٩٠ەکان لە ڕێگەی وەرگرتنی دژەتەنەکانەوە بوو لە تاکە ئەسپێک بە ناوی First Flight، کە نیگەرانییەکی زۆری دروستکرد لای بەرپرسانی تەندروستی پێنتاگۆن. &lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ni|first1=Samantha A.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534807/|title=StatPearls|last2=Brady|first2=Mark F.|date=2024|publisher=StatPearls Publishing|chapter=Botulism Antitoxin|pmid=30521228}}&lt;/ref&gt;

=== عێراق ===
لە ڕووی مێژووییەوە عێراق خاوەنی چەندین جۆری میکرۆب بووە، لە نێویاندا بۆتولیزم. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; کۆکراوەی کولتووری جۆری ئەمریکی (American Type Culture Collection) ٥ گۆڕاوی بۆتولینۆمی فرۆشت بە زانکۆی بەغدا لە مانگی ئایاری ١٩٨٦. &lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتەکانی CIA لە ساڵی ١٩٩١ هەروەها نیشانی دەدەن کە عێراقییەکان گوللە تۆپ، کڵاوەی مووشەک، و بۆمبیان پڕکردبوو لە ماددەی بایۆلۆژی وەکو بۆتولینۆم (هەرچەندە هیچ کامیان بەکارنەهێنران). &lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; هێزی ئاسمانی عێراق ناوی نهێنی &quot;چا - tea&quot;ی بەکاردەهێنا بۆ ئاماژەدان بە بۆتولینۆم، و هەروەها وەک چەکی بایۆلۆژی &quot;A&quot; ئاماژەی پێدەکرا. &lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;

=== ژاپۆن ===
کۆمەڵەیەکی ئایینی ژاپۆنی (cult) بە ناوی ئاوم شینریکیۆ (Aum Shinrikyo) تاقیگەیان دروستکرد کە چەکی بایۆلۆژی بەرهەم دەهێنا، بەتایبەتی بۆتولینۆم، ئەنتراکس، و تای Q. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Miller|first=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMillerEngelbergBroad2001&quot;&gt;[[Judith Miller|Miller J]], Engelberg S, [[William Broad|Broad W]] (2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥، کۆمەڵەکە چەندین هێرشی بایۆتیرۆریزمی سەرنەکەوتووی بۆ سەر هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجامدا. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ژەهری بۆتولینۆمیان لە بارهەڵگرێکەوە لە ناوەندی تۆکیۆ و لە فڕۆکەخانەی ناریتا پرژاند، بەڵام هیچ حاڵەتێکی بۆتولیزم ڕاپۆرت نەکراوە لە ئەنجامی ئەوەوە. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rao AK, Sobel J, Chatham-Stephens K, Luquez C |date=May 2021 |title=Clinical Guidelines for Diagnosis and Treatment of Botulism, 2021 |journal=MMWR Recomm Rep |volume=70 |issue=2 |pages=1–30 |doi=10.15585/mmwr.rr7002a1 |pmc=8112830 |pmid=33956777 |doi-access=free}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{کۆمنز}}

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism WHO fact sheet on botulism]
* [https://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/files/botulism.PDF Botulism in the United States, 1889–1996. Handbook for Epidemiologists, Clinicians and Laboratory Technicians. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Infectious Diseases, Division of Bacterial and Mycotic Diseases 1998.]
* [http://www.nhs.uk/conditions/Botulism/Pages/Introduction.aspx NHS choices] Archived 12 October 2017 at the Wayback Machine
* [https://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/control.asp CDC Botulism: Control Measures Overview for Clinicians]
* [http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html University of California, Santa Cruz Environmental toxicology – Botulism] Archived 9 May 2013 at the Wayback Machine
* [https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/botulism/ CDC Botulism FAQ]
[[پۆل:چەکی زیندەیی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>i4nwq64gafkhvc1cjaajx9op4n80l1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594886</id>
      <parentid>1594885</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahel khdhr</username>
        <id>75558</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1594886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141190" sha1="rt3aw05x9cq8zscsvg1f9o1oib0ewxv" xml:space="preserve">
 {{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=بۆتولیزم (Botulism)|image=Botulism1and2.JPG|caption=(وێنەی منداڵێکی تووشبوو بە بۆتولیزم)|field=نەخۆشییە گوازراوەکان، زانستی هەرس و جگەر|pronounce={{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|tj|ʊ||l|ɪ|z|əm|}}|symptoms=لاوازی، کێشەی بینین، هەستکردن بە ماندوێتی، کێشە لە قسەکردندا|complications=لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە|onset=١٢ بۆ ٧٢ کاتژمێر|duration=گۆڕاوە|types=گواستراوە بە خۆراک، برین، منداڵی ساوا، ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان، هەڵمژین، بەهۆی چارەسەری پزیشکییەوە (iatrogenic)
&lt;ref name=&quot;CDCtypes&quot;&gt;{{cite web |title=About Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=18 April 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|causes=بەکتریای (Clostridium botulinum)|risks=خۆراکی بە هەڵە قوتووکراو، پارێزراو یان ترشێنراو؛ بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی (بۆ نموونە، هێرۆینی ڕەشی لینج)؛ خواردنی هەنگوین لە منداڵانی خوار تەمەن ١ ساڵ؛ برینی پیسبوو؛ دەرزی لێدانی ژەهری بۆتولینۆم بە بڕی زۆر بۆ مەبەستی جوانکاری/چارەسەری
&lt;ref name=&quot;CDCrisk&quot;&gt;{{cite web |title=People at Increased Risk for Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/risk-factors/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=9 May 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|diagnosis=دۆزینەوەی بەکتریاکە یان ژەهرەکەی|differential=میاسینیا گراڤیس (Myasthenia gravis)، کۆنیشانەی گیلین-بارێ (Guillain–Barré syndrome)، ڕەقبوونی لاتێرالی ئەمایۆترۆفیک (ALS)، کۆنیشانەی لامبێرت ئیاتۆن (Lambert Eaton syndrome)|prevention=ئامادەکردنی دروستی خۆراک، نەدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ|treatment=دژەژەهر (Antitoxin)، دژەبکتریا (antibiotics)، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد|medication=|prognosis=نزیکەی ٧.٥٪ مەترسیی مردن|frequency=لە جیهاندا: نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی ڕاپۆرتکراو لە ساڵێکدا؛ ئەمریکا: ٢٧٣ حاڵەت لە ساڵی ٢٠٢١
&lt;ref name=&quot;MOHLOnt&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism |url=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |publisher=Ontario Ministry of Health and Long-Term Care |access-date=12 June 2025 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021&quot;&gt;{{cite web |title=National Botulism Surveillance Summary, 2021 |url=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=21 May 2025 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|deaths=ڕێژەی مردنی جیهانی ٥-١٠٪ (نزیکەی ٥٠-١٠٠ مردن ساڵانە)&lt;ref name=&quot;WHO2023&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism – Key facts |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |publisher=World Health Organization |date=25 September 2023 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆتولیزم''' نەخۆشییەکی دەگمەن و ئەگەری هەیە کوشندە بێت، کە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە (کە بەگشتی بە [[بۆتۆکس]] ناسراوە) دروست دەبێت، کە لەلایەن بەکتریای (Clostridium botulinum)ەوە بەرهەم دەهێنرێت. نەخۆشییەکە بە لاوازی، لێڵبوونی بینایی، ماندوێتی، و کێشە لە قسەکردندا دەست پێدەکات. پاشان لەوانەیە لاوازیی قۆڵەکان، ماسولکەکانی سنگ، و قاچەکانی بەدوادا بێت. هەروەها ڕشانەوە، ئاوسانی سک، و سکچوون لەوانەیە ڕووبدەن. بەگشتی نەخۆشییەکە کاریگەری لەسەر هۆشیاری نییە و نابێتە هۆی تا.

بۆتولیزم دەکرێت بە چەند ڕێگەیەک ڕووبدات. ئەو سپۆرانەی بەکتریاکە (Bacterial spores) کە دەبنە هۆی نەخۆشییەکە لە خاک و ئاودا زۆر باون و زۆر بەرگەگرن. ئەوان ژەهری بۆتولینۆم بەرهەم دەهێنن کاتێک بەر ئاستی کەمی ئۆکسجین و پلەی گەرمیی دیاریکراو دەکەون. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک کاتێک ڕوودەدات کە ئەو خۆراکە بخورێت کە ژەهرەکەی تێدایە. بەڵام بۆتولیزمی منداڵی ساوا کاتێک ڕوودەدات کە بەکتریاکە لە ناو ڕیخۆڵەکاندا گەشە دەکات و ژەهرەکە دەردەدات. ئەمە بەزۆری تەنها لە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵدا ڕوودەدات، چونکە میکانیزمە پارێزەرەکان دژی گەشەکردنی بەکتریاکە دوای ئەو تەمەنە گەشە دەکەن. بۆتولیزمی برین زۆرترین جار لە نێو ئەو کەسانەدا دەدۆزرێتەوە کە ماددەی هۆشبەر بە دەرزی بەکاردەهێنن. لەم دۆخەدا، سپۆرەکان دەچنە ناو برینێکەوە، و لە نەبوونی ئۆکسجیندا، ژەهرەکە دەردەدەن. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان مرۆڤەکاندا ناگوازرێتەوە. دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشتڕاست دەکرێتەوە بە دۆزینەوەی ژەهرەکە یان بەکتریاکە لە کەسی گومانلێکراودا.

خۆپاراستن بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی ئامادەکردنی دروستی خۆراکەوە دەبێت. ژەهرەکە، هەرچەندە سپۆرەکانیش نا، لەناو دەچێت بە گەرمکردنی بۆ زیاتر لە ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی زیاتر لە پێنج خولەک. سپۆرەکانی کلۆستریدیۆم دەکرێت لەناو ببرێن لە ئۆتۆکلەیڤێکدا (autoclave) بە گەرمیی شێدار (١٢٠ پلەی سیلیزی بۆ لایەنی کەم ١٥ خولەک) یان گەرمیی وشک (١٦٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢ کاتژمێر) یان لە ڕێگەی تیشکدانەوە. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی (strains) گرووپی یەکەم لەکار دەخرێن بە گەرمکردنیان لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک لە کاتی قوتووکردنی بازرگانیدا. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی گرووپی دووەم کەمتر بەرگەی گەرمی دەگرن، و زۆرجار زیانیان پێدەگات بە گەرمکردنی ٩٠ پلەی سیلیزی بۆ ١٠ خولەک، ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ٥٢ خولەک، یان ٨٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢٧٠ خولەک؛ بەڵام لەوانەیە ئەم چارەسەرانە بۆ هەندێک خۆراک بەس نەبن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Center for Food Security and Public Health Iowa State University |ڕێکەوت=19 February 2024 |ناونیشان=https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/botulism.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ھەنگوین|هەنگوین]] دەکرێت زیندەوەرەکەی تێدا بێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش نابێت هەنگوین بدرێت بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ. چارەسەرکردن بە دژەژەهر دەبێت. لەو کەسانەی کە توانای هەناسەدانی خۆیان لەدەست دەدەن، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (Mechanical ventilation) لەوانەیە بۆ چەندین مانگ پێویست بێت. دەکرێت [[دژەبکتریا]] بەکاربهێنرێت بۆ بۆتولیزمی برین. مردن لە ٥ بۆ ١٠٪ی تووشبوواندا ڕوودەدات. هەروەها بۆتولیزم کاریگەری لەسەر چەندین ئاژەڵی تریش هەیە. وشەکە لە وشەی لاتینی botulusەوە هاتووە، کە بە واتای 'سۆسج' دێت.&lt;templatestyles src=&quot;Template:TOC limit/styles.css&quot; /&gt;

== نیشانە و کۆنیشانەکان ==
لاوازیی ماسولکەی بۆتولیزم بە شێوەیەکی تایبەت لەو ماسولکانەوە دەست پێدەکات کە لەلایەن دەمارەکانی کەللەسەرەوە (cranial nerves) خۆراک دەدرێن—گرووپێک لە دوانزە دەمار کە کۆنترۆڵی جووڵەی چاوەکان، ماسولکەکانی دەموچاو و ئەو ماسولکانە دەکەن کە کۆنترۆڵی جوین و قوتدان دەکەن. بۆیە دەکرێت بینینی دووانە، شۆڕبوونەوەی هەردوو پێڵووی چاو، لەدەستدانی دەربڕینی دەموچاو و کێشەی قوتدان ڕووبدەن. جگە لە کاریگەری لەسەر ماسولکە خۆویستەکان، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوون لە کۆئەندامی دەماری خۆویستیشدا (autonomic nervous system). ئەمە هەستی پێدەکرێت بە وشکبوونی دەم و قوڕگ (بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی لیک)، دابەزینی پەستانی خوێن لە کاتی وەستاندا (postural hypotension)، کە دەبێتە هۆی سەرگێژخواردن و مەترسیی لەهۆشخۆچوون، و لە کۆتاییدا قەبزی (بەهۆی کەمبوونەوەی جووڵەی بەرەوپێشی پێکهاتەکانی ڕیخۆڵە). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; هەندێک لە ژەهرەکان (B و E) دەبنە هۆی [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵهاتن]]، [[ڕشانەوە]]، &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; و کێشە لە قسەکردندا. پاشان لاوازییەکە بڵاودەبێتەوە بۆ قۆڵەکان (لە شانەکانەوە دەست پێدەکات و بەرەو پێشوو-قۆڵ دەچێت) و قاچەکان (دیسانەوە لە ڕانەکانەوە بۆ خوارەوە بەرەو پێیەکان). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی سەخت دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی جووڵەی ماسولکەکانی هەناسەدان، و بەم شێوەیە کێشە دروست دەکات لە ئاڵوگۆڕی گازەکاندا. ئەمە دەکرێت هەستی پێبکرێت وەک تەنگەنەفەسی (dyspnea)، بەڵام کاتێک سەخت دەبێت دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە، بەهۆی کۆبوونەوەی دوانۆکسیدی کاربۆنی هەناسەنەدراو و دەرەنجامی کاریگەرییە خاوکەرەوەکەی لەسەر مێشک. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی هەناسەدان و مردن ئەگەر چارەسەر نەکرێت. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

پزیشکە کلینیکییەکان زۆرجار نیشانەکانی بۆتولیزم لە چوارچێوەی سێینەیەکی کلاسیکیدا دەبینن: ئیفلیجیی بولبار (bulbar palsy) و ئیفلیجیی بەرەوخوار، نەبوونی تا، و هەست و دۆخی دەروونیی ڕوون (clear sensorium). &lt;ref name=&quot;outreakid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120402234631/http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 April 2012 |وێبگە=OutbreakID.com}}&lt;/ref&gt;

=== بۆتولیزمی منداڵی ساوا ===
[[پەڕگە:Infant_botulism_patient.jpeg|وێنۆک|منداڵێکی ساوا کە بۆتولیزمی هەیە. هەرچەندە خەوتوو نییە یان سڕنەکراوە، بەڵام ناتوانێت چاوەکانی بکاتەوە یان بجووڵێت؛ هەروەها گریانێکی لاوازی هەیە.]]
بۆتولیزمی منداڵی ساوا (کە هەروەها بە کۆنیشانەی منداڵی سست ناسراوە - floppy baby syndrome) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ دەستنیشان کرا، و باوترین جۆری بۆتولیزمە لە ئەمریکا. منداڵانی ساوا هەستیارن بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ساڵی یەکەمی ژیانیاندا، کە زیاتر لە ٩٠٪ی حاڵەتەکان لە منداڵانی خوار شەش مانگیدا ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ئەنجامی قوتدانی سپۆرەکانی C. botulinum و دواتر نیشتەجێبوونیان لە ڕیخۆڵە باریکەدا دروست دەبێت. ڕیخۆڵەی منداڵی ساوا لەوانەیە ببێتە نیشتەجێگەی بەکتریاکە کاتێک پێکهاتەی مایکرۆفلۆرای ڕیخۆڵە (فلۆرای ئاسایی) بەس نییە بۆ ئەوەی بە کێبڕکێ ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum بکات و ئاستەکانی ترشەڵۆکی زراو (کە بە شێوەیەکی ئاسایی ڕێگری لە گەشەی کلۆستریدیۆم دەکەن) کەمترن بە بەراورد بە قۆناغەکانی دواتری ژیان. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt;

گەشەکردنی سپۆرەکان ژەهری بۆتولینۆم دەردەدات، کە پاشان هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێن و بە سەرتاسەری جەستەدا بڵاودەبێتەوە، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجی لە ڕێگەی بلۆککردنی دەردانی ئەسیتایلکۆلین (acetylcholine) لە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییدا (neuromuscular junction). نیشانە باوەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتین لە قەبزی، بێهێزی، لاوازی، کێشە لە شیرخواردندا، و گۆڕانی دەنگی گریان، کە زۆرجار بەرەوپێش دەچێت بۆ ئیفلیجییەکی شلی بەرەوخواری تەواوەتی. هەرچەندە قەبزی بەزۆری یەکەم نیشانەی بۆتولیزمی منداڵی ساوایە، بەڵام زۆرجار پشتگوێ دەخرێت.[11] &lt;ref name=&quot;Infant Botulism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007110000/http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2016 |وێبگە=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;

هەنگوین سەرچاوەیەکی خۆراکیی ناسراوە بۆ سپۆرەکانی C. botulinum و پەیوەست کراوە بە بۆتولیزمی منداڵی ساوایەوە. لەبەر ئەم هۆکارە، هەنگوین پێشنیار ناکرێت بۆ منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt; بەڵام، بڕوا وایە زۆربەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەهۆی وەرگرتنی سپۆرەکانەوە بێت لە ژینگەی سروشتییەوە. بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی باوە کە لە ناو خاکدا دەژی. دەرکەوتووە کە زۆرێک لە نەخۆشەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە نزیک شوێنی بیناسازی یان ناوچەیەک دەژین کە خاکی تێدا تێکدراوە. &lt;ref name=&quot;Infant botulism literature review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Domingo RM, Haller JS, Gruenthal M |date=November 2008 |title=Infant botulism: two recent cases and literature review |journal=Journal of Child Neurology |volume=23 |issue=11 |pages=1336–46 |doi=10.1177/0883073808318200 |pmid=18984848}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ٤٩ لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا (هەموویان جگە لە ڕۆد ئایلەند) ڕاپۆرت کراوە، &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و حاڵەتەکان لە ٢٦ وڵات و پێنج کیشوەردا دەستنیشان کراون. &lt;ref name=&quot;globalIB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Koepke R, Sobel J, Arnon SS |date=July 2008 |title=Global occurrence of infant botulism, 1976–2006 |journal=Pediatrics |volume=122 |issue=1 |pages=e73-82 |doi=10.1542/peds.2007-1827 |pmid=18595978}}&lt;/ref&gt;

=== ئاڵۆزکارییەکان ===
کاتێک لە کاتی خۆیدا چارەسەر دەکرێت، تێگەیشتن وایە کە بۆتولیزمی منداڵی ساوا هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet,California Department of Health, updated March 2022, retrieved March 9, 2026.&lt;/ref&gt;

بۆتولیزم دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسەوە. بەڵام، لە ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی بە بۆتولیزم دەمرن لە نزیکەی ٥٠٪ەوە دابەزیوە بۆ ٧٪ بەهۆی باشتربوونی چاودێریی پاڵپشتیکەرەوە. نەخۆشێکی تووشبوو بە بۆتولیزمی سەخت لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (پاڵپشتیی هەناسەدان لە ڕێگەی ئامێری ڤێنتیلەیتەرەوە) هەروەها چاودێریی پزیشکی و پەرستاریی چڕ هەبێت، هەندێک جار بۆ چەندین مانگ. کەسەکە لەوانەیە پێویستی بە چارەسەری چاکسازی (rehabilitation) هەبێت دوای جێهێشتنی نەخۆشخانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160616152125/http://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2016 |ڕێکەوتی سەردان=14 June 2016}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە نەخۆشەکان تەنانەت دوای چارەسەریش تووشی ماندوێتیی بەردەوام و کێشەی هەناسەدان دەبن. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet, New York Departmet of Health, December 2025, Retrieved March 9 2026.&lt;/ref&gt;

== هۆکار ==
[[پەڕگە:Clostridium_botulinum.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپیی بەکتریای Clostridium botulinum.]]
''بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی بێ-ئۆکسجین (anaerobic)، گرام-پۆزەتیڤ، و دروستکەری سپۆرە بە شێوەی چیلکەیی (rod). ژەهری بۆتولینۆم یەکێکە لە بەهێزترین ژەهرە ناسراوەکان: نزیکەی یەک مایکرۆگرام کوشندەیە بۆ مرۆڤ کاتێک هەڵدەمژرێت.'' &lt;ref name=&quot;Emmeluth2010&quot;&gt;{{Cite book|last=Emmeluth|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|title=Botulism|publisher=Infobase Publishing|year=2010|isbn=978-1-60413-235-9|page=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014327/https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|archive-date=1 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[پەی|​]]​[[سیناپس|​]]​​ کاردەکات لە ڕێگەی بلۆککردنی فرمانی دەمارەکان (neuromuscular blockade) لە ڕێگەی ڕێگریکردن لە دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی وروژێنەر (excitatory neurotransmitter) بە ناوی ئەسیتایلکۆلین لە پەردەی پێش-سایناپسی (presynaptic) یەکگرتنە دەمارە-ماسولکەییەکان لە کۆئەندامی دەماری جەستەییدا (somatic nervous system). ئەمە دەبێتە هۆی ئیفلیجی. بۆتولیزمی پێشکەوتوو دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە لە ڕێگەی ئیفلیجکردنی ماسولکەکانی سنگ؛ ئەمە دەتوانێت بەرەوپێش بچێت بۆ وەستانی هەناسەدان. &lt;ref name=&quot;Arnon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە پەردە پێش-سایناپسییەکانی سایناپسە دەمارییە مۆسکارینییەکاندا (muscarinic) بلۆک دەکرێت. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆمەڵێک نیشانە و دەرکەوتەی کۆئەندامی دەماری خۆویست کە لە سەرەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

لە هەموو حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە دروست دەبێت، کە بەکتریای C. botulinum لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا بەرهەمی دەهێنێت، نەک بەهۆی خودی بەکتریاکەوە. شێوازی زیانگەیشتنەکە ڕوودەدات چونکە ژەهرەکە سەرەتا کاریگەری دەکاتە سەر ئەو دەمارانەی کە بە فرێکوێنسییەکی بەرزتر کاردەکەن (depolarize دەکەن). &lt;ref&gt;''Oxford Textbook of Medicine'', 4th Ed.&lt;/ref&gt;

میکانیزمەکانی چوونە ناو جەستەی مرۆڤ بۆ ژەهری بۆتولینۆم لە خوارەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== داگیرکردنی ڕیخۆڵەدا ===
باوترین جۆر لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا بۆتولیزمی منداڵی ساوایە. ئەمە لەو منداڵە ساوایانەدا ڕوودەدات کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ژیانیاندا بەکتریاکە لە ڕیخۆڵە باریکەیاندا نیشتەجێ دەبێت. پاشان بەکتریاکە ژەهرەکە بەرهەم دەهێنێت، کە هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێنەوە. خواردنی هەنگوین لە ماوەی ساڵی یەکەمی ژیاندا وەک هۆکارێکی مەترسی بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا دەستنیشان کراوە؛ کە هۆکارە لە یەک لەسەر پێنجی هەموو حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فۆرمی پێگەیشتووانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا پێی دەوترێت ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان (adult intestinal toxemia)، کە زۆر دەگمەنە. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

=== خۆراک ===
باوترین هۆکاری بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بریتییە لەو ژەهرەی کە لەلایەن بەکتریاکەوە بەرهەم دەهێنرێت لە ناو قوتووی ئەو خۆراکانەی کە بە شێوەیەکی نادروست پارێزراون. ماسییەک کە لە خولاو (برین - brine)دا هەڵگیرابێت بەبێ ڕێژەی خوێ یان ترشێتیی پێویست کە ترشی ئەسیتیکی تێدابێت لەگەڵ ئاستی بەرزی [[سۆدیۆم]]، هەروەها ماسیی دووکەڵدراو کە لە پلەی گەرمیی زۆر بەرزدا هەڵگیرابێت، مەترسی دروست دەکات، هەروەک چۆن خۆراکی بە هەڵە قوتووکراویش مەترسییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dolman |first=Claude E. |date=1957 |title=Type E (fish-borne) botulism: a review |journal=Japanese Journal of Medical Science and Biology |volume=10 |issue=6 |page=383–395 |doi=10.7883/yoken1952.10.383 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە ئەنجامی خۆراکی پیسبوو دروست دەبێت کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum ڕێگەیان پێدراوە بڕوێن لە بارودۆخێکی کەم-ئۆکسجیندا. ئەمە بەزۆری لە ماددە خۆراکییە قوتووکراوەکانی ماڵەوە کە بە هەڵە ئامادەکراون و خواردنە ترشێنراوەکاندا ڕوودەدات کە خوێ یان ترشێتیی پێویستیان تێدا نییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=16 May 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |ڕێکەوتی سەردان=5 January 2025 |وێبگە=CDC |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی زۆرجار چەندین کەس لە هەمان سەرچاوەوە خۆراک دەخۆن، باوە کە زیاتر لە کەسێک لە یەک کاتدا تووش ببن. نیشانەکان بەزۆری ١٢-٣٦ کاتژمێر دوای خواردن دەردەکەون، بەڵام دەکرێت لە نێوان ٦ کاتژمێر بۆ ١٠ ڕۆژیشدا دەربکەون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2001 |ناونیشان=http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110705125238/http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2 July 2011 |وێبگە=Emergency Preparedness and Response}}&lt;/ref&gt;

هیچ ماوەیەکی کشانەوە (withdrawal periods) دیاری نەکراوە بۆ ئەو مانگایانەی تووشی بۆتولیزم دەبن. ئەو مانگا شیردەرانەی کە بە بڕی جیاواز لە ژەهری بۆتولینۆمی C کوتراون، نەبوونەتە هۆی دەرکەوتنی نیورۆتۆکسینی بۆتولینۆم لەو شیرەی کە بەرهەمی دەهێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=Robert B. |last2=Puschner |first2=Birgit |last3=Walker |first3=Richard L. |last4=Rocke |first4=Tonie |last5=Galey |first5=Frank D. |last6=Cullor |first6=James S. |last7=Ardans |first7=Alex A. |date=November 2003 |title=Determination of the Median Toxic Dose of Type C Botulinum Toxin in Lactating Dairy Cows |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=15 |issue=6 |pages=523–526 |doi=10.1177/104063870301500603 |pmid=14667014 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بە بەکارهێنانی پشکنینی زیندەیی مشک (mouse bioassays) و پشکنینەکانی immunostick ELISA، ژەهری بۆتولینۆم لە خوێنی تەواو و سێرومدا دۆزرایەوە بەڵام نەک لە نموونەی شیردا، کە پێشنیاری ئەوە دەکات ژەهری بۆتولینۆمی جۆری C ناچێتە ناو شیرەوە بە خەستییەکی دیاریکراو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=R.B. |last2=Puschner |first2=B. |last3=Walker |first3=R.L. |last4=Rocke |first4=T.E. |last5=Smith |first5=S.R. |last6=Cullor |first6=J.S. |last7=Ardans |first7=A.A. |date=June 2009 |title=Short communication: Attempts to identify Clostridium botulinum toxin in milk from three experimentally intoxicated Holstein cows |journal=Journal of Dairy Science |language=en |volume=92 |issue=6 |pages=2529–2533 |doi=10.3168/jds.2008-1919 |pmid=19447984 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; چێشتلێنان و پاستۆریزەکردن ژەهری بۆتولینۆم تێکدەشکێنن بەڵام مەرج نییە سپۆرەکان لەناو ببن. سپۆرەکان یان ژەهرەکانی بۆتولینۆم دەتوانن لە ژینگەوە ڕێگەی خۆیان بدۆزنەوە بۆ ناو زنجیرەی بەرهەمهێنانی شیرەمەنی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Miia |last2=Myllykoski |first2=Jan |last3=Sivelä |first3=Seppo |last4=Korkeala |first4=Hannu |date=19 March 2010 |title=Clostridium botulinum in Cattle and Dairy Products |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |volume=50 |issue=4 |pages=281–304 |doi=10.1080/10408390802544405 |pmid=20301016}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای مەترسیی کەمی پیسبوونی شیر و گۆشت، پێدەچێت پرۆتۆکۆڵی حاڵەتە کوشندەکانی بۆتولیزمی مانگا بریتی بێت لە سووتاندنی لاشەکان و ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی هەر شیرێکی ئەگەری پیسبوو بۆ بەکاربردنی مرۆڤ. هەروەها ئامۆژگاری دەکرێت کە شیری خاوی مانگا تووشبووەکان نەخورێتەوە لەلایەن مرۆڤەوە یان نەدرێت بە گوێرەکەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Frye |first=Elisha A. |last2=Egan |first2=Christina |last3=Perry |first3=Michael J. |last4=Crouch |first4=Esther E. |last5=Burbank |first5=Kyle E. |last6=Kelly |first6=Kathleen M. |date=September 2020 |title=Outbreak of botulism type A in dairy cows detected by MALDI-TOF mass spectrometry |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=32 |issue=5 |pages=722–726 |doi=10.1177/1040638720943127 |pmc=7488966 |pmid=32715936}}&lt;/ref&gt;

چەندین ڕاپۆرت هەبوون لەسەر بۆتولیزم بەهۆی شەرابی پرونۆوە کە لە پاشماوەی خۆراک لە زیندان دروست دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adams |first=Laura E. |last2=Yasmin |first2=Seema |last3=Briggs |first3=Graham |last4=Redden |first4=Kore |last5=Silvas |first5=Suzanne |last6=Anderson |first6=Shoana |last7=Weiss |first7=Joli |last8=Tsang |first8=Clarisse A. |last9=Henke |first9=Evan |last10=Francies |first10=Jessica |last11=Herrick |first11=Kristen |last12=Lira |first12=Rosa |last13=Livar |first13=Eugene |last14=Thompson |first14=Gerald |last15=Sunenshine |first15=Rebecca |date=October 2015 |title=Alcohol Production, Prevention Strategies, and Inmate Knowledge About the Risk for Botulism From Pruno Consumption in a Correctional Facility—Arizona, 2013 |journal=Journal of Correctional Health Care |volume=21 |issue=4 |pages=335–342 |doi=10.1177/1078345815599763 |pmc=5549268 |pmid=26285594}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=Benjamin T. |last2=Schlein |first2=Sarah M. |last3=Caravati |first3=E. Martin |last4=Ledyard |first4=Holly |last5=Fix |first5=Megan L. |date=July 2014 |title=Emergency Department Identification and Critical Care Management of a Utah Prison Botulism Outbreak |journal=Annals of Emergency Medicine |volume=64 |issue=1 |pages=26–31 |doi=10.1016/j.annemergmed.2013.10.027 |pmid=24331717}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rao |first=Agam K. |last2=Walters |first2=Maroya |last3=Hall |first3=Julia |last4=Guymon |first4=Colleen |last5=Garden |first5=Richard |last6=Sturdy |first6=Pauline |last7=Thurston |first7=Diana |last8=Smith |first8=Lori |last9=Dimond |first9=Melissa |last10=Vitek |first10=Dagmar |last11=Bogdanow |first11=Linda |last12=Hill |first12=Mary |last13=Lin |first13=Neal H. |last14=Luquez |first14=Carolina |last15=Griffin |first15=Patricia M. |date=2018 |title=Outbreak of Botulism Due to Illicit Prison-Brewed Alcohol: Public Health Response to a Serious and Recurrent Problem |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S85–S91 |doi=10.1093/cid/cix936 |jstor=26524925 |pmid=29293937 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە زیندانێکی میسیسیپی لە ساڵی ٢٠١٦دا، زیندانییەکان بە شێوەیەکی نایاسایی کحولیان دروستکرد کە بووە هۆی ٣١ حاڵەتی بۆتولیزم. ئەو لێکۆڵینەوەیە توێژینەوەییەی کە لەسەر ئەم حاڵەتانە کرا دەریخست کە نیشانەکانی بۆتولیزمی سووک هاوتا بوون لەگەڵ نیشانەکانی بۆتولیزمی سەخت، هەرچەندە ئاکامەکان و بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە جیاواز بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Marlow |first=Mariel |last2=Edwards |first2=Leslie |last3=McCrickard |first3=Lindsey |last4=Francois Watkins |first4=Louise K. |last5=Anderson |first5=Jannifer |last6=Hand |first6=Sheryl |last7=Taylor |first7=Kathryn |last8=Dykes |first8=Janet |last9=Byers |first9=Paul |last10=Chatham-Stephens |first10=Kevin |date=24 August 2021 |title=Mild Botulism From Illicitly Brewed Alcohol in a Large Prison Outbreak in Mississippi |journal=Frontiers in Public Health |volume=9 |doi=10.3389/fpubh.2021.716615 |pmc=8421542 |pmid=34504830 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== برین ===
بۆتولیزمی برین لە ئەنجامی پیسبوونی برینێکەوە بە بەکتریاکان دروست دەبێت، کە دواتر ژەهرەکە دەردەدەنە ناو سووڕی خوێنەوە. ئەمە لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە لە نێو بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرە ناوخوێنبەرەکاندا باوتر بووە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی هێرۆینی ڕەشی لینج بەکاردەهێنن و ئەوانەی هێرۆین لە ژێر پێست دەدەن لەبری ناو دەمارەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی برین هەروەها دەتوانێت لە برینێکی بچووکەوە بێت کە بە باشی پاک نەکراوەتەوە؛ پێست بەسەر برینەکەدا گەشە دەکات و بەمجۆرە سپۆرەکە لە ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجیندا گیر دەخات و بۆتولیزم دروست دەکات. یەکێک لە نموونەکان کەسێک بوو کە لە کاتی بەکارهێنانی ئامێری بڕینی گژوگیادا قولەپێی بڕیبوو؛ لە کاتێکدا برینەکە چاک دەبووەوە، پارچەیەک گیای و تەنۆلکەیەکی خاکی لە ژێر پێستەکەدا گیرخست کە بووە هۆی بۆتولیزمێکی سەخت کە پێویستی بە خەواندن لە نەخۆشخانە و چاکسازیی هەبوو بۆ چەندین مانگ. بۆتولیزمی برین ٢٩٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== هەڵمژین ===
حاڵەتی دەگمەنی بۆتولیزم دۆزراوەتەوە دوای هەڵمژینی لەلایەن فەرمانبەرانی تاقیگەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190757/https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2021 |وێبگە=The Lecturio Medical Concept Library}}&lt;/ref&gt;

=== بە دەرزی (بۆتولیزمی ئایاترۆجینیک - iatrogenic botulism) ===
نیشانەکانی بۆتولیزم لەوانەیە لە دوور لە شوێنی لێدانی دەرزی ژەهری بۆتولینۆم دەربکەون. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; ئەمە لەوانەیە لەدەستدانی هێز، لێڵبوونی بینایی، گۆڕانی دەنگ، یان کێشەی هەناسەدان لەخۆ بگرێت کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; دەستپێکردنی نیشانەکان دەکرێت چەند کاتژمێرێک بۆ چەند هەفتەیەک بێت دوای لێدانی دەرزییەکە. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205180954/https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2019 |ڕێکەوتی سەردان=6 December 2019}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەگشتی تەنها کاتێک ڕوودەدات کە هێزێکی نەگونجاوی ژەهری بۆتولینۆم بۆ مەبەستی جوانکاری بەکاربهێنرێت یان بەهۆی ئەو ژەمە گەورانەی کە بۆ چارەسەری تێکچوونەکانی جووڵە بەکاردەهێنرێن. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام، حاڵەت هەیە کە بەکارهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لەدەرەوەی ڕێنماییە پەسەندکراوەکان (off-label use) بووەتە هۆی بۆتولیزمی سەخت و مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=You |first=Geoffrey |last2=Khan |first2=Ahmed |last3=Shor |first3=Julia |last4=Forester |first4=Gary P. |date=2016 |title=Rapidly Progressive Muscle Paralysis and Acute Respiratory Failure Following Endoscopic Botulinum Toxin Injection |journal=ACG Case Reports Journal |volume=3 |issue=1 |pages=e166 |doi=10.14309/crj.2016.139 |pmc=5126502 |pmid=27921065}}&lt;/ref&gt; دوای پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨، دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) ئەم نیگەرانییانەی وەک هۆشدارییەکی چوارچێوەدار (boxed warning) زیاد کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2017 |ناونیشان=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115034159/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 December 2019 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; هەوڵێکی نێودەوڵەتیی بنەڕەتی بە سەرۆکایەتی (NeverTox) بۆ کۆکردنەوەی ئەو کەسانەی ئەزموونی ژەهراویبوونی بۆتولیزمی ئایاترۆجینیکی (IBP)یان کردووە و پێشکەشکردنی پەروەردە و پاڵپشتی سۆزداری، خزمەتی ٣٩,٠٠٠ کەس دەکات لە ڕێگەی گرووپێکی فەیسبووکەوە کە پێیان وایە بەدەست کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆمەوە دەناڵێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.toxsafety.com/resources}}&lt;/ref&gt;

=== ''داوا یاساییەکان سەبارەت بە بۆتولیزم دژی کۆمپانیا دەرمانسازییەکان'' ===
پێش دانانی هۆشدارییە چوارچێوەدارەکان کە تێبینییەکی لەخۆدەگرت کە دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆم دەتوانن ببنە هۆی بۆتولیزم، زنجیرەیەک داواکاری یاسایی دژی ئەو کۆمپانیا دەرمانسازییانە هەبوون کە ژەهری بۆتولینۆمی شیاوی دەرزی لێدانیان بەرهەم دەهێنا. ژنی بەرهەمهێنەرێکی هۆلیوود داوایەکی یاسایی تۆمارکرد دوای ئەوەی تووشی کاریگەرییە لاوەکییە پەکخەرەکان بوو لە ئەنجامی چارەسەری شەقیقە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2003 |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/style/2003/05/celebrity-dermatologist-200305 |وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt; داوایەکی یاسایی بەناوی کوڕێکی تەمەن ٣ ساڵانەوە کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی کەمئەندام ببوو بەهۆی دەرزییەکی ژەهری بۆتولینۆمەوە، لە دادگا یەکلایی کرایەوە لە کاتی دادگاییکردنەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 February 2013 |ناونیشان=https://www.biospace.com/allergan-inc-settles-oklahoma-botox-case-during-trial}}&lt;/ref&gt; خێزانی کوڕێکی تەمەن ٧ ساڵان کە بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژبوونی قاچی چارەسەر کرابوو، داوایەکی یاساییان تۆمارکرد دوای ئەوەی کوڕەکە خەریک بوو بمرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2014/11/22/couple-says-botox-almost-killed-boy/19365363/}}&lt;/ref&gt; چەندین خێزانی ئەو کەسانەی مردن دوای چارەسەر بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم داواکاری یاساییان تۆمارکرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mashnitski |first=Aleksandr |ڕێکەوت=20 September 2010 |ناونیشان=https://www.findlaw.com/legalblogs/personal-injury/botox-death-suit-reaches-settlement/ |وێبگە=FindLaw}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-allergan-botox-trial/allergan-wins-new-trial-in-big-botox-damages%20case-idUSBRE85019Y20120601/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2015/04/14/second-vermont-botox-lawsuit/25737279/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Health/Wellness/botox-led-daughters-death-mother-claims/story?id=9680014 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە داواکارییە یاساییەکان سەرکەوتنی بۆ سکاڵاکارەکە بەدەستهێنا کە بڕی ١٥ ملیۆن دۆلاری وەک قەرەبوو پێدرا؛ سکاڵاکارەکە پزیشکێک بوو کە لەلایەن سێزدە پزیشکی دەمار لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستی (NIH) بۆتولیزمی تێدا دەستنیشان کرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 May 2013 |ناونیشان=https://kfor.com/news/health/investigation-allergan-botox/}}&lt;/ref&gt; ڤیدیۆی گەواهی ئەو دادگاییکردنە وتەی بەڕێوەبەرێکی باڵای دەرمانسازی دەگوازێتەوە کە دەڵێت &quot;بۆتۆکس نابێتە هۆی بۆتولیزم.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 August 2012 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=e8wfajAovto&amp;t=212s |وێبگە=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== میکانیزم ==
ژەهرەکە بریتییە لە پرۆتینی ژەهری بۆتولینۆم کە لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا (کاتێک ئۆکسجین بوونی نییە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 June 2021 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/general.html |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەلایەن بەکتریای Clostridium botulinumەوە بەرهەم دەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.who.int |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بەکتریای Clostridium botulinum درێژکۆڵە (bacillus) گەورەی گرام-پۆزەتیڤ و بێ-ئۆکسجینە کە ئێندۆسپۆری (endospores) پێش-کۆتایی دروست دەکات. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

هەشت جۆری سیرۆلۆژی لە بەکتریاکە هەن کە بە پیتەکانی A تا H دیاری کراون. ژەهری هەموو ئەمانە بە هەمان شێوە کاردەکات و نیشانەی هاوشێوە دروست دەکات: ڕێگری لە کۆتاییە دەمارییە جووڵەیییەکان دەکرێت بۆ دەردانی ئەسیتایلکۆلین، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجیی شل (flaccid paralysis) و نیشانەکانی لێڵبوونی بینایی، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (ptosis)، دڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، سکچوون یان قەبزی، گرژبوونی ماسولکەکان، و کێشەی هەناسەدان. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ژەهری بۆتولینۆم دابەش دەبێت بۆ هەشت نیورۆتۆکسین (دەستنیشانکراون وەک جۆرەکانی A, B, C [C1, C2], D, E, F, و G)، کە لە ڕووی ئەنتیجینی و سیرۆلۆژییەوە جیاوازن بەڵام لە ڕووی پێکهاتەوە هاوشێوەن. بۆتولیزمی مرۆڤ بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی جۆرەکانی A, B, E، و (بە دەگمەن) Fەوە دروست دەبێت. جۆرەکانی C و D ژەهراویبوون تەنها لە ئاژەڵەکانی تردا دروست دەکەن. &lt;ref&gt;{{EMedicine|article|325451|Botulinum Toxin}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا، زانایان هەواڵی دۆزینەوەی جۆری Hیان بڵاوکردەوە، کە یەکەم نیورۆتۆکسینی نوێی بۆتولیزم بوو کە لە ماوەی چل ساڵدا دۆزرابێتەوە. بەڵام، لێکۆڵینەوەکانی دواتر دەریانخست کە جۆری H ژەهرێکی کایمێریکە (chimeric) کە لە بەشەکانی جۆرەکانی F و A (FA) پێکهاتووە. &lt;ref name=&quot;Maslanka_2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maslanka SE, Lúquez C, Dykes JK, Tepp WH, Pier CL, Pellett S, Raphael BH, Kalb SR, Barr JR, Rao A, Johnson EA |date=February 2016 |title=A Novel Botulinum Neurotoxin, Previously Reported as Serotype H, Has a Hybrid-Like Structure With Regions of Similarity to the Structures of Serotypes A and F and Is Neutralized With Serotype A Antitoxin |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=213 |issue=3 |pages=379–85 |doi=10.1093/infdis/jiv327 |pmc=4704661 |pmid=26068781}}&lt;/ref&gt;

هەندێک جۆر بۆنێکی تایبەتمەندی بۆگەنبوو دروست دەکەن و گۆشت هەرس دەکەن (جۆرەکانی A و هەندێک لە B و F)؛ بەمانە دەوترێت شیکەرەوەی پرۆتین (proteolytic)؛ جۆری E و هەندێک لە جۆرەکانی B, C, D و F ناتوانن پرۆتین شیبکەنەوە و دەکرێت هەستیان پێ نەکرێت چونکە هیچ بۆنێکی بەهێزیان لەگەڵدا نییە. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کاتێک بەکتریاکان لە ژێر فشاردا دەبن، سپۆر دروست دەکەن، کە بێکارن (inert). ژینگەی سروشتییان لە ناو خاکدایە، لە ناو ئەو لیتەیەی کە نیشتووی بنی جۆگەلەکان، دەریاچەکان، و ئاوە کەناراوەییەکان و زەریاکان پێکدەهێنێت، لە کاتێکدا هەندێک جۆر دانیشتووی سروشتیی کۆئەندامی هەرسن لە شیردەرەکاندا (بۆ نموونە، ئەسپ، ڕەشەوڵاخ، مرۆڤ)، و لە پیساییەکانیاندا هەن. سپۆرەکان دەتوانن لە فۆرمە بێکارەکەیاندا بۆ چەندین ساڵ بمێننەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ward BQ, Carroll BJ, Garrett ES, Reese GB |date=May 1967 |title=Survey of the U.S. Gulf Coast for the presence of Clostridium botulinum |journal=Applied Microbiology |volume=15 |issue=3 |pages=629–36 |doi=10.1128/aem.15.3.629-636.1967 |pmc=546991 |pmid=5340653}}&lt;/ref&gt;

ژەهر لەلایەن بەکتریاکانەوە بەرهەم دەهێنرێت کاتێک بارودۆخی ژینگەیی لەبارە بۆ ئەوەی سپۆرەکان زۆرببن و گەشە بکەن، بەڵام ئەو جینەی کە کۆد بۆ پرۆتینی ژەهرەکە دەکات لە ڕاستیدا لەلایەن ڤایرۆسێک یان فەیجێکەوە (phage) هەڵدەگیرێت کە بەکتریاکە تووش دەکات. زانیارییەکی کەم هەیە سەبارەت بەو هۆکارە سروشتییانەی کە کۆنترۆڵی تووشبوونی فەیج و زۆربوونیان دەکەن لە ناو بەکتریاکاندا. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Field Manual of Wildlife Disease|vauthors=Franson JC, Friend M|publisher=U.S. Geological Survey|year=1999|isbn=978-0-607-88096-0|chapter=38: Avian Botulism|access-date=14 June 2016|chapter-url=https://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809134547/http://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-date=9 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سپۆرەکان پێویستیان بە پلەی گەرمیی مامناوەند، سەرچاوەیەکی پرۆتین، ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، و شێداری هەیە بۆ ئەوەی چالاک ببن و ژەهر بەرهەم بهێنن. لە سروشتدا، شیبوونەوەی ڕووەکەکان و بێ‌بڕبڕەکان (invertebrates) لەگەڵ پلەی گەرمیی مامناوەند دەتوانێت بارودۆخی نموونەیی دابین بکات بۆ ئەوەی بەکتریای بۆتولیزم چالاک ببێت و ژەهر بەرهەم بهێنێت کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر باڵندە خۆراکخۆرەکان و ئاژەڵەکانی تر هەبێت. سپۆرەکان بە کوڵاندن لەناو ناچن، بەڵام بۆتولیزم باو نییە چونکە بارودۆخی تایبەت و دەگمەن-دەستکەوتوو پێویستن بۆ بەرهەمهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لە سپۆرەکانی C. botulinumەوە، لە نێویاندا ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، کەم-خوێ، کەم-ترشەڵۆک، کەم-شەکر لە پلەی گەرمیی ژینگەدا. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=International Commission on Microbiological Specifications for Foods|title=Microorganisms in Foods 5: Characteristics of Microbial Pathogens|publisher=Springer|year=1996|isbn=978-0-412-47350-0|pages=66–111|chapter=Clostridium botulinum|access-date=3 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128145935/https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-date=28 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆتولینۆم ڕێگری دەکات لە دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە ناو کۆئەندامی دەماردا، کە دەمارەگوێزەرەوەیەکە بەرپرسە لە پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانییە جووڵەیییەکان و خانەکانی ماسولکەدا. هەموو جۆرەکانی بۆتولیزم دەبنە هۆی ئیفلیجی کە بەزۆری لە ماسولکەکانی دەموچاوەوە دەست پێدەکات و دواتر بڵاودەبێتەوە بەرەو پەلەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە جۆرە سەختەکاندا، بۆتولیزم دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی ماسولکەکانی هەناسەدان و لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە. لەبەرچاوگرتنی ئەم ئاڵۆزکارییەی کە مەترسی بۆ سەر ژیان هەیە، هەموو حاڵەتە گومانلێکراوەکانی بۆتولیزم وەک حاڵەتی لەناکاوی پزیشکی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت، و بەرپرسانی تەندروستی گشتی زۆرجار بەشدار دەبن بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەکە و گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی حاڵەتی تر. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

ژەهری بۆتولینۆمی A و E بە تایبەتی SNAP-25 دەبڕن، لە کاتێکدا سیرۆتایپی B, D, F و G سێناپتۆبرێڤین (synaptobrevin) دەبڕن. سیرۆتایپی C هەردوو SNAP-25 و سێنتێکسین (syntaxin) دەبڕێت. ئەمە دەبێتە هۆی بلۆککردنی دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی ئەسیتایلکۆلین، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Tighe |first=Ann P. |last2=Schiavo |first2=Giampietro |date=June 2013 |title=Botulinum neurotoxins: Mechanism of action |journal=Toxicon |volume=67 |pages=87–93 |bibcode=2013Txcn...67...87T |doi=10.1016/j.toxicon.2012.11.011 |pmid=23201505}}&lt;/ref&gt; کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی ئیفلیجی.

== دەستنیشانکردن ==
بۆ بۆتولیزم لە ساوایاندا، پێویستە دەستنیشانکردنەکە لەسەر بنەمای نیشانەکان بێت. پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە بە پشکنینی نموونەی پیسایی یان حوقنە (enema) بە پشکنینی زیندەیی مشک دەکرێت.

لەو کەسانەی کە مێژووی نەخۆشییەکەیان و پشکنینی جەستەیییان ئاماژە بۆ بۆتولیزم دەکەن، ئەم سەرەداوانە زۆرجار بەس نین بۆ ڕێگەدان بە دەستنیشانکردن. نەخۆشییەکانی تری وەک کۆنیشانەی گیلین-بارێ، جەڵتەی مێشک، و میاسینیا گراڤیس دەکرێت هاوشێوەی بۆتولیزم دەربکەون، و لەوانەیە پشکنینی تایبەت پێویست بێت بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم حاڵەتانەی تر. ئەم پشکنینانە لەوانەیە بریتین بن لە سکانی مێشک، پشکنینی شلەی دڕکەپەتک و مێشک (cerebrospinal fluid)، پشکنینی گواستنەوەی دەماری (هێڵکاریی کارەبایی ماسولکە، یان EMG)، و پشکنینی ئێدرۆفۆنیۆم کلۆراید (تێنسیلۆن) بۆ میاسینیا گراڤیس. دەکرێت دەستنیشانکردنی کۆتایی بکرێت ئەگەر ژەهری بۆتولینۆم لە خۆراک، پێکهاتەکانی گەدە یان ڕیخۆڵە، ڕشانەوە یان پیساییدا دەستنیشان بکرێت. ژەهرەکە هەندێک جار لە خوێندا دەدۆزرێتەوە لە حاڵەتە زۆر سەختەکاندا (peracute). ژەهری بۆتولینۆم دەکرێت بە چەندین تەکنیک دەستنیشان بکرێت، لە نێویاندا پشکنینی ئەنزیمی بەستراو بە بەرگرییەوە (ELISAs)، پشکنینەکانی ئەلکترۆکیمیکال لوومینێسێنت (ECL) و کوتانی مشک یان تاقیکردنەوەکانی پێدانی خۆراک بە مشک. دەتوانرێت ژەهرەکان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی بێلایەنکردنەوە (neutralization) لە مشکدا جۆریان دیاری بکرێت. لە بۆتولیزمی تووشکەری-ژەهراویدا (toxicoinfectious botulism)، زیندەوەرەکە دەکرێت لە شانەکانەوە بچێنرێت. لەسەر ناوەندی زەردێنەی هێلکە، ئەو کۆڵۆنیانەی کە ژەهر بەرهەم دەهێنن بەزۆری بریقەیەکی ڕووکاری (iridescence) پیشان دەدەن کە درێژدەبێتەوە بۆ دەرەوەی کۆڵۆنییەکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Infectious Diseases|vauthors=Weber JT|date=1994|publisher=[[J. B. Lippincott &amp; Co.|J. B. Lippincott Company]]|veditors=Hpeprich PD|edition=5th|pages=1185–94|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==
هەرچەندە فۆرمی گەشەکردنی (vegetative form) بەکتریاکە بە کوڵاندن لەناو دەچێت، &lt;ref name=&quot;whodestroy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140216031452/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2011 |ناونیشان=http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521032214/http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2014 |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; بەڵام سپۆرەکە خۆی بەو پلە گەرمییانەی کە بە کوڵاندنی ئاسایی لە ئاستی ڕووی دەریا پێیان دەگەین ناکوژرێت، ئەمەش وا دەکات ئازاد بێت بۆ گەشەکردن و دووبارە بەرهەمهێنانی ژەهرەکە کاتێک بارودۆخەکان لەبارن. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|title=Couple suing over tainted juice|newspaper=Toronto Star|first1=Isabel|last1=Teotonio|date=21 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062530/http://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2007 |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924165600/https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 2021 |ناونیشان=https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820180909/https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ڕێوشوێنێکی خۆپاراستنی پێشنیارکراو بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتییە لە دوورکەوتنەوە لە پێدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ، چونکە سپۆرەکانی بۆتولینۆم زۆرجار بوونیان هەیە. لە منداڵانی گەورەتر و پێگەیشتوواندا، بەکتریا ئاساییەکانی ڕیخۆڵە ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum دەکەن. &lt;ref name=&quot;honey-risk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Midura TF, Damus K, Thompson B, Wood RM, Chin J |date=February 1979 |title=Honey and other environmental risk factors for infant botulism |journal=The Journal of Pediatrics |volume=94 |issue=2 |pages=331–6 |doi=10.1016/S0022-3476(79)80863-X |pmid=368301}}&lt;/ref&gt;

لە کاتێکدا کاڵا قوتووکراوە بازرگانییەکان داوایان لێدەکرێت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecfr.gov/current/title-21/part-113 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-29 |وێبگە=www.ecfr.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە &quot;کوڵاندنی بۆتولینۆم&quot;دا تێپەڕن لە مەنجەڵی پەستاندا (بەرمادە) لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک، و بەمجۆرە بە دەگمەن دەبنە هۆی بۆتولیزم، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anderson |first=N. M. |last2=Larkin |first2=J. W. |last3=Cole |first3=M. B. |last4=Skinner |first4=G. E. |last5=Whiting |first5=R. C. |last6=Gorris |first6=L. G. M. |last7=Rodriguez |first7=A. |last8=Buchanan |first8=R. |last9=Stewart |first9=C. M. |last10=Hanlin |first10=J. H. |last11=Keener |first11=L. |last12=Hall |first12=P. A. |date=2011-11-01 |title=Food Safety Objective Approach for Controlling Clostridium botulinum Growth and Toxin Production in Commercially Sterile Foods |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0362028X22128504 |journal=Journal of Food Protection |volume=74 |issue=11 |pages=1956–1989 |doi=10.4315/0362-028X.JFP-11-082 |issn=0362-028X |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; بەڵام چەندین حاڵەتی دەگمەنی دیار هەبوون. دوانیان بریتین لە بڵاوبوونەوەی ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی سەلەمۆنی ئەلاسکا و بڵاوبوونەوەی ساڵی ٢٠٠٧ی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company). بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەگمەنترین جۆرە، کە تەنها نزیکەی ١٥٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت (لە ئەمریکا) &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 April 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101016104945/http://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 October 2010 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; و زۆرترین جار لە ئەنجامی خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە بووە کە ترشێتییان کەمە، وەک شەربەتی گێزەر، ئەسپەراجوس (مێخەککێوی)، پاقلەی سەوز، چەوەندەر، و گەنمەشامی. بەڵام، بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە سەرچاوەی ناسروشتیتریشەوە ڕوویداوە. لە تەمموزی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - گۆشتی نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، و هەشتیان نیشانەکانی بۆتولیزمیان لێ دەرکەوت، کە دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوەکانی تری تووشبوون کە زۆر دەگمەنترن (نزیکەی هەموو دە‌یەیەک لە ئەمریکادا ڕوودەدەن&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt;) بریتین لە سیر یان گیادەرمانە &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt; کە لە ناو زەیتدا بەبێ زیادکردنی ترشەڵۆک هەڵدەگیرێن،&lt;ref name=&quot;Infusions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; بیبەری تیژ، &lt;ref name=&quot;Infusions2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; پەتاتەی برژاو کە بە هەڵە مامەڵەی لەگەڵ کرابێت و لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچرابێتەوە، &lt;ref name=&quot;Infusions3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; تەماتە، &lt;ref name=&quot;Infusions4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; و ماسیی قوتووکراوی ماڵەوە یان ترشێنراو.

کاتێک خۆراک لە ماڵەوە قوتوو دەکرێت یان دەپارێزرێت، پێویستە گرنگی بە پاکوخاوێنی، پەستان، پلەی گەرمی، ساردکردنەوە و هەڵگرتن بدرێت. لە کاتی دروستکردنی کۆنسێرڤەی ماڵەوەدا، تەنها میوەی ترش وەک سێو، هەرمێ، میوە ناوکدارەکان (stone fruits) و تووتڕکەکان دەبێت بەکاربهێنرێن. میوە خولگەییەکان و تەماتە ترشێتییان کەمە و دەبێت پێش قوتووکردنیان کەمێک ترشێتییان بۆ زیاد بکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234538/http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

خۆراکە کەم ترشەکان بەهای pH یان زیاترە لە 4.6. بریتین لە گۆشتی سوور و خواردنە دەریاییەکان و پەلەوەر و شیر و هەموو سەوزە تازەکان جگە لە زۆربەی تەماتەکان. هەروەها زۆربەی تێکەڵەکانی خۆراکی کەم ترش و ترش بەهای pH یان لە سەرووی 4.6 ەوە مەگەر ڕێچکەکانیان ئاوی لیمۆ، ترشی لیمۆ، یان سرکەی پێویست لەخۆ بگرێت بۆ ئەوەی ترش بن. خۆراکە ترشەکان pH یان 4.6 یان کەمترە. ئەوانیش بریتین لە میوە، ترشیات، ساوەر، مرەبا، جەلی، مارمەلە(marmalades) و کەرەی میوە. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە بەزۆری تەماتە بە خۆراکێکی ترش دادەنرێت، بەڵام ئێستا زانراوە کە هەندێکیان بەهای pH یان کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. هەنجیریش بەهای pH ی کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. بۆیە، ئەگەر بڕیارە وەکو خۆراکی ترش قوتوو بکرێن، دەبێت ئەم بەرهەمانە ترش بکرێن بۆ pH ی ٤.٦ یان کەمتر بە ئاوی لیمۆ یان ترشی سیتریک. تەماتە و هەنجیری بە دروستی ترشکراو خۆراکی ترشن و دەتوانرێت بە سەلامەتی لە ئامێری قوتووکردنی ئاوی کوڵاودا ئامادە بکرێن. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ئەو زەیتانەی کە سیر یان گیابەندی تازەیان تێدایە دەبێت ترش بکرێن و ساردبکرێنەوە (لە ساردکەرەوەدا دابنرێن). ئەو پەتاتانەی کە برژێندراون لە کاتێکدا لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچراونەتەوە دەبێت بە گەرمی بهێڵرێنەوە تا کاتی پێشکەشکردنیان یان لە ساردکەرەوەدا دابنرێن. لەبەر ئەوەی ژەهری بۆتولیزم بە پلەی گەرمیی بەرز لەناو دەچێت، باشتر وایە خۆراکە قوتووکراوەکانی ماڵەوە بۆ ماوەی ١٠ خولەک بکوڵێنرێن پێش خواردنیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=U.S. Food and Drug Administration |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/foodsafety/foodborneillness/foodborneillnessfoodbornepathogensnaturaltoxins/badbugbook/ucm070000.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121129060830/https://www.fda.gov/Food/FoodSafety/FoodborneIllness/FoodborneIllnessFoodbornePathogensNaturalToxins/BadBugBook/ucm070000.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 November 2012 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2013 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; قتووە کانزاییەکان کە خۆراکیان تێدایە و بەکتریای تێدا گەشە دەکات لەوانەیە بەرەو دەرەوە بئاوسێن بەهۆی بەرهەمهێنانی گازەوە لە گەشەی بەکتریاوە یان خۆراکی ناوەوەی لەوانەیە کەفاوی بێت یان بۆنێکی ناخۆشی هەبێت؛ ئەو قتووانەی کە هەر یەکێک لەم نیشانانەیان هەیە دەبێت فڕێ بدرێن. &lt;ref name=&quot;IFAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Keith R. |last2=Silverberg |first2=Rachael |last3=Chang |first3=Alexandra |last4=Goodrich Schneider |first4=Renée M. |ڕێکەوت=9 January 2015 |ناونیشان=http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208133143/http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 February 2017 |ڕێکەوتی سەردان=7 February 2017 |وێبگە=edis.ifas.ufl.edu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HGIC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 May 2020 |ناونیشان=https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123173114/https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=9 February 2022 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەر دەفرێکی خۆراک کە بە گەرمی چارەسەر کرابێت و پاشان وابیربکرێتەوە کە هەوا ناچێتە ناوی، بەڵام نیشانەکانی ئەوە پیشان بدات کە وانییە، بۆ نموونە قتووی کانزایی کە کونی زۆر بچووکی تێدایە بەهۆی ژەنگ یان زیانی میکانیکییەوە، دەبێت فڕێ بدرێت. پیسبوونی خۆراکێکی قوتووکراو تەنها بە C. botulinum لەوانەیە نەبێتە هۆی هیچ کەموکوڕییەکی بینراو لە دەفرەکەدا، وەک ئاوسان. تەنها دڵنیابوون لە پرۆسەی گەرمکردنی پێویست لە کاتی بەرهەمهێناندا، و نەبوونی هیچ ڕێگەیەک بۆ پیسبوونی دواتر، دەبێت وەک نیشاندەری سەلامەتیی خۆراک بەکاربهێنرێت.

زیادکردنی نایتریت و نایترات بۆ گۆشتە پرۆسێسکراوەکانی وەک حام (ham)، بەیکن، و سۆسجەکان گەشەکردن و بەرهەمهێنانی ژەهری C. botulinum کەم دەکاتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Christiansen LN, Johnston RW, Kautter DA, Howard JW, Aunan WJ |date=March 1973 |title=Effect of nitrite and nitrate on toxin production by Clostridium botulinum and on nitrosamine formation in perishable canned comminuted cured meat |journal=Applied Microbiology |volume=25 |issue=3 |pages=357–62 |doi=10.1128/AEM.25.3.357-362.1973 |pmc=380811 |pmid=4572891}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lee |first=Soomin |last2=Lee |first2=Heeyoung |last3=Kim |first3=Sejeong |last4=Lee |first4=Jeeyeon |last5=Ha |first5=Jimyeong |last6=Choi |first6=Yukyung |last7=Oh |first7=Hyemin |last8=Choi |first8=Kyoung-Hee |last9=Yoon |first9=Yohan |date=August 2018 |title=Microbiological safety of processed meat products formulated with low nitrite concentration — A review |journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences |volume=31 |issue=8 |pages=1073–1077 |doi=10.5713/ajas.17.0675 |pmc=6043430 |pmid=29531192}}&lt;/ref&gt; ماددە زیادکراوەکانی تری خۆراک (وەک لاکتەیت و سۆربەیت) پاراستنێکی هاوشێوە دژی بەکتریا دابین دەکەن، بەڵام ئەو ڕەنگە پەمەیییە دڵخوازە دابین ناکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Seward RA, Deibel RH, Lindsay RC |date=November 1982 |title=Effects of potassium sorbate and other antibotulinal agents on germination and outgrowth of Clostridium botulinum type E spores in microcultures |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=44 |issue=5 |pages=1212–1221 |bibcode=1982ApEnM..44.1212S |doi=10.1128/AEM.44.5.1212-1221.1982 |pmc=242170 |pmid=6758699}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sofos JN, Busta FF, Bhothipaksa K, Allen CE, Robach MC, Paquette MW |date=September 1980 |title=Effects of various concentrations of sodium nitrite and potassium sorbate on Clostridium botulinum toxin production in commercially prepared bacon |journal=Journal of Food Science |volume=45 |issue=5 |pages=1285–1292 |doi=10.1111/j.1365-2621.1980.tb06539.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Linton |first=Mark |last2=Connolly |first2=Malachy |last3=Houston |first3=Laurette |last4=Patterson |first4=Margaret F. |date=March 2014 |title=The control of Clostridium botulinum during extended storage of pressure-treated, cooked chicken |journal=Food Control |volume=37 |pages=104–108 |doi=10.1016/j.foodcont.2013.09.042}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Alnoman |first=Maryam |last2=Udompijitkul |first2=Pathima |last3=Paredes-Sabja |first3=Daniel |last4=Sarker |first4=Mahfuzur R. |date=June 2015 |title=The inhibitory effects of sorbate and benzoate against Clostridium perfringens type A isolates |journal=Food Microbiology |volume=48 |pages=89–98 |doi=10.1016/j.fm.2014.12.007}}&lt;/ref&gt;

=== پێکوتە ===
ڤاکسینێک بۆ بۆتولیزم بوونی هەیە، بەڵام بە دەگمەن بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکانی ئەمریکا (CDC) بەکارهێنانی ڤاکسینەکەی لە ساڵی ٢٠١١ ڕاگرت کاتێک بەرهەمە بەردەستەکە توانای کەمیی پیشان دا و زیادبوونێک لە کاردانەوە ناوخۆییە مامناوەندەکان بۆ ژەمە بەهێزکەرەکان (booster shots) بینرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 October 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6042a3.htm |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2025 |وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٧ کار بۆ پەرەپێدانی ڤاکسینێکی باشتر دەکرێت، بەڵام دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) هیچ ڤاکسینێکی دژی بۆتولیزم پەسەند نەکردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Webb |first=Robert P |last2=Smith |first2=Leonard A |date=May 2013 |title=What next for botulism vaccine development? |journal=Expert Review of Vaccines |volume=12 |issue=5 |pages=481–492 |doi=10.1586/erv.13.37 |pmid=23659297}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundeen G, Barbieri JT |date=September 2017 |title=Vaccines against Botulism |journal=Toxins |volume=9 |issue=9 |page=268 |doi=10.3390/toxins9090268 |pmc=5618201 |pmid=28869493 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
بۆتولیزم بەگشتی بە دژەژەهری بۆتولیزم و چاودێریی پاڵپشتیکەر چارەسەر دەکرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism &quot;Fact sheets - Botulism&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

چاودێریی پاڵپشتیکەر بۆ بۆتولیزم چاودێریکردنی ئەرکی هەناسەدان لەخۆدەگرێت. لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە بەهۆی ئیفلیجییەوە لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت بۆ ماوەی ٢ بۆ ٨ هەفتە، لەگەڵ چاودێری پزیشکی و پەرستاریی چڕ. دوای ئەم ماوەیە، ئیفلیجییەکە بەگشتی باشتر دەبێت کاتێک پەیوەندییە نوێیەکانی دەمارە-ماسولکەیی دروست دەبن. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt;

لە هەندێک حاڵەتی ناو سکدا، پزیشکان لەوانەیە هەوڵبدەن خۆراکە پیسبووەکە دەربهێنن کە هێشتا لە کۆئەندامی هەرسدایە لە ڕێگەی هاندانی ڕشانەوە یان بەکارهێنانی حوقنە (enemas). دەبێت برینەکان چارەسەر بکرێن، بەزۆری لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە، بۆ لابردنی سەرچاوەی بەکتریا ژەهر-بەرهەمهێنەرەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Brook I |year=2006 |title=Botulism: the challenge of diagnosis and treatment |journal=Reviews in Neurological Diseases |volume=3 |issue=4 |pages=182–9 |pmid=17224901}}&lt;/ref&gt;

=== دژە-ژەهر ===
دژەژەهری بۆتولینۆم پێکدێت لەو دژەتەنانەی کە ژەهری بۆتولینۆم لە سووڕی خوێندا بێلایەن دەکەن لە ڕێگەی کوتانی ناچالاکەوە (passive immunization). &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Horo JC, Harper EP, El Rafei A, Ali R, DeSimone DC, Sakusic A, Abu Saleh OM, Marcelin JR, Tan EM, Rao AK, Sobel J, Tosh PK |year=2018 |title=Efficacy of Antitoxin Therapy in Treating Patients With Foodborne Botulism: A Systematic Review and Meta-analysis of Cases, 1923–2016 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S43–S56 |doi=10.1093/cid/cix815 |pmc=5850555 |pmid=29293927}}&lt;/ref&gt; ئەمە ڕێگری دەکات لەوەی ژەهری زیاتر بە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییەوە ببەسترێتەوە، بەڵام هیچ ئیفلیجییەک کە پێشتر دروست بووە پێچەوانە ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot; /&gt;

لە پێگەیشتوواندا، دژەژەهرێکی سێ-لایەنە (trivalent antitoxin) کە دژەتەنی تێدایە دژی ژەهری بۆتولینۆم لە جۆرەکانی A, B، و E دروستکراوە زۆرترین جار بەکاردەهێنرێت؛ بەڵام، دژەژەهرێکی حەوت-لایەنەی بۆتولیزمیش پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠١٣ پەسەند کراوە. &lt;ref name=&quot;Arnon2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{cite web |date=22 March 2013 |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121905/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-date=1 January 2016 |access-date=14 January 2016 |website=FDA News Release |title=FDA approves first Botulism Antitoxin for use in neutralizing all seven known botulinum nerve toxin serotypes |publisher=U.S. FDA}}&lt;/ref&gt; لە منداڵانی ساوادا، زۆرجار خۆبەدوور دەگیرێت لە بەکارهێنانی ئەو دژەژەهرانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون لە ترسی ئەوەی منداڵەکە تووشی نەخۆشیی سێروم (serum sickness) یان هەستیاریی زۆری بەردەوام ببێت بۆ ئەو پرۆتینانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون. &lt;ref name=&quot;deCuetos2011&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt; بۆ خۆبەدوورگرتن لەمە، دژەژەهرێک کە لە مرۆڤەوە وەرگیراوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ پەسەند کراوە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon2006&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم دژەژەهرە مرۆییە سەلمێنراوە کە هەم سەلامەت و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon20062&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt; بەڵام، مەترسیی دژەژەهرە وەرگیراوەکان لە ئەسپەوە بۆ منداڵانی ساوا بە ڕوونی جێگیر نەکراوە، و یەک لێکۆڵینەوە دەریخستووە کە دژەژەهرە وەرگیراوەکە لە ئەسپەوە هەم سەلامەتە و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;deCuetos20112&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt;

دژەژەهری بۆتولینۆمی سێ-لایەنە (A,B,E) لە سەرچاوەی ئەسپییەوە وەرگیراوە بە بەکارهێنانی دژەتەنی تەواو (بەشەکانی Fab و Fc). لە ئەمریکا، ئەم دژەژەهرە لە بەشی تەندروستیی ناوخۆیییەوە بەردەستە لە ڕێگەی CDCەوە. دووەم دژەژەهر، دژەژەهری بۆتولینۆمی حەوت-لایەنە (A,B,C,D,E,F,G)، لە دژەتەنەکانی IgG ی ئەسپیی &quot;بێ-تایبەتمەندکراو&quot; (despeciated) وەرگیراوە کە بەشی Fc یان لێکراوەتەوە و تەنها بەشەکانی F(ab')2 ماونەتەوە. ئەم دژەژەهرە کە کەمتر هاندەری بەرگرییە، کاریگەرە دژی هەموو لقە ناسراوەکانی بۆتولیزم لەو شوێنانەی کە قەدەغە نەکراوە (not contraindicated). &lt;ref name=&quot;Yu2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yu PA, Lin NH, Mahon BE, Sobel J, Yu Y, Mody RK, Gu W, Clements J, Kim HJ, Rao AK |year=2018 |title=Safety and Improved Clinical Outcomes in Patients Treated With New Equine-Derived Heptavalent Botulinum Antitoxin |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S57–S64 |doi=10.1093/cid/cix816 |pmc=5866099 |pmid=29293928}}&lt;/ref&gt;

== پێشبینیی پزیشکی ==
ئەو ئیفلیجییەی کە بەهۆی بۆتولیزمەوە دروست دەبێت دەتوانێت بۆ ماوەی دوو بۆ هەشت هەفتە بەردەوام بێت، کە لەو ماوەیەدا لەوانەیە چاودێریی پاڵپشتیکەر و ئامێری هەناسەدانی دەستکرد پێویست بێت بۆ هێشتنەوەی نەخۆشەکە بە زیندوویی. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزم دەتوانێت کوشندە بێت لە سەدا پێنج بۆ دە لەو کەسانەی کە تووش دەبن. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بۆتولیزم کوشندەیە لە ٤٠ بۆ ٥٠ لە سەدی حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەگشتی هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە بەڵام دەکرێت ئاڵۆز بێت بەهۆی ئەو ڕووداوە نەخوازراوانەی پەیوەستن بە چارەسەرەکەوە. ڕێژەی مردنی حاڵەتەکە کەمترە لە سەدا دوو بۆ ئەو منداڵانەی لە نەخۆشخانە خەوێنراون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2 December 2009 |ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209123901/https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2019 |وێبگە=Medical Life Sciences}}&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
لەسەر ئاستی جیهان، بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەنە، &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; و ساڵانە نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی دەستنیشانکراو هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2017 |وێبگە=www.health.gov.on.ca |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکا ===
لە ساڵی ٢٠٢١دا، بەشەکانی تەندروستی ٢٧٣ حاڵەتی پشتڕاستکراوە و ئەگەرداری بۆتولیزمیان لە ئەمریکا ڕاپۆرت کرد. لەمانە، ٦٦٪ بۆتولیزمی منداڵی ساوا، ٢٤٪ بۆتولیزمی برین، ٨٪ بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بوون، و ٢٪ هۆکاری تر یان نەزانراویان هەبوو. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |ڕێکەوتی سەردان=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا هێشتا زیاتر بە شێوەی پەرتەوازە (sporadic) دەردەکەوێت نەک وەک پەتا، بەڵام جیاوازیی جوگرافیی بەرچاو بەردەوامە؛ کالیفۆرنیا ٤٥ حاڵەت (٢٥٪) و پێنسیلڤانیا ٢١ حاڵەتی (١٢٪) لە کۆی گشتیی حاڵەتەکانی منداڵانی ساوا لە ساڵی ٢٠٢١دا پێکدەهێنا. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot; /&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٠، سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) ٢٦٣ حاڵەتی تاکەکەسیی گواستراوە بە خۆراکی تۆمارکرد لە ١٦٠ ڕووداوی بۆتولیزم لە ئەمریکا، کە ڕێژەی مردنیان ٤٪ بوو. سی و نۆ لە سەدا (١٠٣ حاڵەت و ٥٨ ڕووداو) لە ئەلاسکا ڕوویاندا، کە هەموویان دەگەڕانەوە بۆ خۆراکە نەریتییەکانی دانیشتووانە ڕەسەنەکانی ئەلاسکا. لە ٤٩ ویلایەتەکەی خوارەوەدا، خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە هۆکار بوو لە ٧٠ ڕووداودا (~٦٩٪)، کە قوتووی ئەسپەراجوس (مێخەککێوی) زۆرترین سەرچاوە بوو. دوو بڵاوبوونەوەی پەیوەست بە چێشتخانە کاریگەریی لەسەر ٢٥ کەس هەبوو. ناوەندی ژمارەی حاڵەتەکان لە ساڵێکدا ٢٣ بوو (مەودای ١٧-٤٣) و ناوەندی ژمارەی ڕووداوەکان لە ساڵێکدا ١٤ بوو (مەودای ٩-٢٤). بەرزترین ڕێژەی سەرهەڵدان لە ئەلاسکا، ئایداهۆ، واشنتن، و ئۆریگۆن ڕوویدا؛ هەموو ویلایەتەکانی تر ڕێژەی سەرهەڵدانیان یەکسان یان کەمتر بوو لە ١ حاڵەت لە هەر دە ملیۆن دانیشتوویەکدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J, Tucker N, Sulka A, McLaughlin J, Maslanka S |date=September 2004 |title=Foodborne botulism in the United States, 1990–2000 |journal=Emerging Infectious Diseases |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |volume=10 |issue=9 |pages=1606–1611 |doi=10.3201/eid1009.030745 |pmc=3320287 |pmid=15498163}}&lt;/ref&gt;

ژمارەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک و منداڵی ساوا لەم ساڵانەی دواییدا تا ڕادەیەک جێگیر ماوەتەوە، بەڵام بۆتولیزمی برین لە بەرزبوونەوەدایە—کە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی، بەتایبەتی هێرۆینی ڕەشی لینج لە کالیفۆرنیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Passaro DJ, Werner SB, McGee J, Mac Kenzie WR, Vugia DJ |date=March 1998 |title=Wound botulism associated with black tar heroin among injecting drug users |journal=JAMA |volume=279 |issue=11 |pages=859–863 |doi=10.1001/jama.279.11.859 |pmid=9516001}}&lt;/ref&gt;

هەموو داتاکانی پەیوەست بە دەردانی دژەژەهری بۆتولیزم و پشتڕاستکردنەوەی تاقیگەییی حاڵەتەکان لە ئەمریکادا ساڵانە لەلایەن سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) تۆمار دەکرێن و لەسەر ماڵپەڕەکەیان بڵاو دەکرێنەوە. &lt;ref name=&quot;CDCsurv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 June 2013 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140130152612/http://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

* لە نێوان ٣١ی ئازار و ٦ی نیسانی ١٩٧٧دا، ٥٩ کەس تووشی بۆتولیزمی جۆری B بوون. هەموو ئەوانەی نەخۆش کەوتبوون لە هەمان چێشتخانەی مەکسیکی لە پۆنتیاک، میشیگان نانیان خواردبوو، و سۆسێکی توونیان خواردبوو کە بە بیبەری جالاپینۆی بە هەڵە قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو، جا یان بە زیادکردنی بۆ سەر خواردنەکەیان، یان بە خواردنی ناچۆز (nachos) کە بە سۆسە توونەکە ئامادە کرابوو. تەواوی مەودای کلینیکی (نیشانە سووکەکان لەگەڵ دۆزراوە دەمارییەکان تا دەگاتە ئیفلیجیی هەناسەدانی مەترسیدار بۆ سەر ژیان) بۆ بۆتولیزمی جۆری B دۆکۆمێنت کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Terranova W, Breman JG, Locey RP, Speck S |date=August 1978 |title=Botulism type B: epidemiologic aspects of an extensive outbreak |journal=American Journal of Epidemiology |volume=108 |issue=2 |pages=150–6 |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a112599 |pmid=707476}}&lt;/ref&gt;
* لە نیسانی ١٩٩٤دا، گەورەترین بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە ئەمریکا لە دوای ساڵی ١٩٧٨ەوە لە ئێل پاسۆ، تێکساس ڕوویدا. سی کەس تووش بوون؛ ٤ کەس پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. هەموویان خۆراکیان لە چێشتخانەیەکی یۆنانی خواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە جۆرە سۆسێکی (dip) دروستکراو لە پەتاتەیان خواردبوو ٨٦٪ بوو (١٩/٢٢) بە بەراورد بە ٦٪ (١١/١٧٦) لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسەکەیان نەخواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسێکی دروستکراو لە باینجانیان خواردبوو ٦٧٪ بوو (٦/٩) بە بەراورد بە ١٣٪ (٢٤/١٨٩) لە نێو ئەوانەی نەیانخواردبوو. ژەهری بۆتولیزمی جۆری A لە نەخۆشەکان و لە هەردوو سۆسەکەدا دۆزرایەوە. دروستبوونی ژەهرەکە لە ئەنجامی هێشتنەوەی پەتاتەی برژاوی پێچراوە لە فۆیلی ئەلەمنیۆم لە پلەی گەرمیی ژووردا بوو، دیارە بۆ چەند ڕۆژێک، پێش ئەوەی لە سۆسەکاندا بەکاربهێنرێن. پێویستە ئامادەکارانی خۆراک ئاگادار بکرێنەوە لەو مەترسییە شاراوەیەی کە بەهۆی هێشتنەوەی پەتاتەی پێچراوە لە فۆیلدا لە پلەی گەرمیی ژینگەدا لە دوای چێشتلێنان دروست دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Angulo FJ, Getz J, Taylor JP, Hendricks KA, Hatheway CL, Barth SS, Solomon HM, Larson AE, Johnson EA, Nickey LN, Ries AA |date=July 1998 |title=A large outbreak of botulism: the hazardous baked potato |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=178 |issue=1 |pages=172–7 |doi=10.1086/515615 |pmid=9652437 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - چەوری نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، کە بووە هۆی ئەوەی هەشتیان تووشی بۆتولیزم ببن، و دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017 |access-date=8 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧ەوە، ٨ کەس تووشی ژەهراویبوونی بۆتولیزم بوون بەهۆی خواردنی بەرهەمە خۆراکییە قوتووکراوەکانی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company) لە کارگەکەیان لە ئۆگستا، جۆرجیا. دواتر دەرکەوت کە کارگەی کاستڵبێری کێشەی جددی لە بەرهەمهێناندا هەبووە لە هێڵێکی دیاریکراوی ئامێرەکانی کوڵاندا (retorts) کە بەپێی پێویست چارەسەری قتووە خۆراکەکانیان نەکردبوو. ئەم کێشانە بریتی بوون لە شکانی زەنگی ئاگادارکردنەوەی چێشتلێنان، دزەکردنی ئاو لە زمانەکان و ئامێری پلەی گەرمیی نادروست، کە هەموویان دەرەنجامی بەڕێوەبردنی خراپی کۆمپانیاکە بوون. سەرجەم قوربانییەکان لە نەخۆشخانە خەوێنران و خرانە سەر ئامێری هەناسەدانی دەستکرد. بڵاوبوونەوەی بۆتولیزمەکەی کۆمپانیای کاستڵبێری یەکەم حاڵەتی بۆتولیزم بوو لە خۆراکی قوتووکراوی بازرگانیدا لە ئەمریکا لە ماوەی زیاتر لە ٣٠ ساڵدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=3 August 2007 |title=Botulism associated with commercially canned chili sauce—Texas and Indiana, July 2007 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5630a4.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=56 |issue=30 |pages=767–9 |pmid=17673898}}&lt;/ref&gt;
* یەک کەس مرد، ٢١ حاڵەت پشتڕاست کرانەوە، و گومان لە ١٠ حاڵەتی تریش دەکرا لە لانکاستەر، ئۆهایۆ کاتێک بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم ڕوویدا لە دوای ژەمە خواردنێکی هاوبەشی کڵێسایەک (potluck) لە نیسانی ٢٠١٥. سەرچاوەی گومانلێکراو زەڵاتەیەک بوو کە لە پەتاتەی قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=1 dead in botulism outbreak linked to Ohio church potluck|url=http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|publisher=CNNWIRE|access-date=19 July 2015|agency=CNN|date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722103827/http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|archive-date=22 July 2015}}&lt;/ref&gt;
* بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم لە باکووری کالیفۆرنیا لە ئایاری ٢٠١٧ ڕوویدا دوای ئەوەی ١٠ کەس سۆسی پەنیر بۆ ناچۆزیان خوارد کە لە بەنزینخانەیەک لە ناوچەی ساکرامێنتۆ پێشکەش دەکرا. پیاوێک بەهۆی ئەم بڵاوبوونەوەیە گیانی لەدەستدا. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Man dies in Sacramento county botulism outbreak from nacho cheese|url=http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|publisher=KCRA|access-date=22 May 2017|date=22 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523000126/http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|archive-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ١٣ حاڵەتی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە سەرتاسەری ١٠ ویلایەتدا ڕاپۆرت کران بەهۆی پیسبوونی شیری منداڵانی ByHeart Whole Nutrition Infant Formula، کە بووە هۆی کێشانەوەی بەرفراوانی بەرهەمەکە لە بازاڕەکاندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-11-09 |ناونیشان=https://apnews.com/article/infant-botulism-formula-byheart-recall-fda-cdc-91019e385a98a2fceb26a12005ea3fbb |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-15 |وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== بەریتانیا ===
گەورەترین بڵاوبوونەوەی تۆمارکراوی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ١٩٨٩ ڕوویدا. بە گشتی ٢٧ نەخۆش تووش بوون؛ یەک نەخۆش گیانی لەدەستدا. بیست و پێنج لە نەخۆشەکان لە هەفتەی پێش دەرکەوتنی نیشانەکاندا جۆرێک ماستی بندقیان خواردبوو. ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردن بریتی بوون لە وەستاندنی تەواوی بەرهەمهێنانی ماست لەلایەن بەرهەمهێنەرە تێوەگلاوەکە، کێشانەوەی ماستەکانی کۆمپانیاکە لە فرۆشتن، کێشانەوەی قتووەکانی کەرەی بندقەکە، و ئامۆژگاری بۆ ڕای گشتی کە خۆیان بەدوور بگرن لە خواردنی هەموو ماستێکی بندق. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Mahony M, Mitchell E, Gilbert RJ, Hutchinson DN, Begg NT, Rodhouse JC, Morris JE |date=June 1990 |title=An outbreak of foodborne botulism associated with contaminated hazelnut yoghurt |journal=Epidemiology and Infection |volume=104 |issue=3 |pages=389–95 |doi=10.1017/s0950268800047403 |pmc=2271776 |pmid=2347382}}&lt;/ref&gt;

=== چین ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٨٣، ٩٨٦ بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە چین ڕوویدا کە کاریگەری لەسەر ٤,٣٧٧ کەس هەبوو لەگەڵ ٥٤٨ حاڵەتی مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ying |first=S. |last2=Shuyan |first2=C. |date=November 1986 |title=Botulism in China |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=8 |issue=6 |pages=984–990 |doi=10.1093/clinids/8.6.984}}&lt;/ref&gt;

==== نەخۆشی قەپقاڵ ====
دوای شۆڕشی کۆمۆنیستی چین لە ساڵی ١٩٤٩، پەتایەکی نادیار (کە بە نەخۆشیی قەپقاڵ ناونرا) تێبینی کرا کە کاریگەری لەسەر چەندین گوندی سیبێ لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی قەپقاڵ شیبێ هەبوو. نەخۆشییەکی ناوخۆیی بوو کە شێوازی بڵاوبوونەوەی تایبەتی هەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا هۆکارە بنەڕەتییەکەی بۆ ماوەیەکی درێژ بە نادیاری مایەوە. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; بووە هۆی ژمارەیەک مردن و ناچاری کرد هەندێک خەڵک شوێنەکە جێبهێڵن. &lt;ref name=&quot;BMEnvS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٥٨دا، تیمێک لە شارەزایان لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە نێردران بۆ ناوچەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە حاڵەتەکان. ڕووپێوی پەتاناسی کە ئەنجامدرا سەلماندی کە نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆتولیزمی جۆری A یە، &lt;ref name=&quot;PD&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|title=The Xibe ethnic minority|date=12 November 2011|access-date=29 January 2018|newspaper=People's Daily|editor=Huang Beibei|archive-date=24 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024013056/http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ چەند حاڵەتێکی جۆری B. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; تیمەکە هەروەها بۆیان دەرکەوت کە سەرچاوەی بۆتولینۆمەکە دانەوێڵە و پاقلەمەنییە ترشێنراوە ناوخۆییەکان بوون، هەروەها جۆرە خۆراکێکی گۆشتی خاو بە ناوی mi song hu hu. &lt;ref name=&quot;BMEnvS2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt; ئەوان هانی باشترکردنی تەکنیکەکانی ترشاندنیان دا لە نێو دانیشتووانی ناوخۆدا، و بەم شێوەیە نەخۆشییەکەیان بنەبڕ کرد.

=== کەنەدا ===
لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ٢٠٠٥ بڵاوبوونەوە هەبوو کە بووە هۆی ٩١ حاڵەتی پشتڕاستکراوەی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە کەنەدا، کە ٨٥٪یان لە نێو کۆمەڵگەکانی ئینویتی (Inuit) بوون، بەتایبەتی نوناڤیک (Nunavik)، هەروەها نەتەوە یەکەمەکانی کەناری بریتیش کۆڵۆمبیا، دوای خواردنی بەرهەمی شیردەرە دەریاییەکان و ماسییەکان کە بە شێوەی نەریتی ئامادە کرابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leclair D, Fung J, Isaac-Renton JL, Proulx JF, May-Hadford J, Ellis A, Ashton E, Bekal S, Farber JM, Blanchfield B, Austin JW |date=June 2013 |title=Foodborne botulism in Canada, 1985–2005 |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=19 |issue=6 |pages=961–8 |doi=10.3201/eid1906.120873 |pmc=3713816 |pmid=23735780}}&lt;/ref&gt;

=== ئۆکرانیا ===
لە ساڵی ٢٠١٧دا، ٧٠ حاڵەتی بۆتولیزم لەگەڵ ٨ مردن لە ئۆکرانیا هەبوون. ساڵی پێشتر ١١٥ حاڵەت هەبوو لەگەڵ ١٢ مردن. زۆربەی حاڵەتەکان لە ئەنجامی ماسیی وشککراوە بوون، کە سووکەژەمێکی ناوخۆییی باوە لەگەڵ خواردنەوە. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|title=Eight Ukrainians died of botulism in 2017|work=LB.ua|access-date=29 October 2017|archive-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029172901/https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ڤێتنام ===
لە ساڵی ٢٠٢٠دا، چەندین حاڵەتی بۆتولیزم لە ڤێتنام ڕاپۆرت کران. هەموویان پەیوەندییان بە بەرهەمێکەوە هەبوو کە پاتێی سەوزەواتی پیسبووی (vegetarian pâté) تێدابوو. هەندێک لە نەخۆشەکان خرانە سەر ئامێری پاڵپشتیی ژیان (life support). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904001043/https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722080831/https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== ئاژەڵە تووشبووەکان تر ==
بۆتولیزم دەتوانێت لە زۆرێک لە بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا ڕووبدات. بۆتولیزم لە جۆرەکانی وەک جرج، مشک، مریشک، بۆق، بۆقی وشکانی (toad)، ماسیی زێڕین، ئاپلیسیا (aplysia)، مەرەکەبماسی، قرژاڵی ئاوی شیرین (crayfish)، مێشی میوە (drosophila) و زالوودا (leech) ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref name=&quot;pmid10865130&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Humeau Y, Doussau F, Grant NJ, Poulain B |date=May 2000 |title=How botulinum and tetanus neurotoxins block neurotransmitter release |journal=Biochimie |volume=82 |issue=5 |pages=427–46 |doi=10.1016/S0300-9084(00)00216-9 |pmid=10865130}}&lt;/ref&gt;

مردن بەهۆی بۆتولیزمەوە لە مەلە ئاوییەکاندا باوە؛ بە خەمڵاندن ساڵانە ١٠,٠٠٠ بۆ ١٠٠,٠٠٠ باڵندە بەهۆی بۆتولیزمەوە دەمرن. نەخۆشییەکە بەگشتی پێی دەوترێت &quot;مل-شل&quot; (limberneck). لە هەندێک بڵاوبوونەوەی گەورەدا، لەوانەیە ملیۆنێک باڵندە یان زیاتر بمرن. وا دەردەکەوێت کە قازەکان زۆرترین جار تووش دەبن. فۆرمێکی نەخۆشیی ناوچەیی بۆتولیزمی قاز لە ڕۆژئاوای ئەمریکا و کەنەدا بە &quot;نەخۆشیی قازی ڕۆژئاوا&quot; ناسراوە. &lt;ref&gt;W.B. Gross (1984), Botulism, in &quot;Diseases of poultry&quot;, ed.&lt;/ref&gt; بۆتولیزم هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر پەلەوەرە بازرگانییەکان کە بەخێودەکرێن. لە مریشکی گۆشتدا، ڕێژەی مردن لە چەند باڵندەیەکەوە دەستپێدەکات بۆ ٤٠٪ی پۆلەکە.

پێدەچێت بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەن بێت لە شیردەرە ماڵییەکاندا؛ بەڵام، لە هەندێک بەشی جیهاندا، پەتایەک بە ڕێژەی مردنی تا ٦٥٪ لە ڕەشەوڵاخدا دەبینرێت. پێشبینی پزیشکی (prognosis) لە ئاژەڵە گەورەکاندا خراپە کاتێک دەکەون و ناتوانن هەستنەوە.

لە ڕەشەوڵاخدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، بێزاری، ناڕێکی لە جووڵەدا، گیرانی میز، قورسی لە قوتداندا، و کەوتن لەسەر سنگ لەخۆبگرن. ئەو ئاژەڵانەی کە بەلایەکدا دەکەون بەزۆری زۆر نزیکن لە مردنەوە. لە مەڕدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، دەردراوی ئاوی لە لووت، ڕەقبوون، و ناڕێکی لە جووڵەدا لەخۆبگرن. لەوانەیە هەناسەدانی سکی ببینرێت و کلکیان بەلایەکدا بسووڕێتەوە. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکەدا، پەلەکان لەوانەیە ئیفلیج ببن و لەوانەیە مردن ڕووبدات. ڕەشەوڵاخی کەمیی-فۆسفۆر، بەتایبەتی لە باشووری ئەفریقا، مەیلیان هەیە بۆ خواردنی ئێسک و کەلاکی مردوو کە ژەهرەکانی کلۆستریدیۆمیان تێدایە و لە ئەنجامدا تووشی نەخۆشیی شەلەل یان (lamsiekte) دەبن.

نیشانە کلینیکییەکان لە ئەسپدا هاوشێوەی ڕەشەوڵاخن. ئیفلیجیی ماسولکە بەرەوپێشچووە؛ بەزۆری لە قاچەکانی دواوەوە دەست پێدەکات و وردە وردە دەگوازرێتەوە بۆ پەلەکانی پێشەوە، مل، و سەر. مردن بەگشتی ٢٤ بۆ ٧٢ کاتژمێر دوای نیشانە سەرەتاییەکان ڕوودەدات و لە ئەنجامی ئیفلیجیی هەناسەدانەوە دەبێت. هەندێک بەچکە ئەسپ (foal) بە مردوویی دەدۆزرێنەوە بەبێ هیچ نیشانەیەکی کلینیکی تر.

ژەهری بەکتریای Clostridium botulinum ی جۆری C وەک هۆکاری نەخۆشیی گیا (grass sickness) تۆمەتبار کراوە، کە حاڵەتێکە لە ئەسپەکاندا ڕوودەدات لە هاوینە باراناوی و گەرمەکاندا لە باکووری ئەوروپا. نیشانە سەرەکییەکە بریتییە لە ئیفلیجبوونی قوڕگ (بەشی سەرەوەی سورێنچک). &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Veterinary Medicine|vauthors=Blood DC, Henderson JA, Radostits OM|publisher=Baillière Tindall|year=1979|isbn=978-0-7020-0718-7|edition=5th|location=London|pages=1060 (Grass sickness)}}&lt;/ref&gt;

سەگی ماڵی دەکرێت تووشی ژەهراویبوونی خوێنی سیستەماتیک (systemic toxemia) ببێت دوای خواردنی ئێکسۆتۆکسینی (exotoxin) یان سپۆرەکانی C. botulinum جۆری C لە ناو لاشەی باڵندە یان گۆشتی تری تووشبوودا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 August 2012 |ناونیشان=http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221092822/http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەگشتی بەرگرییان هەیە بەرامبەر کاریگەرییە سەختترەکانی C. botulinum جۆری C. نیشانەکان بریتین لە ئیفلیجیی شلی ماسولکە، کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی وەستانی دڵ و هەناسەدانەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2012 |ناونیشان=http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204022428/http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt;

بەرازەکان تا ڕادەیەک بەرگرییان هەیە بەرامبەر بە بۆتولیزم. نیشانە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ڕەتکردنەوەی ئاو خواردنەوە، ڕشانەوە، فراوانبوونی بیلبیلەی چاو، و ئیفلیجی ماسولکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Merck Veterinary Manual|date=1988|publisher=Merck and Co.|veditors=Aiello SE, Mays A|edition=8th|location=Whitehouse Station, NJ|pages=442–44|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

لە پەلەوەر و باڵندە کێوییەکاندا، بەزۆری ئیفلیجیی شل لە قاچەکان، باڵەکان، مل و پێڵووی چاودا دەبینرێت. مریشکی گۆشتی کە تووشی جۆری تووشکەری-ژەهراوی بوون لەوانەیە سکچوونیشیان هەبێت لەگەڵ یورەیتی (urates) زیادەدا.

=== ڕێگریکردنی لە ئاژەڵەکان ===
[[پەڕگە:Waarschuwingsbord_tegen_botulisme_bij_Noordhollandskanaal,_Bestanddeelnr_928-7134.jpg|وێنۆک|لافیتەیەکی ئاگادارکردنەوە لەسەر کەناری نۆردهۆلاندس لە ساڵی ١٩٧٦، کە هۆشداری دەداتە مەلەوانان سەبارەت بە بوونی C. botulinum لە ئاوەکەدا.]]
یەکێک لە ڕێگا سەرەکییەکانی بەرکەوتن بۆ بۆتولیزم لە ڕێگەی خواردنی خۆراکی پیسبووە بە C. botulinum. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەتوانرێت لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی پشکنینی وریایانەی ئالیک (عەلەف)، کڕینی ئالیکی کوالێتی بەرز لە سەرچاوەی جێی متمانەوە، و دڵنیابوون لە هەڵگرتنی دروست. پاشماوەی پەلەوەر و لاشەی ئاژەڵ شوێنگەلێکن کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum دەتوانن بڕوێن بۆیە ئامۆژگاری دەکرێت خۆبەدووربگیرێت لە بڵاوکردنەوەی پاشماوەی پەلەوەر یان هەر ماددەیەکی کە لاشەی تێدابێت لەسەر ئەو کێڵگانەی کە ماددەی ئالیک بەرهەم دەهێنن بەهۆی ئەگەری گونجاوبوونیان بۆ گەشەکردنی C. botulinum. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rasetti-Escargueil |first=Christine |last2=Lemichez |first2=Emmanuel |last3=Popoff |first3=Michel R. |date=30 December 2019 |title=Public Health Risk Associated with Botulism as Foodborne Zoonoses |journal=Toxins |volume=12 |issue=1 |page=17 |doi=10.3390/toxins12010017 |pmc=7020394 |pmid=31905908 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، پێویستە سەرچاوەکانی ئاو بپشکنرێن بۆ ئاژەڵی مردوو یان لەکاتی مردندا، و پێویستە کێڵگەکان بپشکنرێن بۆ پاشماوەی ئاژەڵ پێش دروێنەکردن بۆ کای وشک یان سایلاج (ئالیکی تەڕ). چارەسەرکردنی هەر کەموکوڕییەکی خۆراکی هەروەها دەتوانێت ڕێگری لە ئاژەڵەکان بکات کە ماددە پیسبووەکانی وەک ئێسک یان لاشەکان بخۆن. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەو ماددە خاوانەی بۆ سایلاج بەکاردێن یان ئەو ئالیکەی کە لە شوێنی خۆیدا تێکەڵ دەکرێت پێویستە بپشکنرێت بۆ هەر نیشانەیەکی کەڕوو یان شێوەی بۆگەنبوو. ترشکردنی ئالیکی ئاژەڵ دەتوانێت مەترسی دروستبوونی ژەهر کەم بکاتەوە، بەڵام بنەبڕی ناکات، بەتایبەتی لەو لاشانەی کە بە ساغی دەمێننەوە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;/ref&gt;

==== ڤاکسینەکان لە ئاژەڵدا ====
ڤاکسین پەرەی پێدراوە بۆ بەکارهێنان لە ئاژەڵەکاندا بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم. بەردەستبوون و پەسەندکردنی ئەم ڤاکسینانە بەپێی شوێن دەگۆڕێت، ئەو شوێنانەی کە حاڵەتی زیاتری تێدا دەبینرێت بەگشتی ڤاکسینی زیاتریان لەبەردەستدایە و کوتانی ڕۆتینی باوترە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جۆرەها ڤاکسین پەرەیان پێدراوە بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا. زۆربەی کوتانە سەرەتاییەکان پێویستیان بە چەند ژەمێک هەیە لە ماوەی جیاوازی ٢ بۆ ٦ هەفتە، بەڵام، هەندێک ڤاکسینی نوێتر تەنها یەک دەرزییان پێویستە. ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت دەبەستێت بە جۆری ڤاکسینەکە و پێشنیارەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان. هەموو ڤاکسینەکان پێویستیان بە دەرزی بەهێزکەری ساڵانە هەیە بۆ پاراستنی بەرگری. زۆرێک لەم ڤاکسینانە دەتوانرێت لەسەر چەندین جۆر ئاژەڵ بەکاربهێنرێن لەوانە ڕەشەوڵاخ، مەڕ، و بزن لەگەڵ هەندێکیان کە ڕێگەپێدراون بۆ بەکارهێنان لە ئەسپ و هێستر و هەروەها ڤاکسینی جیاواز بۆ مینکی (mink). سەرەڕای ئەوەش، کوتان لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتا هێندەی چارەسەری پزیشکی سوودبەخشە لە ڕەشەوڵاخدا، و ئەم شێوازە لە ئەسپ و قەرەقاوڵیشدا (pheasants) بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

بەکارهێنانی تۆکسۆیدی (toxoids) تایبەت بە ناوچە دیاریکراوەکان بۆ کوتانی ئاژەڵان سەلمێنراوە کە کاریگەرە. تۆکسۆیدی جۆرەکانی C و D کە بۆ کوتانی ڕەشەوڵاخ بەکاردەهێنرێن شێوازێکی کوتانی بەسوودە لە باشووری ئەفریقا و ئوسترالیا. هەروەها تۆکسۆید سەلمێنراوە کە شێوازێکی گونجاوە بۆ کوتانی مینکی و قەرەقاوڵ. لەو ناوچانەی نەخۆشییەکە تێیاندا باوە (endemic areas)، بۆ نموونە کێنتەکی، پێدەچێت کوتان بە تۆکسۆیدی جۆری B کاریگەر بێت. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals &quot;Botulism in Animals – Generalized Conditions&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بەکارهێنان لە جەنگی بایۆلۆژی و تیرۆردا ==

=== ئەمریکا ===
بەپێی توێژینەوەی دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە فۆرت دێتریک (Fort Detrick) لەسەر جەنگی بایۆلۆژی، ئەنتراکس (anthrax) و بۆتولیزم بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک دوو کاریگەرترین بژاردە سەیر دەکران. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، قەدە بەکتریایەکی زۆر کوشندە دۆزرایەوە لە کاتی بەرنامەی جەنگی بایۆلۆژیدا. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; CIA بەردەوام بوو لە هێشتنەوەی ٥ گرام لە Clostridium botulinum، تەنانەت دوای قەدەغەکردنی جەنگی بایۆلۆژیش لەلایەن نیکسۆنەوە لە ساڵی ١٩٦٩. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە کاتی جەنگی کەنداودا، کاتێک ئەمریکا نیگەران بوو لە هێرشێکی ئەگەرداری جەنگی بایۆلۆژی، هەوڵەکان لە دەوری بۆتولیزم گۆڕان بۆ خۆپاراستن. &lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; بەڵام، تاکە ڕێگا بۆ دروستکردنی دژەژەهر لە ئەمریکا تا ساڵانی ١٩٩٠ەکان لە ڕێگەی وەرگرتنی دژەتەنەکانەوە بوو لە تاکە ئەسپێک بە ناوی First Flight، کە نیگەرانییەکی زۆری دروستکرد لای بەرپرسانی تەندروستی پێنتاگۆن. &lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ni|first1=Samantha A.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534807/|title=StatPearls|last2=Brady|first2=Mark F.|date=2024|publisher=StatPearls Publishing|chapter=Botulism Antitoxin|pmid=30521228}}&lt;/ref&gt;

=== عێراق ===
لە ڕووی مێژووییەوە عێراق خاوەنی چەندین جۆری میکرۆب بووە، لە نێویاندا بۆتولیزم. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; کۆکراوەی کولتووری جۆری ئەمریکی (American Type Culture Collection) ٥ گۆڕاوی بۆتولینۆمی فرۆشت بە زانکۆی بەغدا لە مانگی ئایاری ١٩٨٦. &lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتەکانی CIA لە ساڵی ١٩٩١ هەروەها نیشانی دەدەن کە عێراقییەکان گوللە تۆپ، کڵاوەی مووشەک، و بۆمبیان پڕکردبوو لە ماددەی بایۆلۆژی وەکو بۆتولینۆم (هەرچەندە هیچ کامیان بەکارنەهێنران). &lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; هێزی ئاسمانی عێراق ناوی نهێنی &quot;چا - tea&quot;ی بەکاردەهێنا بۆ ئاماژەدان بە بۆتولینۆم، و هەروەها وەک چەکی بایۆلۆژی &quot;A&quot; ئاماژەی پێدەکرا. &lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;

=== ژاپۆن ===
کۆمەڵەیەکی ئایینی ژاپۆنی (cult) بە ناوی ئاوم شینریکیۆ (Aum Shinrikyo) تاقیگەیان دروستکرد کە چەکی بایۆلۆژی بەرهەم دەهێنا، بەتایبەتی بۆتولینۆم، ئەنتراکس، و تای Q. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Miller|first=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMillerEngelbergBroad2001&quot;&gt;[[Judith Miller|Miller J]], Engelberg S, [[William Broad|Broad W]] (2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥، کۆمەڵەکە چەندین هێرشی بایۆتیرۆریزمی سەرنەکەوتووی بۆ سەر هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجامدا. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ژەهری بۆتولینۆمیان لە بارهەڵگرێکەوە لە ناوەندی تۆکیۆ و لە فڕۆکەخانەی ناریتا پرژاند، بەڵام هیچ حاڵەتێکی بۆتولیزم ڕاپۆرت نەکراوە لە ئەنجامی ئەوەوە. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rao AK, Sobel J, Chatham-Stephens K, Luquez C |date=May 2021 |title=Clinical Guidelines for Diagnosis and Treatment of Botulism, 2021 |journal=MMWR Recomm Rep |volume=70 |issue=2 |pages=1–30 |doi=10.15585/mmwr.rr7002a1 |pmc=8112830 |pmid=33956777 |doi-access=free}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{کۆمنز}}

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism WHO fact sheet on botulism]
* [https://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/files/botulism.PDF Botulism in the United States, 1889–1996. Handbook for Epidemiologists, Clinicians and Laboratory Technicians. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Infectious Diseases, Division of Bacterial and Mycotic Diseases 1998.]
* [http://www.nhs.uk/conditions/Botulism/Pages/Introduction.aspx NHS choices] Archived 12 October 2017 at the Wayback Machine
* [https://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/control.asp CDC Botulism: Control Measures Overview for Clinicians]
* [http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html University of California, Santa Cruz Environmental toxicology – Botulism] Archived 9 May 2013 at the Wayback Machine
* [https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/botulism/ CDC Botulism FAQ]
[[پۆل:چەکی زیندەیی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>rt3aw05x9cq8zscsvg1f9o1oib0ewxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594963</id>
      <parentid>1594886</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]، [[دەروازە:خواردنەوە|خواردنەوە]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]]</comment>
      <origin>1594963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141261" sha1="8y499slg8g3j8cno2pa6q12es8rtffo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=بۆتولیزم (Botulism)|image=Botulism1and2.JPG|caption=(وێنەی منداڵێکی تووشبوو بە بۆتولیزم)|field=نەخۆشییە گوازراوەکان، زانستی هەرس و جگەر|pronounce={{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|tj|ʊ||l|ɪ|z|əm|}}|symptoms=لاوازی، کێشەی بینین، هەستکردن بە ماندوێتی، کێشە لە قسەکردندا|complications=لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە|onset=١٢ بۆ ٧٢ کاتژمێر|duration=گۆڕاوە|types=گواستراوە بە خۆراک، برین، منداڵی ساوا، ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان، هەڵمژین، بەهۆی چارەسەری پزیشکییەوە (iatrogenic)
&lt;ref name=&quot;CDCtypes&quot;&gt;{{cite web |title=About Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=18 April 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|causes=بەکتریای (Clostridium botulinum)|risks=خۆراکی بە هەڵە قوتووکراو، پارێزراو یان ترشێنراو؛ بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی (بۆ نموونە، هێرۆینی ڕەشی لینج)؛ خواردنی هەنگوین لە منداڵانی خوار تەمەن ١ ساڵ؛ برینی پیسبوو؛ دەرزی لێدانی ژەهری بۆتولینۆم بە بڕی زۆر بۆ مەبەستی جوانکاری/چارەسەری
&lt;ref name=&quot;CDCrisk&quot;&gt;{{cite web |title=People at Increased Risk for Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/risk-factors/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=9 May 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|diagnosis=دۆزینەوەی بەکتریاکە یان ژەهرەکەی|differential=میاسینیا گراڤیس (Myasthenia gravis)، کۆنیشانەی گیلین-بارێ (Guillain–Barré syndrome)، ڕەقبوونی لاتێرالی ئەمایۆترۆفیک (ALS)، کۆنیشانەی لامبێرت ئیاتۆن (Lambert Eaton syndrome)|prevention=ئامادەکردنی دروستی خۆراک، نەدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ|treatment=دژەژەهر (Antitoxin)، دژەبکتریا (antibiotics)، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد|medication=|prognosis=نزیکەی ٧.٥٪ مەترسیی مردن|frequency=لە جیهاندا: نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی ڕاپۆرتکراو لە ساڵێکدا؛ ئەمریکا: ٢٧٣ حاڵەت لە ساڵی ٢٠٢١
&lt;ref name=&quot;MOHLOnt&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism |url=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |publisher=Ontario Ministry of Health and Long-Term Care |access-date=12 June 2025 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021&quot;&gt;{{cite web |title=National Botulism Surveillance Summary, 2021 |url=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=21 May 2025 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|deaths=ڕێژەی مردنی جیهانی ٥-١٠٪ (نزیکەی ٥٠-١٠٠ مردن ساڵانە)&lt;ref name=&quot;WHO2023&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism – Key facts |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |publisher=World Health Organization |date=25 September 2023 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆتولیزم''' نەخۆشییەکی دەگمەن و ئەگەری هەیە کوشندە بێت، کە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە (کە بەگشتی بە [[بۆتۆکس]] ناسراوە) دروست دەبێت، کە لەلایەن بەکتریای (Clostridium botulinum)ەوە بەرهەم دەهێنرێت. نەخۆشییەکە بە لاوازی، لێڵبوونی بینایی، ماندوێتی، و کێشە لە قسەکردندا دەست پێدەکات. پاشان لەوانەیە لاوازیی قۆڵەکان، ماسولکەکانی سنگ، و قاچەکانی بەدوادا بێت. هەروەها ڕشانەوە، ئاوسانی سک، و سکچوون لەوانەیە ڕووبدەن. بەگشتی نەخۆشییەکە کاریگەری لەسەر هۆشیاری نییە و نابێتە هۆی تا.

بۆتولیزم دەکرێت بە چەند ڕێگەیەک ڕووبدات. ئەو سپۆرانەی بەکتریاکە (Bacterial spores) کە دەبنە هۆی نەخۆشییەکە لە خاک و ئاودا زۆر باون و زۆر بەرگەگرن. ئەوان ژەهری بۆتولینۆم بەرهەم دەهێنن کاتێک بەر ئاستی کەمی ئۆکسجین و پلەی گەرمیی دیاریکراو دەکەون. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک کاتێک ڕوودەدات کە ئەو خۆراکە بخورێت کە ژەهرەکەی تێدایە. بەڵام بۆتولیزمی منداڵی ساوا کاتێک ڕوودەدات کە بەکتریاکە لە ناو ڕیخۆڵەکاندا گەشە دەکات و ژەهرەکە دەردەدات. ئەمە بەزۆری تەنها لە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵدا ڕوودەدات، چونکە میکانیزمە پارێزەرەکان دژی گەشەکردنی بەکتریاکە دوای ئەو تەمەنە گەشە دەکەن. بۆتولیزمی برین زۆرترین جار لە نێو ئەو کەسانەدا دەدۆزرێتەوە کە ماددەی هۆشبەر بە دەرزی بەکاردەهێنن. لەم دۆخەدا، سپۆرەکان دەچنە ناو برینێکەوە، و لە نەبوونی ئۆکسجیندا، ژەهرەکە دەردەدەن. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان مرۆڤەکاندا ناگوازرێتەوە. دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشتڕاست دەکرێتەوە بە دۆزینەوەی ژەهرەکە یان بەکتریاکە لە کەسی گومانلێکراودا.

خۆپاراستن بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی ئامادەکردنی دروستی خۆراکەوە دەبێت. ژەهرەکە، هەرچەندە سپۆرەکانیش نا، لەناو دەچێت بە گەرمکردنی بۆ زیاتر لە ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی زیاتر لە پێنج خولەک. سپۆرەکانی کلۆستریدیۆم دەکرێت لەناو ببرێن لە ئۆتۆکلەیڤێکدا (autoclave) بە گەرمیی شێدار (١٢٠ پلەی سیلیزی بۆ لایەنی کەم ١٥ خولەک) یان گەرمیی وشک (١٦٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢ کاتژمێر) یان لە ڕێگەی تیشکدانەوە. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی (strains) گرووپی یەکەم لەکار دەخرێن بە گەرمکردنیان لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک لە کاتی قوتووکردنی بازرگانیدا. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی گرووپی دووەم کەمتر بەرگەی گەرمی دەگرن، و زۆرجار زیانیان پێدەگات بە گەرمکردنی ٩٠ پلەی سیلیزی بۆ ١٠ خولەک، ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ٥٢ خولەک، یان ٨٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢٧٠ خولەک؛ بەڵام لەوانەیە ئەم چارەسەرانە بۆ هەندێک خۆراک بەس نەبن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Center for Food Security and Public Health Iowa State University |ڕێکەوت=19 February 2024 |ناونیشان=https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/botulism.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ھەنگوین|هەنگوین]] دەکرێت زیندەوەرەکەی تێدا بێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش نابێت هەنگوین بدرێت بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ. چارەسەرکردن بە دژەژەهر دەبێت. لەو کەسانەی کە توانای هەناسەدانی خۆیان لەدەست دەدەن، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (Mechanical ventilation) لەوانەیە بۆ چەندین مانگ پێویست بێت. دەکرێت [[دژەبکتریا]] بەکاربهێنرێت بۆ بۆتولیزمی برین. مردن لە ٥ بۆ ١٠٪ی تووشبوواندا ڕوودەدات. هەروەها بۆتولیزم کاریگەری لەسەر چەندین ئاژەڵی تریش هەیە. وشەکە لە وشەی لاتینی botulusەوە هاتووە، کە بە واتای 'سۆسج' دێت.&lt;templatestyles src=&quot;Template:TOC limit/styles.css&quot; /&gt;

== نیشانە و کۆنیشانەکان ==
لاوازیی ماسولکەی بۆتولیزم بە شێوەیەکی تایبەت لەو ماسولکانەوە دەست پێدەکات کە لەلایەن دەمارەکانی کەللەسەرەوە (cranial nerves) خۆراک دەدرێن—گرووپێک لە دوانزە دەمار کە کۆنترۆڵی جووڵەی چاوەکان، ماسولکەکانی دەموچاو و ئەو ماسولکانە دەکەن کە کۆنترۆڵی جوین و قوتدان دەکەن. بۆیە دەکرێت بینینی دووانە، شۆڕبوونەوەی هەردوو پێڵووی چاو، لەدەستدانی دەربڕینی دەموچاو و کێشەی قوتدان ڕووبدەن. جگە لە کاریگەری لەسەر ماسولکە خۆویستەکان، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوون لە کۆئەندامی دەماری خۆویستیشدا (autonomic nervous system). ئەمە هەستی پێدەکرێت بە وشکبوونی دەم و قوڕگ (بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی لیک)، دابەزینی پەستانی خوێن لە کاتی وەستاندا (postural hypotension)، کە دەبێتە هۆی سەرگێژخواردن و مەترسیی لەهۆشخۆچوون، و لە کۆتاییدا قەبزی (بەهۆی کەمبوونەوەی جووڵەی بەرەوپێشی پێکهاتەکانی ڕیخۆڵە). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; هەندێک لە ژەهرەکان (B و E) دەبنە هۆی [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵهاتن]]، [[ڕشانەوە]]، &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; و کێشە لە قسەکردندا. پاشان لاوازییەکە بڵاودەبێتەوە بۆ قۆڵەکان (لە شانەکانەوە دەست پێدەکات و بەرەو پێشوو-قۆڵ دەچێت) و قاچەکان (دیسانەوە لە ڕانەکانەوە بۆ خوارەوە بەرەو پێیەکان). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی سەخت دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی جووڵەی ماسولکەکانی هەناسەدان، و بەم شێوەیە کێشە دروست دەکات لە ئاڵوگۆڕی گازەکاندا. ئەمە دەکرێت هەستی پێبکرێت وەک تەنگەنەفەسی (dyspnea)، بەڵام کاتێک سەخت دەبێت دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە، بەهۆی کۆبوونەوەی دوانۆکسیدی کاربۆنی هەناسەنەدراو و دەرەنجامی کاریگەرییە خاوکەرەوەکەی لەسەر مێشک. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی هەناسەدان و مردن ئەگەر چارەسەر نەکرێت. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

پزیشکە کلینیکییەکان زۆرجار نیشانەکانی بۆتولیزم لە چوارچێوەی سێینەیەکی کلاسیکیدا دەبینن: ئیفلیجیی بولبار (bulbar palsy) و ئیفلیجیی بەرەوخوار، نەبوونی تا، و هەست و دۆخی دەروونیی ڕوون (clear sensorium). &lt;ref name=&quot;outreakid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120402234631/http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 April 2012 |وێبگە=OutbreakID.com}}&lt;/ref&gt;

=== بۆتولیزمی منداڵی ساوا ===
[[پەڕگە:Infant_botulism_patient.jpeg|وێنۆک|منداڵێکی ساوا کە بۆتولیزمی هەیە. هەرچەندە خەوتوو نییە یان سڕنەکراوە، بەڵام ناتوانێت چاوەکانی بکاتەوە یان بجووڵێت؛ هەروەها گریانێکی لاوازی هەیە.]]
بۆتولیزمی منداڵی ساوا (کە هەروەها بە کۆنیشانەی منداڵی سست ناسراوە - floppy baby syndrome) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ دەستنیشان کرا، و باوترین جۆری بۆتولیزمە لە ئەمریکا. منداڵانی ساوا هەستیارن بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ساڵی یەکەمی ژیانیاندا، کە زیاتر لە ٩٠٪ی حاڵەتەکان لە منداڵانی خوار شەش مانگیدا ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ئەنجامی قوتدانی سپۆرەکانی C. botulinum و دواتر نیشتەجێبوونیان لە ڕیخۆڵە باریکەدا دروست دەبێت. ڕیخۆڵەی منداڵی ساوا لەوانەیە ببێتە نیشتەجێگەی بەکتریاکە کاتێک پێکهاتەی مایکرۆفلۆرای ڕیخۆڵە (فلۆرای ئاسایی) بەس نییە بۆ ئەوەی بە کێبڕکێ ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum بکات و ئاستەکانی ترشەڵۆکی زراو (کە بە شێوەیەکی ئاسایی ڕێگری لە گەشەی کلۆستریدیۆم دەکەن) کەمترن بە بەراورد بە قۆناغەکانی دواتری ژیان. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt;

گەشەکردنی سپۆرەکان ژەهری بۆتولینۆم دەردەدات، کە پاشان هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێن و بە سەرتاسەری جەستەدا بڵاودەبێتەوە، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجی لە ڕێگەی بلۆککردنی دەردانی ئەسیتایلکۆلین (acetylcholine) لە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییدا (neuromuscular junction). نیشانە باوەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتین لە قەبزی، بێهێزی، لاوازی، کێشە لە شیرخواردندا، و گۆڕانی دەنگی گریان، کە زۆرجار بەرەوپێش دەچێت بۆ ئیفلیجییەکی شلی بەرەوخواری تەواوەتی. هەرچەندە قەبزی بەزۆری یەکەم نیشانەی بۆتولیزمی منداڵی ساوایە، بەڵام زۆرجار پشتگوێ دەخرێت.[11] &lt;ref name=&quot;Infant Botulism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007110000/http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2016 |وێبگە=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;

هەنگوین سەرچاوەیەکی خۆراکیی ناسراوە بۆ سپۆرەکانی C. botulinum و پەیوەست کراوە بە بۆتولیزمی منداڵی ساوایەوە. لەبەر ئەم هۆکارە، هەنگوین پێشنیار ناکرێت بۆ منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt; بەڵام، بڕوا وایە زۆربەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەهۆی وەرگرتنی سپۆرەکانەوە بێت لە ژینگەی سروشتییەوە. بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی باوە کە لە ناو خاکدا دەژی. دەرکەوتووە کە زۆرێک لە نەخۆشەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە نزیک شوێنی بیناسازی یان ناوچەیەک دەژین کە خاکی تێدا تێکدراوە. &lt;ref name=&quot;Infant botulism literature review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Domingo RM, Haller JS, Gruenthal M |date=November 2008 |title=Infant botulism: two recent cases and literature review |journal=Journal of Child Neurology |volume=23 |issue=11 |pages=1336–46 |doi=10.1177/0883073808318200 |pmid=18984848}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ٤٩ لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا (هەموویان جگە لە ڕۆد ئایلەند) ڕاپۆرت کراوە، &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و حاڵەتەکان لە ٢٦ وڵات و پێنج کیشوەردا دەستنیشان کراون. &lt;ref name=&quot;globalIB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Koepke R, Sobel J, Arnon SS |date=July 2008 |title=Global occurrence of infant botulism, 1976–2006 |journal=Pediatrics |volume=122 |issue=1 |pages=e73-82 |doi=10.1542/peds.2007-1827 |pmid=18595978}}&lt;/ref&gt;

=== ئاڵۆزکارییەکان ===
کاتێک لە کاتی خۆیدا چارەسەر دەکرێت، تێگەیشتن وایە کە بۆتولیزمی منداڵی ساوا هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet,California Department of Health, updated March 2022, retrieved March 9, 2026.&lt;/ref&gt;

بۆتولیزم دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسەوە. بەڵام، لە ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی بە بۆتولیزم دەمرن لە نزیکەی ٥٠٪ەوە دابەزیوە بۆ ٧٪ بەهۆی باشتربوونی چاودێریی پاڵپشتیکەرەوە. نەخۆشێکی تووشبوو بە بۆتولیزمی سەخت لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (پاڵپشتیی هەناسەدان لە ڕێگەی ئامێری ڤێنتیلەیتەرەوە) هەروەها چاودێریی پزیشکی و پەرستاریی چڕ هەبێت، هەندێک جار بۆ چەندین مانگ. کەسەکە لەوانەیە پێویستی بە چارەسەری چاکسازی (rehabilitation) هەبێت دوای جێهێشتنی نەخۆشخانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160616152125/http://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2016 |ڕێکەوتی سەردان=14 June 2016}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە نەخۆشەکان تەنانەت دوای چارەسەریش تووشی ماندوێتیی بەردەوام و کێشەی هەناسەدان دەبن. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet, New York Departmet of Health, December 2025, Retrieved March 9 2026.&lt;/ref&gt;

== هۆکار ==
[[پەڕگە:Clostridium_botulinum.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپیی بەکتریای Clostridium botulinum.]]
''بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی بێ-ئۆکسجین (anaerobic)، گرام-پۆزەتیڤ، و دروستکەری سپۆرە بە شێوەی چیلکەیی (rod). ژەهری بۆتولینۆم یەکێکە لە بەهێزترین ژەهرە ناسراوەکان: نزیکەی یەک مایکرۆگرام کوشندەیە بۆ مرۆڤ کاتێک هەڵدەمژرێت.'' &lt;ref name=&quot;Emmeluth2010&quot;&gt;{{Cite book|last=Emmeluth|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|title=Botulism|publisher=Infobase Publishing|year=2010|isbn=978-1-60413-235-9|page=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014327/https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|archive-date=1 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[پەی|​]]​[[سیناپس|​]]​​ کاردەکات لە ڕێگەی بلۆککردنی فرمانی دەمارەکان (neuromuscular blockade) لە ڕێگەی ڕێگریکردن لە دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی وروژێنەر (excitatory neurotransmitter) بە ناوی ئەسیتایلکۆلین لە پەردەی پێش-سایناپسی (presynaptic) یەکگرتنە دەمارە-ماسولکەییەکان لە کۆئەندامی دەماری جەستەییدا (somatic nervous system). ئەمە دەبێتە هۆی ئیفلیجی. بۆتولیزمی پێشکەوتوو دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە لە ڕێگەی ئیفلیجکردنی ماسولکەکانی سنگ؛ ئەمە دەتوانێت بەرەوپێش بچێت بۆ وەستانی هەناسەدان. &lt;ref name=&quot;Arnon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە پەردە پێش-سایناپسییەکانی سایناپسە دەمارییە مۆسکارینییەکاندا (muscarinic) بلۆک دەکرێت. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆمەڵێک نیشانە و دەرکەوتەی کۆئەندامی دەماری خۆویست کە لە سەرەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

لە هەموو حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە دروست دەبێت، کە بەکتریای C. botulinum لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا بەرهەمی دەهێنێت، نەک بەهۆی خودی بەکتریاکەوە. شێوازی زیانگەیشتنەکە ڕوودەدات چونکە ژەهرەکە سەرەتا کاریگەری دەکاتە سەر ئەو دەمارانەی کە بە فرێکوێنسییەکی بەرزتر کاردەکەن (depolarize دەکەن). &lt;ref&gt;''Oxford Textbook of Medicine'', 4th Ed.&lt;/ref&gt;

میکانیزمەکانی چوونە ناو جەستەی مرۆڤ بۆ ژەهری بۆتولینۆم لە خوارەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== داگیرکردنی ڕیخۆڵەدا ===
باوترین جۆر لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا بۆتولیزمی منداڵی ساوایە. ئەمە لەو منداڵە ساوایانەدا ڕوودەدات کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ژیانیاندا بەکتریاکە لە ڕیخۆڵە باریکەیاندا نیشتەجێ دەبێت. پاشان بەکتریاکە ژەهرەکە بەرهەم دەهێنێت، کە هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێنەوە. خواردنی هەنگوین لە ماوەی ساڵی یەکەمی ژیاندا وەک هۆکارێکی مەترسی بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا دەستنیشان کراوە؛ کە هۆکارە لە یەک لەسەر پێنجی هەموو حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فۆرمی پێگەیشتووانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا پێی دەوترێت ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان (adult intestinal toxemia)، کە زۆر دەگمەنە. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

=== خۆراک ===
باوترین هۆکاری بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بریتییە لەو ژەهرەی کە لەلایەن بەکتریاکەوە بەرهەم دەهێنرێت لە ناو قوتووی ئەو خۆراکانەی کە بە شێوەیەکی نادروست پارێزراون. ماسییەک کە لە خولاو (برین - brine)دا هەڵگیرابێت بەبێ ڕێژەی خوێ یان ترشێتیی پێویست کە ترشی ئەسیتیکی تێدابێت لەگەڵ ئاستی بەرزی [[سۆدیۆم]]، هەروەها ماسیی دووکەڵدراو کە لە پلەی گەرمیی زۆر بەرزدا هەڵگیرابێت، مەترسی دروست دەکات، هەروەک چۆن خۆراکی بە هەڵە قوتووکراویش مەترسییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dolman |first=Claude E. |date=1957 |title=Type E (fish-borne) botulism: a review |journal=Japanese Journal of Medical Science and Biology |volume=10 |issue=6 |page=383–395 |doi=10.7883/yoken1952.10.383 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە ئەنجامی خۆراکی پیسبوو دروست دەبێت کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum ڕێگەیان پێدراوە بڕوێن لە بارودۆخێکی کەم-ئۆکسجیندا. ئەمە بەزۆری لە ماددە خۆراکییە قوتووکراوەکانی ماڵەوە کە بە هەڵە ئامادەکراون و خواردنە ترشێنراوەکاندا ڕوودەدات کە خوێ یان ترشێتیی پێویستیان تێدا نییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=16 May 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |ڕێکەوتی سەردان=5 January 2025 |وێبگە=CDC |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی زۆرجار چەندین کەس لە هەمان سەرچاوەوە خۆراک دەخۆن، باوە کە زیاتر لە کەسێک لە یەک کاتدا تووش ببن. نیشانەکان بەزۆری ١٢-٣٦ کاتژمێر دوای خواردن دەردەکەون، بەڵام دەکرێت لە نێوان ٦ کاتژمێر بۆ ١٠ ڕۆژیشدا دەربکەون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2001 |ناونیشان=http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110705125238/http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2 July 2011 |وێبگە=Emergency Preparedness and Response}}&lt;/ref&gt;

هیچ ماوەیەکی کشانەوە (withdrawal periods) دیاری نەکراوە بۆ ئەو مانگایانەی تووشی بۆتولیزم دەبن. ئەو مانگا شیردەرانەی کە بە بڕی جیاواز لە ژەهری بۆتولینۆمی C کوتراون، نەبوونەتە هۆی دەرکەوتنی نیورۆتۆکسینی بۆتولینۆم لەو شیرەی کە بەرهەمی دەهێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=Robert B. |last2=Puschner |first2=Birgit |last3=Walker |first3=Richard L. |last4=Rocke |first4=Tonie |last5=Galey |first5=Frank D. |last6=Cullor |first6=James S. |last7=Ardans |first7=Alex A. |date=November 2003 |title=Determination of the Median Toxic Dose of Type C Botulinum Toxin in Lactating Dairy Cows |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=15 |issue=6 |pages=523–526 |doi=10.1177/104063870301500603 |pmid=14667014 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بە بەکارهێنانی پشکنینی زیندەیی مشک (mouse bioassays) و پشکنینەکانی immunostick ELISA، ژەهری بۆتولینۆم لە خوێنی تەواو و سێرومدا دۆزرایەوە بەڵام نەک لە نموونەی شیردا، کە پێشنیاری ئەوە دەکات ژەهری بۆتولینۆمی جۆری C ناچێتە ناو شیرەوە بە خەستییەکی دیاریکراو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=R.B. |last2=Puschner |first2=B. |last3=Walker |first3=R.L. |last4=Rocke |first4=T.E. |last5=Smith |first5=S.R. |last6=Cullor |first6=J.S. |last7=Ardans |first7=A.A. |date=June 2009 |title=Short communication: Attempts to identify Clostridium botulinum toxin in milk from three experimentally intoxicated Holstein cows |journal=Journal of Dairy Science |language=en |volume=92 |issue=6 |pages=2529–2533 |doi=10.3168/jds.2008-1919 |pmid=19447984 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; چێشتلێنان و پاستۆریزەکردن ژەهری بۆتولینۆم تێکدەشکێنن بەڵام مەرج نییە سپۆرەکان لەناو ببن. سپۆرەکان یان ژەهرەکانی بۆتولینۆم دەتوانن لە ژینگەوە ڕێگەی خۆیان بدۆزنەوە بۆ ناو زنجیرەی بەرهەمهێنانی شیرەمەنی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Miia |last2=Myllykoski |first2=Jan |last3=Sivelä |first3=Seppo |last4=Korkeala |first4=Hannu |date=19 March 2010 |title=Clostridium botulinum in Cattle and Dairy Products |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |volume=50 |issue=4 |pages=281–304 |doi=10.1080/10408390802544405 |pmid=20301016}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای مەترسیی کەمی پیسبوونی شیر و گۆشت، پێدەچێت پرۆتۆکۆڵی حاڵەتە کوشندەکانی بۆتولیزمی مانگا بریتی بێت لە سووتاندنی لاشەکان و ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی هەر شیرێکی ئەگەری پیسبوو بۆ بەکاربردنی مرۆڤ. هەروەها ئامۆژگاری دەکرێت کە شیری خاوی مانگا تووشبووەکان نەخورێتەوە لەلایەن مرۆڤەوە یان نەدرێت بە گوێرەکەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Frye |first=Elisha A. |last2=Egan |first2=Christina |last3=Perry |first3=Michael J. |last4=Crouch |first4=Esther E. |last5=Burbank |first5=Kyle E. |last6=Kelly |first6=Kathleen M. |date=September 2020 |title=Outbreak of botulism type A in dairy cows detected by MALDI-TOF mass spectrometry |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=32 |issue=5 |pages=722–726 |doi=10.1177/1040638720943127 |pmc=7488966 |pmid=32715936}}&lt;/ref&gt;

چەندین ڕاپۆرت هەبوون لەسەر بۆتولیزم بەهۆی شەرابی پرونۆوە کە لە پاشماوەی خۆراک لە زیندان دروست دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adams |first=Laura E. |last2=Yasmin |first2=Seema |last3=Briggs |first3=Graham |last4=Redden |first4=Kore |last5=Silvas |first5=Suzanne |last6=Anderson |first6=Shoana |last7=Weiss |first7=Joli |last8=Tsang |first8=Clarisse A. |last9=Henke |first9=Evan |last10=Francies |first10=Jessica |last11=Herrick |first11=Kristen |last12=Lira |first12=Rosa |last13=Livar |first13=Eugene |last14=Thompson |first14=Gerald |last15=Sunenshine |first15=Rebecca |date=October 2015 |title=Alcohol Production, Prevention Strategies, and Inmate Knowledge About the Risk for Botulism From Pruno Consumption in a Correctional Facility—Arizona, 2013 |journal=Journal of Correctional Health Care |volume=21 |issue=4 |pages=335–342 |doi=10.1177/1078345815599763 |pmc=5549268 |pmid=26285594}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=Benjamin T. |last2=Schlein |first2=Sarah M. |last3=Caravati |first3=E. Martin |last4=Ledyard |first4=Holly |last5=Fix |first5=Megan L. |date=July 2014 |title=Emergency Department Identification and Critical Care Management of a Utah Prison Botulism Outbreak |journal=Annals of Emergency Medicine |volume=64 |issue=1 |pages=26–31 |doi=10.1016/j.annemergmed.2013.10.027 |pmid=24331717}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rao |first=Agam K. |last2=Walters |first2=Maroya |last3=Hall |first3=Julia |last4=Guymon |first4=Colleen |last5=Garden |first5=Richard |last6=Sturdy |first6=Pauline |last7=Thurston |first7=Diana |last8=Smith |first8=Lori |last9=Dimond |first9=Melissa |last10=Vitek |first10=Dagmar |last11=Bogdanow |first11=Linda |last12=Hill |first12=Mary |last13=Lin |first13=Neal H. |last14=Luquez |first14=Carolina |last15=Griffin |first15=Patricia M. |date=2018 |title=Outbreak of Botulism Due to Illicit Prison-Brewed Alcohol: Public Health Response to a Serious and Recurrent Problem |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S85–S91 |doi=10.1093/cid/cix936 |jstor=26524925 |pmid=29293937 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە زیندانێکی میسیسیپی لە ساڵی ٢٠١٦دا، زیندانییەکان بە شێوەیەکی نایاسایی کحولیان دروستکرد کە بووە هۆی ٣١ حاڵەتی بۆتولیزم. ئەو لێکۆڵینەوەیە توێژینەوەییەی کە لەسەر ئەم حاڵەتانە کرا دەریخست کە نیشانەکانی بۆتولیزمی سووک هاوتا بوون لەگەڵ نیشانەکانی بۆتولیزمی سەخت، هەرچەندە ئاکامەکان و بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە جیاواز بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Marlow |first=Mariel |last2=Edwards |first2=Leslie |last3=McCrickard |first3=Lindsey |last4=Francois Watkins |first4=Louise K. |last5=Anderson |first5=Jannifer |last6=Hand |first6=Sheryl |last7=Taylor |first7=Kathryn |last8=Dykes |first8=Janet |last9=Byers |first9=Paul |last10=Chatham-Stephens |first10=Kevin |date=24 August 2021 |title=Mild Botulism From Illicitly Brewed Alcohol in a Large Prison Outbreak in Mississippi |journal=Frontiers in Public Health |volume=9 |doi=10.3389/fpubh.2021.716615 |pmc=8421542 |pmid=34504830 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== برین ===
بۆتولیزمی برین لە ئەنجامی پیسبوونی برینێکەوە بە بەکتریاکان دروست دەبێت، کە دواتر ژەهرەکە دەردەدەنە ناو سووڕی خوێنەوە. ئەمە لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە لە نێو بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرە ناوخوێنبەرەکاندا باوتر بووە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی هێرۆینی ڕەشی لینج بەکاردەهێنن و ئەوانەی هێرۆین لە ژێر پێست دەدەن لەبری ناو دەمارەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی برین هەروەها دەتوانێت لە برینێکی بچووکەوە بێت کە بە باشی پاک نەکراوەتەوە؛ پێست بەسەر برینەکەدا گەشە دەکات و بەمجۆرە سپۆرەکە لە ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجیندا گیر دەخات و بۆتولیزم دروست دەکات. یەکێک لە نموونەکان کەسێک بوو کە لە کاتی بەکارهێنانی ئامێری بڕینی گژوگیادا قولەپێی بڕیبوو؛ لە کاتێکدا برینەکە چاک دەبووەوە، پارچەیەک گیای و تەنۆلکەیەکی خاکی لە ژێر پێستەکەدا گیرخست کە بووە هۆی بۆتولیزمێکی سەخت کە پێویستی بە خەواندن لە نەخۆشخانە و چاکسازیی هەبوو بۆ چەندین مانگ. بۆتولیزمی برین ٢٩٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== هەڵمژین ===
حاڵەتی دەگمەنی بۆتولیزم دۆزراوەتەوە دوای هەڵمژینی لەلایەن فەرمانبەرانی تاقیگەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190757/https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2021 |وێبگە=The Lecturio Medical Concept Library}}&lt;/ref&gt;

=== بە دەرزی (بۆتولیزمی ئایاترۆجینیک - iatrogenic botulism) ===
نیشانەکانی بۆتولیزم لەوانەیە لە دوور لە شوێنی لێدانی دەرزی ژەهری بۆتولینۆم دەربکەون. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; ئەمە لەوانەیە لەدەستدانی هێز، لێڵبوونی بینایی، گۆڕانی دەنگ، یان کێشەی هەناسەدان لەخۆ بگرێت کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; دەستپێکردنی نیشانەکان دەکرێت چەند کاتژمێرێک بۆ چەند هەفتەیەک بێت دوای لێدانی دەرزییەکە. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205180954/https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2019 |ڕێکەوتی سەردان=6 December 2019}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەگشتی تەنها کاتێک ڕوودەدات کە هێزێکی نەگونجاوی ژەهری بۆتولینۆم بۆ مەبەستی جوانکاری بەکاربهێنرێت یان بەهۆی ئەو ژەمە گەورانەی کە بۆ چارەسەری تێکچوونەکانی جووڵە بەکاردەهێنرێن. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام، حاڵەت هەیە کە بەکارهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لەدەرەوەی ڕێنماییە پەسەندکراوەکان (off-label use) بووەتە هۆی بۆتولیزمی سەخت و مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=You |first=Geoffrey |last2=Khan |first2=Ahmed |last3=Shor |first3=Julia |last4=Forester |first4=Gary P. |date=2016 |title=Rapidly Progressive Muscle Paralysis and Acute Respiratory Failure Following Endoscopic Botulinum Toxin Injection |journal=ACG Case Reports Journal |volume=3 |issue=1 |pages=e166 |doi=10.14309/crj.2016.139 |pmc=5126502 |pmid=27921065}}&lt;/ref&gt; دوای پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨، دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) ئەم نیگەرانییانەی وەک هۆشدارییەکی چوارچێوەدار (boxed warning) زیاد کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2017 |ناونیشان=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115034159/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 December 2019 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; هەوڵێکی نێودەوڵەتیی بنەڕەتی بە سەرۆکایەتی (NeverTox) بۆ کۆکردنەوەی ئەو کەسانەی ئەزموونی ژەهراویبوونی بۆتولیزمی ئایاترۆجینیکی (IBP)یان کردووە و پێشکەشکردنی پەروەردە و پاڵپشتی سۆزداری، خزمەتی ٣٩,٠٠٠ کەس دەکات لە ڕێگەی گرووپێکی فەیسبووکەوە کە پێیان وایە بەدەست کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆمەوە دەناڵێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.toxsafety.com/resources}}&lt;/ref&gt;

=== ''داوا یاساییەکان سەبارەت بە بۆتولیزم دژی کۆمپانیا دەرمانسازییەکان'' ===
پێش دانانی هۆشدارییە چوارچێوەدارەکان کە تێبینییەکی لەخۆدەگرت کە دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆم دەتوانن ببنە هۆی بۆتولیزم، زنجیرەیەک داواکاری یاسایی دژی ئەو کۆمپانیا دەرمانسازییانە هەبوون کە ژەهری بۆتولینۆمی شیاوی دەرزی لێدانیان بەرهەم دەهێنا. ژنی بەرهەمهێنەرێکی هۆلیوود داوایەکی یاسایی تۆمارکرد دوای ئەوەی تووشی کاریگەرییە لاوەکییە پەکخەرەکان بوو لە ئەنجامی چارەسەری شەقیقە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2003 |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/style/2003/05/celebrity-dermatologist-200305 |وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt; داوایەکی یاسایی بەناوی کوڕێکی تەمەن ٣ ساڵانەوە کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی کەمئەندام ببوو بەهۆی دەرزییەکی ژەهری بۆتولینۆمەوە، لە دادگا یەکلایی کرایەوە لە کاتی دادگاییکردنەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 February 2013 |ناونیشان=https://www.biospace.com/allergan-inc-settles-oklahoma-botox-case-during-trial}}&lt;/ref&gt; خێزانی کوڕێکی تەمەن ٧ ساڵان کە بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژبوونی قاچی چارەسەر کرابوو، داوایەکی یاساییان تۆمارکرد دوای ئەوەی کوڕەکە خەریک بوو بمرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2014/11/22/couple-says-botox-almost-killed-boy/19365363/}}&lt;/ref&gt; چەندین خێزانی ئەو کەسانەی مردن دوای چارەسەر بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم داواکاری یاساییان تۆمارکرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mashnitski |first=Aleksandr |ڕێکەوت=20 September 2010 |ناونیشان=https://www.findlaw.com/legalblogs/personal-injury/botox-death-suit-reaches-settlement/ |وێبگە=FindLaw}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-allergan-botox-trial/allergan-wins-new-trial-in-big-botox-damages%20case-idUSBRE85019Y20120601/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2015/04/14/second-vermont-botox-lawsuit/25737279/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Health/Wellness/botox-led-daughters-death-mother-claims/story?id=9680014 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە داواکارییە یاساییەکان سەرکەوتنی بۆ سکاڵاکارەکە بەدەستهێنا کە بڕی ١٥ ملیۆن دۆلاری وەک قەرەبوو پێدرا؛ سکاڵاکارەکە پزیشکێک بوو کە لەلایەن سێزدە پزیشکی دەمار لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستی (NIH) بۆتولیزمی تێدا دەستنیشان کرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 May 2013 |ناونیشان=https://kfor.com/news/health/investigation-allergan-botox/}}&lt;/ref&gt; ڤیدیۆی گەواهی ئەو دادگاییکردنە وتەی بەڕێوەبەرێکی باڵای دەرمانسازی دەگوازێتەوە کە دەڵێت &quot;بۆتۆکس نابێتە هۆی بۆتولیزم.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 August 2012 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=e8wfajAovto&amp;t=212s |وێبگە=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== میکانیزم ==
ژەهرەکە بریتییە لە پرۆتینی ژەهری بۆتولینۆم کە لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا (کاتێک ئۆکسجین بوونی نییە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 June 2021 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/general.html |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەلایەن بەکتریای Clostridium botulinumەوە بەرهەم دەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.who.int |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بەکتریای Clostridium botulinum درێژکۆڵە (bacillus) گەورەی گرام-پۆزەتیڤ و بێ-ئۆکسجینە کە ئێندۆسپۆری (endospores) پێش-کۆتایی دروست دەکات. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

هەشت جۆری سیرۆلۆژی لە بەکتریاکە هەن کە بە پیتەکانی A تا H دیاری کراون. ژەهری هەموو ئەمانە بە هەمان شێوە کاردەکات و نیشانەی هاوشێوە دروست دەکات: ڕێگری لە کۆتاییە دەمارییە جووڵەیییەکان دەکرێت بۆ دەردانی ئەسیتایلکۆلین، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجیی شل (flaccid paralysis) و نیشانەکانی لێڵبوونی بینایی، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (ptosis)، دڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، سکچوون یان قەبزی، گرژبوونی ماسولکەکان، و کێشەی هەناسەدان. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ژەهری بۆتولینۆم دابەش دەبێت بۆ هەشت نیورۆتۆکسین (دەستنیشانکراون وەک جۆرەکانی A, B, C [C1, C2], D, E, F, و G)، کە لە ڕووی ئەنتیجینی و سیرۆلۆژییەوە جیاوازن بەڵام لە ڕووی پێکهاتەوە هاوشێوەن. بۆتولیزمی مرۆڤ بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی جۆرەکانی A, B, E، و (بە دەگمەن) Fەوە دروست دەبێت. جۆرەکانی C و D ژەهراویبوون تەنها لە ئاژەڵەکانی تردا دروست دەکەن. &lt;ref&gt;{{EMedicine|article|325451|Botulinum Toxin}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا، زانایان هەواڵی دۆزینەوەی جۆری Hیان بڵاوکردەوە، کە یەکەم نیورۆتۆکسینی نوێی بۆتولیزم بوو کە لە ماوەی چل ساڵدا دۆزرابێتەوە. بەڵام، لێکۆڵینەوەکانی دواتر دەریانخست کە جۆری H ژەهرێکی کایمێریکە (chimeric) کە لە بەشەکانی جۆرەکانی F و A (FA) پێکهاتووە. &lt;ref name=&quot;Maslanka_2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maslanka SE, Lúquez C, Dykes JK, Tepp WH, Pier CL, Pellett S, Raphael BH, Kalb SR, Barr JR, Rao A, Johnson EA |date=February 2016 |title=A Novel Botulinum Neurotoxin, Previously Reported as Serotype H, Has a Hybrid-Like Structure With Regions of Similarity to the Structures of Serotypes A and F and Is Neutralized With Serotype A Antitoxin |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=213 |issue=3 |pages=379–85 |doi=10.1093/infdis/jiv327 |pmc=4704661 |pmid=26068781}}&lt;/ref&gt;

هەندێک جۆر بۆنێکی تایبەتمەندی بۆگەنبوو دروست دەکەن و گۆشت هەرس دەکەن (جۆرەکانی A و هەندێک لە B و F)؛ بەمانە دەوترێت شیکەرەوەی پرۆتین (proteolytic)؛ جۆری E و هەندێک لە جۆرەکانی B, C, D و F ناتوانن پرۆتین شیبکەنەوە و دەکرێت هەستیان پێ نەکرێت چونکە هیچ بۆنێکی بەهێزیان لەگەڵدا نییە. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کاتێک بەکتریاکان لە ژێر فشاردا دەبن، سپۆر دروست دەکەن، کە بێکارن (inert). ژینگەی سروشتییان لە ناو خاکدایە، لە ناو ئەو لیتەیەی کە نیشتووی بنی جۆگەلەکان، دەریاچەکان، و ئاوە کەناراوەییەکان و زەریاکان پێکدەهێنێت، لە کاتێکدا هەندێک جۆر دانیشتووی سروشتیی کۆئەندامی هەرسن لە شیردەرەکاندا (بۆ نموونە، ئەسپ، ڕەشەوڵاخ، مرۆڤ)، و لە پیساییەکانیاندا هەن. سپۆرەکان دەتوانن لە فۆرمە بێکارەکەیاندا بۆ چەندین ساڵ بمێننەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ward BQ, Carroll BJ, Garrett ES, Reese GB |date=May 1967 |title=Survey of the U.S. Gulf Coast for the presence of Clostridium botulinum |journal=Applied Microbiology |volume=15 |issue=3 |pages=629–36 |doi=10.1128/aem.15.3.629-636.1967 |pmc=546991 |pmid=5340653}}&lt;/ref&gt;

ژەهر لەلایەن بەکتریاکانەوە بەرهەم دەهێنرێت کاتێک بارودۆخی ژینگەیی لەبارە بۆ ئەوەی سپۆرەکان زۆرببن و گەشە بکەن، بەڵام ئەو جینەی کە کۆد بۆ پرۆتینی ژەهرەکە دەکات لە ڕاستیدا لەلایەن ڤایرۆسێک یان فەیجێکەوە (phage) هەڵدەگیرێت کە بەکتریاکە تووش دەکات. زانیارییەکی کەم هەیە سەبارەت بەو هۆکارە سروشتییانەی کە کۆنترۆڵی تووشبوونی فەیج و زۆربوونیان دەکەن لە ناو بەکتریاکاندا. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Field Manual of Wildlife Disease|vauthors=Franson JC, Friend M|publisher=U.S. Geological Survey|year=1999|isbn=978-0-607-88096-0|chapter=38: Avian Botulism|access-date=14 June 2016|chapter-url=https://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809134547/http://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-date=9 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سپۆرەکان پێویستیان بە پلەی گەرمیی مامناوەند، سەرچاوەیەکی پرۆتین، ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، و شێداری هەیە بۆ ئەوەی چالاک ببن و ژەهر بەرهەم بهێنن. لە سروشتدا، شیبوونەوەی ڕووەکەکان و بێ‌بڕبڕەکان (invertebrates) لەگەڵ پلەی گەرمیی مامناوەند دەتوانێت بارودۆخی نموونەیی دابین بکات بۆ ئەوەی بەکتریای بۆتولیزم چالاک ببێت و ژەهر بەرهەم بهێنێت کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر باڵندە خۆراکخۆرەکان و ئاژەڵەکانی تر هەبێت. سپۆرەکان بە کوڵاندن لەناو ناچن، بەڵام بۆتولیزم باو نییە چونکە بارودۆخی تایبەت و دەگمەن-دەستکەوتوو پێویستن بۆ بەرهەمهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لە سپۆرەکانی C. botulinumەوە، لە نێویاندا ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، کەم-خوێ، کەم-ترشەڵۆک، کەم-شەکر لە پلەی گەرمیی ژینگەدا. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=International Commission on Microbiological Specifications for Foods|title=Microorganisms in Foods 5: Characteristics of Microbial Pathogens|publisher=Springer|year=1996|isbn=978-0-412-47350-0|pages=66–111|chapter=Clostridium botulinum|access-date=3 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128145935/https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-date=28 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆتولینۆم ڕێگری دەکات لە دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە ناو کۆئەندامی دەماردا، کە دەمارەگوێزەرەوەیەکە بەرپرسە لە پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانییە جووڵەیییەکان و خانەکانی ماسولکەدا. هەموو جۆرەکانی بۆتولیزم دەبنە هۆی ئیفلیجی کە بەزۆری لە ماسولکەکانی دەموچاوەوە دەست پێدەکات و دواتر بڵاودەبێتەوە بەرەو پەلەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە جۆرە سەختەکاندا، بۆتولیزم دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی ماسولکەکانی هەناسەدان و لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە. لەبەرچاوگرتنی ئەم ئاڵۆزکارییەی کە مەترسی بۆ سەر ژیان هەیە، هەموو حاڵەتە گومانلێکراوەکانی بۆتولیزم وەک حاڵەتی لەناکاوی پزیشکی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت، و بەرپرسانی تەندروستی گشتی زۆرجار بەشدار دەبن بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەکە و گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی حاڵەتی تر. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

ژەهری بۆتولینۆمی A و E بە تایبەتی SNAP-25 دەبڕن، لە کاتێکدا سیرۆتایپی B, D, F و G سێناپتۆبرێڤین (synaptobrevin) دەبڕن. سیرۆتایپی C هەردوو SNAP-25 و سێنتێکسین (syntaxin) دەبڕێت. ئەمە دەبێتە هۆی بلۆککردنی دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی ئەسیتایلکۆلین، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Tighe |first=Ann P. |last2=Schiavo |first2=Giampietro |date=June 2013 |title=Botulinum neurotoxins: Mechanism of action |journal=Toxicon |volume=67 |pages=87–93 |bibcode=2013Txcn...67...87T |doi=10.1016/j.toxicon.2012.11.011 |pmid=23201505}}&lt;/ref&gt; کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی ئیفلیجی.

== دەستنیشانکردن ==
بۆ بۆتولیزم لە ساوایاندا، پێویستە دەستنیشانکردنەکە لەسەر بنەمای نیشانەکان بێت. پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە بە پشکنینی نموونەی پیسایی یان حوقنە (enema) بە پشکنینی زیندەیی مشک دەکرێت.

لەو کەسانەی کە مێژووی نەخۆشییەکەیان و پشکنینی جەستەیییان ئاماژە بۆ بۆتولیزم دەکەن، ئەم سەرەداوانە زۆرجار بەس نین بۆ ڕێگەدان بە دەستنیشانکردن. نەخۆشییەکانی تری وەک کۆنیشانەی گیلین-بارێ، جەڵتەی مێشک، و میاسینیا گراڤیس دەکرێت هاوشێوەی بۆتولیزم دەربکەون، و لەوانەیە پشکنینی تایبەت پێویست بێت بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم حاڵەتانەی تر. ئەم پشکنینانە لەوانەیە بریتین بن لە سکانی مێشک، پشکنینی شلەی دڕکەپەتک و مێشک (cerebrospinal fluid)، پشکنینی گواستنەوەی دەماری (هێڵکاریی کارەبایی ماسولکە، یان EMG)، و پشکنینی ئێدرۆفۆنیۆم کلۆراید (تێنسیلۆن) بۆ میاسینیا گراڤیس. دەکرێت دەستنیشانکردنی کۆتایی بکرێت ئەگەر ژەهری بۆتولینۆم لە خۆراک، پێکهاتەکانی گەدە یان ڕیخۆڵە، ڕشانەوە یان پیساییدا دەستنیشان بکرێت. ژەهرەکە هەندێک جار لە خوێندا دەدۆزرێتەوە لە حاڵەتە زۆر سەختەکاندا (peracute). ژەهری بۆتولینۆم دەکرێت بە چەندین تەکنیک دەستنیشان بکرێت، لە نێویاندا پشکنینی ئەنزیمی بەستراو بە بەرگرییەوە (ELISAs)، پشکنینەکانی ئەلکترۆکیمیکال لوومینێسێنت (ECL) و کوتانی مشک یان تاقیکردنەوەکانی پێدانی خۆراک بە مشک. دەتوانرێت ژەهرەکان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی بێلایەنکردنەوە (neutralization) لە مشکدا جۆریان دیاری بکرێت. لە بۆتولیزمی تووشکەری-ژەهراویدا (toxicoinfectious botulism)، زیندەوەرەکە دەکرێت لە شانەکانەوە بچێنرێت. لەسەر ناوەندی زەردێنەی هێلکە، ئەو کۆڵۆنیانەی کە ژەهر بەرهەم دەهێنن بەزۆری بریقەیەکی ڕووکاری (iridescence) پیشان دەدەن کە درێژدەبێتەوە بۆ دەرەوەی کۆڵۆنییەکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Infectious Diseases|vauthors=Weber JT|date=1994|publisher=[[J. B. Lippincott &amp; Co.|J. B. Lippincott Company]]|veditors=Hpeprich PD|edition=5th|pages=1185–94|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==
هەرچەندە فۆرمی گەشەکردنی (vegetative form) بەکتریاکە بە کوڵاندن لەناو دەچێت، &lt;ref name=&quot;whodestroy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140216031452/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2011 |ناونیشان=http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521032214/http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2014 |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; بەڵام سپۆرەکە خۆی بەو پلە گەرمییانەی کە بە کوڵاندنی ئاسایی لە ئاستی ڕووی دەریا پێیان دەگەین ناکوژرێت، ئەمەش وا دەکات ئازاد بێت بۆ گەشەکردن و دووبارە بەرهەمهێنانی ژەهرەکە کاتێک بارودۆخەکان لەبارن. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|title=Couple suing over tainted juice|newspaper=Toronto Star|first1=Isabel|last1=Teotonio|date=21 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062530/http://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2007 |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924165600/https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 2021 |ناونیشان=https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820180909/https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ڕێوشوێنێکی خۆپاراستنی پێشنیارکراو بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتییە لە دوورکەوتنەوە لە پێدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ، چونکە سپۆرەکانی بۆتولینۆم زۆرجار بوونیان هەیە. لە منداڵانی گەورەتر و پێگەیشتوواندا، بەکتریا ئاساییەکانی ڕیخۆڵە ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum دەکەن. &lt;ref name=&quot;honey-risk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Midura TF, Damus K, Thompson B, Wood RM, Chin J |date=February 1979 |title=Honey and other environmental risk factors for infant botulism |journal=The Journal of Pediatrics |volume=94 |issue=2 |pages=331–6 |doi=10.1016/S0022-3476(79)80863-X |pmid=368301}}&lt;/ref&gt;

لە کاتێکدا کاڵا قوتووکراوە بازرگانییەکان داوایان لێدەکرێت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecfr.gov/current/title-21/part-113 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-29 |وێبگە=www.ecfr.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە &quot;کوڵاندنی بۆتولینۆم&quot;دا تێپەڕن لە مەنجەڵی پەستاندا (بەرمادە) لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک، و بەمجۆرە بە دەگمەن دەبنە هۆی بۆتولیزم، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anderson |first=N. M. |last2=Larkin |first2=J. W. |last3=Cole |first3=M. B. |last4=Skinner |first4=G. E. |last5=Whiting |first5=R. C. |last6=Gorris |first6=L. G. M. |last7=Rodriguez |first7=A. |last8=Buchanan |first8=R. |last9=Stewart |first9=C. M. |last10=Hanlin |first10=J. H. |last11=Keener |first11=L. |last12=Hall |first12=P. A. |date=2011-11-01 |title=Food Safety Objective Approach for Controlling Clostridium botulinum Growth and Toxin Production in Commercially Sterile Foods |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0362028X22128504 |journal=Journal of Food Protection |volume=74 |issue=11 |pages=1956–1989 |doi=10.4315/0362-028X.JFP-11-082 |issn=0362-028X |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; بەڵام چەندین حاڵەتی دەگمەنی دیار هەبوون. دوانیان بریتین لە بڵاوبوونەوەی ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی سەلەمۆنی ئەلاسکا و بڵاوبوونەوەی ساڵی ٢٠٠٧ی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company). بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەگمەنترین جۆرە، کە تەنها نزیکەی ١٥٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت (لە ئەمریکا) &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 April 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101016104945/http://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 October 2010 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; و زۆرترین جار لە ئەنجامی خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە بووە کە ترشێتییان کەمە، وەک شەربەتی گێزەر، ئەسپەراجوس (مێخەککێوی)، پاقلەی سەوز، چەوەندەر، و گەنمەشامی. بەڵام، بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە سەرچاوەی ناسروشتیتریشەوە ڕوویداوە. لە تەمموزی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - گۆشتی نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، و هەشتیان نیشانەکانی بۆتولیزمیان لێ دەرکەوت، کە دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوەکانی تری تووشبوون کە زۆر دەگمەنترن (نزیکەی هەموو دە‌یەیەک لە ئەمریکادا ڕوودەدەن&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt;) بریتین لە سیر یان گیادەرمانە &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt; کە لە ناو زەیتدا بەبێ زیادکردنی ترشەڵۆک هەڵدەگیرێن،&lt;ref name=&quot;Infusions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; بیبەری تیژ، &lt;ref name=&quot;Infusions2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; پەتاتەی برژاو کە بە هەڵە مامەڵەی لەگەڵ کرابێت و لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچرابێتەوە، &lt;ref name=&quot;Infusions3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; تەماتە، &lt;ref name=&quot;Infusions4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; و ماسیی قوتووکراوی ماڵەوە یان ترشێنراو.

کاتێک خۆراک لە ماڵەوە قوتوو دەکرێت یان دەپارێزرێت، پێویستە گرنگی بە پاکوخاوێنی، پەستان، پلەی گەرمی، ساردکردنەوە و هەڵگرتن بدرێت. لە کاتی دروستکردنی کۆنسێرڤەی ماڵەوەدا، تەنها میوەی ترش وەک سێو، هەرمێ، میوە ناوکدارەکان (stone fruits) و تووتڕکەکان دەبێت بەکاربهێنرێن. میوە خولگەییەکان و تەماتە ترشێتییان کەمە و دەبێت پێش قوتووکردنیان کەمێک ترشێتییان بۆ زیاد بکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234538/http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

خۆراکە کەم ترشەکان بەهای pH یان زیاترە لە 4.6. بریتین لە گۆشتی سوور و خواردنە دەریاییەکان و پەلەوەر و شیر و هەموو سەوزە تازەکان جگە لە زۆربەی تەماتەکان. هەروەها زۆربەی تێکەڵەکانی خۆراکی کەم ترش و ترش بەهای pH یان لە سەرووی 4.6 ەوە مەگەر ڕێچکەکانیان ئاوی لیمۆ، ترشی لیمۆ، یان سرکەی پێویست لەخۆ بگرێت بۆ ئەوەی ترش بن. خۆراکە ترشەکان pH یان 4.6 یان کەمترە. ئەوانیش بریتین لە میوە، ترشیات، ساوەر، مرەبا، جەلی، مارمەلە(marmalades) و کەرەی میوە. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە بەزۆری تەماتە بە خۆراکێکی ترش دادەنرێت، بەڵام ئێستا زانراوە کە هەندێکیان بەهای pH یان کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. هەنجیریش بەهای pH ی کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. بۆیە، ئەگەر بڕیارە وەکو خۆراکی ترش قوتوو بکرێن، دەبێت ئەم بەرهەمانە ترش بکرێن بۆ pH ی ٤.٦ یان کەمتر بە ئاوی لیمۆ یان ترشی سیتریک. تەماتە و هەنجیری بە دروستی ترشکراو خۆراکی ترشن و دەتوانرێت بە سەلامەتی لە ئامێری قوتووکردنی ئاوی کوڵاودا ئامادە بکرێن. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ئەو زەیتانەی کە سیر یان گیابەندی تازەیان تێدایە دەبێت ترش بکرێن و ساردبکرێنەوە (لە ساردکەرەوەدا دابنرێن). ئەو پەتاتانەی کە برژێندراون لە کاتێکدا لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچراونەتەوە دەبێت بە گەرمی بهێڵرێنەوە تا کاتی پێشکەشکردنیان یان لە ساردکەرەوەدا دابنرێن. لەبەر ئەوەی ژەهری بۆتولیزم بە پلەی گەرمیی بەرز لەناو دەچێت، باشتر وایە خۆراکە قوتووکراوەکانی ماڵەوە بۆ ماوەی ١٠ خولەک بکوڵێنرێن پێش خواردنیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=U.S. Food and Drug Administration |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/foodsafety/foodborneillness/foodborneillnessfoodbornepathogensnaturaltoxins/badbugbook/ucm070000.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121129060830/https://www.fda.gov/Food/FoodSafety/FoodborneIllness/FoodborneIllnessFoodbornePathogensNaturalToxins/BadBugBook/ucm070000.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 November 2012 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2013 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; قتووە کانزاییەکان کە خۆراکیان تێدایە و بەکتریای تێدا گەشە دەکات لەوانەیە بەرەو دەرەوە بئاوسێن بەهۆی بەرهەمهێنانی گازەوە لە گەشەی بەکتریاوە یان خۆراکی ناوەوەی لەوانەیە کەفاوی بێت یان بۆنێکی ناخۆشی هەبێت؛ ئەو قتووانەی کە هەر یەکێک لەم نیشانانەیان هەیە دەبێت فڕێ بدرێن. &lt;ref name=&quot;IFAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Keith R. |last2=Silverberg |first2=Rachael |last3=Chang |first3=Alexandra |last4=Goodrich Schneider |first4=Renée M. |ڕێکەوت=9 January 2015 |ناونیشان=http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208133143/http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 February 2017 |ڕێکەوتی سەردان=7 February 2017 |وێبگە=edis.ifas.ufl.edu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HGIC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 May 2020 |ناونیشان=https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123173114/https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=9 February 2022 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەر دەفرێکی خۆراک کە بە گەرمی چارەسەر کرابێت و پاشان وابیربکرێتەوە کە هەوا ناچێتە ناوی، بەڵام نیشانەکانی ئەوە پیشان بدات کە وانییە، بۆ نموونە قتووی کانزایی کە کونی زۆر بچووکی تێدایە بەهۆی ژەنگ یان زیانی میکانیکییەوە، دەبێت فڕێ بدرێت. پیسبوونی خۆراکێکی قوتووکراو تەنها بە C. botulinum لەوانەیە نەبێتە هۆی هیچ کەموکوڕییەکی بینراو لە دەفرەکەدا، وەک ئاوسان. تەنها دڵنیابوون لە پرۆسەی گەرمکردنی پێویست لە کاتی بەرهەمهێناندا، و نەبوونی هیچ ڕێگەیەک بۆ پیسبوونی دواتر، دەبێت وەک نیشاندەری سەلامەتیی خۆراک بەکاربهێنرێت.

زیادکردنی نایتریت و نایترات بۆ گۆشتە پرۆسێسکراوەکانی وەک حام (ham)، بەیکن، و سۆسجەکان گەشەکردن و بەرهەمهێنانی ژەهری C. botulinum کەم دەکاتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Christiansen LN, Johnston RW, Kautter DA, Howard JW, Aunan WJ |date=March 1973 |title=Effect of nitrite and nitrate on toxin production by Clostridium botulinum and on nitrosamine formation in perishable canned comminuted cured meat |journal=Applied Microbiology |volume=25 |issue=3 |pages=357–62 |doi=10.1128/AEM.25.3.357-362.1973 |pmc=380811 |pmid=4572891}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lee |first=Soomin |last2=Lee |first2=Heeyoung |last3=Kim |first3=Sejeong |last4=Lee |first4=Jeeyeon |last5=Ha |first5=Jimyeong |last6=Choi |first6=Yukyung |last7=Oh |first7=Hyemin |last8=Choi |first8=Kyoung-Hee |last9=Yoon |first9=Yohan |date=August 2018 |title=Microbiological safety of processed meat products formulated with low nitrite concentration — A review |journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences |volume=31 |issue=8 |pages=1073–1077 |doi=10.5713/ajas.17.0675 |pmc=6043430 |pmid=29531192}}&lt;/ref&gt; ماددە زیادکراوەکانی تری خۆراک (وەک لاکتەیت و سۆربەیت) پاراستنێکی هاوشێوە دژی بەکتریا دابین دەکەن، بەڵام ئەو ڕەنگە پەمەیییە دڵخوازە دابین ناکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Seward RA, Deibel RH, Lindsay RC |date=November 1982 |title=Effects of potassium sorbate and other antibotulinal agents on germination and outgrowth of Clostridium botulinum type E spores in microcultures |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=44 |issue=5 |pages=1212–1221 |bibcode=1982ApEnM..44.1212S |doi=10.1128/AEM.44.5.1212-1221.1982 |pmc=242170 |pmid=6758699}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sofos JN, Busta FF, Bhothipaksa K, Allen CE, Robach MC, Paquette MW |date=September 1980 |title=Effects of various concentrations of sodium nitrite and potassium sorbate on Clostridium botulinum toxin production in commercially prepared bacon |journal=Journal of Food Science |volume=45 |issue=5 |pages=1285–1292 |doi=10.1111/j.1365-2621.1980.tb06539.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Linton |first=Mark |last2=Connolly |first2=Malachy |last3=Houston |first3=Laurette |last4=Patterson |first4=Margaret F. |date=March 2014 |title=The control of Clostridium botulinum during extended storage of pressure-treated, cooked chicken |journal=Food Control |volume=37 |pages=104–108 |doi=10.1016/j.foodcont.2013.09.042}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Alnoman |first=Maryam |last2=Udompijitkul |first2=Pathima |last3=Paredes-Sabja |first3=Daniel |last4=Sarker |first4=Mahfuzur R. |date=June 2015 |title=The inhibitory effects of sorbate and benzoate against Clostridium perfringens type A isolates |journal=Food Microbiology |volume=48 |pages=89–98 |doi=10.1016/j.fm.2014.12.007}}&lt;/ref&gt;

=== پێکوتە ===
ڤاکسینێک بۆ بۆتولیزم بوونی هەیە، بەڵام بە دەگمەن بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکانی ئەمریکا (CDC) بەکارهێنانی ڤاکسینەکەی لە ساڵی ٢٠١١ ڕاگرت کاتێک بەرهەمە بەردەستەکە توانای کەمیی پیشان دا و زیادبوونێک لە کاردانەوە ناوخۆییە مامناوەندەکان بۆ ژەمە بەهێزکەرەکان (booster shots) بینرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 October 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6042a3.htm |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2025 |وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٧ کار بۆ پەرەپێدانی ڤاکسینێکی باشتر دەکرێت، بەڵام دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) هیچ ڤاکسینێکی دژی بۆتولیزم پەسەند نەکردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Webb |first=Robert P |last2=Smith |first2=Leonard A |date=May 2013 |title=What next for botulism vaccine development? |journal=Expert Review of Vaccines |volume=12 |issue=5 |pages=481–492 |doi=10.1586/erv.13.37 |pmid=23659297}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundeen G, Barbieri JT |date=September 2017 |title=Vaccines against Botulism |journal=Toxins |volume=9 |issue=9 |page=268 |doi=10.3390/toxins9090268 |pmc=5618201 |pmid=28869493 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
بۆتولیزم بەگشتی بە دژەژەهری بۆتولیزم و چاودێریی پاڵپشتیکەر چارەسەر دەکرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism &quot;Fact sheets - Botulism&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

چاودێریی پاڵپشتیکەر بۆ بۆتولیزم چاودێریکردنی ئەرکی هەناسەدان لەخۆدەگرێت. لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە بەهۆی ئیفلیجییەوە لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت بۆ ماوەی ٢ بۆ ٨ هەفتە، لەگەڵ چاودێری پزیشکی و پەرستاریی چڕ. دوای ئەم ماوەیە، ئیفلیجییەکە بەگشتی باشتر دەبێت کاتێک پەیوەندییە نوێیەکانی دەمارە-ماسولکەیی دروست دەبن. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt;

لە هەندێک حاڵەتی ناو سکدا، پزیشکان لەوانەیە هەوڵبدەن خۆراکە پیسبووەکە دەربهێنن کە هێشتا لە کۆئەندامی هەرسدایە لە ڕێگەی هاندانی ڕشانەوە یان بەکارهێنانی حوقنە (enemas). دەبێت برینەکان چارەسەر بکرێن، بەزۆری لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە، بۆ لابردنی سەرچاوەی بەکتریا ژەهر-بەرهەمهێنەرەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Brook I |year=2006 |title=Botulism: the challenge of diagnosis and treatment |journal=Reviews in Neurological Diseases |volume=3 |issue=4 |pages=182–9 |pmid=17224901}}&lt;/ref&gt;

=== دژە-ژەهر ===
دژەژەهری بۆتولینۆم پێکدێت لەو دژەتەنانەی کە ژەهری بۆتولینۆم لە سووڕی خوێندا بێلایەن دەکەن لە ڕێگەی کوتانی ناچالاکەوە (passive immunization). &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Horo JC, Harper EP, El Rafei A, Ali R, DeSimone DC, Sakusic A, Abu Saleh OM, Marcelin JR, Tan EM, Rao AK, Sobel J, Tosh PK |year=2018 |title=Efficacy of Antitoxin Therapy in Treating Patients With Foodborne Botulism: A Systematic Review and Meta-analysis of Cases, 1923–2016 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S43–S56 |doi=10.1093/cid/cix815 |pmc=5850555 |pmid=29293927}}&lt;/ref&gt; ئەمە ڕێگری دەکات لەوەی ژەهری زیاتر بە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییەوە ببەسترێتەوە، بەڵام هیچ ئیفلیجییەک کە پێشتر دروست بووە پێچەوانە ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot; /&gt;

لە پێگەیشتوواندا، دژەژەهرێکی سێ-لایەنە (trivalent antitoxin) کە دژەتەنی تێدایە دژی ژەهری بۆتولینۆم لە جۆرەکانی A, B، و E دروستکراوە زۆرترین جار بەکاردەهێنرێت؛ بەڵام، دژەژەهرێکی حەوت-لایەنەی بۆتولیزمیش پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠١٣ پەسەند کراوە. &lt;ref name=&quot;Arnon2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{cite web |date=22 March 2013 |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121905/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-date=1 January 2016 |access-date=14 January 2016 |website=FDA News Release |title=FDA approves first Botulism Antitoxin for use in neutralizing all seven known botulinum nerve toxin serotypes |publisher=U.S. FDA}}&lt;/ref&gt; لە منداڵانی ساوادا، زۆرجار خۆبەدوور دەگیرێت لە بەکارهێنانی ئەو دژەژەهرانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون لە ترسی ئەوەی منداڵەکە تووشی نەخۆشیی سێروم (serum sickness) یان هەستیاریی زۆری بەردەوام ببێت بۆ ئەو پرۆتینانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون. &lt;ref name=&quot;deCuetos2011&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt; بۆ خۆبەدوورگرتن لەمە، دژەژەهرێک کە لە مرۆڤەوە وەرگیراوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ پەسەند کراوە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon2006&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم دژەژەهرە مرۆییە سەلمێنراوە کە هەم سەلامەت و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon20062&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt; بەڵام، مەترسیی دژەژەهرە وەرگیراوەکان لە ئەسپەوە بۆ منداڵانی ساوا بە ڕوونی جێگیر نەکراوە، و یەک لێکۆڵینەوە دەریخستووە کە دژەژەهرە وەرگیراوەکە لە ئەسپەوە هەم سەلامەتە و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;deCuetos20112&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt;

دژەژەهری بۆتولینۆمی سێ-لایەنە (A,B,E) لە سەرچاوەی ئەسپییەوە وەرگیراوە بە بەکارهێنانی دژەتەنی تەواو (بەشەکانی Fab و Fc). لە ئەمریکا، ئەم دژەژەهرە لە بەشی تەندروستیی ناوخۆیییەوە بەردەستە لە ڕێگەی CDCەوە. دووەم دژەژەهر، دژەژەهری بۆتولینۆمی حەوت-لایەنە (A,B,C,D,E,F,G)، لە دژەتەنەکانی IgG ی ئەسپیی &quot;بێ-تایبەتمەندکراو&quot; (despeciated) وەرگیراوە کە بەشی Fc یان لێکراوەتەوە و تەنها بەشەکانی F(ab')2 ماونەتەوە. ئەم دژەژەهرە کە کەمتر هاندەری بەرگرییە، کاریگەرە دژی هەموو لقە ناسراوەکانی بۆتولیزم لەو شوێنانەی کە قەدەغە نەکراوە (not contraindicated). &lt;ref name=&quot;Yu2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yu PA, Lin NH, Mahon BE, Sobel J, Yu Y, Mody RK, Gu W, Clements J, Kim HJ, Rao AK |year=2018 |title=Safety and Improved Clinical Outcomes in Patients Treated With New Equine-Derived Heptavalent Botulinum Antitoxin |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S57–S64 |doi=10.1093/cid/cix816 |pmc=5866099 |pmid=29293928}}&lt;/ref&gt;

== پێشبینیی پزیشکی ==
ئەو ئیفلیجییەی کە بەهۆی بۆتولیزمەوە دروست دەبێت دەتوانێت بۆ ماوەی دوو بۆ هەشت هەفتە بەردەوام بێت، کە لەو ماوەیەدا لەوانەیە چاودێریی پاڵپشتیکەر و ئامێری هەناسەدانی دەستکرد پێویست بێت بۆ هێشتنەوەی نەخۆشەکە بە زیندوویی. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزم دەتوانێت کوشندە بێت لە سەدا پێنج بۆ دە لەو کەسانەی کە تووش دەبن. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بۆتولیزم کوشندەیە لە ٤٠ بۆ ٥٠ لە سەدی حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەگشتی هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە بەڵام دەکرێت ئاڵۆز بێت بەهۆی ئەو ڕووداوە نەخوازراوانەی پەیوەستن بە چارەسەرەکەوە. ڕێژەی مردنی حاڵەتەکە کەمترە لە سەدا دوو بۆ ئەو منداڵانەی لە نەخۆشخانە خەوێنراون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2 December 2009 |ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209123901/https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2019 |وێبگە=Medical Life Sciences}}&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
لەسەر ئاستی جیهان، بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەنە، &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; و ساڵانە نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی دەستنیشانکراو هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2017 |وێبگە=www.health.gov.on.ca |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکا ===
لە ساڵی ٢٠٢١دا، بەشەکانی تەندروستی ٢٧٣ حاڵەتی پشتڕاستکراوە و ئەگەرداری بۆتولیزمیان لە ئەمریکا ڕاپۆرت کرد. لەمانە، ٦٦٪ بۆتولیزمی منداڵی ساوا، ٢٤٪ بۆتولیزمی برین، ٨٪ بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بوون، و ٢٪ هۆکاری تر یان نەزانراویان هەبوو. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |ڕێکەوتی سەردان=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا هێشتا زیاتر بە شێوەی پەرتەوازە (sporadic) دەردەکەوێت نەک وەک پەتا، بەڵام جیاوازیی جوگرافیی بەرچاو بەردەوامە؛ کالیفۆرنیا ٤٥ حاڵەت (٢٥٪) و پێنسیلڤانیا ٢١ حاڵەتی (١٢٪) لە کۆی گشتیی حاڵەتەکانی منداڵانی ساوا لە ساڵی ٢٠٢١دا پێکدەهێنا. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot; /&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٠، سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) ٢٦٣ حاڵەتی تاکەکەسیی گواستراوە بە خۆراکی تۆمارکرد لە ١٦٠ ڕووداوی بۆتولیزم لە ئەمریکا، کە ڕێژەی مردنیان ٤٪ بوو. سی و نۆ لە سەدا (١٠٣ حاڵەت و ٥٨ ڕووداو) لە ئەلاسکا ڕوویاندا، کە هەموویان دەگەڕانەوە بۆ خۆراکە نەریتییەکانی دانیشتووانە ڕەسەنەکانی ئەلاسکا. لە ٤٩ ویلایەتەکەی خوارەوەدا، خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە هۆکار بوو لە ٧٠ ڕووداودا (~٦٩٪)، کە قوتووی ئەسپەراجوس (مێخەککێوی) زۆرترین سەرچاوە بوو. دوو بڵاوبوونەوەی پەیوەست بە چێشتخانە کاریگەریی لەسەر ٢٥ کەس هەبوو. ناوەندی ژمارەی حاڵەتەکان لە ساڵێکدا ٢٣ بوو (مەودای ١٧-٤٣) و ناوەندی ژمارەی ڕووداوەکان لە ساڵێکدا ١٤ بوو (مەودای ٩-٢٤). بەرزترین ڕێژەی سەرهەڵدان لە ئەلاسکا، ئایداهۆ، واشنتن، و ئۆریگۆن ڕوویدا؛ هەموو ویلایەتەکانی تر ڕێژەی سەرهەڵدانیان یەکسان یان کەمتر بوو لە ١ حاڵەت لە هەر دە ملیۆن دانیشتوویەکدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J, Tucker N, Sulka A, McLaughlin J, Maslanka S |date=September 2004 |title=Foodborne botulism in the United States, 1990–2000 |journal=Emerging Infectious Diseases |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |volume=10 |issue=9 |pages=1606–1611 |doi=10.3201/eid1009.030745 |pmc=3320287 |pmid=15498163}}&lt;/ref&gt;

ژمارەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک و منداڵی ساوا لەم ساڵانەی دواییدا تا ڕادەیەک جێگیر ماوەتەوە، بەڵام بۆتولیزمی برین لە بەرزبوونەوەدایە—کە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی، بەتایبەتی هێرۆینی ڕەشی لینج لە کالیفۆرنیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Passaro DJ, Werner SB, McGee J, Mac Kenzie WR, Vugia DJ |date=March 1998 |title=Wound botulism associated with black tar heroin among injecting drug users |journal=JAMA |volume=279 |issue=11 |pages=859–863 |doi=10.1001/jama.279.11.859 |pmid=9516001}}&lt;/ref&gt;

هەموو داتاکانی پەیوەست بە دەردانی دژەژەهری بۆتولیزم و پشتڕاستکردنەوەی تاقیگەییی حاڵەتەکان لە ئەمریکادا ساڵانە لەلایەن سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) تۆمار دەکرێن و لەسەر ماڵپەڕەکەیان بڵاو دەکرێنەوە. &lt;ref name=&quot;CDCsurv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 June 2013 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140130152612/http://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

* لە نێوان ٣١ی ئازار و ٦ی نیسانی ١٩٧٧دا، ٥٩ کەس تووشی بۆتولیزمی جۆری B بوون. هەموو ئەوانەی نەخۆش کەوتبوون لە هەمان چێشتخانەی مەکسیکی لە پۆنتیاک، میشیگان نانیان خواردبوو، و سۆسێکی توونیان خواردبوو کە بە بیبەری جالاپینۆی بە هەڵە قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو، جا یان بە زیادکردنی بۆ سەر خواردنەکەیان، یان بە خواردنی ناچۆز (nachos) کە بە سۆسە توونەکە ئامادە کرابوو. تەواوی مەودای کلینیکی (نیشانە سووکەکان لەگەڵ دۆزراوە دەمارییەکان تا دەگاتە ئیفلیجیی هەناسەدانی مەترسیدار بۆ سەر ژیان) بۆ بۆتولیزمی جۆری B دۆکۆمێنت کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Terranova W, Breman JG, Locey RP, Speck S |date=August 1978 |title=Botulism type B: epidemiologic aspects of an extensive outbreak |journal=American Journal of Epidemiology |volume=108 |issue=2 |pages=150–6 |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a112599 |pmid=707476}}&lt;/ref&gt;
* لە نیسانی ١٩٩٤دا، گەورەترین بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە ئەمریکا لە دوای ساڵی ١٩٧٨ەوە لە ئێل پاسۆ، تێکساس ڕوویدا. سی کەس تووش بوون؛ ٤ کەس پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. هەموویان خۆراکیان لە چێشتخانەیەکی یۆنانی خواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە جۆرە سۆسێکی (dip) دروستکراو لە پەتاتەیان خواردبوو ٨٦٪ بوو (١٩/٢٢) بە بەراورد بە ٦٪ (١١/١٧٦) لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسەکەیان نەخواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسێکی دروستکراو لە باینجانیان خواردبوو ٦٧٪ بوو (٦/٩) بە بەراورد بە ١٣٪ (٢٤/١٨٩) لە نێو ئەوانەی نەیانخواردبوو. ژەهری بۆتولیزمی جۆری A لە نەخۆشەکان و لە هەردوو سۆسەکەدا دۆزرایەوە. دروستبوونی ژەهرەکە لە ئەنجامی هێشتنەوەی پەتاتەی برژاوی پێچراوە لە فۆیلی ئەلەمنیۆم لە پلەی گەرمیی ژووردا بوو، دیارە بۆ چەند ڕۆژێک، پێش ئەوەی لە سۆسەکاندا بەکاربهێنرێن. پێویستە ئامادەکارانی خۆراک ئاگادار بکرێنەوە لەو مەترسییە شاراوەیەی کە بەهۆی هێشتنەوەی پەتاتەی پێچراوە لە فۆیلدا لە پلەی گەرمیی ژینگەدا لە دوای چێشتلێنان دروست دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Angulo FJ, Getz J, Taylor JP, Hendricks KA, Hatheway CL, Barth SS, Solomon HM, Larson AE, Johnson EA, Nickey LN, Ries AA |date=July 1998 |title=A large outbreak of botulism: the hazardous baked potato |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=178 |issue=1 |pages=172–7 |doi=10.1086/515615 |pmid=9652437 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - چەوری نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، کە بووە هۆی ئەوەی هەشتیان تووشی بۆتولیزم ببن، و دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017 |access-date=8 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧ەوە، ٨ کەس تووشی ژەهراویبوونی بۆتولیزم بوون بەهۆی خواردنی بەرهەمە خۆراکییە قوتووکراوەکانی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company) لە کارگەکەیان لە ئۆگستا، جۆرجیا. دواتر دەرکەوت کە کارگەی کاستڵبێری کێشەی جددی لە بەرهەمهێناندا هەبووە لە هێڵێکی دیاریکراوی ئامێرەکانی کوڵاندا (retorts) کە بەپێی پێویست چارەسەری قتووە خۆراکەکانیان نەکردبوو. ئەم کێشانە بریتی بوون لە شکانی زەنگی ئاگادارکردنەوەی چێشتلێنان، دزەکردنی ئاو لە زمانەکان و ئامێری پلەی گەرمیی نادروست، کە هەموویان دەرەنجامی بەڕێوەبردنی خراپی کۆمپانیاکە بوون. سەرجەم قوربانییەکان لە نەخۆشخانە خەوێنران و خرانە سەر ئامێری هەناسەدانی دەستکرد. بڵاوبوونەوەی بۆتولیزمەکەی کۆمپانیای کاستڵبێری یەکەم حاڵەتی بۆتولیزم بوو لە خۆراکی قوتووکراوی بازرگانیدا لە ئەمریکا لە ماوەی زیاتر لە ٣٠ ساڵدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=3 August 2007 |title=Botulism associated with commercially canned chili sauce—Texas and Indiana, July 2007 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5630a4.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=56 |issue=30 |pages=767–9 |pmid=17673898}}&lt;/ref&gt;
* یەک کەس مرد، ٢١ حاڵەت پشتڕاست کرانەوە، و گومان لە ١٠ حاڵەتی تریش دەکرا لە لانکاستەر، ئۆهایۆ کاتێک بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم ڕوویدا لە دوای ژەمە خواردنێکی هاوبەشی کڵێسایەک (potluck) لە نیسانی ٢٠١٥. سەرچاوەی گومانلێکراو زەڵاتەیەک بوو کە لە پەتاتەی قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=1 dead in botulism outbreak linked to Ohio church potluck|url=http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|publisher=CNNWIRE|access-date=19 July 2015|agency=CNN|date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722103827/http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|archive-date=22 July 2015}}&lt;/ref&gt;
* بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم لە باکووری کالیفۆرنیا لە ئایاری ٢٠١٧ ڕوویدا دوای ئەوەی ١٠ کەس سۆسی پەنیر بۆ ناچۆزیان خوارد کە لە بەنزینخانەیەک لە ناوچەی ساکرامێنتۆ پێشکەش دەکرا. پیاوێک بەهۆی ئەم بڵاوبوونەوەیە گیانی لەدەستدا. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Man dies in Sacramento county botulism outbreak from nacho cheese|url=http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|publisher=KCRA|access-date=22 May 2017|date=22 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523000126/http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|archive-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ١٣ حاڵەتی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە سەرتاسەری ١٠ ویلایەتدا ڕاپۆرت کران بەهۆی پیسبوونی شیری منداڵانی ByHeart Whole Nutrition Infant Formula، کە بووە هۆی کێشانەوەی بەرفراوانی بەرهەمەکە لە بازاڕەکاندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-11-09 |ناونیشان=https://apnews.com/article/infant-botulism-formula-byheart-recall-fda-cdc-91019e385a98a2fceb26a12005ea3fbb |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-15 |وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== بەریتانیا ===
گەورەترین بڵاوبوونەوەی تۆمارکراوی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ١٩٨٩ ڕوویدا. بە گشتی ٢٧ نەخۆش تووش بوون؛ یەک نەخۆش گیانی لەدەستدا. بیست و پێنج لە نەخۆشەکان لە هەفتەی پێش دەرکەوتنی نیشانەکاندا جۆرێک ماستی بندقیان خواردبوو. ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردن بریتی بوون لە وەستاندنی تەواوی بەرهەمهێنانی ماست لەلایەن بەرهەمهێنەرە تێوەگلاوەکە، کێشانەوەی ماستەکانی کۆمپانیاکە لە فرۆشتن، کێشانەوەی قتووەکانی کەرەی بندقەکە، و ئامۆژگاری بۆ ڕای گشتی کە خۆیان بەدوور بگرن لە خواردنی هەموو ماستێکی بندق. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Mahony M, Mitchell E, Gilbert RJ, Hutchinson DN, Begg NT, Rodhouse JC, Morris JE |date=June 1990 |title=An outbreak of foodborne botulism associated with contaminated hazelnut yoghurt |journal=Epidemiology and Infection |volume=104 |issue=3 |pages=389–95 |doi=10.1017/s0950268800047403 |pmc=2271776 |pmid=2347382}}&lt;/ref&gt;

=== چین ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٨٣، ٩٨٦ بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە چین ڕوویدا کە کاریگەری لەسەر ٤,٣٧٧ کەس هەبوو لەگەڵ ٥٤٨ حاڵەتی مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ying |first=S. |last2=Shuyan |first2=C. |date=November 1986 |title=Botulism in China |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=8 |issue=6 |pages=984–990 |doi=10.1093/clinids/8.6.984}}&lt;/ref&gt;

==== نەخۆشی قەپقاڵ ====
دوای شۆڕشی کۆمۆنیستی چین لە ساڵی ١٩٤٩، پەتایەکی نادیار (کە بە نەخۆشیی قەپقاڵ ناونرا) تێبینی کرا کە کاریگەری لەسەر چەندین گوندی سیبێ لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی قەپقاڵ شیبێ هەبوو. نەخۆشییەکی ناوخۆیی بوو کە شێوازی بڵاوبوونەوەی تایبەتی هەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا هۆکارە بنەڕەتییەکەی بۆ ماوەیەکی درێژ بە نادیاری مایەوە. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; بووە هۆی ژمارەیەک مردن و ناچاری کرد هەندێک خەڵک شوێنەکە جێبهێڵن. &lt;ref name=&quot;BMEnvS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٥٨دا، تیمێک لە شارەزایان لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە نێردران بۆ ناوچەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە حاڵەتەکان. ڕووپێوی پەتاناسی کە ئەنجامدرا سەلماندی کە نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆتولیزمی جۆری A یە، &lt;ref name=&quot;PD&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|title=The Xibe ethnic minority|date=12 November 2011|access-date=29 January 2018|newspaper=People's Daily|editor=Huang Beibei|archive-date=24 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024013056/http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ چەند حاڵەتێکی جۆری B. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; تیمەکە هەروەها بۆیان دەرکەوت کە سەرچاوەی بۆتولینۆمەکە دانەوێڵە و پاقلەمەنییە ترشێنراوە ناوخۆییەکان بوون، هەروەها جۆرە خۆراکێکی گۆشتی خاو بە ناوی mi song hu hu. &lt;ref name=&quot;BMEnvS2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt; ئەوان هانی باشترکردنی تەکنیکەکانی ترشاندنیان دا لە نێو دانیشتووانی ناوخۆدا، و بەم شێوەیە نەخۆشییەکەیان بنەبڕ کرد.

=== کەنەدا ===
لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ٢٠٠٥ بڵاوبوونەوە هەبوو کە بووە هۆی ٩١ حاڵەتی پشتڕاستکراوەی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە کەنەدا، کە ٨٥٪یان لە نێو کۆمەڵگەکانی ئینویتی (Inuit) بوون، بەتایبەتی نوناڤیک (Nunavik)، هەروەها نەتەوە یەکەمەکانی کەناری بریتیش کۆڵۆمبیا، دوای خواردنی بەرهەمی شیردەرە دەریاییەکان و ماسییەکان کە بە شێوەی نەریتی ئامادە کرابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leclair D, Fung J, Isaac-Renton JL, Proulx JF, May-Hadford J, Ellis A, Ashton E, Bekal S, Farber JM, Blanchfield B, Austin JW |date=June 2013 |title=Foodborne botulism in Canada, 1985–2005 |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=19 |issue=6 |pages=961–8 |doi=10.3201/eid1906.120873 |pmc=3713816 |pmid=23735780}}&lt;/ref&gt;

=== ئۆکرانیا ===
لە ساڵی ٢٠١٧دا، ٧٠ حاڵەتی بۆتولیزم لەگەڵ ٨ مردن لە ئۆکرانیا هەبوون. ساڵی پێشتر ١١٥ حاڵەت هەبوو لەگەڵ ١٢ مردن. زۆربەی حاڵەتەکان لە ئەنجامی ماسیی وشککراوە بوون، کە سووکەژەمێکی ناوخۆییی باوە لەگەڵ خواردنەوە. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|title=Eight Ukrainians died of botulism in 2017|work=LB.ua|access-date=29 October 2017|archive-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029172901/https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ڤێتنام ===
لە ساڵی ٢٠٢٠دا، چەندین حاڵەتی بۆتولیزم لە ڤێتنام ڕاپۆرت کران. هەموویان پەیوەندییان بە بەرهەمێکەوە هەبوو کە پاتێی سەوزەواتی پیسبووی (vegetarian pâté) تێدابوو. هەندێک لە نەخۆشەکان خرانە سەر ئامێری پاڵپشتیی ژیان (life support). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904001043/https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722080831/https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== ئاژەڵە تووشبووەکان تر ==
بۆتولیزم دەتوانێت لە زۆرێک لە بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا ڕووبدات. بۆتولیزم لە جۆرەکانی وەک جرج، مشک، مریشک، بۆق، بۆقی وشکانی (toad)، ماسیی زێڕین، ئاپلیسیا (aplysia)، مەرەکەبماسی، قرژاڵی ئاوی شیرین (crayfish)، مێشی میوە (drosophila) و زالوودا (leech) ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref name=&quot;pmid10865130&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Humeau Y, Doussau F, Grant NJ, Poulain B |date=May 2000 |title=How botulinum and tetanus neurotoxins block neurotransmitter release |journal=Biochimie |volume=82 |issue=5 |pages=427–46 |doi=10.1016/S0300-9084(00)00216-9 |pmid=10865130}}&lt;/ref&gt;

مردن بەهۆی بۆتولیزمەوە لە مەلە ئاوییەکاندا باوە؛ بە خەمڵاندن ساڵانە ١٠,٠٠٠ بۆ ١٠٠,٠٠٠ باڵندە بەهۆی بۆتولیزمەوە دەمرن. نەخۆشییەکە بەگشتی پێی دەوترێت &quot;مل-شل&quot; (limberneck). لە هەندێک بڵاوبوونەوەی گەورەدا، لەوانەیە ملیۆنێک باڵندە یان زیاتر بمرن. وا دەردەکەوێت کە قازەکان زۆرترین جار تووش دەبن. فۆرمێکی نەخۆشیی ناوچەیی بۆتولیزمی قاز لە ڕۆژئاوای ئەمریکا و کەنەدا بە &quot;نەخۆشیی قازی ڕۆژئاوا&quot; ناسراوە. &lt;ref&gt;W.B. Gross (1984), Botulism, in &quot;Diseases of poultry&quot;, ed.&lt;/ref&gt; بۆتولیزم هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر پەلەوەرە بازرگانییەکان کە بەخێودەکرێن. لە مریشکی گۆشتدا، ڕێژەی مردن لە چەند باڵندەیەکەوە دەستپێدەکات بۆ ٤٠٪ی پۆلەکە.

پێدەچێت بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەن بێت لە شیردەرە ماڵییەکاندا؛ بەڵام، لە هەندێک بەشی جیهاندا، پەتایەک بە ڕێژەی مردنی تا ٦٥٪ لە ڕەشەوڵاخدا دەبینرێت. پێشبینی پزیشکی (prognosis) لە ئاژەڵە گەورەکاندا خراپە کاتێک دەکەون و ناتوانن هەستنەوە.

لە ڕەشەوڵاخدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، بێزاری، ناڕێکی لە جووڵەدا، گیرانی میز، قورسی لە قوتداندا، و کەوتن لەسەر سنگ لەخۆبگرن. ئەو ئاژەڵانەی کە بەلایەکدا دەکەون بەزۆری زۆر نزیکن لە مردنەوە. لە مەڕدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، دەردراوی ئاوی لە لووت، ڕەقبوون، و ناڕێکی لە جووڵەدا لەخۆبگرن. لەوانەیە هەناسەدانی سکی ببینرێت و کلکیان بەلایەکدا بسووڕێتەوە. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکەدا، پەلەکان لەوانەیە ئیفلیج ببن و لەوانەیە مردن ڕووبدات. ڕەشەوڵاخی کەمیی-فۆسفۆر، بەتایبەتی لە باشووری ئەفریقا، مەیلیان هەیە بۆ خواردنی ئێسک و کەلاکی مردوو کە ژەهرەکانی کلۆستریدیۆمیان تێدایە و لە ئەنجامدا تووشی نەخۆشیی شەلەل یان (lamsiekte) دەبن.

نیشانە کلینیکییەکان لە ئەسپدا هاوشێوەی ڕەشەوڵاخن. ئیفلیجیی ماسولکە بەرەوپێشچووە؛ بەزۆری لە قاچەکانی دواوەوە دەست پێدەکات و وردە وردە دەگوازرێتەوە بۆ پەلەکانی پێشەوە، مل، و سەر. مردن بەگشتی ٢٤ بۆ ٧٢ کاتژمێر دوای نیشانە سەرەتاییەکان ڕوودەدات و لە ئەنجامی ئیفلیجیی هەناسەدانەوە دەبێت. هەندێک بەچکە ئەسپ (foal) بە مردوویی دەدۆزرێنەوە بەبێ هیچ نیشانەیەکی کلینیکی تر.

ژەهری بەکتریای Clostridium botulinum ی جۆری C وەک هۆکاری نەخۆشیی گیا (grass sickness) تۆمەتبار کراوە، کە حاڵەتێکە لە ئەسپەکاندا ڕوودەدات لە هاوینە باراناوی و گەرمەکاندا لە باکووری ئەوروپا. نیشانە سەرەکییەکە بریتییە لە ئیفلیجبوونی قوڕگ (بەشی سەرەوەی سورێنچک). &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Veterinary Medicine|vauthors=Blood DC, Henderson JA, Radostits OM|publisher=Baillière Tindall|year=1979|isbn=978-0-7020-0718-7|edition=5th|location=London|pages=1060 (Grass sickness)}}&lt;/ref&gt;

سەگی ماڵی دەکرێت تووشی ژەهراویبوونی خوێنی سیستەماتیک (systemic toxemia) ببێت دوای خواردنی ئێکسۆتۆکسینی (exotoxin) یان سپۆرەکانی C. botulinum جۆری C لە ناو لاشەی باڵندە یان گۆشتی تری تووشبوودا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 August 2012 |ناونیشان=http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221092822/http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەگشتی بەرگرییان هەیە بەرامبەر کاریگەرییە سەختترەکانی C. botulinum جۆری C. نیشانەکان بریتین لە ئیفلیجیی شلی ماسولکە، کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی وەستانی دڵ و هەناسەدانەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2012 |ناونیشان=http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204022428/http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt;

بەرازەکان تا ڕادەیەک بەرگرییان هەیە بەرامبەر بە بۆتولیزم. نیشانە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ڕەتکردنەوەی ئاو خواردنەوە، ڕشانەوە، فراوانبوونی بیلبیلەی چاو، و ئیفلیجی ماسولکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Merck Veterinary Manual|date=1988|publisher=Merck and Co.|veditors=Aiello SE, Mays A|edition=8th|location=Whitehouse Station, NJ|pages=442–44|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

لە پەلەوەر و باڵندە کێوییەکاندا، بەزۆری ئیفلیجیی شل لە قاچەکان، باڵەکان، مل و پێڵووی چاودا دەبینرێت. مریشکی گۆشتی کە تووشی جۆری تووشکەری-ژەهراوی بوون لەوانەیە سکچوونیشیان هەبێت لەگەڵ یورەیتی (urates) زیادەدا.

=== ڕێگریکردنی لە ئاژەڵەکان ===
[[پەڕگە:Waarschuwingsbord_tegen_botulisme_bij_Noordhollandskanaal,_Bestanddeelnr_928-7134.jpg|وێنۆک|لافیتەیەکی ئاگادارکردنەوە لەسەر کەناری نۆردهۆلاندس لە ساڵی ١٩٧٦، کە هۆشداری دەداتە مەلەوانان سەبارەت بە بوونی C. botulinum لە ئاوەکەدا.]]
یەکێک لە ڕێگا سەرەکییەکانی بەرکەوتن بۆ بۆتولیزم لە ڕێگەی خواردنی خۆراکی پیسبووە بە C. botulinum. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەتوانرێت لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی پشکنینی وریایانەی ئالیک (عەلەف)، کڕینی ئالیکی کوالێتی بەرز لە سەرچاوەی جێی متمانەوە، و دڵنیابوون لە هەڵگرتنی دروست. پاشماوەی پەلەوەر و لاشەی ئاژەڵ شوێنگەلێکن کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum دەتوانن بڕوێن بۆیە ئامۆژگاری دەکرێت خۆبەدووربگیرێت لە بڵاوکردنەوەی پاشماوەی پەلەوەر یان هەر ماددەیەکی کە لاشەی تێدابێت لەسەر ئەو کێڵگانەی کە ماددەی ئالیک بەرهەم دەهێنن بەهۆی ئەگەری گونجاوبوونیان بۆ گەشەکردنی C. botulinum. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rasetti-Escargueil |first=Christine |last2=Lemichez |first2=Emmanuel |last3=Popoff |first3=Michel R. |date=30 December 2019 |title=Public Health Risk Associated with Botulism as Foodborne Zoonoses |journal=Toxins |volume=12 |issue=1 |page=17 |doi=10.3390/toxins12010017 |pmc=7020394 |pmid=31905908 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، پێویستە سەرچاوەکانی ئاو بپشکنرێن بۆ ئاژەڵی مردوو یان لەکاتی مردندا، و پێویستە کێڵگەکان بپشکنرێن بۆ پاشماوەی ئاژەڵ پێش دروێنەکردن بۆ کای وشک یان سایلاج (ئالیکی تەڕ). چارەسەرکردنی هەر کەموکوڕییەکی خۆراکی هەروەها دەتوانێت ڕێگری لە ئاژەڵەکان بکات کە ماددە پیسبووەکانی وەک ئێسک یان لاشەکان بخۆن. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەو ماددە خاوانەی بۆ سایلاج بەکاردێن یان ئەو ئالیکەی کە لە شوێنی خۆیدا تێکەڵ دەکرێت پێویستە بپشکنرێت بۆ هەر نیشانەیەکی کەڕوو یان شێوەی بۆگەنبوو. ترشکردنی ئالیکی ئاژەڵ دەتوانێت مەترسی دروستبوونی ژەهر کەم بکاتەوە، بەڵام بنەبڕی ناکات، بەتایبەتی لەو لاشانەی کە بە ساغی دەمێننەوە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;/ref&gt;

==== ڤاکسینەکان لە ئاژەڵدا ====
ڤاکسین پەرەی پێدراوە بۆ بەکارهێنان لە ئاژەڵەکاندا بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم. بەردەستبوون و پەسەندکردنی ئەم ڤاکسینانە بەپێی شوێن دەگۆڕێت، ئەو شوێنانەی کە حاڵەتی زیاتری تێدا دەبینرێت بەگشتی ڤاکسینی زیاتریان لەبەردەستدایە و کوتانی ڕۆتینی باوترە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جۆرەها ڤاکسین پەرەیان پێدراوە بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا. زۆربەی کوتانە سەرەتاییەکان پێویستیان بە چەند ژەمێک هەیە لە ماوەی جیاوازی ٢ بۆ ٦ هەفتە، بەڵام، هەندێک ڤاکسینی نوێتر تەنها یەک دەرزییان پێویستە. ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت دەبەستێت بە جۆری ڤاکسینەکە و پێشنیارەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان. هەموو ڤاکسینەکان پێویستیان بە دەرزی بەهێزکەری ساڵانە هەیە بۆ پاراستنی بەرگری. زۆرێک لەم ڤاکسینانە دەتوانرێت لەسەر چەندین جۆر ئاژەڵ بەکاربهێنرێن لەوانە ڕەشەوڵاخ، مەڕ، و بزن لەگەڵ هەندێکیان کە ڕێگەپێدراون بۆ بەکارهێنان لە ئەسپ و هێستر و هەروەها ڤاکسینی جیاواز بۆ مینکی (mink). سەرەڕای ئەوەش، کوتان لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتا هێندەی چارەسەری پزیشکی سوودبەخشە لە ڕەشەوڵاخدا، و ئەم شێوازە لە ئەسپ و قەرەقاوڵیشدا (pheasants) بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

بەکارهێنانی تۆکسۆیدی (toxoids) تایبەت بە ناوچە دیاریکراوەکان بۆ کوتانی ئاژەڵان سەلمێنراوە کە کاریگەرە. تۆکسۆیدی جۆرەکانی C و D کە بۆ کوتانی ڕەشەوڵاخ بەکاردەهێنرێن شێوازێکی کوتانی بەسوودە لە باشووری ئەفریقا و ئوسترالیا. هەروەها تۆکسۆید سەلمێنراوە کە شێوازێکی گونجاوە بۆ کوتانی مینکی و قەرەقاوڵ. لەو ناوچانەی نەخۆشییەکە تێیاندا باوە (endemic areas)، بۆ نموونە کێنتەکی، پێدەچێت کوتان بە تۆکسۆیدی جۆری B کاریگەر بێت. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals &quot;Botulism in Animals – Generalized Conditions&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بەکارهێنان لە جەنگی بایۆلۆژی و تیرۆردا ==

=== ئەمریکا ===
بەپێی توێژینەوەی دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە فۆرت دێتریک (Fort Detrick) لەسەر جەنگی بایۆلۆژی، ئەنتراکس (anthrax) و بۆتولیزم بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک دوو کاریگەرترین بژاردە سەیر دەکران. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، قەدە بەکتریایەکی زۆر کوشندە دۆزرایەوە لە کاتی بەرنامەی جەنگی بایۆلۆژیدا. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; CIA بەردەوام بوو لە هێشتنەوەی ٥ گرام لە Clostridium botulinum، تەنانەت دوای قەدەغەکردنی جەنگی بایۆلۆژیش لەلایەن نیکسۆنەوە لە ساڵی ١٩٦٩. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە کاتی جەنگی کەنداودا، کاتێک ئەمریکا نیگەران بوو لە هێرشێکی ئەگەرداری جەنگی بایۆلۆژی، هەوڵەکان لە دەوری بۆتولیزم گۆڕان بۆ خۆپاراستن. &lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; بەڵام، تاکە ڕێگا بۆ دروستکردنی دژەژەهر لە ئەمریکا تا ساڵانی ١٩٩٠ەکان لە ڕێگەی وەرگرتنی دژەتەنەکانەوە بوو لە تاکە ئەسپێک بە ناوی First Flight، کە نیگەرانییەکی زۆری دروستکرد لای بەرپرسانی تەندروستی پێنتاگۆن. &lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ni|first1=Samantha A.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534807/|title=StatPearls|last2=Brady|first2=Mark F.|date=2024|publisher=StatPearls Publishing|chapter=Botulism Antitoxin|pmid=30521228}}&lt;/ref&gt;

=== عێراق ===
لە ڕووی مێژووییەوە عێراق خاوەنی چەندین جۆری میکرۆب بووە، لە نێویاندا بۆتولیزم. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; کۆکراوەی کولتووری جۆری ئەمریکی (American Type Culture Collection) ٥ گۆڕاوی بۆتولینۆمی فرۆشت بە زانکۆی بەغدا لە مانگی ئایاری ١٩٨٦. &lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتەکانی CIA لە ساڵی ١٩٩١ هەروەها نیشانی دەدەن کە عێراقییەکان گوللە تۆپ، کڵاوەی مووشەک، و بۆمبیان پڕکردبوو لە ماددەی بایۆلۆژی وەکو بۆتولینۆم (هەرچەندە هیچ کامیان بەکارنەهێنران). &lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; هێزی ئاسمانی عێراق ناوی نهێنی &quot;چا - tea&quot;ی بەکاردەهێنا بۆ ئاماژەدان بە بۆتولینۆم، و هەروەها وەک چەکی بایۆلۆژی &quot;A&quot; ئاماژەی پێدەکرا. &lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;

=== ژاپۆن ===
کۆمەڵەیەکی ئایینی ژاپۆنی (cult) بە ناوی ئاوم شینریکیۆ (Aum Shinrikyo) تاقیگەیان دروستکرد کە چەکی بایۆلۆژی بەرهەم دەهێنا، بەتایبەتی بۆتولینۆم، ئەنتراکس، و تای Q. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Miller|first=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMillerEngelbergBroad2001&quot;&gt;[[Judith Miller|Miller J]], Engelberg S, [[William Broad|Broad W]] (2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥، کۆمەڵەکە چەندین هێرشی بایۆتیرۆریزمی سەرنەکەوتووی بۆ سەر هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجامدا. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ژەهری بۆتولینۆمیان لە بارهەڵگرێکەوە لە ناوەندی تۆکیۆ و لە فڕۆکەخانەی ناریتا پرژاند، بەڵام هیچ حاڵەتێکی بۆتولیزم ڕاپۆرت نەکراوە لە ئەنجامی ئەوەوە. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rao AK, Sobel J, Chatham-Stephens K, Luquez C |date=May 2021 |title=Clinical Guidelines for Diagnosis and Treatment of Botulism, 2021 |journal=MMWR Recomm Rep |volume=70 |issue=2 |pages=1–30 |doi=10.15585/mmwr.rr7002a1 |pmc=8112830 |pmid=33956777 |doi-access=free}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{کۆمنز}}

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism WHO fact sheet on botulism]
* [https://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/files/botulism.PDF Botulism in the United States, 1889–1996. Handbook for Epidemiologists, Clinicians and Laboratory Technicians. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Infectious Diseases, Division of Bacterial and Mycotic Diseases 1998.]
* [http://www.nhs.uk/conditions/Botulism/Pages/Introduction.aspx NHS choices] Archived 12 October 2017 at the Wayback Machine
* [https://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/control.asp CDC Botulism: Control Measures Overview for Clinicians]
* [http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html University of California, Santa Cruz Environmental toxicology – Botulism] Archived 9 May 2013 at the Wayback Machine
* [https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/botulism/ CDC Botulism FAQ]
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|خواردنەوە|خۆراک}}

[[پۆل:چەکی زیندەیی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8y499slg8g3j8cno2pa6q12es8rtffo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594986</id>
      <parentid>1594963</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141317" sha1="da9g76z2i8msh0jpisdkca3hfg27jud" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=بۆتولیزم (Botulism)|image=Botulism1and2.JPG|caption=(وێنەی منداڵێکی تووشبوو بە بۆتولیزم)|field=نەخۆشییە گوازراوەکان، زانستی هەرس و جگەر|pronounce={{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|tj|ʊ||l|ɪ|z|əm|}}|symptoms=لاوازی، کێشەی بینین، هەستکردن بە ماندوێتی، کێشە لە قسەکردندا|complications=لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە|onset=١٢ بۆ ٧٢ کاتژمێر|duration=گۆڕاوە|types=گواستراوە بە خۆراک، برین، منداڵی ساوا، ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان، هەڵمژین، بەهۆی چارەسەری پزیشکییەوە (iatrogenic)
&lt;ref name=&quot;CDCtypes&quot;&gt;{{cite web |title=About Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=18 April 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|causes=بەکتریای (Clostridium botulinum)|risks=خۆراکی بە هەڵە قوتووکراو، پارێزراو یان ترشێنراو؛ بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی (بۆ نموونە، هێرۆینی ڕەشی لینج)؛ خواردنی هەنگوین لە منداڵانی خوار تەمەن ١ ساڵ؛ برینی پیسبوو؛ دەرزی لێدانی ژەهری بۆتولینۆم بە بڕی زۆر بۆ مەبەستی جوانکاری/چارەسەری
&lt;ref name=&quot;CDCrisk&quot;&gt;{{cite web |title=People at Increased Risk for Botulism |url=https://www.cdc.gov/botulism/risk-factors/index.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=9 May 2024 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|diagnosis=دۆزینەوەی بەکتریاکە یان ژەهرەکەی|differential=میاسینیا گراڤیس (Myasthenia gravis)، کۆنیشانەی گیلین-بارێ (Guillain–Barré syndrome)، ڕەقبوونی لاتێرالی ئەمایۆترۆفیک (ALS)، کۆنیشانەی لامبێرت ئیاتۆن (Lambert Eaton syndrome)|prevention=ئامادەکردنی دروستی خۆراک، نەدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ|treatment=دژەژەهر (Antitoxin)، دژەبکتریا (antibiotics)، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد|medication=|prognosis=نزیکەی ٧.٥٪ مەترسیی مردن|frequency=لە جیهاندا: نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی ڕاپۆرتکراو لە ساڵێکدا؛ ئەمریکا: ٢٧٣ حاڵەت لە ساڵی ٢٠٢١
&lt;ref name=&quot;MOHLOnt&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism |url=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |publisher=Ontario Ministry of Health and Long-Term Care |access-date=12 June 2025 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2021&quot;&gt;{{cite web |title=National Botulism Surveillance Summary, 2021 |url=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=21 May 2025 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;|deaths=ڕێژەی مردنی جیهانی ٥-١٠٪ (نزیکەی ٥٠-١٠٠ مردن ساڵانە)&lt;ref name=&quot;WHO2023&quot;&gt;{{cite web |title=Botulism – Key facts |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |publisher=World Health Organization |date=25 September 2023 |access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆتولیزم''' نەخۆشییەکی دەگمەن و ئەگەری هەیە کوشندە بێت، کە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە (کە بەگشتی بە [[بۆتۆکس]] ناسراوە) دروست دەبێت، کە لەلایەن بەکتریای (Clostridium botulinum)ەوە بەرهەم دەهێنرێت. نەخۆشییەکە بە لاوازی، لێڵبوونی بینایی، ماندوێتی، و کێشە لە قسەکردندا دەست پێدەکات. پاشان لەوانەیە لاوازیی قۆڵەکان، ماسولکەکانی سنگ، و قاچەکانی بەدوادا بێت. هەروەها ڕشانەوە، ئاوسانی سک، و سکچوون لەوانەیە ڕووبدەن. بەگشتی نەخۆشییەکە کاریگەری لەسەر هۆشیاری نییە و نابێتە هۆی تا.

بۆتولیزم دەکرێت بە چەند ڕێگەیەک ڕووبدات. ئەو سپۆرانەی بەکتریاکە (Bacterial spores) کە دەبنە هۆی نەخۆشییەکە لە خاک و ئاودا زۆر باون و زۆر بەرگەگرن. ئەوان ژەهری بۆتولینۆم بەرهەم دەهێنن کاتێک بەر ئاستی کەمی ئۆکسجین و پلەی گەرمیی دیاریکراو دەکەون. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک کاتێک ڕوودەدات کە ئەو خۆراکە بخورێت کە ژەهرەکەی تێدایە. بەڵام بۆتولیزمی منداڵی ساوا کاتێک ڕوودەدات کە بەکتریاکە لە ناو ڕیخۆڵەکاندا گەشە دەکات و ژەهرەکە دەردەدات. ئەمە بەزۆری تەنها لە منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵدا ڕوودەدات، چونکە میکانیزمە پارێزەرەکان دژی گەشەکردنی بەکتریاکە دوای ئەو تەمەنە گەشە دەکەن. بۆتولیزمی برین زۆرترین جار لە نێو ئەو کەسانەدا دەدۆزرێتەوە کە ماددەی هۆشبەر بە دەرزی بەکاردەهێنن. لەم دۆخەدا، سپۆرەکان دەچنە ناو برینێکەوە، و لە نەبوونی ئۆکسجیندا، ژەهرەکە دەردەدەن. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان مرۆڤەکاندا ناگوازرێتەوە. دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشتڕاست دەکرێتەوە بە دۆزینەوەی ژەهرەکە یان بەکتریاکە لە کەسی گومانلێکراودا.

خۆپاراستن بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی ئامادەکردنی دروستی خۆراکەوە دەبێت. ژەهرەکە، هەرچەندە سپۆرەکانیش نا، لەناو دەچێت بە گەرمکردنی بۆ زیاتر لە ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی زیاتر لە پێنج خولەک. سپۆرەکانی کلۆستریدیۆم دەکرێت لەناو ببرێن لە ئۆتۆکلەیڤێکدا (autoclave) بە گەرمیی شێدار (١٢٠ پلەی سیلیزی بۆ لایەنی کەم ١٥ خولەک) یان گەرمیی وشک (١٦٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢ کاتژمێر) یان لە ڕێگەی تیشکدانەوە. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی (strains) گرووپی یەکەم لەکار دەخرێن بە گەرمکردنیان لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک لە کاتی قوتووکردنی بازرگانیدا. سپۆرەکانی قەدە بەکتریایەکانی گرووپی دووەم کەمتر بەرگەی گەرمی دەگرن، و زۆرجار زیانیان پێدەگات بە گەرمکردنی ٩٠ پلەی سیلیزی بۆ ١٠ خولەک، ٨٥ پلەی سیلیزی بۆ ٥٢ خولەک، یان ٨٠ پلەی سیلیزی بۆ ٢٧٠ خولەک؛ بەڵام لەوانەیە ئەم چارەسەرانە بۆ هەندێک خۆراک بەس نەبن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Center for Food Security and Public Health Iowa State University |ڕێکەوت=19 February 2024 |ناونیشان=https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/botulism.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ھەنگوین|هەنگوین]] دەکرێت زیندەوەرەکەی تێدا بێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارەش نابێت هەنگوین بدرێت بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ. چارەسەرکردن بە دژەژەهر دەبێت. لەو کەسانەی کە توانای هەناسەدانی خۆیان لەدەست دەدەن، ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (Mechanical ventilation) لەوانەیە بۆ چەندین مانگ پێویست بێت. دەکرێت [[دژەبکتریا]] بەکاربهێنرێت بۆ بۆتولیزمی برین. مردن لە ٥ بۆ ١٠٪ی تووشبوواندا ڕوودەدات. هەروەها بۆتولیزم کاریگەری لەسەر چەندین ئاژەڵی تریش هەیە. وشەکە لە وشەی لاتینی botulusەوە هاتووە، کە بە واتای 'سۆسج' دێت.&lt;templatestyles src=&quot;Template:TOC limit/styles.css&quot; /&gt;

== نیشانە و کۆنیشانەکان ==
لاوازیی ماسولکەی بۆتولیزم بە شێوەیەکی تایبەت لەو ماسولکانەوە دەست پێدەکات کە لەلایەن دەمارەکانی کەللەسەرەوە (cranial nerves) خۆراک دەدرێن—گرووپێک لە دوانزە دەمار کە کۆنترۆڵی جووڵەی چاوەکان، ماسولکەکانی دەموچاو و ئەو ماسولکانە دەکەن کە کۆنترۆڵی جوین و قوتدان دەکەن. بۆیە دەکرێت بینینی دووانە، شۆڕبوونەوەی هەردوو پێڵووی چاو، لەدەستدانی دەربڕینی دەموچاو و کێشەی قوتدان ڕووبدەن. جگە لە کاریگەری لەسەر ماسولکە خۆویستەکان، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوون لە کۆئەندامی دەماری خۆویستیشدا (autonomic nervous system). ئەمە هەستی پێدەکرێت بە وشکبوونی دەم و قوڕگ (بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی لیک)، دابەزینی پەستانی خوێن لە کاتی وەستاندا (postural hypotension)، کە دەبێتە هۆی سەرگێژخواردن و مەترسیی لەهۆشخۆچوون، و لە کۆتاییدا قەبزی (بەهۆی کەمبوونەوەی جووڵەی بەرەوپێشی پێکهاتەکانی ڕیخۆڵە). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; هەندێک لە ژەهرەکان (B و E) دەبنە هۆی [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵهاتن]]، [[ڕشانەوە]]، &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt; و کێشە لە قسەکردندا. پاشان لاوازییەکە بڵاودەبێتەوە بۆ قۆڵەکان (لە شانەکانەوە دەست پێدەکات و بەرەو پێشوو-قۆڵ دەچێت) و قاچەکان (دیسانەوە لە ڕانەکانەوە بۆ خوارەوە بەرەو پێیەکان). &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی سەخت دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی جووڵەی ماسولکەکانی هەناسەدان، و بەم شێوەیە کێشە دروست دەکات لە ئاڵوگۆڕی گازەکاندا. ئەمە دەکرێت هەستی پێبکرێت وەک تەنگەنەفەسی (dyspnea)، بەڵام کاتێک سەخت دەبێت دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە، بەهۆی کۆبوونەوەی دوانۆکسیدی کاربۆنی هەناسەنەدراو و دەرەنجامی کاریگەرییە خاوکەرەوەکەی لەسەر مێشک. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی هەناسەدان و مردن ئەگەر چارەسەر نەکرێت. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

پزیشکە کلینیکییەکان زۆرجار نیشانەکانی بۆتولیزم لە چوارچێوەی سێینەیەکی کلاسیکیدا دەبینن: ئیفلیجیی بولبار (bulbar palsy) و ئیفلیجیی بەرەوخوار، نەبوونی تا، و هەست و دۆخی دەروونیی ڕوون (clear sensorium). &lt;ref name=&quot;outreakid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120402234631/http://www.outbreakid.com/bioterrorism.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 April 2012 |وێبگە=OutbreakID.com}}&lt;/ref&gt;

=== بۆتولیزمی منداڵی ساوا ===
[[پەڕگە:Infant_botulism_patient.jpeg|وێنۆک|منداڵێکی ساوا کە بۆتولیزمی هەیە. هەرچەندە خەوتوو نییە یان سڕنەکراوە، بەڵام ناتوانێت چاوەکانی بکاتەوە یان بجووڵێت؛ هەروەها گریانێکی لاوازی هەیە.]]
بۆتولیزمی منداڵی ساوا (کە هەروەها بە کۆنیشانەی منداڵی سست ناسراوە - floppy baby syndrome) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ دەستنیشان کرا، و باوترین جۆری بۆتولیزمە لە ئەمریکا. منداڵانی ساوا هەستیارن بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ساڵی یەکەمی ژیانیاندا، کە زیاتر لە ٩٠٪ی حاڵەتەکان لە منداڵانی خوار شەش مانگیدا ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ئەنجامی قوتدانی سپۆرەکانی C. botulinum و دواتر نیشتەجێبوونیان لە ڕیخۆڵە باریکەدا دروست دەبێت. ڕیخۆڵەی منداڵی ساوا لەوانەیە ببێتە نیشتەجێگەی بەکتریاکە کاتێک پێکهاتەی مایکرۆفلۆرای ڕیخۆڵە (فلۆرای ئاسایی) بەس نییە بۆ ئەوەی بە کێبڕکێ ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum بکات و ئاستەکانی ترشەڵۆکی زراو (کە بە شێوەیەکی ئاسایی ڕێگری لە گەشەی کلۆستریدیۆم دەکەن) کەمترن بە بەراورد بە قۆناغەکانی دواتری ژیان. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt;

گەشەکردنی سپۆرەکان ژەهری بۆتولینۆم دەردەدات، کە پاشان هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێن و بە سەرتاسەری جەستەدا بڵاودەبێتەوە، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجی لە ڕێگەی بلۆککردنی دەردانی ئەسیتایلکۆلین (acetylcholine) لە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییدا (neuromuscular junction). نیشانە باوەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتین لە قەبزی، بێهێزی، لاوازی، کێشە لە شیرخواردندا، و گۆڕانی دەنگی گریان، کە زۆرجار بەرەوپێش دەچێت بۆ ئیفلیجییەکی شلی بەرەوخواری تەواوەتی. هەرچەندە قەبزی بەزۆری یەکەم نیشانەی بۆتولیزمی منداڵی ساوایە، بەڵام زۆرجار پشتگوێ دەخرێت.[11] &lt;ref name=&quot;Infant Botulism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007110000/http://kidshealth.org/en/parents/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2016 |وێبگە=kidshealth.org}}&lt;/ref&gt;

هەنگوین سەرچاوەیەکی خۆراکیی ناسراوە بۆ سپۆرەکانی C. botulinum و پەیوەست کراوە بە بۆتولیزمی منداڵی ساوایەوە. لەبەر ئەم هۆکارە، هەنگوین پێشنیار ناکرێت بۆ منداڵانی خوار تەمەن یەک ساڵ. &lt;ref name=&quot;Caya2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Caya |first=James G. |last2=Agni |first2=Rashmi |last3=Miller |first3=Joan E. |date=June 2004 |title=Clostridium botulinum and the Clinical Laboratorian: A Detailed Review of Botulism, Including Biological Warfare Ramifications of Botulinum Toxin |journal=Archives of Pathology &amp; Laboratory Medicine |volume=128 |issue=6 |pages=653–662 |doi=10.5858/2004-128-653-CBATCL |pmid=15163234}}&lt;/ref&gt; بەڵام، بڕوا وایە زۆربەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەهۆی وەرگرتنی سپۆرەکانەوە بێت لە ژینگەی سروشتییەوە. بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی باوە کە لە ناو خاکدا دەژی. دەرکەوتووە کە زۆرێک لە نەخۆشەکانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە نزیک شوێنی بیناسازی یان ناوچەیەک دەژین کە خاکی تێدا تێکدراوە. &lt;ref name=&quot;Infant botulism literature review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Domingo RM, Haller JS, Gruenthal M |date=November 2008 |title=Infant botulism: two recent cases and literature review |journal=Journal of Child Neurology |volume=23 |issue=11 |pages=1336–46 |doi=10.1177/0883073808318200 |pmid=18984848}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە ٤٩ لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا (هەموویان جگە لە ڕۆد ئایلەند) ڕاپۆرت کراوە، &lt;ref name=&quot;SSAIBchap&quot;&gt;{{Cite book|title=Textbook of Pediatric Infectious Diseases|vauthors=Arnon SS|date=2004|publisher=WB Saunders|veditors=Feigin RD, Cherry JD, Demmler GJ, Kaplan SL|edition=5th|location=Philadelphia|pages=1758–66|chapter=Infant Botulism|chapter-url=http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726180149/http://www.infantbotulism.org/readings/ibchap.pdf|archive-date=26 July 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و حاڵەتەکان لە ٢٦ وڵات و پێنج کیشوەردا دەستنیشان کراون. &lt;ref name=&quot;globalIB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Koepke R, Sobel J, Arnon SS |date=July 2008 |title=Global occurrence of infant botulism, 1976–2006 |journal=Pediatrics |volume=122 |issue=1 |pages=e73-82 |doi=10.1542/peds.2007-1827 |pmid=18595978}}&lt;/ref&gt;

=== ئاڵۆزکارییەکان ===
کاتێک لە کاتی خۆیدا چارەسەر دەکرێت، تێگەیشتن وایە کە بۆتولیزمی منداڵی ساوا هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet,California Department of Health, updated March 2022, retrieved March 9, 2026.&lt;/ref&gt;

بۆتولیزم دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسەوە. بەڵام، لە ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی بە بۆتولیزم دەمرن لە نزیکەی ٥٠٪ەوە دابەزیوە بۆ ٧٪ بەهۆی باشتربوونی چاودێریی پاڵپشتیکەرەوە. نەخۆشێکی تووشبوو بە بۆتولیزمی سەخت لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد (پاڵپشتیی هەناسەدان لە ڕێگەی ئامێری ڤێنتیلەیتەرەوە) هەروەها چاودێریی پزیشکی و پەرستاریی چڕ هەبێت، هەندێک جار بۆ چەندین مانگ. کەسەکە لەوانەیە پێویستی بە چارەسەری چاکسازی (rehabilitation) هەبێت دوای جێهێشتنی نەخۆشخانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160616152125/http://www.cdc.gov/foodsafety/diseases/clostridium-perfringens.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2016 |ڕێکەوتی سەردان=14 June 2016}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە نەخۆشەکان تەنانەت دوای چارەسەریش تووشی ماندوێتیی بەردەوام و کێشەی هەناسەدان دەبن. &lt;ref&gt;Botulism Factsheet, New York Departmet of Health, December 2025, Retrieved March 9 2026.&lt;/ref&gt;

== هۆکار ==
[[پەڕگە:Clostridium_botulinum.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپیی بەکتریای Clostridium botulinum.]]
''بەکتریای Clostridium botulinum بەکتریایەکی بێ-ئۆکسجین (anaerobic)، گرام-پۆزەتیڤ، و دروستکەری سپۆرە بە شێوەی چیلکەیی (rod). ژەهری بۆتولینۆم یەکێکە لە بەهێزترین ژەهرە ناسراوەکان: نزیکەی یەک مایکرۆگرام کوشندەیە بۆ مرۆڤ کاتێک هەڵدەمژرێت.'' &lt;ref name=&quot;Emmeluth2010&quot;&gt;{{Cite book|last=Emmeluth|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|title=Botulism|publisher=Infobase Publishing|year=2010|isbn=978-1-60413-235-9|page=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101014327/https://books.google.com/books?id=3fzYL6virMQC&amp;pg=PA38|archive-date=1 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[پەی|​]]​[[سیناپس|​]]​​ کاردەکات لە ڕێگەی بلۆککردنی فرمانی دەمارەکان (neuromuscular blockade) لە ڕێگەی ڕێگریکردن لە دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی وروژێنەر (excitatory neurotransmitter) بە ناوی ئەسیتایلکۆلین لە پەردەی پێش-سایناپسی (presynaptic) یەکگرتنە دەمارە-ماسولکەییەکان لە کۆئەندامی دەماری جەستەییدا (somatic nervous system). ئەمە دەبێتە هۆی ئیفلیجی. بۆتولیزمی پێشکەوتوو دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە لە ڕێگەی ئیفلیجکردنی ماسولکەکانی سنگ؛ ئەمە دەتوانێت بەرەوپێش بچێت بۆ وەستانی هەناسەدان. &lt;ref name=&quot;Arnon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە پەردە پێش-سایناپسییەکانی سایناپسە دەمارییە مۆسکارینییەکاندا (muscarinic) بلۆک دەکرێت. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆمەڵێک نیشانە و دەرکەوتەی کۆئەندامی دەماری خۆویست کە لە سەرەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

لە هەموو حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە بەهۆی ژەهری بۆتولینۆمەوە دروست دەبێت، کە بەکتریای C. botulinum لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا بەرهەمی دەهێنێت، نەک بەهۆی خودی بەکتریاکەوە. شێوازی زیانگەیشتنەکە ڕوودەدات چونکە ژەهرەکە سەرەتا کاریگەری دەکاتە سەر ئەو دەمارانەی کە بە فرێکوێنسییەکی بەرزتر کاردەکەن (depolarize دەکەن). &lt;ref&gt;''Oxford Textbook of Medicine'', 4th Ed.&lt;/ref&gt;

میکانیزمەکانی چوونە ناو جەستەی مرۆڤ بۆ ژەهری بۆتولینۆم لە خوارەوە وەسف کراون. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== داگیرکردنی ڕیخۆڵەدا ===
باوترین جۆر لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا بۆتولیزمی منداڵی ساوایە. ئەمە لەو منداڵە ساوایانەدا ڕوودەدات کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ژیانیاندا بەکتریاکە لە ڕیخۆڵە باریکەیاندا نیشتەجێ دەبێت. پاشان بەکتریاکە ژەهرەکە بەرهەم دەهێنێت، کە هەڵدەمژرێتە ناو سووڕی خوێنەوە. خواردنی هەنگوین لە ماوەی ساڵی یەکەمی ژیاندا وەک هۆکارێکی مەترسی بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا دەستنیشان کراوە؛ کە هۆکارە لە یەک لەسەر پێنجی هەموو حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; فۆرمی پێگەیشتووانی بۆتولیزمی منداڵی ساوا پێی دەوترێت ژەهراویبوونی ڕیخۆڵەیی پێگەیشتووان (adult intestinal toxemia)، کە زۆر دەگمەنە. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

=== خۆراک ===
باوترین هۆکاری بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بریتییە لەو ژەهرەی کە لەلایەن بەکتریاکەوە بەرهەم دەهێنرێت لە ناو قوتووی ئەو خۆراکانەی کە بە شێوەیەکی نادروست پارێزراون. ماسییەک کە لە خولاو (برین - brine)دا هەڵگیرابێت بەبێ ڕێژەی خوێ یان ترشێتیی پێویست کە ترشی ئەسیتیکی تێدابێت لەگەڵ ئاستی بەرزی [[سۆدیۆم]]، هەروەها ماسیی دووکەڵدراو کە لە پلەی گەرمیی زۆر بەرزدا هەڵگیرابێت، مەترسی دروست دەکات، هەروەک چۆن خۆراکی بە هەڵە قوتووکراویش مەترسییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dolman |first=Claude E. |date=1957 |title=Type E (fish-borne) botulism: a review |journal=Japanese Journal of Medical Science and Biology |volume=10 |issue=6 |page=383–395 |doi=10.7883/yoken1952.10.383 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە ئەنجامی خۆراکی پیسبوو دروست دەبێت کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum ڕێگەیان پێدراوە بڕوێن لە بارودۆخێکی کەم-ئۆکسجیندا. ئەمە بەزۆری لە ماددە خۆراکییە قوتووکراوەکانی ماڵەوە کە بە هەڵە ئامادەکراون و خواردنە ترشێنراوەکاندا ڕوودەدات کە خوێ یان ترشێتیی پێویستیان تێدا نییە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=16 May 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html |ڕێکەوتی سەردان=5 January 2025 |وێبگە=CDC |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی زۆرجار چەندین کەس لە هەمان سەرچاوەوە خۆراک دەخۆن، باوە کە زیاتر لە کەسێک لە یەک کاتدا تووش ببن. نیشانەکان بەزۆری ١٢-٣٦ کاتژمێر دوای خواردن دەردەکەون، بەڵام دەکرێت لە نێوان ٦ کاتژمێر بۆ ١٠ ڕۆژیشدا دەربکەون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2001 |ناونیشان=http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110705125238/http://www.bt.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2 July 2011 |وێبگە=Emergency Preparedness and Response}}&lt;/ref&gt;

هیچ ماوەیەکی کشانەوە (withdrawal periods) دیاری نەکراوە بۆ ئەو مانگایانەی تووشی بۆتولیزم دەبن. ئەو مانگا شیردەرانەی کە بە بڕی جیاواز لە ژەهری بۆتولینۆمی C کوتراون، نەبوونەتە هۆی دەرکەوتنی نیورۆتۆکسینی بۆتولینۆم لەو شیرەی کە بەرهەمی دەهێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=Robert B. |last2=Puschner |first2=Birgit |last3=Walker |first3=Richard L. |last4=Rocke |first4=Tonie |last5=Galey |first5=Frank D. |last6=Cullor |first6=James S. |last7=Ardans |first7=Alex A. |date=November 2003 |title=Determination of the Median Toxic Dose of Type C Botulinum Toxin in Lactating Dairy Cows |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=15 |issue=6 |pages=523–526 |doi=10.1177/104063870301500603 |pmid=14667014 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بە بەکارهێنانی پشکنینی زیندەیی مشک (mouse bioassays) و پشکنینەکانی immunostick ELISA، ژەهری بۆتولینۆم لە خوێنی تەواو و سێرومدا دۆزرایەوە بەڵام نەک لە نموونەی شیردا، کە پێشنیاری ئەوە دەکات ژەهری بۆتولینۆمی جۆری C ناچێتە ناو شیرەوە بە خەستییەکی دیاریکراو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moeller |first=R.B. |last2=Puschner |first2=B. |last3=Walker |first3=R.L. |last4=Rocke |first4=T.E. |last5=Smith |first5=S.R. |last6=Cullor |first6=J.S. |last7=Ardans |first7=A.A. |date=June 2009 |title=Short communication: Attempts to identify Clostridium botulinum toxin in milk from three experimentally intoxicated Holstein cows |journal=Journal of Dairy Science |language=en |volume=92 |issue=6 |pages=2529–2533 |doi=10.3168/jds.2008-1919 |pmid=19447984 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; چێشتلێنان و پاستۆریزەکردن ژەهری بۆتولینۆم تێکدەشکێنن بەڵام مەرج نییە سپۆرەکان لەناو ببن. سپۆرەکان یان ژەهرەکانی بۆتولینۆم دەتوانن لە ژینگەوە ڕێگەی خۆیان بدۆزنەوە بۆ ناو زنجیرەی بەرهەمهێنانی شیرەمەنی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lindström |first=Miia |last2=Myllykoski |first2=Jan |last3=Sivelä |first3=Seppo |last4=Korkeala |first4=Hannu |date=19 March 2010 |title=Clostridium botulinum in Cattle and Dairy Products |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |volume=50 |issue=4 |pages=281–304 |doi=10.1080/10408390802544405 |pmid=20301016}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای مەترسیی کەمی پیسبوونی شیر و گۆشت، پێدەچێت پرۆتۆکۆڵی حاڵەتە کوشندەکانی بۆتولیزمی مانگا بریتی بێت لە سووتاندنی لاشەکان و ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی هەر شیرێکی ئەگەری پیسبوو بۆ بەکاربردنی مرۆڤ. هەروەها ئامۆژگاری دەکرێت کە شیری خاوی مانگا تووشبووەکان نەخورێتەوە لەلایەن مرۆڤەوە یان نەدرێت بە گوێرەکەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Frye |first=Elisha A. |last2=Egan |first2=Christina |last3=Perry |first3=Michael J. |last4=Crouch |first4=Esther E. |last5=Burbank |first5=Kyle E. |last6=Kelly |first6=Kathleen M. |date=September 2020 |title=Outbreak of botulism type A in dairy cows detected by MALDI-TOF mass spectrometry |journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation |volume=32 |issue=5 |pages=722–726 |doi=10.1177/1040638720943127 |pmc=7488966 |pmid=32715936}}&lt;/ref&gt;

چەندین ڕاپۆرت هەبوون لەسەر بۆتولیزم بەهۆی شەرابی پرونۆوە کە لە پاشماوەی خۆراک لە زیندان دروست دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Adams |first=Laura E. |last2=Yasmin |first2=Seema |last3=Briggs |first3=Graham |last4=Redden |first4=Kore |last5=Silvas |first5=Suzanne |last6=Anderson |first6=Shoana |last7=Weiss |first7=Joli |last8=Tsang |first8=Clarisse A. |last9=Henke |first9=Evan |last10=Francies |first10=Jessica |last11=Herrick |first11=Kristen |last12=Lira |first12=Rosa |last13=Livar |first13=Eugene |last14=Thompson |first14=Gerald |last15=Sunenshine |first15=Rebecca |date=October 2015 |title=Alcohol Production, Prevention Strategies, and Inmate Knowledge About the Risk for Botulism From Pruno Consumption in a Correctional Facility—Arizona, 2013 |journal=Journal of Correctional Health Care |volume=21 |issue=4 |pages=335–342 |doi=10.1177/1078345815599763 |pmc=5549268 |pmid=26285594}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=Benjamin T. |last2=Schlein |first2=Sarah M. |last3=Caravati |first3=E. Martin |last4=Ledyard |first4=Holly |last5=Fix |first5=Megan L. |date=July 2014 |title=Emergency Department Identification and Critical Care Management of a Utah Prison Botulism Outbreak |journal=Annals of Emergency Medicine |volume=64 |issue=1 |pages=26–31 |doi=10.1016/j.annemergmed.2013.10.027 |pmid=24331717}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rao |first=Agam K. |last2=Walters |first2=Maroya |last3=Hall |first3=Julia |last4=Guymon |first4=Colleen |last5=Garden |first5=Richard |last6=Sturdy |first6=Pauline |last7=Thurston |first7=Diana |last8=Smith |first8=Lori |last9=Dimond |first9=Melissa |last10=Vitek |first10=Dagmar |last11=Bogdanow |first11=Linda |last12=Hill |first12=Mary |last13=Lin |first13=Neal H. |last14=Luquez |first14=Carolina |last15=Griffin |first15=Patricia M. |date=2018 |title=Outbreak of Botulism Due to Illicit Prison-Brewed Alcohol: Public Health Response to a Serious and Recurrent Problem |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S85–S91 |doi=10.1093/cid/cix936 |jstor=26524925 |pmid=29293937 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە زیندانێکی میسیسیپی لە ساڵی ٢٠١٦دا، زیندانییەکان بە شێوەیەکی نایاسایی کحولیان دروستکرد کە بووە هۆی ٣١ حاڵەتی بۆتولیزم. ئەو لێکۆڵینەوەیە توێژینەوەییەی کە لەسەر ئەم حاڵەتانە کرا دەریخست کە نیشانەکانی بۆتولیزمی سووک هاوتا بوون لەگەڵ نیشانەکانی بۆتولیزمی سەخت، هەرچەندە ئاکامەکان و بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە جیاواز بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Marlow |first=Mariel |last2=Edwards |first2=Leslie |last3=McCrickard |first3=Lindsey |last4=Francois Watkins |first4=Louise K. |last5=Anderson |first5=Jannifer |last6=Hand |first6=Sheryl |last7=Taylor |first7=Kathryn |last8=Dykes |first8=Janet |last9=Byers |first9=Paul |last10=Chatham-Stephens |first10=Kevin |date=24 August 2021 |title=Mild Botulism From Illicitly Brewed Alcohol in a Large Prison Outbreak in Mississippi |journal=Frontiers in Public Health |volume=9 |doi=10.3389/fpubh.2021.716615 |pmc=8421542 |pmid=34504830 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== برین ===
بۆتولیزمی برین لە ئەنجامی پیسبوونی برینێکەوە بە بەکتریاکان دروست دەبێت، کە دواتر ژەهرەکە دەردەدەنە ناو سووڕی خوێنەوە. ئەمە لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە لە نێو بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرە ناوخوێنبەرەکاندا باوتر بووە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی هێرۆینی ڕەشی لینج بەکاردەهێنن و ئەوانەی هێرۆین لە ژێر پێست دەدەن لەبری ناو دەمارەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی برین هەروەها دەتوانێت لە برینێکی بچووکەوە بێت کە بە باشی پاک نەکراوەتەوە؛ پێست بەسەر برینەکەدا گەشە دەکات و بەمجۆرە سپۆرەکە لە ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجیندا گیر دەخات و بۆتولیزم دروست دەکات. یەکێک لە نموونەکان کەسێک بوو کە لە کاتی بەکارهێنانی ئامێری بڕینی گژوگیادا قولەپێی بڕیبوو؛ لە کاتێکدا برینەکە چاک دەبووەوە، پارچەیەک گیای و تەنۆلکەیەکی خاکی لە ژێر پێستەکەدا گیرخست کە بووە هۆی بۆتولیزمێکی سەخت کە پێویستی بە خەواندن لە نەخۆشخانە و چاکسازیی هەبوو بۆ چەندین مانگ. بۆتولیزمی برین ٢٩٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== هەڵمژین ===
حاڵەتی دەگمەنی بۆتولیزم دۆزراوەتەوە دوای هەڵمژینی لەلایەن فەرمانبەرانی تاقیگەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190757/https://www.lecturio.com/concepts/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2021 |وێبگە=The Lecturio Medical Concept Library}}&lt;/ref&gt;

=== بە دەرزی (بۆتولیزمی ئایاترۆجینیک - iatrogenic botulism) ===
نیشانەکانی بۆتولیزم لەوانەیە لە دوور لە شوێنی لێدانی دەرزی ژەهری بۆتولینۆم دەربکەون. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; ئەمە لەوانەیە لەدەستدانی هێز، لێڵبوونی بینایی، گۆڕانی دەنگ، یان کێشەی هەناسەدان لەخۆ بگرێت کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot; /&gt; دەستپێکردنی نیشانەکان دەکرێت چەند کاتژمێرێک بۆ چەند هەفتەیەک بێت دوای لێدانی دەرزییەکە. &lt;ref name=&quot;Product2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205180954/https://media.allergan.com/actavis/actavis/media/allergan-pdf-documents/product-prescribing/20190620-BOTOX-100-and-200-Units-v3-0USPI1145-v2-0MG1145.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2019 |ڕێکەوتی سەردان=6 December 2019}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەگشتی تەنها کاتێک ڕوودەدات کە هێزێکی نەگونجاوی ژەهری بۆتولینۆم بۆ مەبەستی جوانکاری بەکاربهێنرێت یان بەهۆی ئەو ژەمە گەورانەی کە بۆ چارەسەری تێکچوونەکانی جووڵە بەکاردەهێنرێن. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام، حاڵەت هەیە کە بەکارهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لەدەرەوەی ڕێنماییە پەسەندکراوەکان (off-label use) بووەتە هۆی بۆتولیزمی سەخت و مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=You |first=Geoffrey |last2=Khan |first2=Ahmed |last3=Shor |first3=Julia |last4=Forester |first4=Gary P. |date=2016 |title=Rapidly Progressive Muscle Paralysis and Acute Respiratory Failure Following Endoscopic Botulinum Toxin Injection |journal=ACG Case Reports Journal |volume=3 |issue=1 |pages=e166 |doi=10.14309/crj.2016.139 |pmc=5126502 |pmid=27921065}}&lt;/ref&gt; دوای پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨، دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) ئەم نیگەرانییانەی وەک هۆشدارییەکی چوارچێوەدار (boxed warning) زیاد کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2017 |ناونیشان=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115034159/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/DrugSafetyInformationforHeathcareProfessionals/ucm174959.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 December 2019 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; هەوڵێکی نێودەوڵەتیی بنەڕەتی بە سەرۆکایەتی (NeverTox) بۆ کۆکردنەوەی ئەو کەسانەی ئەزموونی ژەهراویبوونی بۆتولیزمی ئایاترۆجینیکی (IBP)یان کردووە و پێشکەشکردنی پەروەردە و پاڵپشتی سۆزداری، خزمەتی ٣٩,٠٠٠ کەس دەکات لە ڕێگەی گرووپێکی فەیسبووکەوە کە پێیان وایە بەدەست کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆمەوە دەناڵێنن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.toxsafety.com/resources}}&lt;/ref&gt;

=== ''داوا یاساییەکان سەبارەت بە بۆتولیزم دژی کۆمپانیا دەرمانسازییەکان'' ===
پێش دانانی هۆشدارییە چوارچێوەدارەکان کە تێبینییەکی لەخۆدەگرت کە دەرزییەکانی ژەهری بۆتولینۆم دەتوانن ببنە هۆی بۆتولیزم، زنجیرەیەک داواکاری یاسایی دژی ئەو کۆمپانیا دەرمانسازییانە هەبوون کە ژەهری بۆتولینۆمی شیاوی دەرزی لێدانیان بەرهەم دەهێنا. ژنی بەرهەمهێنەرێکی هۆلیوود داوایەکی یاسایی تۆمارکرد دوای ئەوەی تووشی کاریگەرییە لاوەکییە پەکخەرەکان بوو لە ئەنجامی چارەسەری شەقیقە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 2003 |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/style/2003/05/celebrity-dermatologist-200305 |وێبگە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt; داوایەکی یاسایی بەناوی کوڕێکی تەمەن ٣ ساڵانەوە کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی کەمئەندام ببوو بەهۆی دەرزییەکی ژەهری بۆتولینۆمەوە، لە دادگا یەکلایی کرایەوە لە کاتی دادگاییکردنەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 February 2013 |ناونیشان=https://www.biospace.com/allergan-inc-settles-oklahoma-botox-case-during-trial}}&lt;/ref&gt; خێزانی کوڕێکی تەمەن ٧ ساڵان کە بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژبوونی قاچی چارەسەر کرابوو، داوایەکی یاساییان تۆمارکرد دوای ئەوەی کوڕەکە خەریک بوو بمرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2014/11/22/couple-says-botox-almost-killed-boy/19365363/}}&lt;/ref&gt; چەندین خێزانی ئەو کەسانەی مردن دوای چارەسەر بە دەرزیی ژەهری بۆتولینۆم داواکاری یاساییان تۆمارکرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mashnitski |first=Aleksandr |ڕێکەوت=20 September 2010 |ناونیشان=https://www.findlaw.com/legalblogs/personal-injury/botox-death-suit-reaches-settlement/ |وێبگە=FindLaw}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-allergan-botox-trial/allergan-wins-new-trial-in-big-botox-damages%20case-idUSBRE85019Y20120601/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/local/2015/04/14/second-vermont-botox-lawsuit/25737279/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Health/Wellness/botox-led-daughters-death-mother-claims/story?id=9680014 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە داواکارییە یاساییەکان سەرکەوتنی بۆ سکاڵاکارەکە بەدەستهێنا کە بڕی ١٥ ملیۆن دۆلاری وەک قەرەبوو پێدرا؛ سکاڵاکارەکە پزیشکێک بوو کە لەلایەن سێزدە پزیشکی دەمار لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستی (NIH) بۆتولیزمی تێدا دەستنیشان کرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 May 2013 |ناونیشان=https://kfor.com/news/health/investigation-allergan-botox/}}&lt;/ref&gt; ڤیدیۆی گەواهی ئەو دادگاییکردنە وتەی بەڕێوەبەرێکی باڵای دەرمانسازی دەگوازێتەوە کە دەڵێت &quot;بۆتۆکس نابێتە هۆی بۆتولیزم.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 August 2012 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=e8wfajAovto&amp;t=212s |وێبگە=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== میکانیزم ==
ژەهرەکە بریتییە لە پرۆتینی ژەهری بۆتولینۆم کە لە بارودۆخی بێ-ئۆکسجیندا (کاتێک ئۆکسجین بوونی نییە) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 June 2021 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/general.html |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لەلایەن بەکتریای Clostridium botulinumەوە بەرهەم دەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2023 |وێبگە=www.who.int |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بەکتریای Clostridium botulinum درێژکۆڵە (bacillus) گەورەی گرام-پۆزەتیڤ و بێ-ئۆکسجینە کە ئێندۆسپۆری (endospores) پێش-کۆتایی دروست دەکات. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

هەشت جۆری سیرۆلۆژی لە بەکتریاکە هەن کە بە پیتەکانی A تا H دیاری کراون. ژەهری هەموو ئەمانە بە هەمان شێوە کاردەکات و نیشانەی هاوشێوە دروست دەکات: ڕێگری لە کۆتاییە دەمارییە جووڵەیییەکان دەکرێت بۆ دەردانی ئەسیتایلکۆلین، کە دەبێتە هۆی ئیفلیجیی شل (flaccid paralysis) و نیشانەکانی لێڵبوونی بینایی، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (ptosis)، دڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، سکچوون یان قەبزی، گرژبوونی ماسولکەکان، و کێشەی هەناسەدان. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2022)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ژەهری بۆتولینۆم دابەش دەبێت بۆ هەشت نیورۆتۆکسین (دەستنیشانکراون وەک جۆرەکانی A, B, C [C1, C2], D, E, F, و G)، کە لە ڕووی ئەنتیجینی و سیرۆلۆژییەوە جیاوازن بەڵام لە ڕووی پێکهاتەوە هاوشێوەن. بۆتولیزمی مرۆڤ بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی جۆرەکانی A, B, E، و (بە دەگمەن) Fەوە دروست دەبێت. جۆرەکانی C و D ژەهراویبوون تەنها لە ئاژەڵەکانی تردا دروست دەکەن. &lt;ref&gt;{{EMedicine|article|325451|Botulinum Toxin}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا، زانایان هەواڵی دۆزینەوەی جۆری Hیان بڵاوکردەوە، کە یەکەم نیورۆتۆکسینی نوێی بۆتولیزم بوو کە لە ماوەی چل ساڵدا دۆزرابێتەوە. بەڵام، لێکۆڵینەوەکانی دواتر دەریانخست کە جۆری H ژەهرێکی کایمێریکە (chimeric) کە لە بەشەکانی جۆرەکانی F و A (FA) پێکهاتووە. &lt;ref name=&quot;Maslanka_2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maslanka SE, Lúquez C, Dykes JK, Tepp WH, Pier CL, Pellett S, Raphael BH, Kalb SR, Barr JR, Rao A, Johnson EA |date=February 2016 |title=A Novel Botulinum Neurotoxin, Previously Reported as Serotype H, Has a Hybrid-Like Structure With Regions of Similarity to the Structures of Serotypes A and F and Is Neutralized With Serotype A Antitoxin |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=213 |issue=3 |pages=379–85 |doi=10.1093/infdis/jiv327 |pmc=4704661 |pmid=26068781}}&lt;/ref&gt;

هەندێک جۆر بۆنێکی تایبەتمەندی بۆگەنبوو دروست دەکەن و گۆشت هەرس دەکەن (جۆرەکانی A و هەندێک لە B و F)؛ بەمانە دەوترێت شیکەرەوەی پرۆتین (proteolytic)؛ جۆری E و هەندێک لە جۆرەکانی B, C, D و F ناتوانن پرۆتین شیبکەنەوە و دەکرێت هەستیان پێ نەکرێت چونکە هیچ بۆنێکی بەهێزیان لەگەڵدا نییە. &lt;ref name=&quot;ic.ucsc.edu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509030327/http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 May 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

کاتێک بەکتریاکان لە ژێر فشاردا دەبن، سپۆر دروست دەکەن، کە بێکارن (inert). ژینگەی سروشتییان لە ناو خاکدایە، لە ناو ئەو لیتەیەی کە نیشتووی بنی جۆگەلەکان، دەریاچەکان، و ئاوە کەناراوەییەکان و زەریاکان پێکدەهێنێت، لە کاتێکدا هەندێک جۆر دانیشتووی سروشتیی کۆئەندامی هەرسن لە شیردەرەکاندا (بۆ نموونە، ئەسپ، ڕەشەوڵاخ، مرۆڤ)، و لە پیساییەکانیاندا هەن. سپۆرەکان دەتوانن لە فۆرمە بێکارەکەیاندا بۆ چەندین ساڵ بمێننەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ward BQ, Carroll BJ, Garrett ES, Reese GB |date=May 1967 |title=Survey of the U.S. Gulf Coast for the presence of Clostridium botulinum |journal=Applied Microbiology |volume=15 |issue=3 |pages=629–36 |doi=10.1128/aem.15.3.629-636.1967 |pmc=546991 |pmid=5340653}}&lt;/ref&gt;

ژەهر لەلایەن بەکتریاکانەوە بەرهەم دەهێنرێت کاتێک بارودۆخی ژینگەیی لەبارە بۆ ئەوەی سپۆرەکان زۆرببن و گەشە بکەن، بەڵام ئەو جینەی کە کۆد بۆ پرۆتینی ژەهرەکە دەکات لە ڕاستیدا لەلایەن ڤایرۆسێک یان فەیجێکەوە (phage) هەڵدەگیرێت کە بەکتریاکە تووش دەکات. زانیارییەکی کەم هەیە سەبارەت بەو هۆکارە سروشتییانەی کە کۆنترۆڵی تووشبوونی فەیج و زۆربوونیان دەکەن لە ناو بەکتریاکاندا. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Field Manual of Wildlife Disease|vauthors=Franson JC, Friend M|publisher=U.S. Geological Survey|year=1999|isbn=978-0-607-88096-0|chapter=38: Avian Botulism|access-date=14 June 2016|chapter-url=https://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809134547/http://www.nwhc.usgs.gov/publications/field_manual/chapter_38.pdf|archive-date=9 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سپۆرەکان پێویستیان بە پلەی گەرمیی مامناوەند، سەرچاوەیەکی پرۆتین، ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، و شێداری هەیە بۆ ئەوەی چالاک ببن و ژەهر بەرهەم بهێنن. لە سروشتدا، شیبوونەوەی ڕووەکەکان و بێ‌بڕبڕەکان (invertebrates) لەگەڵ پلەی گەرمیی مامناوەند دەتوانێت بارودۆخی نموونەیی دابین بکات بۆ ئەوەی بەکتریای بۆتولیزم چالاک ببێت و ژەهر بەرهەم بهێنێت کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر باڵندە خۆراکخۆرەکان و ئاژەڵەکانی تر هەبێت. سپۆرەکان بە کوڵاندن لەناو ناچن، بەڵام بۆتولیزم باو نییە چونکە بارودۆخی تایبەت و دەگمەن-دەستکەوتوو پێویستن بۆ بەرهەمهێنانی ژەهری بۆتولینۆم لە سپۆرەکانی C. botulinumەوە، لە نێویاندا ژینگەیەکی بێ-ئۆکسجین، کەم-خوێ، کەم-ترشەڵۆک، کەم-شەکر لە پلەی گەرمیی ژینگەدا. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=International Commission on Microbiological Specifications for Foods|title=Microorganisms in Foods 5: Characteristics of Microbial Pathogens|publisher=Springer|year=1996|isbn=978-0-412-47350-0|pages=66–111|chapter=Clostridium botulinum|access-date=3 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128145935/https://books.google.com/books?id=lxycHnaPfCYC&amp;pg=PA66|archive-date=28 November 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

بۆتولینۆم ڕێگری دەکات لە دەردانی ئەسیتایلکۆلین لە ناو کۆئەندامی دەماردا، کە دەمارەگوێزەرەوەیەکە بەرپرسە لە پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانییە جووڵەیییەکان و خانەکانی ماسولکەدا. هەموو جۆرەکانی بۆتولیزم دەبنە هۆی ئیفلیجی کە بەزۆری لە ماسولکەکانی دەموچاوەوە دەست پێدەکات و دواتر بڵاودەبێتەوە بەرەو پەلەکان. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J |date=October 2005 |title=Botulism |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=41 |issue=8 |pages=1167–73 |doi=10.1086/444507 |pmid=16163636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە جۆرە سەختەکاندا، بۆتولیزم دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی ماسولکەکانی هەناسەدان و لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە. لەبەرچاوگرتنی ئەم ئاڵۆزکارییەی کە مەترسی بۆ سەر ژیان هەیە، هەموو حاڵەتە گومانلێکراوەکانی بۆتولیزم وەک حاڵەتی لەناکاوی پزیشکی مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت، و بەرپرسانی تەندروستی گشتی زۆرجار بەشدار دەبن بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەکە و گرتنەبەری ڕێوشوێن بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی حاڵەتی تر. &lt;ref name=&quot;Sobel2005&quot; /&gt;

ژەهری بۆتولینۆمی A و E بە تایبەتی SNAP-25 دەبڕن، لە کاتێکدا سیرۆتایپی B, D, F و G سێناپتۆبرێڤین (synaptobrevin) دەبڕن. سیرۆتایپی C هەردوو SNAP-25 و سێنتێکسین (syntaxin) دەبڕێت. ئەمە دەبێتە هۆی بلۆککردنی دەردانی دەمارەگوێزەرەوەی ئەسیتایلکۆلین، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Tighe |first=Ann P. |last2=Schiavo |first2=Giampietro |date=June 2013 |title=Botulinum neurotoxins: Mechanism of action |journal=Toxicon |volume=67 |pages=87–93 |bibcode=2013Txcn...67...87T |doi=10.1016/j.toxicon.2012.11.011 |pmid=23201505}}&lt;/ref&gt; کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی ئیفلیجی.

== دەستنیشانکردن ==
بۆ بۆتولیزم لە ساوایاندا، پێویستە دەستنیشانکردنەکە لەسەر بنەمای نیشانەکان بێت. پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە بە پشکنینی نموونەی پیسایی یان حوقنە (enema) بە پشکنینی زیندەیی مشک دەکرێت.

لەو کەسانەی کە مێژووی نەخۆشییەکەیان و پشکنینی جەستەیییان ئاماژە بۆ بۆتولیزم دەکەن، ئەم سەرەداوانە زۆرجار بەس نین بۆ ڕێگەدان بە دەستنیشانکردن. نەخۆشییەکانی تری وەک کۆنیشانەی گیلین-بارێ، جەڵتەی مێشک، و میاسینیا گراڤیس دەکرێت هاوشێوەی بۆتولیزم دەربکەون، و لەوانەیە پشکنینی تایبەت پێویست بێت بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم حاڵەتانەی تر. ئەم پشکنینانە لەوانەیە بریتین بن لە سکانی مێشک، پشکنینی شلەی دڕکەپەتک و مێشک (cerebrospinal fluid)، پشکنینی گواستنەوەی دەماری (هێڵکاریی کارەبایی ماسولکە، یان EMG)، و پشکنینی ئێدرۆفۆنیۆم کلۆراید (تێنسیلۆن) بۆ میاسینیا گراڤیس. دەکرێت دەستنیشانکردنی کۆتایی بکرێت ئەگەر ژەهری بۆتولینۆم لە خۆراک، پێکهاتەکانی گەدە یان ڕیخۆڵە، ڕشانەوە یان پیساییدا دەستنیشان بکرێت. ژەهرەکە هەندێک جار لە خوێندا دەدۆزرێتەوە لە حاڵەتە زۆر سەختەکاندا (peracute). ژەهری بۆتولینۆم دەکرێت بە چەندین تەکنیک دەستنیشان بکرێت، لە نێویاندا پشکنینی ئەنزیمی بەستراو بە بەرگرییەوە (ELISAs)، پشکنینەکانی ئەلکترۆکیمیکال لوومینێسێنت (ECL) و کوتانی مشک یان تاقیکردنەوەکانی پێدانی خۆراک بە مشک. دەتوانرێت ژەهرەکان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی بێلایەنکردنەوە (neutralization) لە مشکدا جۆریان دیاری بکرێت. لە بۆتولیزمی تووشکەری-ژەهراویدا (toxicoinfectious botulism)، زیندەوەرەکە دەکرێت لە شانەکانەوە بچێنرێت. لەسەر ناوەندی زەردێنەی هێلکە، ئەو کۆڵۆنیانەی کە ژەهر بەرهەم دەهێنن بەزۆری بریقەیەکی ڕووکاری (iridescence) پیشان دەدەن کە درێژدەبێتەوە بۆ دەرەوەی کۆڵۆنییەکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Infectious Diseases|vauthors=Weber JT|date=1994|publisher=[[J. B. Lippincott &amp; Co.|J. B. Lippincott Company]]|veditors=Hpeprich PD|edition=5th|pages=1185–94|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==
هەرچەندە فۆرمی گەشەکردنی (vegetative form) بەکتریاکە بە کوڵاندن لەناو دەچێت، &lt;ref name=&quot;whodestroy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140216031452/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs270/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2011 |ناونیشان=http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521032214/http://www.fsai.ie/faqs/botulism.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2014 |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2014}}&lt;/ref&gt; بەڵام سپۆرەکە خۆی بەو پلە گەرمییانەی کە بە کوڵاندنی ئاسایی لە ئاستی ڕووی دەریا پێیان دەگەین ناکوژرێت، ئەمەش وا دەکات ئازاد بێت بۆ گەشەکردن و دووبارە بەرهەمهێنانی ژەهرەکە کاتێک بارودۆخەکان لەبارن. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|title=Couple suing over tainted juice|newspaper=Toronto Star|first1=Isabel|last1=Teotonio|date=21 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062530/http://www.thestar.com/news/gta/2008/02/21/couple_suing_over_tainted_juice.html|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 2007 |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924165600/https://www.fda.gov/food/guidanceregulation/guidancedocumentsregulatoryinformation/ucm072481.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 2021 |ناونیشان=https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820180909/https://www.byoulaserclinic.com/what-is-the-difference-and-similarity-between-botox-and-dysport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=20 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ڕێوشوێنێکی خۆپاراستنی پێشنیارکراو بۆ بۆتولیزمی منداڵی ساوا بریتییە لە دوورکەوتنەوە لە پێدانی هەنگوین بە منداڵانی خوار تەمەن ١٢ مانگ، چونکە سپۆرەکانی بۆتولینۆم زۆرجار بوونیان هەیە. لە منداڵانی گەورەتر و پێگەیشتوواندا، بەکتریا ئاساییەکانی ڕیخۆڵە ڕێگری لە گەشەکردنی C. botulinum دەکەن. &lt;ref name=&quot;honey-risk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Arnon SS, Midura TF, Damus K, Thompson B, Wood RM, Chin J |date=February 1979 |title=Honey and other environmental risk factors for infant botulism |journal=The Journal of Pediatrics |volume=94 |issue=2 |pages=331–6 |doi=10.1016/S0022-3476(79)80863-X |pmid=368301}}&lt;/ref&gt;

لە کاتێکدا کاڵا قوتووکراوە بازرگانییەکان داوایان لێدەکرێت &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ecfr.gov/current/title-21/part-113 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-29 |وێبگە=www.ecfr.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە &quot;کوڵاندنی بۆتولینۆم&quot;دا تێپەڕن لە مەنجەڵی پەستاندا (بەرمادە) لە ١٢١ پلەی سیلیزی بۆ ماوەی ٣ خولەک، و بەمجۆرە بە دەگمەن دەبنە هۆی بۆتولیزم، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anderson |first=N. M. |last2=Larkin |first2=J. W. |last3=Cole |first3=M. B. |last4=Skinner |first4=G. E. |last5=Whiting |first5=R. C. |last6=Gorris |first6=L. G. M. |last7=Rodriguez |first7=A. |last8=Buchanan |first8=R. |last9=Stewart |first9=C. M. |last10=Hanlin |first10=J. H. |last11=Keener |first11=L. |last12=Hall |first12=P. A. |date=2011-11-01 |title=Food Safety Objective Approach for Controlling Clostridium botulinum Growth and Toxin Production in Commercially Sterile Foods |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0362028X22128504 |journal=Journal of Food Protection |volume=74 |issue=11 |pages=1956–1989 |doi=10.4315/0362-028X.JFP-11-082 |issn=0362-028X |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; بەڵام چەندین حاڵەتی دەگمەنی دیار هەبوون. دوانیان بریتین لە بڵاوبوونەوەی ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی سەلەمۆنی ئەلاسکا و بڵاوبوونەوەی ساڵی ٢٠٠٧ی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company). بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەگمەنترین جۆرە، کە تەنها نزیکەی ١٥٪ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت (لە ئەمریکا) &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 April 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101016104945/http://www.cdc.gov/ncidod/aip/research/bot.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 October 2010 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt; و زۆرترین جار لە ئەنجامی خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە بووە کە ترشێتییان کەمە، وەک شەربەتی گێزەر، ئەسپەراجوس (مێخەککێوی)، پاقلەی سەوز، چەوەندەر، و گەنمەشامی. بەڵام، بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە سەرچاوەی ناسروشتیتریشەوە ڕوویداوە. لە تەمموزی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - گۆشتی نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، و هەشتیان نیشانەکانی بۆتولیزمیان لێ دەرکەوت، کە دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;

سەرچاوەکانی تری تووشبوون کە زۆر دەگمەنترن (نزیکەی هەموو دە‌یەیەک لە ئەمریکادا ڕوودەدەن&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt;) بریتین لە سیر یان گیادەرمانە &lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt; کە لە ناو زەیتدا بەبێ زیادکردنی ترشەڵۆک هەڵدەگیرێن،&lt;ref name=&quot;Infusions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; بیبەری تیژ، &lt;ref name=&quot;Infusions2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; پەتاتەی برژاو کە بە هەڵە مامەڵەی لەگەڵ کرابێت و لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچرابێتەوە، &lt;ref name=&quot;Infusions3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; تەماتە، &lt;ref name=&quot;Infusions4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1998 |ناونیشان=http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404000129/http://www.ext.colostate.edu/safefood/newsltr/v2n4s08.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2013 |وێبگە=Safefood News}}&lt;/ref&gt; و ماسیی قوتووکراوی ماڵەوە یان ترشێنراو.

کاتێک خۆراک لە ماڵەوە قوتوو دەکرێت یان دەپارێزرێت، پێویستە گرنگی بە پاکوخاوێنی، پەستان، پلەی گەرمی، ساردکردنەوە و هەڵگرتن بدرێت. لە کاتی دروستکردنی کۆنسێرڤەی ماڵەوەدا، تەنها میوەی ترش وەک سێو، هەرمێ، میوە ناوکدارەکان (stone fruits) و تووتڕکەکان دەبێت بەکاربهێنرێن. میوە خولگەییەکان و تەماتە ترشێتییان کەمە و دەبێت پێش قوتووکردنیان کەمێک ترشێتییان بۆ زیاد بکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234538/http://www.public.health.wa.gov.au/2/594/2/botulism_fact_sheet.pm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

خۆراکە کەم ترشەکان بەهای pH یان زیاترە لە 4.6. بریتین لە گۆشتی سوور و خواردنە دەریاییەکان و پەلەوەر و شیر و هەموو سەوزە تازەکان جگە لە زۆربەی تەماتەکان. هەروەها زۆربەی تێکەڵەکانی خۆراکی کەم ترش و ترش بەهای pH یان لە سەرووی 4.6 ەوە مەگەر ڕێچکەکانیان ئاوی لیمۆ، ترشی لیمۆ، یان سرکەی پێویست لەخۆ بگرێت بۆ ئەوەی ترش بن. خۆراکە ترشەکان pH یان 4.6 یان کەمترە. ئەوانیش بریتین لە میوە، ترشیات، ساوەر، مرەبا، جەلی، مارمەلە(marmalades) و کەرەی میوە. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە بەزۆری تەماتە بە خۆراکێکی ترش دادەنرێت، بەڵام ئێستا زانراوە کە هەندێکیان بەهای pH یان کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. هەنجیریش بەهای pH ی کەمێک لەسەرووی ٤.٦ەوەیە. بۆیە، ئەگەر بڕیارە وەکو خۆراکی ترش قوتوو بکرێن، دەبێت ئەم بەرهەمانە ترش بکرێن بۆ pH ی ٤.٦ یان کەمتر بە ئاوی لیمۆ یان ترشی سیتریک. تەماتە و هەنجیری بە دروستی ترشکراو خۆراکی ترشن و دەتوانرێت بە سەلامەتی لە ئامێری قوتووکردنی ئاوی کوڵاودا ئامادە بکرێن. &lt;ref name=&quot;usda-canning-guide1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127101352/https://nchfp.uga.edu/publications/usda/GUIDE01_HomeCan_rev0715.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ئەو زەیتانەی کە سیر یان گیابەندی تازەیان تێدایە دەبێت ترش بکرێن و ساردبکرێنەوە (لە ساردکەرەوەدا دابنرێن). ئەو پەتاتانەی کە برژێندراون لە کاتێکدا لە فۆیلی ئەلەمنیۆمدا پێچراونەتەوە دەبێت بە گەرمی بهێڵرێنەوە تا کاتی پێشکەشکردنیان یان لە ساردکەرەوەدا دابنرێن. لەبەر ئەوەی ژەهری بۆتولیزم بە پلەی گەرمیی بەرز لەناو دەچێت، باشتر وایە خۆراکە قوتووکراوەکانی ماڵەوە بۆ ماوەی ١٠ خولەک بکوڵێنرێن پێش خواردنیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=U.S. Food and Drug Administration |ناونیشان=https://www.fda.gov/food/foodsafety/foodborneillness/foodborneillnessfoodbornepathogensnaturaltoxins/badbugbook/ucm070000.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121129060830/https://www.fda.gov/Food/FoodSafety/FoodborneIllness/FoodborneIllnessFoodbornePathogensNaturalToxins/BadBugBook/ucm070000.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 November 2012 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2013 |وێبگە=[[Food and Drug Administration]]}}&lt;/ref&gt; قتووە کانزاییەکان کە خۆراکیان تێدایە و بەکتریای تێدا گەشە دەکات لەوانەیە بەرەو دەرەوە بئاوسێن بەهۆی بەرهەمهێنانی گازەوە لە گەشەی بەکتریاوە یان خۆراکی ناوەوەی لەوانەیە کەفاوی بێت یان بۆنێکی ناخۆشی هەبێت؛ ئەو قتووانەی کە هەر یەکێک لەم نیشانانەیان هەیە دەبێت فڕێ بدرێن. &lt;ref name=&quot;IFAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Keith R. |last2=Silverberg |first2=Rachael |last3=Chang |first3=Alexandra |last4=Goodrich Schneider |first4=Renée M. |ڕێکەوت=9 January 2015 |ناونیشان=http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208133143/http://edis.ifas.ufl.edu/fs104 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 February 2017 |ڕێکەوتی سەردان=7 February 2017 |وێبگە=edis.ifas.ufl.edu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HGIC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 May 2020 |ناونیشان=https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123173114/https://hgic.clemson.edu/factsheet/botulism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=9 February 2022 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەر دەفرێکی خۆراک کە بە گەرمی چارەسەر کرابێت و پاشان وابیربکرێتەوە کە هەوا ناچێتە ناوی، بەڵام نیشانەکانی ئەوە پیشان بدات کە وانییە، بۆ نموونە قتووی کانزایی کە کونی زۆر بچووکی تێدایە بەهۆی ژەنگ یان زیانی میکانیکییەوە، دەبێت فڕێ بدرێت. پیسبوونی خۆراکێکی قوتووکراو تەنها بە C. botulinum لەوانەیە نەبێتە هۆی هیچ کەموکوڕییەکی بینراو لە دەفرەکەدا، وەک ئاوسان. تەنها دڵنیابوون لە پرۆسەی گەرمکردنی پێویست لە کاتی بەرهەمهێناندا، و نەبوونی هیچ ڕێگەیەک بۆ پیسبوونی دواتر، دەبێت وەک نیشاندەری سەلامەتیی خۆراک بەکاربهێنرێت.

زیادکردنی نایتریت و نایترات بۆ گۆشتە پرۆسێسکراوەکانی وەک حام (ham)، بەیکن، و سۆسجەکان گەشەکردن و بەرهەمهێنانی ژەهری C. botulinum کەم دەکاتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Christiansen LN, Johnston RW, Kautter DA, Howard JW, Aunan WJ |date=March 1973 |title=Effect of nitrite and nitrate on toxin production by Clostridium botulinum and on nitrosamine formation in perishable canned comminuted cured meat |journal=Applied Microbiology |volume=25 |issue=3 |pages=357–62 |doi=10.1128/AEM.25.3.357-362.1973 |pmc=380811 |pmid=4572891}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lee |first=Soomin |last2=Lee |first2=Heeyoung |last3=Kim |first3=Sejeong |last4=Lee |first4=Jeeyeon |last5=Ha |first5=Jimyeong |last6=Choi |first6=Yukyung |last7=Oh |first7=Hyemin |last8=Choi |first8=Kyoung-Hee |last9=Yoon |first9=Yohan |date=August 2018 |title=Microbiological safety of processed meat products formulated with low nitrite concentration — A review |journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences |volume=31 |issue=8 |pages=1073–1077 |doi=10.5713/ajas.17.0675 |pmc=6043430 |pmid=29531192}}&lt;/ref&gt; ماددە زیادکراوەکانی تری خۆراک (وەک لاکتەیت و سۆربەیت) پاراستنێکی هاوشێوە دژی بەکتریا دابین دەکەن، بەڵام ئەو ڕەنگە پەمەیییە دڵخوازە دابین ناکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Seward RA, Deibel RH, Lindsay RC |date=November 1982 |title=Effects of potassium sorbate and other antibotulinal agents on germination and outgrowth of Clostridium botulinum type E spores in microcultures |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=44 |issue=5 |pages=1212–1221 |bibcode=1982ApEnM..44.1212S |doi=10.1128/AEM.44.5.1212-1221.1982 |pmc=242170 |pmid=6758699}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sofos JN, Busta FF, Bhothipaksa K, Allen CE, Robach MC, Paquette MW |date=September 1980 |title=Effects of various concentrations of sodium nitrite and potassium sorbate on Clostridium botulinum toxin production in commercially prepared bacon |journal=Journal of Food Science |volume=45 |issue=5 |pages=1285–1292 |doi=10.1111/j.1365-2621.1980.tb06539.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Linton |first=Mark |last2=Connolly |first2=Malachy |last3=Houston |first3=Laurette |last4=Patterson |first4=Margaret F. |date=March 2014 |title=The control of Clostridium botulinum during extended storage of pressure-treated, cooked chicken |journal=Food Control |volume=37 |pages=104–108 |doi=10.1016/j.foodcont.2013.09.042}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Alnoman |first=Maryam |last2=Udompijitkul |first2=Pathima |last3=Paredes-Sabja |first3=Daniel |last4=Sarker |first4=Mahfuzur R. |date=June 2015 |title=The inhibitory effects of sorbate and benzoate against Clostridium perfringens type A isolates |journal=Food Microbiology |volume=48 |pages=89–98 |doi=10.1016/j.fm.2014.12.007}}&lt;/ref&gt;

=== پێکوتە ===
ڤاکسینێک بۆ بۆتولیزم بوونی هەیە، بەڵام بە دەگمەن بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکانی ئەمریکا (CDC) بەکارهێنانی ڤاکسینەکەی لە ساڵی ٢٠١١ ڕاگرت کاتێک بەرهەمە بەردەستەکە توانای کەمیی پیشان دا و زیادبوونێک لە کاردانەوە ناوخۆییە مامناوەندەکان بۆ ژەمە بەهێزکەرەکان (booster shots) بینرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 October 2011 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6042a3.htm |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2025 |وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٧ کار بۆ پەرەپێدانی ڤاکسینێکی باشتر دەکرێت، بەڵام دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکی (FDA) هیچ ڤاکسینێکی دژی بۆتولیزم پەسەند نەکردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Webb |first=Robert P |last2=Smith |first2=Leonard A |date=May 2013 |title=What next for botulism vaccine development? |journal=Expert Review of Vaccines |volume=12 |issue=5 |pages=481–492 |doi=10.1586/erv.13.37 |pmid=23659297}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundeen G, Barbieri JT |date=September 2017 |title=Vaccines against Botulism |journal=Toxins |volume=9 |issue=9 |page=268 |doi=10.3390/toxins9090268 |pmc=5618201 |pmid=28869493 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
بۆتولیزم بەگشتی بە دژەژەهری بۆتولیزم و چاودێریی پاڵپشتیکەر چارەسەر دەکرێت. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism &quot;Fact sheets - Botulism&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

چاودێریی پاڵپشتیکەر بۆ بۆتولیزم چاودێریکردنی ئەرکی هەناسەدان لەخۆدەگرێت. لەکارکەوتنی کۆئەندامی هەناسە بەهۆی ئیفلیجییەوە لەوانەیە پێویستی بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت بۆ ماوەی ٢ بۆ ٨ هەفتە، لەگەڵ چاودێری پزیشکی و پەرستاریی چڕ. دوای ئەم ماوەیە، ئیفلیجییەکە بەگشتی باشتر دەبێت کاتێک پەیوەندییە نوێیەکانی دەمارە-ماسولکەیی دروست دەبن. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt;

لە هەندێک حاڵەتی ناو سکدا، پزیشکان لەوانەیە هەوڵبدەن خۆراکە پیسبووەکە دەربهێنن کە هێشتا لە کۆئەندامی هەرسدایە لە ڕێگەی هاندانی ڕشانەوە یان بەکارهێنانی حوقنە (enemas). دەبێت برینەکان چارەسەر بکرێن، بەزۆری لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە، بۆ لابردنی سەرچاوەی بەکتریا ژەهر-بەرهەمهێنەرەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Brook I |year=2006 |title=Botulism: the challenge of diagnosis and treatment |journal=Reviews in Neurological Diseases |volume=3 |issue=4 |pages=182–9 |pmid=17224901}}&lt;/ref&gt;

=== دژە-ژەهر ===
دژەژەهری بۆتولینۆم پێکدێت لەو دژەتەنانەی کە ژەهری بۆتولینۆم لە سووڕی خوێندا بێلایەن دەکەن لە ڕێگەی کوتانی ناچالاکەوە (passive immunization). &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Horo JC, Harper EP, El Rafei A, Ali R, DeSimone DC, Sakusic A, Abu Saleh OM, Marcelin JR, Tan EM, Rao AK, Sobel J, Tosh PK |year=2018 |title=Efficacy of Antitoxin Therapy in Treating Patients With Foodborne Botulism: A Systematic Review and Meta-analysis of Cases, 1923–2016 |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S43–S56 |doi=10.1093/cid/cix815 |pmc=5850555 |pmid=29293927}}&lt;/ref&gt; ئەمە ڕێگری دەکات لەوەی ژەهری زیاتر بە یەکگرتنی دەمارە-ماسولکەییەوە ببەسترێتەوە، بەڵام هیچ ئیفلیجییەک کە پێشتر دروست بووە پێچەوانە ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;O'HoroHarper2018&quot; /&gt;

لە پێگەیشتوواندا، دژەژەهرێکی سێ-لایەنە (trivalent antitoxin) کە دژەتەنی تێدایە دژی ژەهری بۆتولینۆم لە جۆرەکانی A, B، و E دروستکراوە زۆرترین جار بەکاردەهێنرێت؛ بەڵام، دژەژەهرێکی حەوت-لایەنەی بۆتولیزمیش پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠١٣ پەسەند کراوە. &lt;ref name=&quot;Arnon2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Inglesby TV, Henderson DA, Bartlett JG, Ascher MS, Eitzen E, Fine AD, Hauer J, Layton M, Lillibridge S, Osterholm MT, O'Toole T, Parker G, Perl TM, Russell PK, Swerdlow DL, Tonat K |date=February 2001 |title=Botulinum toxin as a biological weapon: medical and public health management |journal=JAMA |volume=285 |issue=8 |pages=1059–70 |doi=10.1001/jama.285.8.1059 |pmid=11209178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{cite web |date=22 March 2013 |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101121905/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm345128.htm |archive-date=1 January 2016 |access-date=14 January 2016 |website=FDA News Release |title=FDA approves first Botulism Antitoxin for use in neutralizing all seven known botulinum nerve toxin serotypes |publisher=U.S. FDA}}&lt;/ref&gt; لە منداڵانی ساوادا، زۆرجار خۆبەدوور دەگیرێت لە بەکارهێنانی ئەو دژەژەهرانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون لە ترسی ئەوەی منداڵەکە تووشی نەخۆشیی سێروم (serum sickness) یان هەستیاریی زۆری بەردەوام ببێت بۆ ئەو پرۆتینانەی کە لە ئەسپەوە وەرگیراون. &lt;ref name=&quot;deCuetos2011&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt; بۆ خۆبەدوورگرتن لەمە، دژەژەهرێک کە لە مرۆڤەوە وەرگیراوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن FDA ی ئەمریکییەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ پەسەند کراوە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon2006&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم دژەژەهرە مرۆییە سەلمێنراوە کە هەم سەلامەت و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;Arnon20062&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Arnon SS, Schechter R, Maslanka SE, Jewell NP, Hatheway CL |date=February 2006 |title=Human botulism immune globulin for the treatment of infant botulism |journal=The New England Journal of Medicine |volume=354 |issue=5 |pages=462–71 |doi=10.1056/NEJMoa051926 |pmid=16452558 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt; بەڵام، مەترسیی دژەژەهرە وەرگیراوەکان لە ئەسپەوە بۆ منداڵانی ساوا بە ڕوونی جێگیر نەکراوە، و یەک لێکۆڵینەوە دەریخستووە کە دژەژەهرە وەرگیراوەکە لە ئەسپەوە هەم سەلامەتە و هەم کاریگەرە بۆ چارەسەری بۆتولیزمی منداڵی ساوا. &lt;ref name=&quot;deCuetos20112&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vanella de Cuetos EE, Fernandez RA, Bianco MI, Sartori OJ, Piovano ML, Lúquez C, de Jong LI |date=November 2011 |title=Equine botulinum antitoxin for the treatment of infant botulism |journal=Clinical and Vaccine Immunology |volume=18 |issue=11 |pages=1845–9 |doi=10.1128/CVI.05261-11 |pmc=3209035 |pmid=21918119}}&lt;/ref&gt;

دژەژەهری بۆتولینۆمی سێ-لایەنە (A,B,E) لە سەرچاوەی ئەسپییەوە وەرگیراوە بە بەکارهێنانی دژەتەنی تەواو (بەشەکانی Fab و Fc). لە ئەمریکا، ئەم دژەژەهرە لە بەشی تەندروستیی ناوخۆیییەوە بەردەستە لە ڕێگەی CDCەوە. دووەم دژەژەهر، دژەژەهری بۆتولینۆمی حەوت-لایەنە (A,B,C,D,E,F,G)، لە دژەتەنەکانی IgG ی ئەسپیی &quot;بێ-تایبەتمەندکراو&quot; (despeciated) وەرگیراوە کە بەشی Fc یان لێکراوەتەوە و تەنها بەشەکانی F(ab')2 ماونەتەوە. ئەم دژەژەهرە کە کەمتر هاندەری بەرگرییە، کاریگەرە دژی هەموو لقە ناسراوەکانی بۆتولیزم لەو شوێنانەی کە قەدەغە نەکراوە (not contraindicated). &lt;ref name=&quot;Yu2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yu PA, Lin NH, Mahon BE, Sobel J, Yu Y, Mody RK, Gu W, Clements J, Kim HJ, Rao AK |year=2018 |title=Safety and Improved Clinical Outcomes in Patients Treated With New Equine-Derived Heptavalent Botulinum Antitoxin |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=66 |issue=suppl_1 |pages=S57–S64 |doi=10.1093/cid/cix816 |pmc=5866099 |pmid=29293928}}&lt;/ref&gt;

== پێشبینیی پزیشکی ==
ئەو ئیفلیجییەی کە بەهۆی بۆتولیزمەوە دروست دەبێت دەتوانێت بۆ ماوەی دوو بۆ هەشت هەفتە بەردەوام بێت، کە لەو ماوەیەدا لەوانەیە چاودێریی پاڵپشتیکەر و ئامێری هەناسەدانی دەستکرد پێویست بێت بۆ هێشتنەوەی نەخۆشەکە بە زیندوویی. &lt;ref name=&quot;CDCClinicians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304104042/http://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/treatment.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2016}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزم دەتوانێت کوشندە بێت لە سەدا پێنج بۆ دە لەو کەسانەی کە تووش دەبن. &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بۆتولیزم کوشندەیە لە ٤٠ بۆ ٥٠ لە سەدی حاڵەتەکاندا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Chalk |first1=Colin H |last2=Benstead |first2=Tim J |last3=Pound |first3=Joshua D |last4=Keezer |first4=Mark R |date=17 April 2019 |title=Medical treatment for botulism |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |issue=4 |doi=10.1002/14651858.CD008123.pub4 |pmc=6468196 |pmid=30993666 |article-number=CD008123}}&lt;/ref&gt;

بۆتولیزمی منداڵی ساوا بەگشتی هیچ کاریگەرییەکی لاوەکیی درێژخایەنی نییە بەڵام دەکرێت ئاڵۆز بێت بەهۆی ئەو ڕووداوە نەخوازراوانەی پەیوەستن بە چارەسەرەکەوە. ڕێژەی مردنی حاڵەتەکە کەمترە لە سەدا دوو بۆ ئەو منداڵانەی لە نەخۆشخانە خەوێنراون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2 December 2009 |ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209123901/https://www.news-medical.net/health/Botulism-Prognosis.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2019 |وێبگە=Medical Life Sciences}}&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
لەسەر ئاستی جیهان، بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەنە، &lt;ref name=&quot;WHO2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=10 January 2018 |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2019 |وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; و ساڵانە نزیکەی ١,٠٠٠ حاڵەتی دەستنیشانکراو هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171017005607/http://www.health.gov.on.ca/en/public/publications/disease/botulism.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=29 October 2017 |وێبگە=www.health.gov.on.ca |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکا ===
لە ساڵی ٢٠٢١دا، بەشەکانی تەندروستی ٢٧٣ حاڵەتی پشتڕاستکراوە و ئەگەرداری بۆتولیزمیان لە ئەمریکا ڕاپۆرت کرد. لەمانە، ٦٦٪ بۆتولیزمی منداڵی ساوا، ٢٤٪ بۆتولیزمی برین، ٨٪ بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک بوون، و ٢٪ هۆکاری تر یان نەزانراویان هەبوو. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/botulism/php/national-botulism-surveillance/2021.html |ڕێکەوتی سەردان=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; بۆتولیزمی منداڵی ساوا هێشتا زیاتر بە شێوەی پەرتەوازە (sporadic) دەردەکەوێت نەک وەک پەتا، بەڵام جیاوازیی جوگرافیی بەرچاو بەردەوامە؛ کالیفۆرنیا ٤٥ حاڵەت (٢٥٪) و پێنسیلڤانیا ٢١ حاڵەتی (١٢٪) لە کۆی گشتیی حاڵەتەکانی منداڵانی ساوا لە ساڵی ٢٠٢١دا پێکدەهێنا. &lt;ref name=&quot;CDCsurv2021&quot; /&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٠، سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) ٢٦٣ حاڵەتی تاکەکەسیی گواستراوە بە خۆراکی تۆمارکرد لە ١٦٠ ڕووداوی بۆتولیزم لە ئەمریکا، کە ڕێژەی مردنیان ٤٪ بوو. سی و نۆ لە سەدا (١٠٣ حاڵەت و ٥٨ ڕووداو) لە ئەلاسکا ڕوویاندا، کە هەموویان دەگەڕانەوە بۆ خۆراکە نەریتییەکانی دانیشتووانە ڕەسەنەکانی ئەلاسکا. لە ٤٩ ویلایەتەکەی خوارەوەدا، خۆراکی قوتووکراوی ماڵەوە هۆکار بوو لە ٧٠ ڕووداودا (~٦٩٪)، کە قوتووی ئەسپەراجوس (مێخەککێوی) زۆرترین سەرچاوە بوو. دوو بڵاوبوونەوەی پەیوەست بە چێشتخانە کاریگەریی لەسەر ٢٥ کەس هەبوو. ناوەندی ژمارەی حاڵەتەکان لە ساڵێکدا ٢٣ بوو (مەودای ١٧-٤٣) و ناوەندی ژمارەی ڕووداوەکان لە ساڵێکدا ١٤ بوو (مەودای ٩-٢٤). بەرزترین ڕێژەی سەرهەڵدان لە ئەلاسکا، ئایداهۆ، واشنتن، و ئۆریگۆن ڕوویدا؛ هەموو ویلایەتەکانی تر ڕێژەی سەرهەڵدانیان یەکسان یان کەمتر بوو لە ١ حاڵەت لە هەر دە ملیۆن دانیشتوویەکدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sobel J, Tucker N, Sulka A, McLaughlin J, Maslanka S |date=September 2004 |title=Foodborne botulism in the United States, 1990–2000 |journal=Emerging Infectious Diseases |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |volume=10 |issue=9 |pages=1606–1611 |doi=10.3201/eid1009.030745 |pmc=3320287 |pmid=15498163}}&lt;/ref&gt;

ژمارەی حاڵەتەکانی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک و منداڵی ساوا لەم ساڵانەی دواییدا تا ڕادەیەک جێگیر ماوەتەوە، بەڵام بۆتولیزمی برین لە بەرزبوونەوەدایە—کە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی، بەتایبەتی هێرۆینی ڕەشی لینج لە کالیفۆرنیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Passaro DJ, Werner SB, McGee J, Mac Kenzie WR, Vugia DJ |date=March 1998 |title=Wound botulism associated with black tar heroin among injecting drug users |journal=JAMA |volume=279 |issue=11 |pages=859–863 |doi=10.1001/jama.279.11.859 |pmid=9516001}}&lt;/ref&gt;

هەموو داتاکانی پەیوەست بە دەردانی دژەژەهری بۆتولیزم و پشتڕاستکردنەوەی تاقیگەییی حاڵەتەکان لە ئەمریکادا ساڵانە لەلایەن سەنتەری کۆنترۆڵکردن و پێشگیریکردنی نەخۆشییەکان (CDC) تۆمار دەکرێن و لەسەر ماڵپەڕەکەیان بڵاو دەکرێنەوە. &lt;ref name=&quot;CDCsurv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 June 2013 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140130152612/http://www.cdc.gov/nationalsurveillance/botulism_surveillance.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2014}}&lt;/ref&gt;

* لە نێوان ٣١ی ئازار و ٦ی نیسانی ١٩٧٧دا، ٥٩ کەس تووشی بۆتولیزمی جۆری B بوون. هەموو ئەوانەی نەخۆش کەوتبوون لە هەمان چێشتخانەی مەکسیکی لە پۆنتیاک، میشیگان نانیان خواردبوو، و سۆسێکی توونیان خواردبوو کە بە بیبەری جالاپینۆی بە هەڵە قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو، جا یان بە زیادکردنی بۆ سەر خواردنەکەیان، یان بە خواردنی ناچۆز (nachos) کە بە سۆسە توونەکە ئامادە کرابوو. تەواوی مەودای کلینیکی (نیشانە سووکەکان لەگەڵ دۆزراوە دەمارییەکان تا دەگاتە ئیفلیجیی هەناسەدانی مەترسیدار بۆ سەر ژیان) بۆ بۆتولیزمی جۆری B دۆکۆمێنت کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Terranova W, Breman JG, Locey RP, Speck S |date=August 1978 |title=Botulism type B: epidemiologic aspects of an extensive outbreak |journal=American Journal of Epidemiology |volume=108 |issue=2 |pages=150–6 |doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a112599 |pmid=707476}}&lt;/ref&gt;
* لە نیسانی ١٩٩٤دا، گەورەترین بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە ئەمریکا لە دوای ساڵی ١٩٧٨ەوە لە ئێل پاسۆ، تێکساس ڕوویدا. سی کەس تووش بوون؛ ٤ کەس پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد بوو. هەموویان خۆراکیان لە چێشتخانەیەکی یۆنانی خواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە جۆرە سۆسێکی (dip) دروستکراو لە پەتاتەیان خواردبوو ٨٦٪ بوو (١٩/٢٢) بە بەراورد بە ٦٪ (١١/١٧٦) لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسەکەیان نەخواردبوو. ڕێژەی تووشبوون لە نێو ئەو کەسانەی کە سۆسێکی دروستکراو لە باینجانیان خواردبوو ٦٧٪ بوو (٦/٩) بە بەراورد بە ١٣٪ (٢٤/١٨٩) لە نێو ئەوانەی نەیانخواردبوو. ژەهری بۆتولیزمی جۆری A لە نەخۆشەکان و لە هەردوو سۆسەکەدا دۆزرایەوە. دروستبوونی ژەهرەکە لە ئەنجامی هێشتنەوەی پەتاتەی برژاوی پێچراوە لە فۆیلی ئەلەمنیۆم لە پلەی گەرمیی ژووردا بوو، دیارە بۆ چەند ڕۆژێک، پێش ئەوەی لە سۆسەکاندا بەکاربهێنرێن. پێویستە ئامادەکارانی خۆراک ئاگادار بکرێنەوە لەو مەترسییە شاراوەیەی کە بەهۆی هێشتنەوەی پەتاتەی پێچراوە لە فۆیلدا لە پلەی گەرمیی ژینگەدا لە دوای چێشتلێنان دروست دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Angulo FJ, Getz J, Taylor JP, Hendricks KA, Hatheway CL, Barth SS, Solomon HM, Larson AE, Johnson EA, Nickey LN, Ries AA |date=July 1998 |title=A large outbreak of botulism: the hazardous baked potato |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=178 |issue=1 |pages=172–7 |doi=10.1086/515615 |pmid=9652437 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٠٢دا، چواردە خەڵکی ئەلاسکا موکتوکیان (muktuk - چەوری نەهەنگ) خوارد کە لە نەهەنگێکی کەوتووە کەنار دەریاوە هێنرابوو، کە بووە هۆی ئەوەی هەشتیان تووشی بۆتولیزم ببن، و دوانیان پێویستیان بە ئامێری هەناسەدانی دەستکرد هەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=January 2003 |title=Outbreak of botulism type E associated with eating a beached whale—Western Alaska, July 2002 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |url-status=live |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=52 |issue=2 |pages=24–6 |pmid=12608715 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625130732/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5202a2.htm |archive-date=25 June 2017 |access-date=8 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧ەوە، ٨ کەس تووشی ژەهراویبوونی بۆتولیزم بوون بەهۆی خواردنی بەرهەمە خۆراکییە قوتووکراوەکانی کۆمپانیای خۆراکی کاستڵبێری (Castleberry's Food Company) لە کارگەکەیان لە ئۆگستا، جۆرجیا. دواتر دەرکەوت کە کارگەی کاستڵبێری کێشەی جددی لە بەرهەمهێناندا هەبووە لە هێڵێکی دیاریکراوی ئامێرەکانی کوڵاندا (retorts) کە بەپێی پێویست چارەسەری قتووە خۆراکەکانیان نەکردبوو. ئەم کێشانە بریتی بوون لە شکانی زەنگی ئاگادارکردنەوەی چێشتلێنان، دزەکردنی ئاو لە زمانەکان و ئامێری پلەی گەرمیی نادروست، کە هەموویان دەرەنجامی بەڕێوەبردنی خراپی کۆمپانیاکە بوون. سەرجەم قوربانییەکان لە نەخۆشخانە خەوێنران و خرانە سەر ئامێری هەناسەدانی دەستکرد. بڵاوبوونەوەی بۆتولیزمەکەی کۆمپانیای کاستڵبێری یەکەم حاڵەتی بۆتولیزم بوو لە خۆراکی قوتووکراوی بازرگانیدا لە ئەمریکا لە ماوەی زیاتر لە ٣٠ ساڵدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |date=3 August 2007 |title=Botulism associated with commercially canned chili sauce—Texas and Indiana, July 2007 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5630a4.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=56 |issue=30 |pages=767–9 |pmid=17673898}}&lt;/ref&gt;
* یەک کەس مرد، ٢١ حاڵەت پشتڕاست کرانەوە، و گومان لە ١٠ حاڵەتی تریش دەکرا لە لانکاستەر، ئۆهایۆ کاتێک بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم ڕوویدا لە دوای ژەمە خواردنێکی هاوبەشی کڵێسایەک (potluck) لە نیسانی ٢٠١٥. سەرچاوەی گومانلێکراو زەڵاتەیەک بوو کە لە پەتاتەی قوتووکراوی ماڵەوە دروست کرابوو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=1 dead in botulism outbreak linked to Ohio church potluck|url=http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|publisher=CNNWIRE|access-date=19 July 2015|agency=CNN|date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722103827/http://fox8.com/2015/04/28/contaminated-potato-salad-to-blame-for-deadly-botulism-at-ohio-church-potluck-dinner/|archive-date=22 July 2015}}&lt;/ref&gt;
* بڵاوبوونەوەیەکی بۆتولیزم لە باکووری کالیفۆرنیا لە ئایاری ٢٠١٧ ڕوویدا دوای ئەوەی ١٠ کەس سۆسی پەنیر بۆ ناچۆزیان خوارد کە لە بەنزینخانەیەک لە ناوچەی ساکرامێنتۆ پێشکەش دەکرا. پیاوێک بەهۆی ئەم بڵاوبوونەوەیە گیانی لەدەستدا. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Man dies in Sacramento county botulism outbreak from nacho cheese|url=http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|publisher=KCRA|access-date=22 May 2017|date=22 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523000126/http://www.kcra.com/article/man-dies-in-sacramento-county-botulism-outbreak-from-nacho-cheese/9909013|archive-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ١٣ حاڵەتی بۆتولیزمی منداڵی ساوا لە سەرتاسەری ١٠ ویلایەتدا ڕاپۆرت کران بەهۆی پیسبوونی شیری منداڵانی ByHeart Whole Nutrition Infant Formula، کە بووە هۆی کێشانەوەی بەرفراوانی بەرهەمەکە لە بازاڕەکاندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-11-09 |ناونیشان=https://apnews.com/article/infant-botulism-formula-byheart-recall-fda-cdc-91019e385a98a2fceb26a12005ea3fbb |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-15 |وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== بەریتانیا ===
گەورەترین بڵاوبوونەوەی تۆمارکراوی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ١٩٨٩ ڕوویدا. بە گشتی ٢٧ نەخۆش تووش بوون؛ یەک نەخۆش گیانی لەدەستدا. بیست و پێنج لە نەخۆشەکان لە هەفتەی پێش دەرکەوتنی نیشانەکاندا جۆرێک ماستی بندقیان خواردبوو. ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردن بریتی بوون لە وەستاندنی تەواوی بەرهەمهێنانی ماست لەلایەن بەرهەمهێنەرە تێوەگلاوەکە، کێشانەوەی ماستەکانی کۆمپانیاکە لە فرۆشتن، کێشانەوەی قتووەکانی کەرەی بندقەکە، و ئامۆژگاری بۆ ڕای گشتی کە خۆیان بەدوور بگرن لە خواردنی هەموو ماستێکی بندق. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=O'Mahony M, Mitchell E, Gilbert RJ, Hutchinson DN, Begg NT, Rodhouse JC, Morris JE |date=June 1990 |title=An outbreak of foodborne botulism associated with contaminated hazelnut yoghurt |journal=Epidemiology and Infection |volume=104 |issue=3 |pages=389–95 |doi=10.1017/s0950268800047403 |pmc=2271776 |pmid=2347382}}&lt;/ref&gt;

=== چین ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٨٣، ٩٨٦ بڵاوبوونەوەی بۆتولیزم لە چین ڕوویدا کە کاریگەری لەسەر ٤,٣٧٧ کەس هەبوو لەگەڵ ٥٤٨ حاڵەتی مردن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ying |first=S. |last2=Shuyan |first2=C. |date=November 1986 |title=Botulism in China |journal=Clinical Infectious Diseases |volume=8 |issue=6 |pages=984–990 |doi=10.1093/clinids/8.6.984}}&lt;/ref&gt;

==== نەخۆشی قەپقاڵ ====
دوای شۆڕشی کۆمۆنیستی چین لە ساڵی ١٩٤٩، پەتایەکی نادیار (کە بە نەخۆشیی قەپقاڵ ناونرا) تێبینی کرا کە کاریگەری لەسەر چەندین گوندی سیبێ لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی قەپقاڵ شیبێ هەبوو. نەخۆشییەکی ناوخۆیی بوو کە شێوازی بڵاوبوونەوەی تایبەتی هەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا هۆکارە بنەڕەتییەکەی بۆ ماوەیەکی درێژ بە نادیاری مایەوە. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; بووە هۆی ژمارەیەک مردن و ناچاری کرد هەندێک خەڵک شوێنەکە جێبهێڵن. &lt;ref name=&quot;BMEnvS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٥٨دا، تیمێک لە شارەزایان لەلایەن وەزارەتی تەندروستییەوە نێردران بۆ ناوچەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە حاڵەتەکان. ڕووپێوی پەتاناسی کە ئەنجامدرا سەلماندی کە نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆتولیزمی جۆری A یە، &lt;ref name=&quot;PD&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|title=The Xibe ethnic minority|date=12 November 2011|access-date=29 January 2018|newspaper=People's Daily|editor=Huang Beibei|archive-date=24 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024013056/http://english.people.com.cn/102759/7567650.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ چەند حاڵەتێکی جۆری B. &lt;ref name=&quot;nat_med_j_chin2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Wu CR, Lian EH, Chen WJ, Liu YZ |date=1958 |title=Botulism: A report for Qapqal disease |journal=National Medical Journal of China |volume=44 |issue=10 |pages=932–942}}&lt;/ref&gt; تیمەکە هەروەها بۆیان دەرکەوت کە سەرچاوەی بۆتولینۆمەکە دانەوێڵە و پاقلەمەنییە ترشێنراوە ناوخۆییەکان بوون، هەروەها جۆرە خۆراکێکی گۆشتی خاو بە ناوی mi song hu hu. &lt;ref name=&quot;BMEnvS2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Fu SW, Wang CH |date=August 2008 |title=An overview of type E botulism in China |journal=Biomedical and Environmental Sciences |volume=21 |issue=4 |pages=353–6 |bibcode=2008BioES..21..353F |doi=10.1016/S0895-3988(08)60054-9 |pmid=18837301}}&lt;/ref&gt; ئەوان هانی باشترکردنی تەکنیکەکانی ترشاندنیان دا لە نێو دانیشتووانی ناوخۆدا، و بەم شێوەیە نەخۆشییەکەیان بنەبڕ کرد.

=== کەنەدا ===
لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ٢٠٠٥ بڵاوبوونەوە هەبوو کە بووە هۆی ٩١ حاڵەتی پشتڕاستکراوەی بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک لە کەنەدا، کە ٨٥٪یان لە نێو کۆمەڵگەکانی ئینویتی (Inuit) بوون، بەتایبەتی نوناڤیک (Nunavik)، هەروەها نەتەوە یەکەمەکانی کەناری بریتیش کۆڵۆمبیا، دوای خواردنی بەرهەمی شیردەرە دەریاییەکان و ماسییەکان کە بە شێوەی نەریتی ئامادە کرابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leclair D, Fung J, Isaac-Renton JL, Proulx JF, May-Hadford J, Ellis A, Ashton E, Bekal S, Farber JM, Blanchfield B, Austin JW |date=June 2013 |title=Foodborne botulism in Canada, 1985–2005 |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=19 |issue=6 |pages=961–8 |doi=10.3201/eid1906.120873 |pmc=3713816 |pmid=23735780}}&lt;/ref&gt;

=== ئۆکرانیا ===
لە ساڵی ٢٠١٧دا، ٧٠ حاڵەتی بۆتولیزم لەگەڵ ٨ مردن لە ئۆکرانیا هەبوون. ساڵی پێشتر ١١٥ حاڵەت هەبوو لەگەڵ ١٢ مردن. زۆربەی حاڵەتەکان لە ئەنجامی ماسیی وشککراوە بوون، کە سووکەژەمێکی ناوخۆییی باوە لەگەڵ خواردنەوە. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|title=Eight Ukrainians died of botulism in 2017|work=LB.ua|access-date=29 October 2017|archive-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029172901/https://en.lb.ua/news/2017/06/14/3936_eight_ukrainians_died_botulism.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ڤێتنام ===
لە ساڵی ٢٠٢٠دا، چەندین حاڵەتی بۆتولیزم لە ڤێتنام ڕاپۆرت کران. هەموویان پەیوەندییان بە بەرهەمێکەوە هەبوو کە پاتێی سەوزەواتی پیسبووی (vegetarian pâté) تێدابوو. هەندێک لە نەخۆشەکان خرانە سەر ئامێری پاڵپشتیی ژیان (life support). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904001043/https://vnexpress.net/doc-to-trong-pate-minh-chay-duoc-phat-hien-cach-nao-4156196.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210722080831/https://ampe.vnexpress.net/news/news/lethal-bacteria-in-vegan-pate-puts-seven-people-on-life-support-4154479.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 July 2021 |ڕێکەوتی سەردان=4 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== ئاژەڵە تووشبووەکان تر ==
بۆتولیزم دەتوانێت لە زۆرێک لە بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا ڕووبدات. بۆتولیزم لە جۆرەکانی وەک جرج، مشک، مریشک، بۆق، بۆقی وشکانی (toad)، ماسیی زێڕین، ئاپلیسیا (aplysia)، مەرەکەبماسی، قرژاڵی ئاوی شیرین (crayfish)، مێشی میوە (drosophila) و زالوودا (leech) ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref name=&quot;pmid10865130&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Humeau Y, Doussau F, Grant NJ, Poulain B |date=May 2000 |title=How botulinum and tetanus neurotoxins block neurotransmitter release |journal=Biochimie |volume=82 |issue=5 |pages=427–46 |doi=10.1016/S0300-9084(00)00216-9 |pmid=10865130}}&lt;/ref&gt;

مردن بەهۆی بۆتولیزمەوە لە مەلە ئاوییەکاندا باوە؛ بە خەمڵاندن ساڵانە ١٠,٠٠٠ بۆ ١٠٠,٠٠٠ باڵندە بەهۆی بۆتولیزمەوە دەمرن. نەخۆشییەکە بەگشتی پێی دەوترێت &quot;مل-شل&quot; (limberneck). لە هەندێک بڵاوبوونەوەی گەورەدا، لەوانەیە ملیۆنێک باڵندە یان زیاتر بمرن. وا دەردەکەوێت کە قازەکان زۆرترین جار تووش دەبن. فۆرمێکی نەخۆشیی ناوچەیی بۆتولیزمی قاز لە ڕۆژئاوای ئەمریکا و کەنەدا بە &quot;نەخۆشیی قازی ڕۆژئاوا&quot; ناسراوە. &lt;ref&gt;W.B. Gross (1984), Botulism, in &quot;Diseases of poultry&quot;, ed.&lt;/ref&gt; بۆتولیزم هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر پەلەوەرە بازرگانییەکان کە بەخێودەکرێن. لە مریشکی گۆشتدا، ڕێژەی مردن لە چەند باڵندەیەکەوە دەستپێدەکات بۆ ٤٠٪ی پۆلەکە.

پێدەچێت بۆتولیزم تا ڕادەیەک دەگمەن بێت لە شیردەرە ماڵییەکاندا؛ بەڵام، لە هەندێک بەشی جیهاندا، پەتایەک بە ڕێژەی مردنی تا ٦٥٪ لە ڕەشەوڵاخدا دەبینرێت. پێشبینی پزیشکی (prognosis) لە ئاژەڵە گەورەکاندا خراپە کاتێک دەکەون و ناتوانن هەستنەوە.

لە ڕەشەوڵاخدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، بێزاری، ناڕێکی لە جووڵەدا، گیرانی میز، قورسی لە قوتداندا، و کەوتن لەسەر سنگ لەخۆبگرن. ئەو ئاژەڵانەی کە بەلایەکدا دەکەون بەزۆری زۆر نزیکن لە مردنەوە. لە مەڕدا، نیشانەکان لەوانەیە لیکڕژان، دەردراوی ئاوی لە لووت، ڕەقبوون، و ناڕێکی لە جووڵەدا لەخۆبگرن. لەوانەیە هەناسەدانی سکی ببینرێت و کلکیان بەلایەکدا بسووڕێتەوە. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکەدا، پەلەکان لەوانەیە ئیفلیج ببن و لەوانەیە مردن ڕووبدات. ڕەشەوڵاخی کەمیی-فۆسفۆر، بەتایبەتی لە باشووری ئەفریقا، مەیلیان هەیە بۆ خواردنی ئێسک و کەلاکی مردوو کە ژەهرەکانی کلۆستریدیۆمیان تێدایە و لە ئەنجامدا تووشی نەخۆشیی شەلەل یان (lamsiekte) دەبن.

نیشانە کلینیکییەکان لە ئەسپدا هاوشێوەی ڕەشەوڵاخن. ئیفلیجیی ماسولکە بەرەوپێشچووە؛ بەزۆری لە قاچەکانی دواوەوە دەست پێدەکات و وردە وردە دەگوازرێتەوە بۆ پەلەکانی پێشەوە، مل، و سەر. مردن بەگشتی ٢٤ بۆ ٧٢ کاتژمێر دوای نیشانە سەرەتاییەکان ڕوودەدات و لە ئەنجامی ئیفلیجیی هەناسەدانەوە دەبێت. هەندێک بەچکە ئەسپ (foal) بە مردوویی دەدۆزرێنەوە بەبێ هیچ نیشانەیەکی کلینیکی تر.

ژەهری بەکتریای Clostridium botulinum ی جۆری C وەک هۆکاری نەخۆشیی گیا (grass sickness) تۆمەتبار کراوە، کە حاڵەتێکە لە ئەسپەکاندا ڕوودەدات لە هاوینە باراناوی و گەرمەکاندا لە باکووری ئەوروپا. نیشانە سەرەکییەکە بریتییە لە ئیفلیجبوونی قوڕگ (بەشی سەرەوەی سورێنچک). &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Veterinary Medicine|vauthors=Blood DC, Henderson JA, Radostits OM|publisher=Baillière Tindall|year=1979|isbn=978-0-7020-0718-7|edition=5th|location=London|pages=1060 (Grass sickness)}}&lt;/ref&gt;

سەگی ماڵی دەکرێت تووشی ژەهراویبوونی خوێنی سیستەماتیک (systemic toxemia) ببێت دوای خواردنی ئێکسۆتۆکسینی (exotoxin) یان سپۆرەکانی C. botulinum جۆری C لە ناو لاشەی باڵندە یان گۆشتی تری تووشبوودا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=12 August 2012 |ناونیشان=http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221092822/http://www.vetbook.org/wiki/dog/index.php/Botulism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەگشتی بەرگرییان هەیە بەرامبەر کاریگەرییە سەختترەکانی C. botulinum جۆری C. نیشانەکان بریتین لە ئیفلیجیی شلی ماسولکە، کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن بەهۆی وەستانی دڵ و هەناسەدانەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2012 |ناونیشان=http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204022428/http://www.merckmanuals.com/vet/poultry/botulism_limberneck_western_duck_sickness/overview_of_botulism_in_poultry.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=23 August 2013}}&lt;/ref&gt;

بەرازەکان تا ڕادەیەک بەرگرییان هەیە بەرامبەر بە بۆتولیزم. نیشانە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ڕەتکردنەوەی ئاو خواردنەوە، ڕشانەوە، فراوانبوونی بیلبیلەی چاو، و ئیفلیجی ماسولکە. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Merck Veterinary Manual|date=1988|publisher=Merck and Co.|veditors=Aiello SE, Mays A|edition=8th|location=Whitehouse Station, NJ|pages=442–44|chapter=Botulism}}&lt;/ref&gt;

لە پەلەوەر و باڵندە کێوییەکاندا، بەزۆری ئیفلیجیی شل لە قاچەکان، باڵەکان، مل و پێڵووی چاودا دەبینرێت. مریشکی گۆشتی کە تووشی جۆری تووشکەری-ژەهراوی بوون لەوانەیە سکچوونیشیان هەبێت لەگەڵ یورەیتی (urates) زیادەدا.

=== ڕێگریکردنی لە ئاژەڵەکان ===
[[پەڕگە:Waarschuwingsbord_tegen_botulisme_bij_Noordhollandskanaal,_Bestanddeelnr_928-7134.jpg|وێنۆک|لافیتەیەکی ئاگادارکردنەوە لەسەر کەناری نۆردهۆلاندس لە ساڵی ١٩٧٦، کە هۆشداری دەداتە مەلەوانان سەبارەت بە بوونی C. botulinum لە ئاوەکەدا.]]
یەکێک لە ڕێگا سەرەکییەکانی بەرکەوتن بۆ بۆتولیزم لە ڕێگەی خواردنی خۆراکی پیسبووە بە C. botulinum. بۆتولیزمی گواستراوە بە خۆراک دەتوانرێت لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی پشکنینی وریایانەی ئالیک (عەلەف)، کڕینی ئالیکی کوالێتی بەرز لە سەرچاوەی جێی متمانەوە، و دڵنیابوون لە هەڵگرتنی دروست. پاشماوەی پەلەوەر و لاشەی ئاژەڵ شوێنگەلێکن کە تێیدا سپۆرەکانی C. botulinum دەتوانن بڕوێن بۆیە ئامۆژگاری دەکرێت خۆبەدووربگیرێت لە بڵاوکردنەوەی پاشماوەی پەلەوەر یان هەر ماددەیەکی کە لاشەی تێدابێت لەسەر ئەو کێڵگانەی کە ماددەی ئالیک بەرهەم دەهێنن بەهۆی ئەگەری گونجاوبوونیان بۆ گەشەکردنی C. botulinum. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rasetti-Escargueil |first=Christine |last2=Lemichez |first2=Emmanuel |last3=Popoff |first3=Michel R. |date=30 December 2019 |title=Public Health Risk Associated with Botulism as Foodborne Zoonoses |journal=Toxins |volume=12 |issue=1 |page=17 |doi=10.3390/toxins12010017 |pmc=7020394 |pmid=31905908 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، پێویستە سەرچاوەکانی ئاو بپشکنرێن بۆ ئاژەڵی مردوو یان لەکاتی مردندا، و پێویستە کێڵگەکان بپشکنرێن بۆ پاشماوەی ئاژەڵ پێش دروێنەکردن بۆ کای وشک یان سایلاج (ئالیکی تەڕ). چارەسەرکردنی هەر کەموکوڕییەکی خۆراکی هەروەها دەتوانێت ڕێگری لە ئاژەڵەکان بکات کە ماددە پیسبووەکانی وەک ئێسک یان لاشەکان بخۆن. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەو ماددە خاوانەی بۆ سایلاج بەکاردێن یان ئەو ئالیکەی کە لە شوێنی خۆیدا تێکەڵ دەکرێت پێویستە بپشکنرێت بۆ هەر نیشانەیەکی کەڕوو یان شێوەی بۆگەنبوو. ترشکردنی ئالیکی ئاژەڵ دەتوانێت مەترسی دروستبوونی ژەهر کەم بکاتەوە، بەڵام بنەبڕی ناکات، بەتایبەتی لەو لاشانەی کە بە ساغی دەمێننەوە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;/ref&gt;

==== ڤاکسینەکان لە ئاژەڵدا ====
ڤاکسین پەرەی پێدراوە بۆ بەکارهێنان لە ئاژەڵەکاندا بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم. بەردەستبوون و پەسەندکردنی ئەم ڤاکسینانە بەپێی شوێن دەگۆڕێت، ئەو شوێنانەی کە حاڵەتی زیاتری تێدا دەبینرێت بەگشتی ڤاکسینی زیاتریان لەبەردەستدایە و کوتانی ڕۆتینی باوترە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جۆرەها ڤاکسین پەرەیان پێدراوە بۆ ڕێگریکردن لە بۆتولیزم لە ئاژەڵە ماڵییەکاندا. زۆربەی کوتانە سەرەتاییەکان پێویستیان بە چەند ژەمێک هەیە لە ماوەی جیاوازی ٢ بۆ ٦ هەفتە، بەڵام، هەندێک ڤاکسینی نوێتر تەنها یەک دەرزییان پێویستە. ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت دەبەستێت بە جۆری ڤاکسینەکە و پێشنیارەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان. هەموو ڤاکسینەکان پێویستیان بە دەرزی بەهێزکەری ساڵانە هەیە بۆ پاراستنی بەرگری. زۆرێک لەم ڤاکسینانە دەتوانرێت لەسەر چەندین جۆر ئاژەڵ بەکاربهێنرێن لەوانە ڕەشەوڵاخ، مەڕ، و بزن لەگەڵ هەندێکیان کە ڕێگەپێدراون بۆ بەکارهێنان لە ئەسپ و هێستر و هەروەها ڤاکسینی جیاواز بۆ مینکی (mink). سەرەڕای ئەوەش، کوتان لە کاتی بڵاوبوونەوەی پەتا هێندەی چارەسەری پزیشکی سوودبەخشە لە ڕەشەوڵاخدا، و ئەم شێوازە لە ئەسپ و قەرەقاوڵیشدا (pheasants) بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Anniballi |first=Fabrizio |last2=Fiore |first2=Alfonsina |last3=Löfström |first3=Charlotta |last4=Skarin |first4=Hanna |last5=Auricchio |first5=Bruna |last6=Woudstra |first6=Cédric |last7=Bano |first7=Luca |last8=Segerman |first8=Bo |last9=Koene |first9=Miriam |last10=Båverud |first10=Viveca |last11=Hansen |first11=Trine |last12=Fach |first12=Patrick |last13=Åberg |first13=Annica Tevell |last14=Hedeland |first14=Mikael |last15=Engvall |first15=Eva Olsson |date=September 2013 |title=Management of Animal Botulism Outbreaks: From Clinical Suspicion to Practical Countermeasures to Prevent or Minimize Outbreaks |url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/59874124/bsp_2E2012_2E0089.pdf |journal=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |volume=11 |issue=S1 |pages=S191–S199 |doi=10.1089/bsp.2012.0089 |pmid=23971806}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAnniballiFioreLöfströmSkarin2013&quot;&gt;Anniballi F, Fiore A, Löfström C, Skarin H, Auricchio B, Woudstra C, et&amp;nbsp;al. (September 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

بەکارهێنانی تۆکسۆیدی (toxoids) تایبەت بە ناوچە دیاریکراوەکان بۆ کوتانی ئاژەڵان سەلمێنراوە کە کاریگەرە. تۆکسۆیدی جۆرەکانی C و D کە بۆ کوتانی ڕەشەوڵاخ بەکاردەهێنرێن شێوازێکی کوتانی بەسوودە لە باشووری ئەفریقا و ئوسترالیا. هەروەها تۆکسۆید سەلمێنراوە کە شێوازێکی گونجاوە بۆ کوتانی مینکی و قەرەقاوڵ. لەو ناوچانەی نەخۆشییەکە تێیاندا باوە (endemic areas)، بۆ نموونە کێنتەکی، پێدەچێت کوتان بە تۆکسۆیدی جۆری B کاریگەر بێت. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2023 |وێبگە=Merck Veterinary Manual |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/clostridial-diseases/botulism-in-animals &quot;Botulism in Animals – Generalized Conditions&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== بەکارهێنان لە جەنگی بایۆلۆژی و تیرۆردا ==

=== ئەمریکا ===
بەپێی توێژینەوەی دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە فۆرت دێتریک (Fort Detrick) لەسەر جەنگی بایۆلۆژی، ئەنتراکس (anthrax) و بۆتولیزم بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک دوو کاریگەرترین بژاردە سەیر دەکران. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، قەدە بەکتریایەکی زۆر کوشندە دۆزرایەوە لە کاتی بەرنامەی جەنگی بایۆلۆژیدا. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; CIA بەردەوام بوو لە هێشتنەوەی ٥ گرام لە Clostridium botulinum، تەنانەت دوای قەدەغەکردنی جەنگی بایۆلۆژیش لەلایەن نیکسۆنەوە لە ساڵی ١٩٦٩. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; لە کاتی جەنگی کەنداودا، کاتێک ئەمریکا نیگەران بوو لە هێرشێکی ئەگەرداری جەنگی بایۆلۆژی، هەوڵەکان لە دەوری بۆتولیزم گۆڕان بۆ خۆپاراستن. &lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; بەڵام، تاکە ڕێگا بۆ دروستکردنی دژەژەهر لە ئەمریکا تا ساڵانی ١٩٩٠ەکان لە ڕێگەی وەرگرتنی دژەتەنەکانەوە بوو لە تاکە ئەسپێک بە ناوی First Flight، کە نیگەرانییەکی زۆری دروستکرد لای بەرپرسانی تەندروستی پێنتاگۆن. &lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ni|first1=Samantha A.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534807/|title=StatPearls|last2=Brady|first2=Mark F.|date=2024|publisher=StatPearls Publishing|chapter=Botulism Antitoxin|pmid=30521228}}&lt;/ref&gt;

=== عێراق ===
لە ڕووی مێژووییەوە عێراق خاوەنی چەندین جۆری میکرۆب بووە، لە نێویاندا بۆتولیزم. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; کۆکراوەی کولتووری جۆری ئەمریکی (American Type Culture Collection) ٥ گۆڕاوی بۆتولینۆمی فرۆشت بە زانکۆی بەغدا لە مانگی ئایاری ١٩٨٦. &lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتەکانی CIA لە ساڵی ١٩٩١ هەروەها نیشانی دەدەن کە عێراقییەکان گوللە تۆپ، کڵاوەی مووشەک، و بۆمبیان پڕکردبوو لە ماددەی بایۆلۆژی وەکو بۆتولینۆم (هەرچەندە هیچ کامیان بەکارنەهێنران). &lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt; هێزی ئاسمانی عێراق ناوی نهێنی &quot;چا - tea&quot;ی بەکاردەهێنا بۆ ئاماژەدان بە بۆتولینۆم، و هەروەها وەک چەکی بایۆلۆژی &quot;A&quot; ئاماژەی پێدەکرا. &lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite book|last1=Miller|first1=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link1=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;/ref&gt;

=== ژاپۆن ===
کۆمەڵەیەکی ئایینی ژاپۆنی (cult) بە ناوی ئاوم شینریکیۆ (Aum Shinrikyo) تاقیگەیان دروستکرد کە چەکی بایۆلۆژی بەرهەم دەهێنا، بەتایبەتی بۆتولینۆم، ئەنتراکس، و تای Q. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Miller|first=Judith|title=[[Germs: Biological Weapons and America's Secret War]]|last2=Engelberg|first2=Stephen|last3=Broad|first3=William|publisher=Simon &amp; Schuster|year=2001|isbn=0-684-87158-0|language=en|author-link=Judith Miller|author-link3=William Broad}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMillerEngelbergBroad2001&quot;&gt;[[Judith Miller|Miller J]], Engelberg S, [[William Broad|Broad W]] (2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥، کۆمەڵەکە چەندین هێرشی بایۆتیرۆریزمی سەرنەکەوتووی بۆ سەر هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجامدا. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ژەهری بۆتولینۆمیان لە بارهەڵگرێکەوە لە ناوەندی تۆکیۆ و لە فڕۆکەخانەی ناریتا پرژاند، بەڵام هیچ حاڵەتێکی بۆتولیزم ڕاپۆرت نەکراوە لە ئەنجامی ئەوەوە. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rao AK, Sobel J, Chatham-Stephens K, Luquez C |date=May 2021 |title=Clinical Guidelines for Diagnosis and Treatment of Botulism, 2021 |journal=MMWR Recomm Rep |volume=70 |issue=2 |pages=1–30 |doi=10.15585/mmwr.rr7002a1 |pmc=8112830 |pmid=33956777 |doi-access=free}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{کۆمنز}}

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism WHO fact sheet on botulism]
* [https://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/files/botulism.PDF Botulism in the United States, 1889–1996. Handbook for Epidemiologists, Clinicians and Laboratory Technicians. Centers for Disease Control and Prevention. National Center for Infectious Diseases, Division of Bacterial and Mycotic Diseases 1998.]
* [http://www.nhs.uk/conditions/Botulism/Pages/Introduction.aspx NHS choices] Archived 12 October 2017 at the Wayback Machine
* [https://emergency.cdc.gov/agent/Botulism/clinicians/control.asp CDC Botulism: Control Measures Overview for Clinicians]
* [http://ic.ucsc.edu/~flegal/etox80e/SpecTopics/botulism.html University of California, Santa Cruz Environmental toxicology – Botulism] Archived 9 May 2013 at the Wayback Machine
* [https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/botulism/ CDC Botulism FAQ]
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|خواردنەوە|خۆراک}}

[[پۆل:چەکی زیندەیی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>da9g76z2i8msh0jpisdkca3hfg27jud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاوی زیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296961</id>
    <revision>
      <id>1594883</id>
      <parentid>1594361</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56138" sha1="eapa9hc5svnfpiip54p6mmbgo0p83ip" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=Zika fever|synonyms=Zika virus disease, Zika, Zika virus infection|image=Alexius Salvador Zika-Virus.jpg|caption=Rash during Zika fever infection|field=[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]|pronounce=Zika {{IPAc-en|ˈ|z|iː|k|ə}}|symptoms=[[Fever]], [[conjunctivitis|red eyes]], [[arthralgia|joint pain]], headache, [[maculopapular rash]]; some cases asymptomatic&lt;ref name=WHO2016Jan /&gt;&lt;ref name=Ann2016 /&gt;&lt;ref name=Musso14 /&gt;|complications=[[Guillain–Barré syndrome]], during pregnancy can cause [[microcephaly]] in the baby&lt;ref name=ecdc1 /&gt;&lt;ref name=NEJM201604 /&gt;&lt;ref name=CDC2016Cause /&gt;|onset=|duration=Short-term&lt;ref name=Ann2016 /&gt;|types=|causes=[[Zika virus]] mainly spread by [[mosquito]]es, can also be [[sexually transmitted infection|sexually transmitted]]&lt;ref name=Ann2016 /&gt;|risks=|diagnosis=Testing blood, urine, or saliva for viral [[RNA]] or blood for [[antibodies]]&lt;ref name=WHO2016Jan /&gt;&lt;ref name=Ann2016 /&gt;|differential=[[Chikungunya]], [[malaria]], [[dengue]], [[leptospirosis]], [[measles]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bope|یەکەم١=Edward T.|دوایین٢=Kellerman|یەکەم٢=Rick D.|سەردێڕ=Conn's Current Therapy 2017 E-Book|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٤٤٣٣٥-٧|پەڕە=٦٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UitFDQAAQBAJ&amp;pg=PT669|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910145031/https://books.google.com/books?id=UitFDQAAQBAJ&amp;pg=PT669|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;|prevention=[[Permethrin]], [[DEET]], [[picaridin]], [[male condoms]]&lt;ref name=Ann2016 /&gt;&lt;ref name=CDC2016 /&gt;|treatment=[[Supportive care]], Generally not needed in mild cases&lt;ref name=Ann2016 /&gt;|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=≥ 51 (2016–19)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Fatal Zika virus infection in the Americas: A systematic review |دوایین١=Cardona-Ospina |یەکەم١=Jaime A. |دوایین٢=Henao-SanMartina |یەکەم٢=Valentina |دوایین٣=F.Acevedo-Mendoza |یەکەم٣=Wilmer |دوایین٤=Nasner-Posso |یەکەم٤=Katherinn Melissa |دوایین٥=F.Martínez-Pulgarín |یەکەم٥=Dayron |دوایین٦=Restrepo-López |یەکەم٦=Abril |دوایین٧=Valencia-Gallego |یەکەم٧=Valentina |دوایین٨=Collins |یەکەم٨=Matthew H. |دوایین٩=Rodriguez-Morales |یەکەم٩=Alfonso J. |journal=International Journal of Infectious Diseases |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بەرگ=٨٨|پەڕەکان=٤٩–٥٩|doi=10.1016/j.ijid.2019.08.033 |pmid=٣١٤٩٩٢١٢|s2cid=202414341 |وتەگێڕانەوە=A systematic review of the literature was performed, showing 51 reported deaths associated with ZIKV infection in nine countries. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;}}'''تاوی زیکا''' یان '''تای زیکا''' کە بە '''نەخۆشیی ڤایرۆسی زیکا''' ناسراوە، یان بە سادەیی ناسراوە بە '''زیکا'''، ھەوکردنێک و نەخۆشییەکە کە بە ھۆی [[ڤایرۆسی زیکا]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/|سەردێڕ=Zika virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; زۆربەی حاڵەتەکان ھیچ نیشانەیەکیان نییە، بەڵام کاتێک کە دەردەکەون بەزۆری سووکن و دەتوانن لە تای دێنگی بچن.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ecdc1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx|سەردێڕ=Zika virus disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151223071358/http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=Zika virus infection}}&lt;/ref&gt; نیشانەکانی لەوانەیە بریتی بن لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]]، [[سووربوونی چاو]]، ئازاری جومگەکان، سەرئێشە و پەڵەی ماکولۆپاپۆلار (سووربوونێکی پێست).&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chen |یەکەم=Lin H. |دوایین٢=Hamer |یەکەم٢=Davidson H. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٦٤|issue=9 |پەڕەکان=٦١٣–٥|doi=10.7326/M16-0150 |issn=0003-4819 |pmid=٢٦٨٣٢٣٩٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Musso14&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Musso |یەکەم=D. |دوایین٢=Nilles |یەکەم٢=E.J. |دوایین٣=Cao-Lormeau |یەکەم٣=V.-M. |ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Rapid spread of emerging Zika virus in the Pacific area |journal=Clinical Microbiology and Infection |بەرگ=٢٠|issue=10 |پەڕەکان=O٥٩٥–٦|doi=10.1111/1469-0691.12707 |pmid=٢٤٩٠٩٢٠٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; نیشانەکان بەگشتی کەمتر لە حەوت ڕۆژ دەخایەنن.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt; لە کاتی تووشبوونی سەرەتاییدا ھیچ مردنێکی ڕاپۆرتکراوی نەبووە.&lt;ref name=&quot;ecdc1&quot; /&gt; گواستنەوەی نەخۆشییەکە لە دایکەوە بۆ منداڵ لە کاتی دووگیانیدا دەبێتە ھۆی مایکرۆسێفالی (Microcephaly؛ سەربچووکی و تێکچوونی شێوەی سەر) و تێکچوونی تری مێشک لە ھەندێک کۆرپەدا.&lt;ref name=&quot;NEJM201604&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rasmussen |یەکەم=Sonja A. |دوایین٢=Jamieson |یەکەم٢=Denise J. |دوایین٣=Honein |یەکەم٣=Margaret A. |دوایین٤=Petersen |یەکەم٤=Lyle R. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Zika Virus and Birth Defects — Reviewing the Evidence for Causality |journal=New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٧٤|issue=20 |پەڕەکان=١٩٨١–١٩٨٧|doi=10.1056/NEJMsr1604338 |issn=0028-4793 |pmid=٢٧٠٧٤٣٧٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2016Cause&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html|سەردێڕ=CDC Newsroom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414173217/http://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt; تووشبوون لە گەورەکاندا پەیوەندیی بە [[سیندرۆمی گیلەن بارێ|نەخۆشی گیلەن بارێ]] (GBS)وە ھەیە.&lt;ref name=&quot;ecdc1&quot; /&gt;

تای زیکا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی پێوەدانی [[مێشوولە|مێشوولەی]] جۆری ''ئایدێسەوە (Aedes)'' بڵاودەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chen |یەکەم=Lin H. |دوایین٢=Hamer |یەکەم٢=Davidson H. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٦٤|issue=9 |پەڕەکان=٦١٣–٥|doi=10.7326/M16-0150 |issn=0003-4819 |pmid=٢٦٨٣٢٣٩٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دەتوانێت لە [[نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان|ڕێگەی سێکسیشەوە بگوازرێتەوە]] و ئەگەری بڵاوبوونەوەی ھەیە لە ڕێگەی گواستنەوەی خوێنەوەش (پێدانی خوێن).&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Oster |یەکەم=Alexandra M. |دوایین٢=Russell |یەکەم٢=Kate |دوایین٣=Stryker |یەکەم٣=Jo Ellen |دوایین٤=Friedman |یەکەم٤=Allison |دوایین٥=Kachur |یەکەم٥=Rachel E. |دوایین٦=Petersen |یەکەم٦=Emily E. |دوایین٧=Jamieson |یەکەم٧=Denise J. |دوایین٨=Cohn |یەکەم٨=Amanda C. |دوایین٩=Brooks |یەکەم٩=John T. |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Update: Interim Guidance for Prevention of Sexual Transmission of Zika Virus — United States, 2016 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٦٥|issue=12 |پەڕەکان=٣٢٣–٣٢٥|doi=10.15585/mmwr.mm6512e3 |pmid=٢٧٠٣٢٠٧٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەکە لە ئافرەتی دووگیاندا دەتوانێت وابکات بۆ کۆرپە بگوازرێتەوە.&lt;ref name=&quot;NEJM201604&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rasmussen |یەکەم=Sonja A. |دوایین٢=Jamieson |یەکەم٢=Denise J. |دوایین٣=Honein |یەکەم٣=Margaret A. |دوایین٤=Petersen |یەکەم٤=Lyle R. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Zika Virus and Birth Defects — Reviewing the Evidence for Causality |journal=New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٧٤|issue=20 |پەڕەکان=١٩٨١–١٩٨٧|doi=10.1056/NEJMsr1604338 |issn=0028-4793 |pmid=٢٧٠٧٤٣٧٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2016Cause&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html|سەردێڕ=CDC Newsroom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414173217/http://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=CDC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO SitRep 7 Apr 2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1|سەردێڕ=DSpace |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416041725/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردن بریتییە لە پشکنینی خوێن، میز، یان لیک بۆ بوونی [[ئار ئێن ئەی|RNA]]&lt;nowiki/&gt;ی ڤایرۆسەکە کاتێک کەسەکە نەخۆشە.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/|سەردێڕ=Zika virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt;

خۆپاراستن بریتییە لە کەمکردنەوە و نەھێشتنی پێوەدانی مێشوولە لەو شوێنانەی کە نەخۆشییەکە تێیدا بەربڵاوە و بەکارھێنانی [[کۆندۆم]] بە شێوەیەکی درووست.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chen |یەکەم=Lin H. |دوایین٢=Hamer |یەکەم٢=Davidson H. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٦٤|issue=9 |پەڕەکان=٦١٣–٥|doi=10.7326/M16-0150 |issn=0003-4819 |pmid=٢٦٨٣٢٣٩٦|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChenHamer2016&quot;&gt;Chen, Lin H.; Hamer, Davidson H. (2016). [[doi:10.7326/M16-0150|&quot;Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere&quot;]]. ''Annals of Internal Medicine''. '''164''' (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;613–&lt;/span&gt;5. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.7326/M16-0150|10.7326/M16-0150]]&lt;/span&gt;. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0003-4819 0003-4819]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26832396 26832396].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Oster |یەکەم=Alexandra M. |دوایین٢=Russell |یەکەم٢=Kate |دوایین٣=Stryker |یەکەم٣=Jo Ellen |دوایین٤=Friedman |یەکەم٤=Allison |دوایین٥=Kachur |یەکەم٥=Rachel E. |دوایین٦=Petersen |یەکەم٦=Emily E. |دوایین٧=Jamieson |یەکەم٧=Denise J. |دوایین٨=Cohn |یەکەم٨=Amanda C. |دوایین٩=Brooks |یەکەم٩=John T. |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Update: Interim Guidance for Prevention of Sexual Transmission of Zika Virus — United States, 2016 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٦٥|issue=12 |پەڕەکان=٣٢٣–٣٢٥|doi=10.15585/mmwr.mm6512e3 |pmid=٢٧٠٣٢٠٧٨|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOsterRussellStrykerFriedman2016&quot;&gt;Oster, Alexandra M.; Russell, Kate; Stryker, Jo Ellen; Friedman, Allison; Kachur, Rachel E.; Petersen, Emily E.; Jamieson, Denise J.; Cohn, Amanda C.; Brooks, John T. (1 April 2016). [[doi:10.15585/mmwr.mm6512e3|&quot;Update: Interim Guidance for Prevention of Sexual Transmission of Zika Virus — United States, 2016&quot;]]. ''MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report''. '''65''' (12): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;323–&lt;/span&gt;325. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.15585/mmwr.mm6512e3|10.15585/mmwr.mm6512e3]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27032078 27032078].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ھەوڵەکان بۆ ڕێگریکردن لە پێوەدان بریتین لە بەکارھێنانی دەرمانی دوورخستنەوەی مێروو و داپۆشینی بەشێکی زۆری جەستە بە جلوبەرگ و تۆڕی مێشوولە (ئەو تۆڕەی کە پارێزگاری دەکات لە ھاتنی مێشوولە بۆ نێو ماڵ، جێگای خەوتن، لەسەر پەنجەرە و جێگای نووستنەکان) و ڕزگاربوون لە ئاوی وەستاو و مەنگ و گۆم کە مێشوولە تێیدا زاوزێ دەکەن.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/|سەردێڕ=Zika virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ &quot;Zika virus&quot;]. World Health Organization. January 2016. [https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ Archived] from the original on 3 February 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 February&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ھیچ [[ڤاکسین|ڤاکسینێکی]] کاریگەر بۆ ئەم نەخۆشییە نییە.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt; بەرپرسانی تەندرووستی پێشنیاریان کردووە کە ژنانی ئەو ناوچانەی کە تووشی بڵاوبوونەوەی زیکا بوون لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٦ بیر لە دواخستنی دووگیانی بکەنەوە و ژنانی دووگیانیش گەشت بۆ ئەم ناوچانە نەکەن.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cnn12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2015/12/23/health/brazil-zika-pregnancy-warning/index.html|سەردێڕ=Brazil warns against pregnancy due to spreading virus|ئیش=CNN|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151224004436/http://www.cnn.com/2015/12/23/health/brazil-zika-pregnancy-warning/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ چارەسەرێکی تایبەت نییە، [[پانادۆڵ|پاراسیتامۆڵ]] (ئەسیتامینۆفین) لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ نیشانەکان.&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot; /&gt; بەدەگمەن وەرگرتنی نەخۆشەکە لە نەخۆشخانە پێویستە.&lt;ref name=&quot;ecdc1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx|سەردێڕ=Zika virus disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151223071358/http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=Zika virus infection}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx &quot;Factsheet for health professionals&quot;]. ''Zika virus infection''. European Centre for Disease Prevention and Control. 3 September 2010. [https://web.archive.org/web/20151223071358/http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/zika_virus_infection/factsheet-health-professionals/Pages/factsheet_health_professionals.aspx Archived] from the original on 23 December 2015&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 December&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ئەو ڤایرۆسەی کە دەبێتە ھۆی ئەم نەخۆشییە بۆ یەکەمجار لە ئەفریقا لە ساڵی ١٩٤٧ بڵاوبوویەوە.&lt;ref name=&quot;OlsonHaddow2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Olson |یەکەم=Ken E. |دوایین٢=Haddow |یەکەم٢=Andrew D. |دوایین٣=Schuh |یەکەم٣=Amy J. |دوایین٤=Yasuda |یەکەم٤=Chadwick Y. |دوایین٥=Kasper |یەکەم٥=Matthew R. |دوایین٦=Heang |یەکەم٦=Vireak |دوایین٧=Huy |یەکەم٧=Rekol |دوایین٨=Guzman |یەکەم٨=Hilda |دوایین٩=Tesh |یەکەم٩=Robert B. |دوایین١٠=Weaver |یەکەم١٠=Scott C. |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Genetic Characterization of Zika Virus Strains: Geographic Expansion of the Asian Lineage |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=٦|issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0001477 |issn=1935-2735 |pmc=٣٢٨٩٦٠٢|pmid=٢٢٣٨٩٧٣٠|doi-access=free |article-number=e1477}}&lt;/ref&gt; یەکەم بڵاوبوونەوەی بەڵگەدار لە نێوان خەڵکدا لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕوویدا لە [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]].&lt;ref name=&quot;Ann2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chen |یەکەم=Lin H. |دوایین٢=Hamer |یەکەم٢=Davidson H. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٦٤|issue=9 |پەڕەکان=٦١٣–٥|doi=10.7326/M16-0150 |issn=0003-4819 |pmid=٢٦٨٣٢٣٩٦|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFChenHamer2016&quot;&gt;Chen, Lin H.; Hamer, Davidson H. (2016). [[doi:10.7326/M16-0150|&quot;Ideas and Opinions. Zika Virus: Rapid Spread in the Western Hemisphere&quot;]]. ''Annals of Internal Medicine''. '''164''' (9): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;613–&lt;/span&gt;5. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.7326/M16-0150|10.7326/M16-0150]]&lt;/span&gt;. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0003-4819 0003-4819]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26832396 26832396].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە بەرازیل لە ساڵی ٢٠١٥ دەستیپێکرد و بڵاوبووەوە بۆ ئەمریکا، زەریای ھێمن، ئاسیا و ئەفریقا.&lt;ref name=&quot;who1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;who1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/news/statements/2016/emergency-committee-zika-microcephaly/en/|سەردێڕ=WHO Director-General summarizes the outcome of the Emergency Committee regarding clusters of microcephaly and Guillain-Barré syndrome |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203114521/http://www.who.int/mediacentre/news/statements/2016/emergency-committee-zika-microcephaly/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Media Centre}}&lt;/ref&gt; وای کرد کە [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندرووستیی جیهانی]] لە شوباتی ٢٠١٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/zika/reporting/2019-case-counts.html/|سەردێڕ=https://www.cdc.gov/zika/reporting/2019-case-counts.html/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=CDC |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; حاڵەتی فریاگوزاریی تەندرووستیی گشتی و نیگەرانیی نێودەوڵەتی ڕابگەیەنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/zika-virus/situation-report/10-march-2017/en/|سەردێڕ=Zika situation report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525084354/http://www.who.int/emergencies/zika-virus/situation-report/10-march-2017/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=World Health Organization |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٦دا باری نائاسایی ھەڵگیرا، بەڵام تا مانگی ئازاری ٢٠١٧ ھێشتا ٨٤ وڵات تووشبوونیان بە ڤایرۆسەکە ھەر تۆماردەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/zika-virus/situation-report/10-march-2017/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525084354/http://www.who.int/emergencies/zika-virus/situation-report/10-march-2017/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=World Health Organization |زمان=en-GB |سەردێڕ=Zika situation report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; دوایین حاڵەتی سەلمێنراوی بڵاوبوونەوەی زیکا لە کیشوەری ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٧ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/zika/reporting/2019-case-counts.html/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=CDC |زمان=en-us |سەردێڕ=Zika Virus}}&lt;/ref&gt;

== نیشانەکان ==
[[پەڕگە:Zika.Virus.Rash.Arm.2014.jpg|وێنۆک|پەڵەی سەر قۆڵێک بە ھۆی تای زیکا]]
زۆربەی ئەو کەسانەی تووش دەبن ھیچ نیشانەیەکیان نییە یان نیشانەکانیش کەمن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/zika/symptoms/index.html|سەردێڕ=Zika Symptoms, Testing and Treatment |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160430170339/http://www.cdc.gov/zika/symptoms/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Zika Virus Home}}&lt;/ref&gt; ئەگەرنا باوترین نیشانەکانی تای زیکا بریتین لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]]، پەڵە، [[سووربوونی چاو|سووربوونی پێڵووی چاو]] (چاوی سوور)، ئازاری ماسوولکە و جومگەکان, و سەرئێشە، کە ھاوشێوەی نیشانەکانی تای دێنگی و تای [[چیکۆنگونیا|چیکۆنگونیایە]].&lt;ref name=&quot;HeangYasuda2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Heang |یەکەم=Vireak |دوایین٢=Yasuda |یەکەم٢=Chadwick Y. |دوایین٣=Sovann |یەکەم٣=Ly |دوایین٤=Haddow |یەکەم٤=Andrew D. |دوایین٥=Travassos da Rosa |یەکەم٥=Amelia P |دوایین٦=Tesh |یەکەم٦=Robert B. |دوایین٧=Kasper |یەکەم٧=Matthew R. |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Zika Virus Infection, Cambodia, 2010 |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣٤٩–٣٥١|doi=10.3201/eid1802.111224 |issn=1080-6040 |pmc=٣٣١٠٤٥٧|pmid=٢٢٣٠٥٢٦٩}}&lt;/ref&gt; کاتی پێوەدانی مێشوولە تا گەشەکردنی نیشانەکانی ھێشتا نەزانراوە، بەڵام ڕەنگە چەند ڕۆژێک تا ھەفتەیەک بێت.&lt;ref name=&quot;cdc1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/zika/symptoms/|سەردێڕ=Zika Symptoms, Testing and Treatment |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160129165646/http://www.cdc.gov/zika/symptoms/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Zika virus home}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەکە چەند ڕۆژێک تا ھەفتەیەک دەخایەنێت. بەزۆری ئەوەندە سووکە کە خەڵک نەچنە نەخۆشخانە.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/|سەردێڕ=Zika virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ &quot;Zika virus&quot;]. World Health Organization. January 2016. [https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ Archived] from the original on 3 February 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 February&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The emergence of zika virus&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sikka |یەکەم=Veronica |دوایین٢=Chattu |یەکەم٢=Vijay Kumar |دوایین٣=Popli |یەکەم٣=Raaj K. |دوایین٤=Galwankar |یەکەم٤=Sagar C. |دوایین٥=Kelkar |یەکەم٥=Dhanashree |دوایین٦=Sawicki |یەکەم٦=Stanley G. |دوایین٧=Stawicki |یەکەم٧=Stanislaw P. |دوایین٨=Papadimos |یەکەم٨=Thomas J. |display-authors=٣|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=The emergence of Zika virus as a global health security threat: A review and a consensus statement of the INDUSEM Joint Working Group (JWG) |journal=Journal of Global Infectious Diseases |زمان=en |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٣–١٥|doi=10.4103/0974-777X.176140 |issn=0974-8245 |pmc=٤٧٨٥٧٥٤|pmid=٢٧٠١٣٨٣٩|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

بە ھۆی ئەوەی لە ھەمان خێزاندایە لەگەڵ نەخۆشیی دێنگی، نیگەرانیی ئەوە ھەبووە کە ببێتە ھۆی تێکچوونی ھاوشێوەی خوێنبەربوون. بەڵام ئەوە تەنھا لە یەک حاڵەتدا بەڵگەدارکراوە، لەگەڵ ھەبوونی خوێن لە مەنیدا بینراوە،کە بە ھیماتۆسپێرمیا ناسراوە.&lt;ref name=&quot;Foy11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Foy |یەکەم=Brian D. |دوایین٢=Kobylinski |یەکەم٢=K.C. |دوایین٣=Foy |یەکەم٣=J.L.C. |دوایین٤=Blitvich |یەکەم٤=B.J. |دوایین٥=Travassos da Rosa |یەکەم٥=A. |دوایین٦=Haddow |یەکەم٦=A.D. |دوایین٧=Lanciotti |یەکەم٧=R.S. |دوایین٨=Tesh |یەکەم٨=R.B. |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Probable Non–Vector-borne Transmission of Zika Virus, Colorado, USA |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=١٧|issue=5 |پەڕەکان=٨٨٠–٨٨٢|bibcode=2011EIDis..17..880F |doi=10.3201/eid1705.101939 |issn=1080-6040 |pmc=٣٣٢١٧٩٥|pmid=٢١٥٢٩٤٠١}}&lt;/ref&gt;

=== دووگیانی ===
[[پەڕگە:Microcephaly-comparison-500px.jpg|وێنۆک|مایکرۆسێفالی (سەربچووکی)]]
نەخۆشییەکە لە دایکەوە بۆ منداڵ لە سکی دایکدا دەگوێزرێتەوە و دەتوانێت چەندین کێشە دروست بکات، دیارترینیان مایکرۆسێفالییە (سەربچووکی و تێکچوونی شێوەی سەر)، لە کۆرپەدا.&lt;ref name=&quot;BrasilPereira2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Brasil |یەکەم=Patrícia |دوایین٢=Pereira |یەکەم٢=Jose P. Jr. |دوایین٣=Raja Gabaglia |یەکەم٣=Claudia |دوایین٤=Damasceno |یەکەم٤=Luana |دوایین٥=Wakimoto |یەکەم٥=Mayumi |دوایین٦=Ribeiro Nogueira |یەکەم٦=Rita M. |دوایین٧=Carvalho de Sequeira |یەکەم٧=Patrícia |دوایین٨=Machado Siqueira |یەکەم٨=André |دوایین٩=Abreu de Carvalho |یەکەم٩=Liege M. |دوایین١٠=Cotrim da Cunha |یەکەم١٠=Denise |دوایین١١=Calvet |یەکەم١١=Guilherme A. |دوایین١٢=Neves |یەکەم١٢=Elizabeth S. |دوایین١٣=Moreira |یەکەم١٣=Maria E. |دوایین١٤=Rodrigues Baião |یەکەم١٤=Ana E. |دوایین١٥=Nassar de Carvalho |یەکەم١٥=Paulo R. |display-authors=٣|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Zika Virus Infection in Pregnant Women in Rio de Janeiro – Preliminary Report |journal=New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٧٥|issue=24 |پەڕەکان=٢٣٢١–٢٣٣٤|doi=10.1056/NEJMoa1602412 |issn=0028-4793 |pmc=٥٣٢٣٢٦١|pmid=٢٦٩٤٣٦٢٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Brasil |یەکەم=Patrícia |دوایین٢=Pereira |یەکەم٢=José P. |دوایین٣=Moreira |یەکەم٣=M. Elisabeth |دوایین٤=Nogueira |یەکەم٤=Rita M. Ribeiro |دوایین٥=Damasceno |یەکەم٥=Luana |دوایین٦=Wakimoto |یەکەم٦=Mayumi |دوایین٧=Rabello |یەکەم٧=Renata S. |دوایین٨=Valderramos |یەکەم٨=Stephanie G. |دوایین٩=Halai |یەکەم٩=Umme-Aiman |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Zika Virus Infection in Pregnant Women in Rio de Janeiro |journal=New England Journal of Medicine |زمان=EN |بەرگ=٣٧٥|issue=24 |پەڕەکان=٢٣٢١–٢٣٣٤|doi=10.1056/nejmoa1602412 |pmc=٥٣٢٣٢٦١|pmid=٢٦٩٤٣٦٢٩}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ چەند کێشەیەکی تریش.

ئایا ئەو قۆناغەی دووگیانی کە دایکەکە تووشی نەخۆشییەکە دەبێت کاریگەریی لەسەر مەترسییەکانی سەر کۆرپەلە ھەیە یان نا، بە باشی تێنەگەیشتراوە، ھەروەھا ھۆکارەکانی تری مەترسی کاریگەرییان لەسەر دەرئەنجامەکان ھەیە یان نا.&lt;ref name=&quot;NEJM201604&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rasmussen |یەکەم=Sonja A. |دوایین٢=Jamieson |یەکەم٢=Denise J. |دوایین٣=Honein |یەکەم٣=Margaret A. |دوایین٤=Petersen |یەکەم٤=Lyle R. |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Zika Virus and Birth Defects — Reviewing the Evidence for Causality |journal=New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٧٤|issue=20 |پەڕەکان=١٩٨١–١٩٨٧|doi=10.1056/NEJMsr1604338 |issn=0028-4793 |pmid=٢٧٠٧٤٣٧٧|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRasmussenJamiesonHoneinPetersen2016&quot;&gt;Rasmussen, Sonja A.; Jamieson, Denise J.; Honein, Margaret A.; Petersen, Lyle R. (2016). [[doi:10.1056/NEJMsr1604338|&quot;Zika Virus and Birth Defects — Reviewing the Evidence for Causality&quot;]]. ''New England Journal of Medicine''. '''374''' (20): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1981–&lt;/span&gt;1987. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1056/NEJMsr1604338|10.1056/NEJMsr1604338]]&lt;/span&gt;. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0028-4793 0028-4793]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27074377 27074377].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2016Cause&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html|سەردێڕ=CDC Newsroom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414173217/http://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=CDC}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html &quot;CDC Concludes Zika Causes Microcephaly and Other Birth Defects&quot;]. ''CDC''. 13 April 2016. [https://web.archive.org/web/20160414173217/http://www.cdc.gov/media/releases/2016/s0413-zika-microcephaly.html Archived] from the original on 14 April 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 April&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO SitRep 7 Apr 2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1|سەردێڕ=DSpace |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416041725/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٦}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1 &quot;Zika Virus Microcephaly And Guillain–Barré Syndrome Situation Report&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. World Health Organization. 7 April 2016. [https://web.archive.org/web/20160416041725/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204961/1/zikasitrep_7Apr2016_eng.pdf?ua=1 Archived] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; from the original on 16 April 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 April&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; گرووپێک مەترسیی تووشبوون بە مایکرۆسێفالی منداڵیان بە نزیکەی ١٪ خەمڵاندووە کاتێک دایکەکە لە سێ مانگی یەکەمدا تووشی نەخۆشییەکە دەبێت، لەگەڵ مەترسیی تووشبوون بە مایکرۆسێفالی کە لە سێ مانگی یەکەمدا نادیار دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Johansson |یەکەم=Michael A. |دوایین٢=Mier-y-Teran-Romero |یەکەم٢=Luis |دوایین٣=Reefhuis |یەکەم٣=Jennita |دوایین٤=Gilboa |یەکەم٤=Suzanne M. |دوایین٥=Hills |یەکەم٥=Susan L. |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Zika and the Risk of Microcephaly |journal=New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٧٥|issue=1 |پەڕەکان=١–٤|biorxiv=10.1101/051060 |doi=10.1056/NEJMp1605367 |pmc=٤٩٤٥٤٠١|pmid=٢٧٢٢٢٩١٩}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ھەندێک جار کۆرپە تووشبووەکان ئاسایی دەرکەون بەڵام لە ڕاستیدا حاڵەتی نائاساییی مێشکیان ھەیە؛ ھەروەھا ھەوکردن لە منداڵانی تازە لەدایکبوودا دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی مێشک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=França |یەکەم=Giovanny V A |دوایین٢=Schuler-Faccini |یەکەم٢=Lavinia |دوایین٣=Oliveira |یەکەم٣=Wanderson K |دوایین٤=Henriques |یەکەم٤=Claudio M P |دوایین٥=Carmo |یەکەم٥=Eduardo H |دوایین٦=Pedi |یەکەم٦=Vaneide D |دوایین٧=Nunes |یەکەم٧=Marília L |دوایین٨=Castro |یەکەم٨=Marcia C |دوایین٩=Serruya |یەکەم٩=Suzanne |دوایین١٠=Silveira |یەکەم١٠=Mariângela F |دوایین١١=Barros |یەکەم١١=Fernando C |دوایین١٢=Victora |یەکەم١٢=Cesar G |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Congenital Zika virus syndrome in Brazil: A case series of the first 1501 livebirths with complete investigation |journal=The Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10047 |پەڕەکان=٨٩١–٧|doi=10.1016/S0140-6736(16)30902-3 |pmid=٢٧٣٧٢٣٩٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== خۆپاراستن ==
ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی مێشوولەوە بڵاودەبێتەوە، ئەمەش وایکردووە دوورکەوتنەوە لە مێشوولە توخمێکی گرنگی کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکان بێت. CDC پێشنیاری ئەوە دەکات کە تاکەکان:&lt;ref name=&quot;CDCbugbites&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites|سەردێڕ=Avoid bug bites {{!}} Travelers' Health {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160313104044/http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Travelers' Health}}&lt;/ref&gt;

* پێستی بەرکەوتوو داپۆشە بە لەبەرکردنی کراسێکی قۆڵ درێژ و پانتۆڵی درێژ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/zika/prevention/prevent-mosquito-bites.html|سەردێڕ=Zika Virus - Protect Yourself from Mosquito Bites |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161001202644/https://www.cdc.gov/zika/prevention/prevent-mosquito-bites.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}} Permethrin-treated clothing will protect you after multiple washings&lt;/ref&gt;
* بەکارھێنانی دوورخەرەوەی مێروو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/05/health/zika-virus-deet-pregant-women-safety.html|سەردێڕ=DEET Seen as Safe for Pregnant Women to Avoid Zika Despite Few Studies|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160917011028/http://www.nytimes.com/2016/04/05/health/zika-virus-deet-pregant-women-safety.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|df=dmy-all|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین١=Louis|یەکەم١=Catherine Saint}} DEET Seen as Safe for Pregnant Women to Avoid Zika Despite Few Studies&lt;/ref&gt;
* لەکاتی بەکارھێنانی دەرمانی دوورخستنەوە بۆ منداڵان ڕێنمایییەکانی پاکەتەکە جێبەجێ بکە. دوور بکەوەرەوە لە بەکارھێنانی دەرمانی دوورخستنەوە لە دەست و چاو یان دەمیان
* لە ژوورە پارێزراو و تۆڕدارەکان و خاوەن فێنککەرەوەکان (کە پەنجەرەکانیشیان پارێزراوە، یان ئەوانەی کە فێنککەرەوەی ناوەوەیان ھەیە بۆ ئەوەی پەنجەرە ئەوەندە پێویست نەبێت) بمێنەرەوە و بخەوە
* تۆڕی جێگا (یانی تۆڕی مێشوولە) بەکاربھێنە ئەگەر ئەو شوێنەی کە دەخەویت بەرکەوتەی دەرەوە بوو
* عەرەبانە و منداڵھەڵگرەکان بە تۆڕی مێشوولە دابپۆشە، بە تایبەتیش بۆ کۆرپەی خوار تەمەنی ٢ مانگ.

ھەروەھا CDC پێشنیاری ستراتیژییەکان دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی مێشوولە، وەک نەھێشتنی ئاوی وەستاو و گۆم و مەنگ، چاککردنەوەی تانکی و ئاوەڕۆکان، و بەکارھێنانی پارێزەر و تۆڕ لەسەر دەرگا و پەنجەرەکان.&lt;ref name=&quot;CDCmosquitocontrol1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chikungunya/resources/vector-control.html|سەردێڕ=Surveillance and Control of Aedes aegypti and Aedes albopictus in the United States {{!}} Chikungunya virus {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160206004720/http://www.cdc.gov/chikungunya/resources/vector-control.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Chikungunya Virus Home: Resources}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDCmosquitocontrol2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chikungunya/pdfs/control_mosquitoes_chikv_denv_zika.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160201150616/http://www.cdc.gov/chikungunya/pdfs/control_mosquitoes_chikv_denv_zika.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Chikungunya Virus Home: Fact Sheets and Posters}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕشاندنی مێرووکوژ بۆ کوشتنی مێشوولەی فڕیو بەکاربھێندرێت.&lt;ref name=&quot;WHO2016Jan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/|سەردێڕ=Zika virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ &quot;Zika virus&quot;]. World Health Organization. January 2016. [https://web.archive.org/web/20160203115455/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/zika/en/ Archived] from the original on 3 February 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 February&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

لەبەر ئەوەی ڤایرۆسی زیکا دەتوانێت لە ڕێگەی سێکسیشەوە بگوازرێتەوە، ئەو پیاوانەی کە چوونەتە ناوچەیەک کە تای زیکای تێیدا بەربڵاو بووە، پێویستە ئامۆژگاری بکرێن کە یان خۆیان لە سێکس بەدوور بگرن یان [[کۆندۆم]] بەکاربھێنن بۆ ماوەی ٦ مانگ دوای گەشتکردنەکە.&lt;ref name=&quot;The emergence of zika virus&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sikka |یەکەم=Veronica |دوایین٢=Chattu |یەکەم٢=Vijay Kumar |دوایین٣=Popli |یەکەم٣=Raaj K. |دوایین٤=Galwankar |یەکەم٤=Sagar C. |دوایین٥=Kelkar |یەکەم٥=Dhanashree |دوایین٦=Sawicki |یەکەم٦=Stanley G. |دوایین٧=Stawicki |یەکەم٧=Stanislaw P. |دوایین٨=Papadimos |یەکەم٨=Thomas J. |display-authors=٣|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=The emergence of Zika virus as a global health security threat: A review and a consensus statement of the INDUSEM Joint Working Group (JWG) |journal=Journal of Global Infectious Diseases |زمان=en |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٣–١٥|doi=10.4103/0974-777X.176140 |issn=0974-8245 |pmc=٤٧٨٥٧٥٤|pmid=٢٧٠١٣٨٣٩|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSikkaChattuPopliGalwankar2016&quot;&gt;Sikka, Veronica; Chattu, Vijay Kumar; Popli, Raaj K.; et&amp;nbsp;al. (11 February 2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4785754 &quot;The emergence of Zika virus as a global health security threat: A review and a consensus statement of the INDUSEM Joint Working Group (JWG)&quot;]. ''Journal of Global Infectious Diseases''. '''8''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3–&lt;/span&gt;15. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.4103/0974-777X.176140|10.4103/0974-777X.176140]]&lt;/span&gt;. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0974-8245 0974-8245]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4785754 4785754]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27013839 27013839].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OsterBrooks2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Oster |یەکەم=Alexandra M. |دوایین٢=Brooks |یەکەم٢=John T. |دوایین٣=Stryker |یەکەم٣=Jo Ellen |دوایین٤=Kachur |یەکەم٤=Rachel E. |دوایین٥=Mead |یەکەم٥=Paul |دوایین٦=Pesik |یەکەم٦=Nicki T. |دوایین٧=Petersen |یەکەم٧=Lyle R. |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Interim Guidelines for Prevention of Sexual Transmission of Zika Virus — United States, 2016 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٦٥|issue=5 |پەڕەکان=١٢٠–١٢١|doi=10.15585/mmwr.mm6505e1 |issn=0149-2195 |pmid=٢٦٨٦٦٤٨٥|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PetersenPolen2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Petersen |یەکەم=Emily E. |دوایین٢=Polen |یەکەم٢=Kara N.D. |دوایین٣=Meaney-Delman |یەکەم٣=Dana |دوایین٤=Ellington |یەکەم٤=Sascha R. |دوایین٥=Oduyebo |یەکەم٥=Titilope |دوایین٦=Cohn |یەکەم٦=Amanda |دوایین٧=Oster |یەکەم٧=Alexandra M. |دوایین٨=Russell |یەکەم٨=Kate |دوایین٩=Kawwass |یەکەم٩=Jennifer F. |دوایین١٠=Karwowski |یەکەم١٠=Mateusz P. |دوایین١١=Powers |یەکەم١١=Ann M. |دوایین١٢=Bertolli |یەکەم١٢=Jeanne |دوایین١٣=Brooks |یەکەم١٣=John T. |دوایین١٤=Kissin |یەکەم١٤=Dmitry |دوایین١٥=Villanueva |یەکەم١٥=Julie |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Update: Interim Guidance for Health Care Providers Caring for Women of Reproductive Age with Possible Zika Virus Exposure — United States, 2016 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/wr/mm6512e2er.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٦٥|issue=12 |پەڕەکان=٣١٥–٣٢٢|doi=10.15585/mmwr.mm6512e2 |issn=0149-2195 |pmid=٢٧٠٣١٩٤٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160328161610/http://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/wr/mm6512e2er.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ھێشتا [[شیرپێدان]] لەلایەن ڕێکخراوی تەندرووستیی جیھانییەوە پێشنیار دەکرێت، تەنانەت لەلایەن ئەو ژنانەی کە تای زیکایان ھەبووە. تا ئێستا ھیچ حاڵەتێکی تۆمارکراوی گواستنەوەی زیکا بۆ کۆرپە لە ڕێگەی شیرپێدانەوە نەبووە، ھەرچەندە ڤایرۆسی دووبارەبووەوە لە شیری دایکدا دۆزراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;Dupont-RouzeyrolBiron2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dupont-Rouzeyrol |یەکەم=Myrielle |دوایین٢=Biron |یەکەم٢=Antoine |دوایین٣=O'Connor |یەکەم٣=Olivia |دوایین٤=Huguon |یەکەم٤=Emilie |دوایین٥=Descloux |یەکەم٥=Elodie |display-authors=٣|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Infectious Zika viral particles in breastmilk |journal=The Lancet |بەرگ=٣٨٧|issue=10023 |پەڕە=١٠٥١|doi=10.1016/s0140-6736(16)00624-3 |pmid=٢٦٩٤٤٠٢٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;who3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204473/1/WHO_ZIKV_MOC_16.5_eng.pdf|سەردێڕ=DSpace |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305025404/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/204473/1/WHO_ZIKV_MOC_16.5_eng.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Institutional Repository for Information Sharing}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی گەڕانەوە لە سەفەر، بە دەرکەوتنی نیشانە یان بێ دەرکەوتنی نیشانە، ھێشتا ھەر پێشنیار دەکرێت کە خۆپاراستن لە پێوەدانی مێشوولە بۆ ماوەی ٣ ھەفتە بەردەوامیی پێبدرێت بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی گواستنەوەی ڤایرۆس بۆ مێشوولە ھەڵنەگر و تووشنەبووەکان.&lt;ref name=&quot;CDCbugbites&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites|سەردێڕ=Avoid bug bites {{!}} Travelers' Health {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160313104044/http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Travelers' Health}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites &quot;Avoid bug bites&quot;]. ''Travelers' Health''. Centers for Disease Control and Prevention. [https://web.archive.org/web/20160313104044/http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/avoid-bug-bites Archived] from the original on 13 March 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;15 March&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ئاگاداریی گەشتیاریی CDC ===
[[پەڕگە:Zika-Virus-Medical-Countermeasure-Development-Challenges-pntd.0004530.g002.jpg|وێنۆک|370x370پیکسڵ|ئەو وڵاتانەی ئاگادارییان لێدراوە لە گەشتکردن بۆیان بە ھۆی نەخۆشییەکەی [[ڤایرۆسی زیکا]]، بۆ ئەوەی گەشتیاران خۆیان بەدووربگرن لە گەشتکردن بۆیان]]
لە ئەیلوولی ٢٠١٦، ئامۆژگارییەکانی گەشتیاریی CDC بریتی بوون لە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/zika-information|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160907045947/http://wwwnc.cdc.gov/travel/page/zika-information |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=wwwnc.cdc.gov}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:CDC_Zika_active_transmission_map_Sept_2016.jpg|وێنۆک|ئەو وڵاتانەی کە لە ئەیلوولی ٢٠١٦ەوە ڤایرۆسی زیکا لێیان چالاکە]]

* کاپ ڤێردی
* زۆرێک لە ناوچەی کاریبی: ئەنگویلا، ئەنتیگوا و باربودا، ئاروبا، باھاماس، باربادۆس، بۆنیر، دوورگەکانی ڤێرجینیا بەریتانی، دوورگەکانی کایمان، کوبا، کوراساو، دۆمینیکا، کۆماری دۆمینیکان، گرێنادا، گوادالوپ، ھایتی، جامایکا، مارتینیک، پورتوگال، سابا، سانت بارتێلمی، سانت لوسیا، سانت مارتن، سەینت ڤینسێنت و گرێنادین، سینت ئیوستاتیۆس، سینت مارتن، ترینیداد و تۆباگۆ و دوورگەکانی ڤێرجینی ئەمریکا
* ئەمریکای ناوەڕاست: بیلیز، کۆستاریکا، ئەلسەلڤادۆر، گواتیمالا، ھۆندوراس، نیکاراگوا و پەنەما
* مەکسیک
* زۆربەی ئەمریکای باشوور: ئەرجەنتین، بۆلیڤیا، بەرازیل، کۆڵۆمبیا، ئیکوادۆر، گویانای فەرەنسی، گویانا، پاراگوای، پیرۆ، سورینام و ڤەنزوێلا
* چەندین دوورگەی زەریای ھێمن: سامۆوای ئەمریکی، فیجی، دوورگەکانی مارشال، مایکرۆنیزیا، کالیدۆنیای نوێ، پاپوا نیو گینیا، سامۆئا و تۆنگا
* لە ئاسیا: سەنگافوورە، مالیزیا، بڕونێی

== مێژوو ==

=== ڕیشەی ناوی نەخۆشییەکە ===
نەخۆشیی زیکا ئەو ناوەی لێنراوە لە «دارستانی زیکا»وە لە نزیک شاری ئینتێبێ لە [[ئووگاندا]] کە بۆ یەکەمجار ڤایرۆسی زیکا لەوێ ناسێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sikka |یەکەم=Veronica |دوایین٢=Chattu |یەکەم٢=Vijay Kumar |دوایین٣=Popli |یەکەم٣=Raaj K. |دوایین٤=Galwankar |یەکەم٤=Sagar C. |دوایین٥=Kelkar |یەکەم٥=Dhanashree |دوایین٦=Sawicki |یەکەم٦=Stanley G. |دوایین٧=Stawicki |یەکەم٧=Stanislaw P. |دوایین٨=Papadimos |یەکەم٨=Thomas J. |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=The emergence of zika virus as a global health security threat: A review and a consensus statement of the INDUSEM Joint Working Group (JWG) |journal=Journal of Global Infectious Diseases |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٣–١٥|doi=10.4103/0974-777X.176140 |issn=0974-8245 |pmc=٤٧٨٥٧٥٤|pmid=٢٧٠١٣٨٣٩|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Medical resources|ICD11={{ICD9|1D48}}|ICD10=[http://apps.who.int/classifications/icd10/browse/2016/en#/U06 U06]|ICD9={{ICD9|066.3}}|DiseasesDB=36480|MedlinePlus=007666|eMedicineSubj=|eMedicineTopic=|Scholia=Q8071861}}

* [https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/66/wr/mm6641a1.htm?s_cid=mm6641a1_w بەڕێوەبردنی زیکا لە کۆرپەدا] (CDC)
* [https://www.invasivespeciesinfo.gov/profile/zika-virus-disease پرۆفایلی جۆرەکان – نەخۆشیی ڤایرۆسی زیکا]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Zika fever}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|پزیشکی|ژینناسی|زانست}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:نەخۆشییەکان]]
[[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]]</text>
      <sha1>eapa9hc5svnfpiip54p6mmbgo0p83ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئانۆریزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296973</id>
    <revision>
      <id>1595008</id>
      <parentid>1594818</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1595008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="bgum7xfp6knlvd5inur2q1rs2s6jw8f" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Aneurysem.jpg|مینی|چەپ|250px|شێوازی جیاوازی دروستبوونی ئانۆریزم (ھەڵدێرانی دیواری دەمارەکان) لە چاو دەماری ئاساییدا]]

'''ئانۆریزم''' (بە ئینگلیزی: Aneurysm) وشەیەکی وەرگیراو لە زمانی یۆنانی کۆنەوە (ἀνεύρυσμα) بە واتای فەتق یان ھەڵدێرانی خوێنبەرە. ئەم بارودۆخە کاتێک ڕوودەدات کە بەشێک لە دیواری دەمار یان خوێنبەرەکان بەھۆی لاوازییەوە بئاوسێت و وەک میزڵدانێک دەربقوپێت.&lt;ref&gt;[https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/aneurysm Aneurysms - NHLBI]&lt;/ref&gt;

== جۆرە باو و مەترسیدارەکان ==
ئەگەرچی ئانۆریزم دەکرێت لە ھەر دەمار و ڕەگێکی لەشدا ڕووبدات، بەڵام جۆرە کوشندە و پڕمەترسییەکانی بریتین لە:
* '''ئانۆریزمی بازنەی ویلیس:''' کە لە بنی مێشکدا ڕوودەدات و تەقینی دەبێتە ھۆی [[جەڵدەی مێشک|جەڵتەی مێشک]] و خوێنبەربوونی ناوخۆیی.
* '''ئانۆریزمی شاخوێنبەر:''' لە خوێنبەری سەرەکیدا کە خوێن لە دڵەوە دەگوازێتەوە.
* '''ئانۆریزمی شاخوێنبەری سک:''' کە لە بەشی خوارەوەی شاخوێنبەرەکەدا لە ناوچەی سکدا گەشە دەکات.

ھەروەھا ئانۆریزمەکان دەکرێت دوای جەڵتەی دڵ لە خودی دڵیشدا دروست ببن، وەک ئانۆریزمی نێوان سکۆڵە (بەتن) و گوێچکەلەکانی دڵ (دێھلیز).

== ئەمانەش ببینە ==
* [[خوێنبەر]]
* [[جەڵتەی دڵ]]
* [[کۆئەندامی سووڕان]]

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.
&lt;references /&gt;

{{پۆلی کۆمنز|Aneurysms}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی سووڕانی خوێن]]
[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]</text>
      <sha1>bgum7xfp6knlvd5inur2q1rs2s6jw8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەخۆشی لیشمانیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297010</id>
    <revision>
      <id>1594882</id>
      <parentid>1594673</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115054" sha1="3lmi4tjlard7frmkz9i16abjvsrval4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=لیشمانیاسیز (Leishmaniasis)|synonyms=لیشمانیۆسیس (Leishmaniosis)|image=Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores.jpg|caption=برینی لیشمانیاسیزی پێستی لە دەستی گەنجێکی ئەمریکای ناوەڕاست|field=نەخۆشییە گوازراوەکان|pronounce=Leishmaniasis {{IPAc-en|ˌ|l|iː|ʃ|m|ə|ˈ|n|aɪ|ə|s|ɪ|s}}&lt;br /&gt;leishmaniosis {{IPAc-en|l|iː|ʃ|ˌ|m|eɪ|n|i|ˈ|əʊ|s|ɪ|s|,_|-|ˌ|m|æ|n|i|-}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/leishmaniasis |سەردێڕ=Leishmaniasis definition and meaning &amp;#124; Collins English Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131224100908/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/leishmaniasis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;|symptoms=برینی پێست، تا، کەمیی خڕۆکە سوورەکانی خوێن، گەورەبوونی جگەر&lt;ref name=WHO2014/&gt;&lt;ref name=Barrett2012/&gt;|onset=|duration=|causes=مشەخۆرەکانی لایشمانیا کە لە ڕێگەی مێشوولەی لمییەوە بڵاودەبنەوە&lt;ref name=WHO2014/&gt;|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=تۆڕی مێشوولە (مێشوولەدان)، مێرووکوژ&lt;ref name=WHO2014/&gt;|treatment=|medication=|frequency=٤-١٢ ملیۆن &lt;ref name=Mag/&gt;&lt;ref name=GBD2015Pre/&gt;|deaths=٢٤,٢٠٠ (٢٠١٥)&lt;ref name=GBD2015De&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal |سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators}}&lt;/ref&gt;}}'''لیشمانیاسیز''' (Leishmaniasis) کۆمەڵێکی بەرفراوانە لە دەرکەوتە کلینیکییەکان کە بەهۆی مشەخۆرە سەرەتاییەکانی (پڕۆتۆزۆئا - protozoa) ڕەگەزی لیشمانیا (Leishmania) لە خێزانی ترایپانۆسۆماتیدا (Trypanosomatida) دروست دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Roy |یەکەم=Mrinalini |دوایین٢=Rawat |یەکەم٢=Aadish |دوایین٣=Kaushik |یەکەم٣=Sanket |دوایین٤=Jyoti |یەکەم٤=Anupam |دوایین٥=Srivastava |یەکەم٥=Vijay Kumar |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Endogenous cysteine protease inhibitors in upmost pathogenic parasitic protozoa |journal=Microbiological Research |زمان=en |بەرگ=٢٦١|doi=10.1016/j.micres.2022.127061 |issn=0944-5013 |pmid=٣٥٦٠٥٣٠٩|s2cid=248741177 |doi-access=free |article-number=127061}}&lt;/ref&gt; بەگشتی لە ڕێگەی پێوەدانی مێشوولەی لمی فلێبۆتۆماین (phlebotomine sandflies) لە جۆرەکانی Phlebotomus و Lutzomyia بڵاودەبێتەوە، و زۆرترین جار لە ناوچە خولگەیی و نیمچە-خولگەییەکانی ئەفریقا، ئاسیا، ئەمریکاکان، و باشووری ئەوروپادا ڕوودەدات. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rawat |یەکەم=Aadish |دوایین٢=Roy |یەکەم٢=Mrinalini |دوایین٣=Jyoti |یەکەم٣=Anupam |دوایین٤=Kaushik |یەکەم٤=Sanket |دوایین٥=Verma |یەکەم٥=Kuldeep |دوایین٦=Srivastava |یەکەم٦=Vijay Kumar |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cysteine proteases: Battling pathogenic parasitic protozoans with omnipresent enzymes |journal=Microbiological Research |زمان=en |بەرگ=٢٤٩|doi=10.1016/j.micres.2021.126784 |pmid=٣٣٩٨٩٩٧٨|s2cid=234597200 |doi-access=free |article-number=126784}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەکە دەکرێت بە سێ شێوەی سەرەکی دەربکەوێت: پێستی (cutaneous)، پێستی-لیکاوی (mucocutaneous)، یان هەناوی (visceral). &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; جۆری پێستی بە دروستبوونی برین لەسەر پێست دەردەکەوێت، لە کاتێکدا جۆری پێستی-لیکاوی بە برینی پێست، دەم، و لووت دەردەکەوێت. جۆری هەناوی بە برینی پێست دەست پێدەکات و دواتر بە تا، کەمیی ژمارەی خڕۆکە سوورەکانی خوێن، و گەورەبوونی سپڵ و جگەر دەردەکەوێت. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;/ref&gt;

تووشبوون لە مرۆڤدا بەهۆی زیاتر لە ٢٠ جۆری لیشمانیاوە دروست دەبێت. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rawat |یەکەم=Aadish |دوایین٢=Roy |یەکەم٢=Mrinalini |دوایین٣=Jyoti |یەکەم٣=Anupam |دوایین٤=Kaushik |یەکەم٤=Sanket |دوایین٥=Verma |یەکەم٥=Kuldeep |دوایین٦=Srivastava |یەکەم٦=Vijay Kumar |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cysteine proteases: Battling pathogenic parasitic protozoans with omnipresent enzymes |journal=Microbiological Research |زمان=en |بەرگ=٢٤٩|doi=10.1016/j.micres.2021.126784 |pmid=٣٣٩٨٩٩٧٨|s2cid=234597200 |doi-access=free |article-number=126784}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRawatRoyJyotiKaushik2021&quot;&gt;Rawat A, Roy M, Jyoti A, Kaushik S, Verma K, Srivastava VK (August 2021). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە [[ھەژاری|هەژاری]] ، [[بەدخۆراکی]] ، دارستانبڕین و [[شارنشینی]] . &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; هەر سێ جۆرەکە دەتوانرێت لە ڕێگەی بینینی مشەخۆرەکان لەژێر مایکرۆسکۆپدا دەستنیشان بکرێن. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; سەرەڕای ئەوەش، نەخۆشییە هەناوییەکە دەتوانرێت لە ڕێگەی پشکنینی خوێنەوە دەستنیشان بکرێت. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

لیشمانیاسیز دەکرێت تا ڕادەیەک پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی خەوتن لەژێر ئەو تۆڕانەی کە بە مێرووکوژ چارەسەر کراون. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ڕێوشوێنەکانی تر بریتین لە پرژاندنی مێرووکوژ بۆ کوشتنی مێشوولەی لمی و چارەسەرکردنی خێرای کەسانی تووشبوو بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتر. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; ئەو چارەسەرەی کە پێویستە دیاری دەکرێت بەپێی ئەوەی نەخۆشییەکە لە کوێ تووشی کەسەکە بووە، جۆری لیشمانیاکە، و جۆری تووشبوونەکە. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; توێژینەوە نوێیەکان لەسەر چارەسەری لیشمانیاسیز لێکۆڵینەوە لە چارەسەرە تێکەڵاوەکان (combination therapies)، دەرمانەکانی بنەمای [[نانۆتەکنۆلۆژیا]]، و چارەسەری بەرگری (immunotherapy) دەکەن.

بۆ نەخۆشییە پێستییەکە، دەکرێت پارۆمۆمایسین (paromomycin)، فلوکۆنازۆل (fluconazole)، یان پێنتامیدین (pentamidine) کاریگەر بن. &lt;ref name=&quot;Min2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Minodier P, Parola P |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis treatment |journal=Travel Medicine and Infectious Disease |بەرگ=٥|issue=3 |پەڕەکان=١٥٠–٨|doi=10.1016/j.tmaid.2006.09.004 |pmid=١٧٤٤٨٩٤١}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا نزیکەی ٤ بۆ ١٢ ملیۆن کەس تووشبوون &lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/leishmaniasis/burden/magnitude/burden_magnitude/en/index.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Magnitude of the problem |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131026230723/http://www.who.int/leishmaniasis/burden/magnitude/burden_magnitude/en/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;GBD2015Pre&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10053 |پەڕەکان=١٥٤٥–١٦٠٢|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |pmc=٥٠٥٥٥٧٧|pmid=٢٧٧٣٣٢٨٢}}&lt;/ref&gt; لە نزیکەی ٩٨ وڵاتدا. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ساڵانە نزیکەی ٢ ملیۆن حاڵەتی نوێ &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; و لە نێوان ٢٠ بۆ ٥٠ هەزار مردن ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Loz2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |ناونیشان=https://zenodo.org/record/2557786 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٠|issue=9859 |پەڕەکان=٢٠٩٥–١٢٨|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0 |pmc=١٠٧٩٠٣٢٩|pmid=٢٣٢٤٥٦٠٤|s2cid=1541253 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن کەس لە ئاسیا، ئەفریقا، ئەمریکای باشوور و ناوەڕاست، و باشووری ئەوروپا لەو ناوچانە دەژین کە نەخۆشییەکەی تێدا باوە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ejazi SA, Ali N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Developments in diagnosis and treatment of visceral leishmaniasis during the last decade and future prospects |journal=Expert Review of Anti-Infective Therapy |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=٧٩–٩٨|doi=10.1586/eri.12.148 |pmid=٢٣٤٢٨١٠٤|s2cid=20508342}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) داشکاندنی لە هەندێک دەرمان بەدەستهێناوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; وەک نەخۆشییەکی خولگەییی فەرامۆشکراو (neglected tropical disease) پۆلێن دەکرێت. &lt;ref name=&quot;NTD2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html|سەردێڕ=CDC - Neglected Tropical Diseases - Diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141204084219/http://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=cdc.gov}}&lt;/ref&gt;  نەخۆشییەکە دەکرێت لە ژمارەیەک ئاژەڵی تریشدا ڕووبدات، لەوانە سەگ و قرتێنەرەکان (rodents). &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;

== نیشانە و کۆنیشانەکان ==
[[پەڕگە:Leishmaniasis_ulcer.jpg|چەپ|وێنۆک|برینی پێست لە لیشمانیاسیز ]]
نیشانەکانی لیشمانیاسیز بریتین لە برینی پێست کە هەفتەکان بۆ مانگەکان دوای پێوەدانی مێشوولەی لمیی تووشبوو دەردەکەون.

لیشمانیاسیز دەکرێت بەسەر ئەم جۆرانەی خوارەوەدا دابەش بکرێت: &lt;ref name=&quot;Andrews&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=James|یەکەم=William D|سەردێڕ=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|دوایین٢=Berger|یەکەم٢=Timothy G|دوایین٣=Elston|یەکەم٣=Dirk M|بڵاوکەرەوە=Saunders Elsevier|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٢١٦-٢٩٢١-٦|پەڕەکان=٤٢٢–٤٢٨}}&lt;/ref&gt;

* لیشمانیاسیزی پێستی (Cutaneous leishmaniasis): باوترین جۆرە، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی برینێکی کراوە لە شوێنی هەر پێوەدانێک، کە لە ماوەی چەند مانگێک بۆ ساڵ و نیوێکدا چاک دەبێتەوە، و جێماوەیەکی (لەکەیەکی) ناخۆش بەجێدەهێڵێت. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
** لیشمانیاسیزی پێستیی بڵاو (Diffuse cutaneous leishmaniasis): دەبێتە هۆی دەرکەوتنی برینی بەربڵاوی پێست کە لە نەخۆشیی گەڕی (leprosy) دەچێت، و لەوانەیە بەخۆی چاک نەبێتەوە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt;

* لیشمانیاسیزی پێستی-لیکاوی (Mucocutaneous leishmaniasis): دەبێتە هۆی دروستبوونی برین لە پێست و ناوپۆشی لینجەپەردەدا، کە زیانەکە بەشێوەیەکی سەرەکی بەر لووت و دەم دەکەوێت. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* لیشمانیاسیزی هەناوی یان کالا-ئازار (Visceral leishmaniasis یان kala-azar - 'تای ڕەش'): سەختترین جۆرە و بەگشتی ئەگەر چارەسەر نەکرێت کوشندەیە. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; دەرەنجامەکانی تر، کە دەکرێت چەند مانگێک بۆ چەند ساڵێک دوای تووشبوون دەربکەون، بریتین لە تا، زیانگەیشتن بە سپڵ و جگەر، و کەمخوێنی &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;

== هۆکار ==
[[پەڕگە:Leishmaniasis_life_cycle_diagram_en.svg|چەپ|وێنۆک|500x500پیکسڵ|سووڕی ژیانی لیشمانیا]]
لیشمانیاسیز لە ڕێگەی پێوەدانی مێشوولەی لمی فلێبۆتۆماینی مێینەی تووشبووەوە دەگوازرێتەوە &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کە دەتوانێت پڕۆتۆزۆئای لیشمانیا بگوێزێتەوە. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; مێشوولەی لمییەکان قۆناغە تووشکەرەکە، کە بریتییە لە (metacyclic promastigotes)، لە کاتی مژینی خوێندا دەردەدەنە ناو جەستەوە. ئەم پڕۆماستیگۆتانە لە ناو برینی پێوەدانەکەدا لەلایەن مەکرۆفایجەکانەوە (macrophages) دەقووتدرێن (phagocytized)، و دەگۆڕێن بۆ ئەماستیگۆت (amastigotes). ئەماستیگۆتەکان لە ناو خانە تووشبووەکاندا زۆردەبن و کاریگەری لەسەر شانە جیاوازەکان دادەنێن، کە ئەمەش بەشێکی پشت دەبەستێت بە خانەخوێیەکە، و بەشێکی تریش بەوەی کە کام جۆری لیشمانیا لە تووشبوونەکەدا هەیە. ئەم تایبەتمەندییە جیاوازانەی شانەکان دەبنە هۆی دروستبوونی دەرکەوتە کلینیکییە جیاوازەکانی جۆرەکانی لیشمانیاسیز. مێشوولەی لمییەکان لە کاتی مژینی خوێن لە خانەخوێیە تووشبووەکاندا تووش دەبن کاتێک ئەو مەکرۆفایجانە هەڵدەمژن کە بە ئەماستیگۆت تووشبوون. لە ناوەڕاستی ڕیخۆڵەی مێشوولەی لمییەکەدا، مشەخۆرەکان دەگۆڕێن بۆ پڕۆماستیگۆت، کە زۆردەبن، دەگۆڕێن بۆ مێتاچەرخی پڕۆماستیگۆت (metacyclic promastigotes)، و کۆچ دەکەن بۆ خورتووم (proboscis).

جینۆمی سێ جۆری لیشمانیا (L. major, L. infantum, و L. braziliensis) زنجیرەبەندی کراون، و ئەمەش زانیارییەکی زۆری سەبارەت بە بایۆلۆژیای مشەخۆرەکە دابین کردووە. بۆ نموونە، لە لیشمانیادا، تێگەیشتوون کە ئەو جینانەی کۆد بۆ پرۆتین دەکەن وەکو یەکەی گەورەی پۆلیسیسټرۆنیک ([[:en:Polycistronic|polycistronic]]) بە شێوازی سەر-بۆ-سەر یان کلک-بۆ-کلک ڕێکخراون؛ ئەنزیمی (RNA polymerase II) پەیامە پۆلیسیسټرۆنیکە درێژەکان لە غیابی پڕۆمۆتەرەکانی (RNA pol II)ی دیاریکراودا کۆپی دەکات، و لیشمانیا تایبەتمەندییەکی ناوازەی هەیە سەبارەت بە ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکان لە وەڵامی گۆڕانکارییەکانی ژینگەدا. زانیارییە نوێیەکانی ئەم لێکۆڵینەوانە لەوانەیە یارمەتیدەر بن لە دەستنیشانکردنی ئامانجی نوێ بۆ ئەو دەرمانانەی کە بەپەلە پێویستن و یارمەتیدەر بن لە پەرەپێدانی ڤاکسینەکان. &lt;ref name=&quot;Myler2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Myler|یەکەم=Peter J|ناونیشان=http://www.horizonpress.com/leish|سەردێڕ=Leishmania: After The Genome|دوایین٢=Fasel|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Caister Academic Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٤٤٥٥-٢٨-٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080423224948/http://www.horizonpress.com/leish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گوێزەرەوە ===
هەرچەندە زۆربەی سەرچاوە زانستییەکان تەنها ئاماژە بە یەک ڕەگەز دەکەن کە لیشمانیا دەگوازێتەوە بۆ مرۆڤ (Lutzomyia) لە جیهانی نوێدا (ئەمریکاکان)، بەڵام لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن گالاتی پێشنیاری پۆلێنکردنێکی نوێی بۆ مێشوولەی لمییەکانی جیهانی نوێ کرد، کە تێیدا چەندین ژێر-ڕەگەزی بەرزکردەوە بۆ ئاستی ڕەگەز. لە ناوچەکانی تری جیهاندا، ڕەگەزی Phlebotomus وەک گواستەرەوەی لیشمانیاسیز هەژمار دەکرێت. &lt;ref name=&quot;Myler2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Myler|یەکەم=Peter J|ناونیشان=http://www.horizonpress.com/leish|سەردێڕ=Leishmania: After The Genome|دوایین٢=Fasel|یەکەم٢=Nicolas|بڵاوکەرەوە=Caister Academic Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٤٤٥٥-٢٨-٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080423224948/http://www.horizonpress.com/leish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMylerFasel2008&quot;&gt;Myler PJ, Fasel N (2008). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== سەرچاوە ئاژەڵییەکان ===
هەندێک حاڵەتی تووشبوونی ئاژەڵە نائادەمییەکان بەو جۆرانەی لیشمانیا کە مرۆڤ تووش دەکەن، بینراون. لە لێکۆڵینەوەیەکدا، L. major لە دوانزە نموونە لە کۆی نەوەد و یەک نموونەی پیسایی گۆریلای کێویی دەشتی ڕۆژئاوا دەستنیشان کرا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hamad |یەکەم=Ibrahim |دوایین٢=Forestier |یەکەم٢=Claire-Lise |دوایین٣=Peeters |یەکەم٣=Martine |دوایین٤=Delaporte |یەکەم٤=Eric |دوایین٥=Raoult |یەکەم٥=Didier |دوایین٦=Bittar |یەکەم٦=Fadi |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Wild Gorillas as a Potential Reservoir of ''Leishmania major'' |ناونیشان=https://academic.oup.com/jid/article/211/2/267/860822 |journal=J. Infect. Dis. |بەرگ=٢١١|پەڕەکان=٢٦٧–٢٧٣|doi=10.1093/infdis/jiu380 |pmc=٤٣٤٢٦٩٢|pmid=٢٥٠٠١٤٦٠}}&lt;/ref&gt; و لە لێکۆڵینەوەیەکدا لەسەر پەنجا و دوو ئاژەڵی سەرەتایی (non-human primates) کە لە باخچەی ئاژەڵان لە ناوچەیەکی باوی لیشمانیاسیزدا دیل کرابوون، دەرکەوت کە هەشتیان (هەر سێ شەمپانزییەکە، سێ مەیموونی شێری زێڕین، یەک مەیموونی کاپوچینی قژدار، و یەک تالاپۆینی ئەنگۆلی)، تووشی L. infantum بوون و توانای تووشکردنی مێشوولەی لمییەکانی جۆری Lutzomyia longipalpis یان هەیە، هەرچەندە &quot;باری مشەخۆرەکە لەناو مێشوولە لمییە تووشبووەکاندا کە لەم لێکۆڵینەوەیەدا بینران بە کەم هەژمار کرا&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ayisa Rodrigues de Oliveira |دوایین٢=Guilherme Rafael Gomide Pinheiro |دوایین٣=Herlandes P. Tinoco |دوایین٤=Maria Elvira Loyola |دوایین٥=Carlyle Mendes Coelho |دوایین٦=Edelberto Santos Dias |دوایین٧=Érika Michalsky Monteiro |دوایین٨=Fabiana de Oliveira Lara e Silva |دوایین٩=Angela Tinoco Pessanha |دوایین١٠=Andreza Geisiane Maia Souza |دوایین١١=Nathália Cristina Lima Pereira |دوایین١٢=Nelder F. Gontijo |دوایین١٣=Ricardo T. Fujiwara |دوایین١٤=Tatiane Alves da Paixão |دوایین١٥=Renato Lima Santos |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Competence of non-human primates to transmit ''Leishmania infantum'' to the invertebrate vector ''Lutzomyia longipalpis'' |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=١٣|issue=4 |doi=10.1371/journal.pntd.0007313 |pmc=٦٤٨٨٠٩٥|pmid=٣٠٩٩٥٢٢٧|doi-access=free |article-number=e0007313}}&lt;/ref&gt;

=== زیندەوەرەکان ===
نەخۆشییە هەناوییەکە بەزۆری بەهۆی Leishmania donovani، L. infantum، یان L. chagasi یەوە دروست دەبێت، &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بەڵام هەندێک جار ئەم جۆرانە دەکرێت ببنە هۆی جۆرەکانی تری نەخۆشییەکە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; جۆرە پێستییەکەی نەخۆشییەکە بەهۆی زیاتر لە ١٥ جۆری لیشمانیاوە دروست دەبێت. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt;

=== هۆکارەکانی مەترسی ===
هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە بەدخۆراکی، لەناوبردنی دارستانەکان، کەمیی پاکوخاوێنی، لاوازبوونی سیستەمی بەرگری، و فراوانبوونی شارەکان. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

* بارودۆخی کۆمەڵایەتی-ئابووری: بارودۆخی خراپی ژیان وەک قەرەباڵغی زۆری خانووەکان و کەمیی پاکوخاوێنی پەیوەندییان هەیە بە زیادبوونی بەرکەوتنی مرۆڤ بە مێشوولەی لمی. خراپیی بەڕێوەبردنی پاشماوەکان و ئاوەڕۆی کراوە ژینگەیەکی نموونەیی بۆ زۆربوونی مێشوولەی لمی لە ناوچە لادێییەکان و ناوچە شارییە کەم‌داهاتەکاندا دروست دەکەن. سنوورداربوونی دەستڕاگەیشتن بە چاودێریی تەندروستی دەتوانێت دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن دوابخات، کە ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی دەرەنجامی سەختتری نەخۆشییەکە. کەسانی هەژار لەوانەیە ڕووبەڕووی بەربەستی دارایی ببنەوە بۆ چارەسەر، کە ئەمەش مەترسیی نەخۆشییە سەختەکان زیاد دەکات. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Okwor |یەکەم=Ifeoma |دوایین٢=Uzonna |یەکەم٢=Jude |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Social and Economic Burden of Human Leishmaniasis |ناونیشان=https://www.ajtmh.org/view/journals/tpmd/94/3/article-p489.xml |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |زمان=EN |بەرگ=٩٤|issue=3 |پەڕەکان=٤٨٩–٤٩٣|doi=10.4269/ajtmh.15-0408 |issn=0002-9637 |pmc=٤٧٧٥٨٧٨|pmid=٢٦٧٨٧١٥٦}}&lt;/ref&gt;
* بەدخۆراکی: کەمیی پرۆتین، ئاسن، ڤیتامین ئەی، و زینگ سیستەمی بەرگری لاواز دەکەن، کە ئەمەش ڕووبەڕووبوونەوەی تووشبوونی لیشمانیا قورستر دەکات. ئەمە مەترسیی تووشبوون بە هەردوو جۆری پێستی و هەناویی لیشمانیاسیز زیاد دەکات، و دەبێتە هۆی نەخۆشیی سەختتر و دەرەنجامی خراپی چارەسەر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sacramento |یەکەم=Laís Amorim |دوایین٢=Lombana |یەکەم٢=Claudia |دوایین٣=Scott |یەکەم٣=Phillip |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Malnutrition disrupts adaptive immunity during visceral leishmaniasis by enhancing IL-10 production |journal=PLOS Pathogens |بەرگ=٢٠|issue=11 |doi=10.1371/journal.ppat.1012716 |pmc=١١٥٨١٣٩٤|pmid=٣٩٥٢٧٦٢٩|doi-access=free |article-number=e1012716}}&lt;/ref&gt;
* جووڵەی دانیشتووان: کۆچکردن و ئاوارەبوون بەهۆی ململانێ، قەیرانی ئابووری، یان گۆڕانکارییە ژینگەییەکان بەشدارن لە بڵاوبوونەوەی لیشمانیاسیز، بەتایبەتی کاتێک کەسانی بێ‌بەرگری دەچنە ناوچە باوەکانەوە (endemic areas). پەنابەران و کرێکارە کشتوکاڵییە وەرزییەکان لە مەترسییەکی زیاتردان بەهۆی سنوورداربوونی دەستڕاگەیشتنیان بە ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردنی گواستەرەوەکان. چالاکیی مرۆڤ لەو زەویانەی پێشتر بێ‌نیشتەجێ بوون لەوانەیە بەرکەوتن بە مێشوولەی لمیی تووشبوو و ئاژەڵە کێوییەکان (وەک سەرچاوەی نەخۆشییەکە) زیاد بکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wilke |یەکەم=André B. B. |دوایین٢=Farina |یەکەم٢=Priscilla |دوایین٣=Ajelli |یەکەم٣=Marco |دوایین٤=Canale |یەکەم٤=Angelo |دوایین٥=Dantas-Torres |یەکەم٥=Filipe |دوایین٦=Otranto |یەکەم٦=Domenico |دوایین٧=Benelli |یەکەم٧=Giovanni |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human migrations, anthropogenic changes, and insect-borne diseases in Latin America |journal=Parasites &amp; Vectors |بەرگ=١٨|issue=1 |پەڕە=٤|doi=10.1186/s13071-024-06598-7 |issn=1756-3305 |pmc=١١٧٢١٢٥٢|pmid=٣٩٧٨٩٦٥٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* ژینگە و گۆڕانی کەشوهەوا: گۆڕانکارییەکانی پلەی گەرمی، شێ، و بارانبارین کاریگەرییان لەسەر دانیشتووانی مێشوولەی لمی هەیە. بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی پەیوەست کراوە بە ڕێژەی زیاتری مانەوە و زۆربوونی مێشوولەی لمی، کە ڕێگە دەدات نەخۆشییەکە بۆ ناوچە بەرزترەکان و ئەو ناوچانەی پێشتر پارێزراو بوون بڵاوببێتەوە، وەک باشووری ئەوروپا و ئەمریکای باکوور. لەناوبردنی دارستانەکان، بەشاربوون، و دروستکردنی بەنداوەکان ژینگەی مێشوولەی لمی تێکدەدەن، و خاڵی گەرمی نوێی گواستنەوە دروست دەکەن و مەترسیی سەرهەڵدانی نەخۆشییەکە زیاد دەکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rupasinghe |یەکەم=Ruwini |دوایین٢=Chomel |یەکەم٢=Bruno B. |دوایین٣=Martínez-López |یەکەم٣=Beatriz |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Climate change and zoonoses: A review of the current status, knowledge gaps, and future trends |journal=Acta Tropica |بەرگ=٢٢٦|bibcode=2022AcTro.22606225R |doi=10.1016/j.actatropica.2021.106225 |issn=0001-706X |pmid=٣٤٧٥٨٣٥٥|doi-access=free |article-number=106225}}&lt;/ref&gt;

== دەستنیشانکردن ==
[[پەڕگە:Leishmania_2009-04-14_smear.JPG|چەپ|وێنۆک|نموونەی مۆخی ئێسک: لیشمانیاسیزی هەناوی]]
لیشمانیاسیز لە تاقیگەی خوێنزانیدا (hematology laboratory) لە ڕێگەی بینینی ڕاستەوخۆی ئەماستیگۆتەکانەوە (تەنۆلکەکانی لایشمان-دۆنۆڤان) دەستنیشان دەکرێت. ئامادەکراوەکانی توێژاڵی ناوەڕاستی (Buffy-coat) خوێنی دەوروبەر یان هەڵمژراوەکانی مۆخ، سپڵ، گرێ لیمفاوییەکان، یان برینەکانی پێست دەبێت لەسەر سلایدێک بڵاوبکرێنەوە بۆ دروستکردنی لێشاوێکی تەنک و بە بۆیەی لایشمان یان بۆیەی گیمسا (pH 7.2) بۆ ماوەی ٢٠ خولەک بۆیە بکرێن. ئەماستیگۆتەکان لەناو مۆنۆسایتەکانی خوێن و سپڵدا دەبینرێن، یان بە دەگمەنتر، لەناو نیوترۆفیلە سووڕاوەکان و مەکرۆفایجەکانی شانە هەڵمژراوەکاندا دەبینرێن. ئەوان تەنۆلکەی بچووک و خڕن بە تیرەی ٢-٤ مایکرۆمەتر کە سایتۆپلازمێکی ناڕوون، ناوکێک، و کاینێتۆپلاستێکی بچووکی شێوە-چیلکەییان هەیە. هەندێک جار، ئەماستیگۆتەکان لەوانەیە بە ئازادی لە نێوان خانەکاندا ببینرێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dacie|یەکەم=John V.|سەردێڕ=Dacie and Lewis practical hematology|دوایین٢=Bain|یەکەم٢=Barbara J.|دوایین٣=Bates|یەکەم٣=Imelda|بڵاوکەرەوە=Churchill Livingstone/Elsevier|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٤٣-٠٦٦٦٠-٣|شوێن=Philadelphia}}&lt;/ref&gt; بەڵام، وەرگرتنی نموونەی شانەکان زۆرجار بۆ نەخۆشەکە بەئازارە و دەستنیشانکردنی خانە تووشبووەکانیش دەکرێت قورس بێت. بۆیە، ڕێگەی تری ناڕاستەوخۆی بەرگریزانی (immunological) بۆ دەستنیشانکردن پەرەیان پێدراوە، لەوانە (enzyme-linked immunosorbent assay)، ستیکە پێچراوەکان بە ئەنتیجین، و پشکنینی ڕاستەوخۆی کۆبوونەوە (direct agglutination test). هەرچەندە ئەم پشکنینانە بە ئاسانی بەردەستن، بەڵام پشکنینی دەستنیشانکردنی ستاندارد نین بەهۆی کەمیی هەستیاری و تایبەتمەندێتییان. {{citation needed|date=May 2021}}

چەندین پشکنینی جیاوازی کارلێکی زنجیرەییی پۆلیمەرەیز (PCR) بەردەستن بۆ دەستنیشانکردنی دی ئێن ئەی (DNA)ی لیشمانیا. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بەم پشکنینە، لە کۆتاییدا ڕێکارێکی دەستنیشانکردنی تایبەت و هەستیار بەردەستە. هەستیارترین پشکنینەکانی PCR دی ئێن ئەی (DNA)ی مینی بازنەییی کاینێتۆپلاست (minicircle kinetoplast)ی ناو مشەخۆرەکە بەکاردەهێنرێت. دی ئێن ئەی کاینێتۆپلاست زنجیرەکانی تێدایە بۆ پرۆتینەکانی مایتۆکۆندریال لە ماکسی بازنەکانیدا (نزیکەی ٢٥-٥٠ بۆ هەر مشەخۆرێک)، و RNAی ڕێنماییکەر لە مینی بازنەکانی (نزیکەی ١٠,٠٠٠ بۆ هەر مشەخۆرێک)ی کاینێتۆپلاستەکەدا هەیە. بەم ڕێگە تایبەتە، مرۆڤ هێشتا دەتوانێت لیشمانیا دەستنیشان بکات تەنانەت لەگەڵ بارێکی زۆر کەمی مشەخۆرەکەشدا. کاتێک پێویست بە دەستنیشانکردنی جۆرێکی دیاریکراوی لیشمانیا دەکات، نەک تەنها دۆزینەوەی، ڕێگاکانی تری PCR باشتر بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bensoussan E, Nasereddin A, Jonas F, Schnur LF, Jaffe CL |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Comparison of PCR assays for diagnosis of cutaneous leishmaniasis |journal=Journal of Clinical Microbiology |بەرگ=٤٤|issue=4 |پەڕەکان=١٤٣٥–٩|doi=10.1128/JCM.44.4.1435-1439.2006 |pmc=١٤٤٨٦٢٩|pmid=١٦٥٩٧٨٧٣}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی جۆرەکانی نەخۆشییەکە تەنها لە ئاژەڵە نائادەمییەکانەوە دەگوازرێنەوە، بەڵام هەندێکیان دەکرێت لە نێوان مرۆڤەکاندا بڵاوببنەوە. تووشبوون لە مرۆڤدا بەهۆی نزیکەی ٢١ جۆر لەو ٣٠ جۆرەوە دروست دەبێت کە شیردەرەکان تووش دەکەن؛ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/biology.html|سەردێڕ=CDC - Leishmaniasis - Biology |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; جۆرە جیاوازەکان وەک یەک دەردەکەون، بەڵام دەکرێت لەیەکتر جیابکرێنەوە لە ڕێگەی شیکاریی ئایزۆئەنزیم، شیکاریی زنجیرەی DNA، یان دژەتەنە مۆنۆکلۆناڵەکانەوە ([[:en:Monoclonal_antibodies|monoclonal antibodies]]).

== خۆپاراستن ==
خۆپاراستن لە لیشمانیاسیز تیشک دەخاتە سەر کەمکردنەوەی ڕێژەی پێوەدانی مێشوولەی لمی و چارەسەرکردنی حاڵەتەکانی مرۆڤ بۆ ئەو مشەخۆرانەی کە بە پلەی یەکەم هی مرۆڤن وەکو Leishmania donovani و &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hong A, Zampieri RA, Shaw JJ, Floeter-Winter LM, Laranjeira-Silva MF |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=One Health Approach to Leishmaniases: Understanding the Disease Dynamics through Diagnostic Tools |journal=Pathogens |بەرگ=٩|issue=10 |doi=10.3390/pathogens9100809 |pmc=٧٥٩٩٨٤٠|pmid=٣٣٠١٩٧١٣|doi-access=free |article-number=809}}&lt;/ref&gt; Leishmania tropica، هەرچەندە ئەم جۆرەی دواییان سەرچاوەیەکی (ئەمبارێکی) گرنگی لە کەروێشکی بەردیندا (rock hyraxes) هەیە لە ئیسرائیل و لەوانەشە لە عەرەبستانی سعودیەدا بیبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Svobodova M, Votypka J, Peckova J, Dvorak V, Nasereddin A, Baneth G, Sztern J, Kravchenko V, Orr A, Meir D, Schnur LF, Volf P, Warburg A |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Distinct Transmission Cycles of ''Leishmania tropica'' in 2 Adjacent Foci, Northern Israel |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=١٢|issue=12 |پەڕەکان=١٨٦٠–١٨٦٨|doi=10.3201/eid1212.060497 |pmc=٣٢٩١٣٥٤|pmid=١٧٣٢٦٩٣٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Svobodova M, Votypka J, Peckova J, Dvorak V, Nasereddin A, Baneth G, Sztern J, Kravchenko V, Orr A, Meir D, Schnur LF, Volf P, Warburg A |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Distinct Transmission Cycles of ''Leishmania tropica'' in 2 Adjacent Foci, Northern Israel |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=١٢|issue=12 |پەڕەکان=١٨٦٠–١٨٦٨|doi=10.3201/eid1212.060497 |pmc=٣٢٩١٣٥٤|pmid=١٧٣٢٦٩٣٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; {{Rp|26}}چارەسەرکردنی ڕزگاربووانی لیشمانیاسیزی هەناوی کە برینی پێستیان بۆ دروست دەبێت کە پێدەچێت تووشکەر بێت و پەیوەندی بە لیشمانیاسیزی پێستیی پاش کالا-ئازارەوە (post-kala azar dermal leishmaniasis) هەیە، دەتوانێت ڕێگری لە گواستنەوەی زیاتر بکات. &lt;ref&gt;{{cite report|title=Post-Kala-Azar Dermal Leishmaniasis: A Manual for Case Management and Control: Report of a WHO Consultative Meeting|publisher=World Health Organization|location=Kolkata, India|date=2–3 July 2012|url=https://www.who.int/publications/i/item/9789241505215|access-date=13 June 2026|isbn=978-92-4-150521-5}}&lt;/ref&gt; بەڵام، هەندێک جۆری لیشمانیا دەکرێت ئاژەڵی-مرۆیی (zoonotic) بن، وەک Leishmania infantum، کە هۆکارێکی گرنگی لیشمانیاسیزی هەناوییە لە ئەمریکاکان و ناوچەی دەریای ناوەڕاست کە هەم سەگ و هەم مرۆڤ تووش دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Davies CR, Kaye P, Croft SL, Sundar S |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Leishmaniasis: new approaches to disease control |journal=British Medical Journal |بەرگ=٣٢٦|issue=7385 |پەڕەکان=٣٧٧–٣٨٢|doi=10.1136/bmj.326.7385.377 |pmc=١١٢٥٢٤١|pmid=١٢٥٨٦٦٧٤}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Cosma&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cosma |یەکەم=Claudia |دوایین٢=Maia |یەکەم٢=Carla |دوایین٣=Khan |یەکەم٣=Nushrat |دوایین٤=Infantino |یەکەم٤=Maria |دوایین٥=Del Riccio |یەکەم٥=Marco |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Leishmaniasis in Humans and Animals: A One Health Approach for Surveillance, Prevention and Control in a Changing World |journal=Tropical Medicine and Infectious Disease |زمان=en |بەرگ=٩|issue=11 |پەڕە=٢٥٨|doi=10.3390/tropicalmed9110258 |issn=2414-6366 |pmc=١١٥٩٨٧٢٨|pmid=٣٩٥٩١٢٦٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; جۆرەکانی تر بەدوای سووڕی دارستانیدا دەڕۆن، لەگەڵ سەرچاوەی ئاژەڵی کێوی هەمەچەشن وەک کرتێنەرەکان، ئارامادیلۆ، یان تەمەڵەکان (sloths). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=González U, Pinart M, Sinclair D, Firooz A, Enk C, Vélez ID, Esterhuizen TM, Tristan M, Alvar J |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Vector and reservoir control for preventing leishmaniasis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠١٥|issue=8 |doi=10.1002/14651858.CD008736.pub2 |pmc=٤٥٦١٥٢٥|pmid=٢٦٢٤٦٠١١|doi-access=free |article-number=CD008736}}&lt;/ref&gt; بەم پێیە، ستراتیژییەکانی خۆپاراستن پشت دەبەستن بە جۆرە سەرەکییەکەی لیشمانیا و مێشوولەی لمی و ئەو سووڕانەی گواستنەوە کە لەسەر ئاستی ناوچەیی نێوەندگیریی دەکەن.

=== خۆپاراستنی کەسی ===

* بەکارهێنانی دژەمێروو (مێروودەرکەر) لەسەر پێستی ڕووت و لەژێر کۆتایی قۆڵ و قاچی پانتۆڵدا. پەیڕەوی ڕێنماییەکانی سەر لێبڵی دژەمێرووەکە بکە. کاریگەرترین دژەمێرووەکان بەگشتی ئەوانەن کە ماددەی کیمیایی DEET (N,N-diethylmetatoluamide) یان تێدایە &lt;ref name=&quot;Prevention&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prevention |یەکەم=CDC-Centers for Disease Control and |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/prevent.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |سەردێڕ=CDC – Leishmaniasis – Prevention &amp; Control}}&lt;/ref&gt;
* لیشمانیاسیز دەکرێت تا ڕادەیەک پێشگیری لێ بکرێت لە ڕێگەی بەکارهێنانی ئەو تۆڕانەی کە بە مێرووکوژ یان دژەمێروو چارەسەر کراون لە کاتی خەوتندا. &lt;ref name=&quot;WHO20142&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=World Health Organization |سەردێڕ=Leishmaniasis Fact sheet N°375 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ دابینکردنی پاراستنێکی باش لە مێشوولەی لمی، تۆڕی قەبارە وردی ٠.٦ ملم یان کەمتر پێویستە، بەڵام تۆڕی مێشوولە بە قەبارەی ١.٢ ملم تەنها کەمکردنەوەیەکی سنووردار لە ژمارەی پێوەدانی مێشوولەی لمی دابین دەکات. &lt;ref name=&quot;contphle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Alexander B, Maroli M |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Control of phlebotomine sandflies |journal=Medical and Veterinary Entomology |بەرگ=١٧|issue=1 |پەڕەکان=١–١٨|doi=10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x |pmid=١٢٦٨٠٩١٩|s2cid=31387956 |doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; id=&quot;CITEREFAlexanderMaroli2003&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;777&quot;&gt;[[doi:10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x|&quot;Control of phlebotomine sandflies&quot;]]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;778&quot;&gt;''Medical and Veterinary Entomology''. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;779&quot;&gt;'''17''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;18. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;780&quot;&gt;[[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x|10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12680919 12680919]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;783&quot;&gt;[[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31387956 31387956].&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تۆڕە قەبارە وردترەکان خاڵی نەرێنییان ئەوەیە کە تێچوویان زیاترە و سووڕی هەوا کەم دەکەنەوە کە ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی گەرمبوونی زۆر. زۆربەی هێرشەکانی مێشوولەی لمی فلێبۆتۆماین لە کاتی خۆرئاوابووندا ڕوودەدەن نەک لە شەودا، بۆیە لەوانەیە بەسوود بێت کە تۆڕ بەسەر دەرگا و پەنجەرەکاندا بدرێت یان دژەمێروو بەکاربهێنرێت. &lt;ref name=&quot;Prevention2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prevention |یەکەم=CDC-Centers for Disease Control and |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/prevent.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |سەردێڕ=CDC – Leishmaniasis – Prevention &amp; Control}}&lt;/ref&gt;
* بەکارهێنانی ملییەی سەگ (ئەستۆکە) کە بە مێرووکوژ چارەسەر کرابێت و چارەسەرکردن یان لەناوبردنی سەگە تووشبووەکان. {{citation needed|date=January 2023}}
* پرژاندنی ماڵ و ئاژەڵخانەکان بە مێرووکوژ.&lt;ref name=&quot;contphle2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Alexander B, Maroli M |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Control of phlebotomine sandflies |journal=Medical and Veterinary Entomology |بەرگ=١٧|issue=1 |پەڕەکان=١–١٨|doi=10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x |pmid=١٢٦٨٠٩١٩|s2cid=31387956 |doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; id=&quot;CITEREFAlexanderMaroli2003&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;777&quot;&gt;[[doi:10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x|&quot;Control of phlebotomine sandflies&quot;]]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;778&quot;&gt;''Medical and Veterinary Entomology''. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;779&quot;&gt;'''17''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;18. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;780&quot;&gt;[[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x|10.1046/j.1365-2915.2003.00420.x]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12680919 12680919]. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;783&quot;&gt;[[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31387956 31387956].&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* خۆپاراستن و کۆنترۆڵکردنی لیشمانیاسیز پێویستی بە نزیکبوونەوەیەکی فرەلایەن هەیە. پرژاندنی مێرووکوژ، تۆڕی چارەسەرکراو، و بەڕێوەبردنی حاڵەتەکان ستراتیژییەکی باون کە بەکاردەهێنرێن، لە کاتێکدا نزیکبوونەوەی زیاتر بۆ کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت.

=== کۆنترۆڵکردنی گوێزەرەوەکان ===

* نزیکبوونەوەی بەڕێوەبردنی یەکخراوی گواستەرەوەکان (IVM) کلیلێکە بۆ کەمکردنەوەی دانیشتووانی مێشوولەی لمی. هەندێک لە نوێترین ستراتیژییەکان بریتین لە:
* توێژینەوە بەردەوامە بۆ گۆڕینی بۆماوەیی مێشوولەی لمی بۆ کەمکردنەوەی توانایان بۆ گواستنەوەی مشەخۆرەکانی لیشمانیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kumari |یەکەم=Yasoda |دوایین٢=Gunathilaka |یەکەم٢=Nayana |دوایین٣=Amarasinghe |یەکەم٣=Deepika |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=A comprehensive review of biological and genetic control approaches for leishmaniasis vector sand flies; emphasis towards promoting tools for integrated vector management |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |doi=10.1371/journal.pntd.0012795 |issn=1935-2735 |pmc=١١٧٧١٨٧٠|pmid=٣٩٨٦٩٥٨٧|doi-access=free |article-number=e0012795}}&lt;/ref&gt;
* تەڵەی شەکری ژەهراوی سەرنجڕاکێش (ATSBs) مێشوولە لمییەکان ڕادەکێشێت و دەیانکوژێت کە لە شەکری ڕووەکەکان دەخۆن. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Operational Manual on Leishmaniasis Vector Control, Surveillance, Monitoring and Evaluation|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-٠٠٦٠٣٤-٠|edition=1st|شوێن=Geneva}}&lt;/ref&gt;
* دژەمێرووی بۆشایی (Spatial repellents) و بۆیەی مێرووکوژ بەربەستی درێژخایەن دروست دەکەن لە دژی مێشوولەی لمی. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== کۆنترۆڵکردنی سەرچاوە ===

* '''ڕێوشوێنەکانی کۆنترۆڵکردنی سەگ:''' سەگی ماڵی سەرچاوەیەکی سەرەکییە بۆ Leishmania infantum لەو ناوچانەی کە لیشمانیاسیزی هەناوییان تێدا باوە. لەجیاتی لەناوبردنی بەرفراوانی سەگ، کە سەلمێنراوە بێکاریگەر و جێگەی مشتومڕە، ملییەی سەگ (ئەستۆکە) کە بە دێلتامیسڕین (deltamethrin) چارەسەر کراوە وەک جێگرەوەیەکی سەلامەتتر و کاریگەرتر ناسێنراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Halbig |یەکەم=P. |دوایین٢=Hodjati |یەکەم٢=M. H. |دوایین٣=Mazloumi-Gavgani |یەکەم٣=A. S. |دوایین٤=Mohite |یەکەم٤=H. |دوایین٥=Davies |یەکەم٥=C. R. |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Further evidence that deltamethrin-impregnated collars protect domestic dogs from sandfly bites |ناونیشان=https://resjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2915.2000.00229.x |journal=Medical and Veterinary Entomology |زمان=en |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٢٦|doi=10.1046/j.1365-2915.2000.00229.x |issn=1365-2915 |pmid=١٠٨٧٢٨٦٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;
* '''سەرچاوەکانی ئاژەڵی کێوی:''' کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانی ئاژەڵی کێوی وەک کرتێنەرەکان، توورەکەدارەکان (marsupials)، تەمەڵەکان (sloths)، و ئارامادیلۆکان زۆر قورسترە بەهۆی نیگەرانییەکانی پەیوەست بە پاراستنی ژینگە. &lt;ref name=&quot;Cosma&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cosma |یەکەم=Claudia |دوایین٢=Maia |یەکەم٢=Carla |دوایین٣=Khan |یەکەم٣=Nushrat |دوایین٤=Infantino |یەکەم٤=Maria |دوایین٥=Del Riccio |یەکەم٥=Marco |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Leishmaniasis in Humans and Animals: A One Health Approach for Surveillance, Prevention and Control in a Changing World |journal=Tropical Medicine and Infectious Disease |زمان=en |بەرگ=٩|issue=11 |پەڕە=٢٥٨|doi=10.3390/tropicalmed9110258 |issn=2414-6366 |pmc=١١٥٩٨٧٢٨|pmid=٣٩٥٩١٢٦٤|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCosmaMaiaKhanInfantino2024&quot;&gt;Cosma C, Maia C, Khan N, Infantino M, Del Riccio M (28 October 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* '''کوتان:''' ڤاکسینی سەگ پەرەی پێدراوە و ئێستا لە هەندێک ناوچە بەکاردەهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی گواستنەوە. لەکاتێکدا، تا ساڵی ٢٠٢٦، هیچ ڤاکسینێکی مرۆیی کە بە تەواوی پەسەند کرابێت بەردەست نییە، بەڵام قۆناغی یەکەمی تاقیکردنەوە کلینیکییەکان بۆ یەکەمین ڤاکسینی لیشمانیاسیز خەریکە دەست پێدەکات. ئەم ڤاکسینە نوێیە تەکنەلۆژیای دەستکاریکردنی جینی CRISPR بەکاردەهێنێت، و بڕیارە تاقیکردنەوەکان لە کینیا، بەڕازیل و هەروەها لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە بچن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Coelho |یەکەم=Eduardo A. F. |سەردێڕ=Vaccines for Neglected Pathogens: Strategies, Achievements and Challenges : Focus on Leprosy, Leishmaniasis, Melioidosis and Tuberculosis |ڕێکەوت=٢٠٢٣|پەڕەکان=٢٨١–٣٠٦|editor-last=Christodoulides |editor-first=Myron |chapter=Vaccines for Canine Leishmaniasis |شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en |doi=10.1007/978-3-031-24355-4_13 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٤٣٥٥-٤|دوایین٢=Christodoulides |یەکەم٢=Myron |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
[[پەڕگە:Paromomycin_structure.svg|چەپ|وێنۆک|پارۆمۆمایسین (Paromomycin) چارەسەرێکی هەرزان و کاریگەرە بۆ لیشمانیاسیز.]]
چارەسەرەکە دیاری دەکرێت بەپێی ئەوەی نەخۆشییەکە لە کوێ تووشی کەسەکە بووە، جۆری لیشمانیاکە، و جۆری تووشبوونەکە. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بۆ لیشمانیاسیزی هەناوی لە هیندستان، ئەمریکای باشوور، و دەریای ناوەڕاست، ئامفۆتێریسین بی-ی لایپۆسۆماڵ (liposomal amphotericin B) چارەسەری پێشنیارکراوە و زۆرجار وەک یەک ژەم بەکاردەهێنرێت. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundar S, Chakravarty J |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Leishmaniasis: an update of current pharmacotherapy |journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy |بەرگ=١٤|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦٣|doi=10.1517/14656566.2013.755515 |pmid=٢٣٢٥٦٥٠١|s2cid=207479873}}&lt;/ref&gt; ڕێژەی چاکبوونەوە بە یەک ژەم لە ئامفۆتێریسین بی بە ٩٥٪ ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; لە هیندستان، نزیکەی هەموو تووشبوونەکان بەرگرییان هەیە دژی دژە-ئەنتیمۆنییە پێنج-گێردەکان (pentavalent antimonials). &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; لە ئەفریقا، بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا، تێکەڵەیەک لە میلتێفۆسین (Miltefosine) و پارۆمۆمایسین (paromomycin), &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot; /&gt; بەڵام ئەمانە دەتوانن کاریگەری لاوەکی بەرچاویان هەبێت. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; میلتێفۆسین، کە دەرمانێکی دەمەکییە، کاریگەرە بۆ هەردوو جۆری لیشمانیاسیزی هەناوی و پێستی. &lt;ref name=&quot;Dor2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Dorlo TP, Balasegaram M, Beijnen JH, de Vries PJ |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Miltefosine: a review of its pharmacology and therapeutic efficacy in the treatment of leishmaniasis |journal=The Journal of Antimicrobial Chemotherapy |بەرگ=٦٧|issue=11 |پەڕەکان=٢٥٧٦–٩٧|doi=10.1093/jac/dks275 |pmid=٢٢٨٣٣٦٣٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; کاریگەرییە لاوەکییەکانی بەگشتی سووکن، هەرچەندە دەکرێت ببێتە هۆی تێکچوونی زگماکی ئەگەر لە ماوەی سێ مانگی پێش سکپڕبووندا وەربگیرێت. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Dor2012&quot; /&gt; پێناچێت بۆ L. major یان L. braziliensis کاریگەر بێت. &lt;ref name=&quot;Min2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Minodier P, Parola P |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis treatment |journal=Travel Medicine and Infectious Disease |بەرگ=٥|issue=3 |پەڕەکان=١٥٠–٨|doi=10.1016/j.tmaid.2006.09.004 |pmid=١٧٤٤٨٩٤١}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMinodierParola2007&quot;&gt;Minodier P, Parola P (May 2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ترایفلورالین (Trifluralin)، کە دەرمانێکی قڕکەری گژوگیایە، سەلمێنراوە کە چارەسەرێکی کاریگەرە لە شێوەی مەرهەمدا، بەبێ کاریگەریی لاوەکیی شیکردنەوەی خوێن (hemolytic) یان ژەهراویبوونی خانەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Esteves |یەکەم=M. A. |دوایین٢=Fragiadaki |یەکەم٢=I. |دوایین٣=Lopes |یەکەم٣=R. |دوایین٤=Scoulica |یەکەم٤=E. |دوایین٥=Cruz |یەکەم٥=M. E. M. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Synthesis and biological evaluation of trifluralin analogues as antileishmanial agents |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0968089609009948 |journal=Bioorganic &amp; Medicinal Chemistry |بەرگ=١٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٧٤–٢٨١|doi=10.1016/j.bmc.2009.10.059 |pmid=١٩٩٢٦٢٩٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

توێژینەوە نوێیەکان لەسەر چارەسەری لیشمانیاسیز لێکۆڵینەوە لە چارەسەرە تێکەڵاوەکان، دەرمانەکانی بنەمای نانۆتەکنۆلۆژیا، و چارەسەری بەرگری دەکەن. چارەسەرە تێکەڵاوەکانی وەک ئامفۆتێریسین بی-ی لایپۆسۆماڵ (L-AmB) لەگەڵ میلتێفۆسین یان پارۆمۆمایسین، ڕێژەی چاکبوونەوەی بەرزیان پیشانداوە بۆ لیشمانیاسیزی هەناوی لە هەمان کاتدا کاتی چارەسەر و کاریگەرییە لاوەکییەکانیش کەم دەکەنەوە. &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sundar S, Chakravarty J |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Leishmaniasis: an update of current pharmacotherapy |journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy |بەرگ=١٤|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦٣|doi=10.1517/14656566.2013.755515 |pmid=٢٣٢٥٦٥٠١|s2cid=207479873}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSundarChakravarty2013&quot;&gt;Sundar S, Chakravarty J (January 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) چارەسەری تێکەڵاوی بنەما-میلتێفۆسین پێشنیار دەکات بۆ حاڵەتە دیاریکراوەکانی لیشمانیاسیزی هەناوی. &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot; /&gt; چارەسەرەکان لەسەر بنەمای [[نانۆتەکنۆلۆژیا]]، لەوانە نانۆتەنۆلکەکانی چەوری و کانزایی، گەیاندنی دەرمان باشتر دەکەن لە ڕێگەی ئامانجگرتنی مشەخۆرەکان بە شێوەیەکی وردتر و کەمکردنەوەی ژەهراویبوون. &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot; /&gt; چارەسەرەکانی هەموارکەری بەرگری، وەکو ئینتەرفیرۆن-گاما (IFN-γ)، لەژێر لێکۆڵینەوەدان بۆ توانایان لە بەهێزکردنی وەڵامدانەوەی بەرگری دژی تووشبوونی لیشمانیا. &lt;ref name=&quot;Sun2013&quot; /&gt;

بەڵگەکان سەبارەت بە چارەسەری لیشمانیاسیزی پێستی لاوازن. &lt;ref name=&quot;Barrett20122&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;/ref&gt; چەندین چارەسەری سەروپێستی (topical) دەکرێت بۆ لیشمانیاسیزی پێستی بەکاربهێنرێن. ئەوەی کام چارەسەر کاریگەرە پشت دەبەستێت بە جۆرەکە، و پارۆمۆمایسینی سەروپێستی کاریگەرە بۆ L. major، L. tropica، L. mexicana، L. panamensis، و L. braziliensis. &lt;ref name=&quot;Min20073&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Minodier P, Parola P |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis treatment |journal=Travel Medicine and Infectious Disease |بەرگ=٥|issue=3 |پەڕەکان=١٥٠–٨|doi=10.1016/j.tmaid.2006.09.004 |pmid=١٧٤٤٨٩٤١}}&lt;/ref&gt; پێنتامیدین کاریگەرە بۆ L. guyanensis. &lt;ref name=&quot;Min20072&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Minodier P, Parola P |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis treatment |journal=Travel Medicine and Infectious Disease |بەرگ=٥|issue=3 |پەڕەکان=١٥٠–٨|doi=10.1016/j.tmaid.2006.09.004 |pmid=١٧٤٤٨٩٤١}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت فلوکۆنازۆل یان ئیتراکۆنازۆل (itraconazole)ی دەمەکی کاریگەر بن لە حاڵەتی L. major و L. tropica. &lt;ref name=&quot;Barrett20123&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Min20074&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Minodier P, Parola P |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis treatment |journal=Travel Medicine and Infectious Disease |بەرگ=٥|issue=3 |پەڕەکان=١٥٠–٨|doi=10.1016/j.tmaid.2006.09.004 |pmid=١٧٤٤٨٩٤١}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٥ بەڵگەی سنووردار هەیە بۆ پشتیوانیکردن لە بەکارهێنانی چارەسەری گەرمی لە لیشمانیاسیزی پێستیدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Von Stebut E |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Leishmaniasis |journal=Journal of the German Society of Dermatology |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=١٩١–٢٠٠; quiz ٢٠١|doi=10.1111/ddg.12595 |pmid=٢٥٧٢١٦٢٦|s2cid=221649492}}&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ٢٠١٨، هیچ توێژینەوەیەک کاریگەریی تەواوکەرە خۆراکییە دەمەکییەکانی دیاری نەکردووە لەسەر لیشمانیاسیزی هەناوی کە بە دەرمانی دژە-لیشمانیا چارەسەر دەکرێت. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Custodio E, López-Alcalde J, Herrero M, Bouza C, Jimenez C, Storcksdieck Genannt Bonsmann S, Mouratidou T, López-Cuadrado T, Benito A, Alvar J |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Nutritional supplements for patients being treated for active visceral leishmaniasis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠١٨|issue=3 |doi=10.1002/14651858.CD012261.pub2 |pmc=٦٤٩٤١٩٥|pmid=٢٩٥٧٨٢٣٧|article-number=CD012261}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەم هۆکارە، نەزانراوە ئایا تەواوکەرە خۆراکییەکان بێکاریگەرن (یان کاریگەرن). &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; توێژینەوەی زیاتر لەوانە تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکیی کوالێتی بەرز (randomized controlled trials) پێویستن بۆ دیاریکردنی ئەوەی ئایا تەواوکەرەکان بەسوودن، و ئەگەر وایە، بە چ ژەمێک، بۆ یارمەتیدانی ئەو کەسانەی کە نەخۆشیی هەناوی لیشمانیایان (VL) هەیە و خەریکی چارەسەرن بە دەرمانی دژە-لیشمانیا. &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

پەیمانگای تەندروستی وەن وۆرلد دەرمانی پارۆمۆمایسین بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی لیشمانیا ناساندەوە، ئەنجامەکانی بووە هۆی پەسەندکردنی وەک دەرمانی هەتیو . هەروەها دەستپێشخەری دەرمان بۆ نەخۆشییە پشتگوێخراوەکان چالاکانە ئاسانکاری دەکات بۆ گەڕان بەدوای چارەسەرە نوێیەکان. چارەسەرێک بە پارۆمۆمایسین نزیکەی ١٠ دۆلاری ئەمریکی تێدەچێت. ئەو دەرمانە لە سەرەتادا لە ساڵانی ١٩٥٠دا ناسێندرابوو بەڵام وازی لێهێنرابوو، چونکە قازانجی نابێت، چونکە نەخۆشییەکە زیاتر تووشی خەڵکی هەژار دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/31/health/31charity.html|سەردێڕ=A Small Charity Takes Lead in Fighting a Disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220101801/http://www.nytimes.com/2006/07/31/health/31charity.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[New York Times]]}}&lt;/ref&gt; حکومەتی هیندستان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بە فەرمی فرۆشتن و بەکارهێنانی پارۆمۆمایسینی پەسەند کرد، کە ئەمەش هەنگاوێکی گەورە بوو بۆ دابینکردنی چارەسەرێکی کاریگەر و کەم-تێچوو بۆ نەخۆشەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.oneworldhealth.org/drug_program|سەردێڕ=http://www.oneworldhealth.org/drug_program |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100606042359/http://www.oneworldhealth.org/drug_program |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ٢٠١٢ ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی بە سەرکەوتوویی دانوستانی لەگەڵ بەرهەمهێنەران کردبوو بۆ بەدەستهێنانی تێچوویەکی کەمتر بۆ ئامفۆتێریسین بی-ی لایپۆسۆماڵ، بۆ ١٨ دۆلاری ئەمریکی بۆ هەر شووشەیەک، بەڵام چەندین شووشە پێویستن بۆ چارەسەر و دەبێت لە پلەی گەرمیی جێگیر و فێنکدا بهێڵرێتەوە. &lt;ref name=&quot;Barrett2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Barrett MP, Croft SL |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Management of trypanosomiasis and leishmaniasis |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=١٠٤|issue=1 |پەڕەکان=١٧٥–٩٦|doi=10.1093/bmb/lds031 |pmc=٣٥٣٠٤٠٨|pmid=٢٣١٣٧٧٦٨}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBarrettCroft2012&quot;&gt;Barrett MP, Croft SL (2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
[[پەڕگە:Parasite130072-fig1_Map_of_cutaneous_leishmaniasis_in_North_Africa.tif|ڕاست|وێنۆک|لیشمانیاسیزی پێستی لە باکووری ئەفریقا؛ Leishmania infantum = سەوز، Leishmania major = شین، Leishmania tropica = سوور &lt;ref name=&quot;Aoun&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Aoun K, Bouratbine A |ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis in North Africa: a review |journal=Parasite |بەرگ=٢١|پەڕە=١٤|doi=10.1051/parasite/2014014 |pmc=٣٩٥٢٦٥٦|pmid=٢٤٦٢٦٣٠١|doi-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;]]
[[پەڕگە:Leishmaniasis_world_map_-_DALY_-_WHO2002.svg|وێنۆک|ساڵانی ژیانی لەدەستچوو بەهۆی کەمئەندامییەوە (DALY) بۆ لیشمانیاسیز بۆ هەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;{{Div col|small=yes|colwidth=10em}}
{{Legend|#b3b3b3|داتا نییە}}
{{Legend|#ffff65|کەمتر لە 20}}
{{Legend|#fff200|20–30}}
{{Legend|#ffdc00|30–40}}
{{Legend|#ffc600|40–50}}
{{Legend|#ffb000|50–60}}
{{Legend|#ff9a00|60–70}}
{{Legend|#ff8400|70–80}}
{{Legend|#ff6e00|80–100}}
{{Legend|#ff5800|100–120}}
{{Legend|#ff4200|120–150}}
{{Legend|#ff2c00|150–200}}
{{Legend|#cb0000|زیاتر لە 200}}
{{Div col end}}]]
لە کۆی ٢٠٠ وڵات و ناوچە کە ڕاپۆرت دەدەن بە WHO، ٩٩ وڵات و ناوچە تا ساڵی ٢٠٢٤ لیشمانیاسیزیان تێدا باوە (endemic). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/gho/neglected_diseases/leishmaniasis/en/|سەردێڕ=Neglected tropical diseases |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=WHO Global Health Observatory}}&lt;/ref&gt; ئەو ژینگەیەی کە لیشمانیاسیزی تێدا دەدۆزرێتەوە لە دارستانە باراناوییەکانی ئەمریکای ناوەڕاست و باشوورەوە دەستپێدەکات تا دەگاتە بیابانەکانی ڕۆژئاوای ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. بەپێی ئامارەکان نزیکەی ١٢ ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا تووش دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/leishmaniasis/burden/magnitude/burden_magnitude/en/index.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Magnitude of the problem |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131026230723/http://www.who.int/leishmaniasis/burden/magnitude/burden_magnitude/en/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; ساڵانە بە مەزەندە لیشمانیاسیز تووشی ٧٠٠,٠٠٠ بۆ ١ ملیۆن کەسی نوێ دەبێت، و زیاتر لە ملیارێک کەس لەو ناوچانە دەژین کە نەخۆشییەکەی تێدا باوە و مەترسیی تووشبوونیان لەسەرە. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/leishmaniasis|سەردێڕ=Leishmaniasis |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.who.int |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لیشمانیاسیزی هەناوی جۆرێکی کوشندەیە کە ئەگەری سەرهەڵدانی هەیە، و ساڵانە ٥٠,٠٠٠ بۆ ٩٠,٠٠٠ حاڵەت لە سەرانسەری جیهاندا دروست دەکات. بەڵام تەنها ٢٥-٤٥٪ بۆ WHO ڕاپۆرت دەکرێن. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لیشمانیاسیزی پێستی باوترین جۆرە و ساڵانە ٦٠٠,٠٠٠ بۆ ١ ملیۆن حاڵەتی نوێی هەیە بەڵام تەنها ٢٠٠,٠٠٠ بە فەرمی ڕاپۆرت دەکرێن. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; زۆرترین جار لە ئەفغانستان، جەزائیر، بەڕازیل، کۆڵۆمبیا، و ئێران باوە. لیشمانیاسیزی پێستی-لیکاوی دەگمەنترە و زیاتر لە ٩٠٪ی حاڵەتەکان لە بۆلیڤیا، بەڕازیل، و پیرۆ ڕوودەدەن. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; فۆڕمی ناوپۆشی زیاتر لە بەنگلادیش، بەرازیل، ئەسیوپیا، هیندستان و سودان باو دەبێت. &lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221184012/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=World Health Organization}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs375/en/ &quot;Leishmaniasis Fact sheet N°375&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; جۆرە هەناوییەکە لە بەنگلادیش، بەڕازیل، ئیثیۆپیا، هیندستان، و سودان باوترینە.[2] بەپێی نوێترین ڕاپۆرتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٥، نزیکەی ٨٥٪ی کۆی حاڵەتەکانی لیشمانیاسیزی هەناوی لە حەوت وڵاتدا تۆمارکراون: بەڕازیل، ئیثیۆپیا، هیندستان، کینیا، سۆماڵ، باشووری سودان و سودان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/leishmaniasis/burden/en/|سەردێڕ=Epidemiological situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040630170300/http://www.who.int/leishmaniasis/burden/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠١٠، بووە هۆی نزیکەی ٥٢,٠٠0 مردن، کە دابەزیوە لە ٨٧,٠٠٠ لە ساڵی ١٩٩٠دا. &lt;ref name=&quot;Loz2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, etal |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |ناونیشان=https://zenodo.org/record/2557786 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٠|issue=9859 |پەڕەکان=٢٠٩٥–١٢٨|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0 |pmc=١٠٧٩٠٣٢٩|pmid=٢٣٢٤٥٦٠٤|s2cid=1541253 |hdl-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLozanoNaghaviForemanLim2012&quot;&gt;Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, et&amp;nbsp;al. (December 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

لیشمانیاسیز لە زۆربەی بەشەکانی ئەمریکاکان لە باکووری ئەرجەنتینەوە تا باشووری تێکساس دەدۆزرێتەوە، هەرچەندە لە ئۆرۆگوای یان چیلیدا نییە، و لەم دواییانەدا دەرکەوتووە کە خەریکە بڵاودەبێتەوە بۆ باکووری تێکساس و ئۆکلاهۆما، &lt;ref name=&quot;Dallas News&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/dn/latestnews/stories/091507dnmetskin.d3fcc2e2.html|سەردێڕ=Rare, non-fatal skin disease found in N. Texans {{!}} News for Dallas, Texas {{!}} Dallas Morning News {{!}} Latest News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227070142/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/dn/latestnews/stories/091507dnmetskin.d3fcc2e2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Clarke CF, Bradley KK, Wright JH, Glowicz J |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Case report: Emergence of autochthonous cutaneous leishmaniasis in northeastern Texas and southeastern Oklahoma |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |بەرگ=٨٨|issue=1 |پەڕەکان=١٥٧–٦١|doi=10.4269/ajtmh.2012.11-0717 |pmc=٣٥٤١٧٢٨|pmid=٢٣١٨٥٠٧٨}}&lt;/ref&gt; و فراوانبوونی زیاتر بەرەو باکوور لەوانەیە بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە ئاسانتر ببێت چونکە ژینگەی زیاتر گونجاو دەبێت بۆ جۆرەکانی گواستەرەوە و سەرچاوەی لیشمانیاسیز. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=González C, Wang O, Strutz SE, González-Salazar C, Sánchez-Cordero V, Sarkar S |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Climate change and risk of leishmaniasis in north america: predictions from ecological niche models of vector and reservoir species |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=٤|issue=1 |doi=10.1371/journal.pntd.0000585 |pmc=٢٧٩٩٦٥٧|pmid=٢٠٠٩٨٤٩٥|doi-access=free |article-number=e585}}&lt;/ref&gt; لیشمانیاسیز لە ئەمریکای لاتین هەروەها بە پاپالۆمۆیۆ (papalomoyo)، پاپا لۆ مۆیۆ (papa lo moyo)، ئولسێرا دی لۆس چیکلێرۆس (úlcera de los chicleros)، و چیکلێرا (chiclera) دەناسرێت. &lt;ref name=&quot;http://almanaqueept.net/&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.almanaqueept.net/Publicaciones/1985/198525.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110723012227/http://www.almanaqueept.net/Publicaciones/1985/198525.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;  لە ساڵی ٢٠٠٤دا، بە مەزەندە ٣,٤٠٠ سەرباز لە سوپای کۆڵۆمبیا، کە لە دارستانەکانی نزیک باشووری وڵاتەکەدا کاریان دەکرد (بەتایبەتی لە دەوروبەری پارێزگاکانی مێتا و گواڤیارە)، تووشی لیشمانیاسیز بوون. دەوترێت، یەکێک لە هۆکارە بەشدارەکان ئەوە بووە کە زۆرێک لە سەربازە تووشبووەکان ئەو دژەمێرووەیان بەکارنەهێناوە کە بە فەرمی پێیان دراوە بەهۆی بۆنە بێزارکەرەکەیەوە. نزیکەی ١٣,٠٠٠ حاڵەتی نەخۆشییەکە لە تەواوی کۆڵۆمبیادا بە درێژایی ساڵی ٢٠٠٤ تۆمارکران، و نزیکەی ٣٦٠ حاڵەتی نوێی نەخۆشییەکە لە نێو سەربازەکاندا لە مانگی شوباتی ٢٠٠٥دا ڕاپۆرت کرابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.serviciojesuitaarefugiados-vzla.org/informes/infront-feb2005.html|سەردێڕ=www.serviciojesuitaarefugiados-vzla.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051110025422/http://www.serviciojesuitaarefugiados-vzla.org/informes/infront-feb2005.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;

نەخۆشییەکە لە زۆربەی ناوچەکانی ئاسیا و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەدۆزرێتەوە. لە ناوخۆی ئەفغانستاندا، لیشمانیاسیز بە شێوەیەکی باو لە کابوڵ ڕوودەدات، کە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ خراپیی پاکوخاوێنی و ئەو پاشماوانەی کە لە شەقامەکاندا کۆنەکرابوونەوە، کە ئەمەش ژینگەیەکی لەبار بۆ مێشوولەی لمییەکانی بڵاوکەرەوەی مشەخۆرەکە دروست دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/8A2BB5AC-A330-4AF3-8ABA-7177872EC80F.htm|سەردێڕ=Breaking News, World News and Video from Al Jazeera |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070618183239/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/8A2BB5AC-A330-4AF3-8ABA-7177872EC80F.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|وێبگە=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Birsel |یەکەم=Robert |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/allDocs/3D54699903FBCF92872572D4004E8BA7?OpenDocument|سەردێڕ=Casino Stories from the Virtual World: Players &amp; Platforms |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151210183201/http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/allDocs/3D54699903FBCF92872572D4004E8BA7?OpenDocument |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=e-Ariana |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە کابوڵ، ژمارەی ئەو کەسانەی تووشبوون بەلایەنی کەمەوە ٢٠٠,٠٠٠ مەزەندە کرا، و لە سێ شارۆچکەی تریشدا (هیرات، قەندەهار، و مەزاری شەریف) نزیکەی ٧٠,٠٠٠ حاڵەتی تر ڕوویانداوە، بەپێی ئامارەکانی WHO لە ساڵی ٢٠٠٢. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Birsel |یەکەم=Robert |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/7eca40d3d348841987256b79007d1cb8/70a208df652a4ced87256c04004f922a?OpenDocument|سەردێڕ=Casino Stories from the Virtual World: Players &amp; Platforms |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151210213154/http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/7eca40d3d348841987256b79007d1cb8/70a208df652a4ced87256c04004f922a?OpenDocument |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=e-Ariana |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2002-06-28-2-who/392333.html|سەردێڕ=WHO Seeking Funds to Prevent Leishmaniasis Outbreak in Afghanistan |وێبگە=voanews}}&lt;/ref&gt; کابوڵ بە گەورەترین سەنتەری لیشمانیاسیزی پێستی لە جیهاندا مەزەندە دەکرێت، کە تا ساڵی ٢٠٠٤ نزیکەی ٦٧,٥٠٠ حاڵەتی تێدابووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2004/pr55/en/index.html|سەردێڕ=WHO {{!}} World Health Organization action in Afghanistan aims to control debilitating leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101026134647/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2004/pr55/en/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; ئەفریقا، بەتایبەتی ڕۆژهەڵات و باکوور، &lt;ref name=&quot;Aoun&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Aoun K, Bouratbine A |ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis in North Africa: a review |journal=Parasite |بەرگ=٢١|پەڕە=١٤|doi=10.1051/parasite/2014014 |pmc=٣٩٥٢٦٥٦|pmid=٢٤٦٢٦٣٠١|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAounBouratbine2014&quot;&gt;Aoun K, Bouratbine A (2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3952656 &quot;Cutaneous leishmaniasis in North Africa: a review&quot;]. ''Parasite''. '''21''': 14. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1051/parasite/2014014|10.1051/parasite/2014014]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3952656 3952656]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24626301 24626301].&lt;/cite&gt; {{Open access}}&lt;/ref&gt; هەروەها شوێنی حاڵەتەکانی لیشمانیاسیزە. هەروەها لیشمانیاسیز بە نەخۆشییەکی باو هەژمار دەکرێت لە هەندێک بەشی باشووری ئەوروپای ڕۆژئاوادا و لە ساڵانی دواییدا بەرەو باکوور بڵاوبووەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Aguado M, Espinosa P, Romero-Maté A, Tardío JC, Córdoba S, Borbujo J |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Outbreak of cutaneous leishmaniasis in Fuenlabrada, Madrid |journal=Actas Dermo-Sifiliograficas |بەرگ=١٠٤|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٤–٤٢|doi=10.1016/j.adengl.2013.03.005 |pmid=٢٣٥٦٧٤٥٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Medlock JM, Hansford KM, Van Bortel W, Zeller H, Alten B |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=A summary of the evidence for the change in European distribution of phlebotomine sand flies (Diptera: Psychodidae) of public health importance |journal=Journal of Vector Ecology |بەرگ=٣٩|issue=1 |پەڕەکان=٧٢–٧|doi=10.1111/j.1948-7134.2014.12072.x |pmid=٢٤٨٢٠٥٥٨|s2cid=20645170 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، بڵاوبوونەوەیەکی لیشمانیاسیزی پێستی و هەناوی لە مەدرید، ئیسپانیا، لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٢ ڕاپۆرت کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Aguado M, Espinosa P, Romero-Maté A, Tardío JC, Córdoba S, Borbujo J |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Outbreak of cutaneous leishmaniasis in Fuenlabrada, Madrid |journal=Actas Dermo-Sifiliograficas |بەرگ=١٠٤|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٤–٤٢|doi=10.1016/j.adengl.2013.03.005 |pmid=٢٣٥٦٧٤٥٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

لیشمانیاسیز بەزۆری نەخۆشییەکی وڵاتانی تازەپێگەیشتووە و بە دەگمەن لە جیهانی پێشکەوتوودا دەناسرێت جگە لە ژمارەیەکی کەمی حاڵەتەکان، زۆربەیان لەو کاتانەدایە کە هێزە سەربازییەکان لە دەرەوەی وڵاتەکانی خۆیان جێگیر دەکرێن. لیشمانیاسیز لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە کە لە عەرەبستانی سعودیە و عێراق جێگیر بوون لە دوای جەنگی کەنداوی ساڵی ١٩٩٠ەوە ڕاپۆرت کراوە، لە نێویاندا لیشمانیاسیزی هەناوی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kennedy |یەکەم=Kelly |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.veteransforcommonsense.org/index.php/veterans-category-articles/1649-kelly-kennedy|سەردێڕ=VCS Advocacy in the News: VA May Designate 9 Infectious Diseases as Related to Gulf War - Veterans For Common Sense |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110213124549/http://www.veteransforcommonsense.org/index.php/veterans-category-articles/1649-kelly-kennedy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sptimes.com/2004/06/09/Business/Company_s_mesh_will_h.shtml|سەردێڕ=Business: Company's mesh will help troops beat 'Baghdad boils' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050316065427/http://www.sptimes.com/2004/06/09/Business/Company_s_mesh_will_h.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pdhealth.mil/downloads/Leishmaniasis_exsu_16Mar042.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012192134/http://www.pdhealth.mil/downloads/Leishmaniasis_exsu_16Mar042.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە مانگی ئەیلولی ٢٠٠٥دا، بەلایەنی کەمەوە چوار سەربازی دەریایی (مارێنز) هۆڵەندی کە لە مەزاری شەریف لە ئەفغانستان جێگیر بوون تووشی نەخۆشییەکە بوون و دواتر گەڕێنرانەوە بۆ چارەسەر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bhatia|یەکەم=Saurabh|سەردێڕ=Leishmaniasis: Biology, Control and New Approaches for Its Treatment|دوایین٢=Goli|یەکەم٢=Divakar|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٣٤١٨٩-٧}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=van Thiel PP, Leenstra T, de Vries HJ, van der Sluis A, van Gool T, Krull AC, van Vugt M, de Vries PJ, Zeegelaar JE, Bart A, van der Meide WF, Schallig HD, Faber WR, Kager PA |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Cutaneous leishmaniasis (Leishmania major infection) in Dutch troops deployed in northern Afghanistan: epidemiology, clinical aspects, and treatment |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |بەرگ=٨٣|issue=6 |پەڕەکان=١٢٩٥–٣٠٠|doi=10.4269/ajtmh.2010.10-0143 |pmc=٢٩٩٠٠٤٧|pmid=٢١١١٨٩٣٧}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:JerichoButtons.jpg|وێنۆک|حاڵەتێکی لیشمانیاسیزی پێستی لە ساڵی ١٩١٧ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە لەو کاتەدا لە ناوخۆدا بە &quot;دوگمەکانی جەریحۆ&quot; (Jericho buttons) دەناسرا بەهۆی زۆریی حاڵەتەکان لە نزیک شاری دێرینی جەریحۆ.]]
وەسفکردنی برینی بەرچاو کە هاوشێوەی لیشمانیاسیزی پێستین لەسەر تابلۆکانی پاشا ئاشوربانیپاڵ (King Ashurbanipal) لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین دەردەکەون، کە ڕەنگە هەندێکیان لە دەقەکانی پێشترەوە لە ساڵانی ١٥٠٠ بۆ ٢٥٠٠ی پێش زایین وەرگیرابن. پزیشکانی فارس، لە نێویاندا ئەڤیسێنا (ئەبو عەلی سینا) لە سەدەی ١٠ی زایینیدا، وەسفێکی وردیان بۆ ئەوە دا کە پێی دەوترا برینی بەڵخ (balkh sore). &lt;ref name=&quot;Cox&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Cox FE |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=History of human parasitology |journal=Clinical Microbiology Reviews |بڵاوکەرەوە=The Wellcome Trust |بەرگ=١٥|issue=4 |پەڕەکان=٥٩٥–٦١٢|bibcode=2002CliMR..15..595C |doi=10.1128/CMR.15.4.595-612.2002 |ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٩٨٣٥-٨٦-٦|oclc=٣٥١٦١٦٩٠|pmc=١٢٦٨٦٦|pmid=١٢٣٦٤٣٧١}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٥٦، ئەلێکساندەر ڕاسڵ (Alexander Russell)، دوای پشکنینی نەخۆشێکی تورک، یەکێک لە وردترین وەسفە کلینیکییەکانی نەخۆشییەکەی دا. پزیشکانی نیمچەکیشوەری هیندستان بە کالا-ئازار وەسفیان دەکرد (کە دەخوێندرێتەوە kālā āzār، کە دەستەواژەی ئوردو، هیندی، و هیندۆستانییە بۆ &quot;تای ڕەش&quot;، kālā بە واتای ڕەش و āzār بە واتای تا یان نەخۆشی). لە ئەمریکاکان، بەڵگەی جۆری پێستی نەخۆشییەکە لە ئێکوادۆر و پیرۆ لەسەر گۆزەکارییەکانی پێش-ئینکادا (pre-Inca) دەردەکەوێت کە برینی پێست و دەموچاوی شێواویان کێشاوە و دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەمی زایینی. هەندێک دەقی سەدەکانی ١٥ و ١٦ لە سەردەمی ئینکا و لە داگیرکەرانی ئیسپانییەوە باسی &quot;نەخۆشیی دۆڵ&quot;، &quot;نەخۆشیی ئەندیز&quot;، یان &quot;گەڕیی سپی&quot; دەکەن، کە پێدەچێت جۆری پێستی نەخۆشییەکە بن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/leishmaniasis/en/|سەردێڕ=Leishmaniasis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140315040939/http://www.who.int/leishmaniasis/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

هێشتا ڕوون نییە کێ بۆ یەکەمجار زیندەوەرەکەی دۆزیوەتەوە. دەیڤد دۆگلاس کەنینهام (David Douglas Cunningham)، نەشتەرگەری سەرەکی لە سوپای هیندستانی بەریتانی، لەوانەیە لە ساڵی ١٨٨٥ بینیبێتی بەبێ ئەوەی بتوانێت بیبەستێتەوە بە نەخۆشییەکەوە. &lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=On the presence of peculiar parasitic organisms in the tissue of a specimen of Delhi boil|vauthors=Cunningham DD|بڵاوکەرەوە=Printed by the superintendent of government printing, India|ساڵ=١٨٨٥|زنجیرە=Scientific memoirs officers Medical Sanitary Departments Government India|شوێن=[[Calcutta]]|پەڕەکان=٢١–٣١|oclc=١١٨٢٦٤٥٥}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Cox&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Cox FE |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=History of human parasitology |journal=Clinical Microbiology Reviews |بڵاوکەرەوە=The Wellcome Trust |بەرگ=١٥|issue=4 |پەڕەکان=٥٩٥–٦١٢|bibcode=2002CliMR..15..595C |doi=10.1128/CMR.15.4.595-612.2002 |ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٩٨٣٥-٨٦-٦|oclc=٣٥١٦١٦٩٠|pmc=١٢٦٨٦٦|pmid=١٢٣٦٤٣٧١}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCox2002&quot;&gt;Cox FE (October 2002). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; پیتەر بۆرۆڤسکی (Peter Borovsky)، نەشتەرگەرێکی سەربازیی ڕووسی کە لە تاشکەند (Tashkent) کاری دەکرد، لێکۆڵینەوەی لەسەر هۆکاری &quot;برینی ڕۆژهەڵاتی&quot; کرد، کە لە ناوخۆدا بە برینی سارت (sart sore) دەناسرا، و لە ساڵی ١٨٩٨دا یەکەم وەسفی دروستی هۆکارەکەی بڵاوکردەوە، کە بە دروستی وەسفی پەیوەندیی مشەخۆرەکەی بە شانەکانی خانەخوێیەکەوە کرد و بە دروستی گەڕاندیەوە بۆ پڕۆتۆزۆئا. بەڵام، بەهۆی ئەوەی ئەنجامەکانی بە زمانی ڕووسی لە گۆڤارێکدا بڵاوکرانەوە کە بڵاوبوونەوەی کەم بوو، ئەنجامەکانی لە کاتی ژیانیدا بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی دانیان پێدانەنرا. &lt;ref name=&quot;Hoare1938&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hoare CA |ساڵ=١٩٣٨|سەردێڕ=Early discoveries regarding the parasite of oriental sore |journal=Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٦٧–٩٢|doi=10.1016/S0035-9203(38)90097-5}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٠١، ویلیام بوگ لایشمان (William Boog Leishman) جۆرە زیندەوەرێکی دیاریکراوی دەستنیشان کرد لەو لێشاوانەی کە لە سپڵی ئەو نەخۆشە وەرگیرابوون کە بەهۆی &quot;تای دوم-دوم&quot;ەوە گیانی لەدەستدابوو (دوم دوم ناوچەیەکە نزیک لە کەلکەتا) و پێشنیاری کرد کە جۆرێک بن لە ترایپانۆسۆم (trypanosomes)، کە بۆ یەکەمجار لە هیندستان دۆزرانەوە. &lt;ref name=&quot;Leishman&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leishman WB |ساڵ=١٩٠٣|سەردێڕ=On the possibility of the occurrence of trypanomiasis in India |journal=The British Medical Journal |بەرگ=١|issue=2213 |پەڕەکان=١٢٥٢–١٢٥٤|doi=10.1136/bmj.1.2213.1252 |pmc=٢٥١٤٧٠٦}}&lt;/ref&gt; چەند مانگێک دواتر، کاپتن چارڵز دۆنۆڤان (١٨٦٣-١٩٥١) دۆزینەوەی ئەوەی پشتڕاست کردەوە کە دواتر بە تەنۆلکەکانی لایشمان-دۆنۆڤان (Leishman-Donovan bodies) ناسران لەو لێشاوانەی لە خەڵکی مەدراس لە باشووری هیندستان وەرگیرابوون. &lt;ref name=&quot;Donovan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Donovan C |ساڵ=١٩٠٣|سەردێڕ=Memoranda: On the possibility of the occurrence of trypanosomiasis in India |journal=The British Medical Journal}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەوە ڕۆناڵد ڕۆس بوو کە پێشنیاری کرد تەنۆلکەکانی لایشمان-دۆنۆڤان قۆناغی ناوخانەیی مشەخۆرێکی نوێن، کە ناوی لێنا Leishmania donovani. &lt;ref name=&quot;Ross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ross R |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٠٣|سەردێڕ=Further Notes on Leishman's Bodies |journal=British Medical Journal |بەرگ=٢|issue=2239 |پەڕە=١٤٠١|doi=10.1136/bmj.2.2239.1401 |pmc=٢٥١٤٩٠٩|pmid=٢٠٧٦١٢١٠}}&lt;/ref&gt; پەیوەندییەکەی بە نەخۆشیی کالا-ئازارەوە بۆ یەکەمجار لەلایەن چارڵز دۆنۆڤانەوە پێشنیار کرا، و بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە لەلایەن دۆزینەوەکەی چارڵز بێنتلی (Charles Bentley) بۆ L. donovani لە نەخۆشانی کالا-ئازاردا سەلمێنرا. &lt;ref name=&quot;Bentley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bentley CA |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣|سەردێڕ=Telegram to R. Ross |journal=Ross Archives |پەڕە=٤٧/١٥٧}}&lt;/ref&gt; گواستنەوە لە ڕێگەی مێشوولەی لمییەوە لەلایەن لیۆنێل ناپیر (Lionel Napier) و ئێرنست ستروسەرز (Ernest Struthers) لە قوتابخانەی پزیشکیی خولگەیی لە کەلکەتا پێشنیار کرا و دواتر لەلایەن هاوکارەکانییەوە سەلمێنرا. &lt;ref name=&quot;IMG&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٤٣|سەردێڕ=Dr. L. Everard Napier |journal=The Indian Medical Gazette |بەرگ=٧٨|issue=5 |پەڕە=٢٥٢|pmc=٥١٥٨٤٣٨|pmid=٢٩٠١٢١٩٠}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gewurtz |یەکەم=Margo S. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Transnationalism in Missionary Medicine: The Case of Kala-azar in China and India, 1909–1946 |journal=Social Sciences and Missions |زمان=en |بەرگ=٣٠|issue=1–2 |پەڕەکان=٣٠–٤٣|doi=10.1163/18748945-03001001 |issn=1874-8945}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەکە بووە کێشەیەکی گەورە بۆ هێزەکانی هاوپەیمانان کە لە سیسیلیا شەڕیان دەکرد لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمدا؛ پاشان توێژینەوەکەی لیۆنارد گودوین (Leonard Goodwin) دەریخست کە پێنتۆستام (pentostam) چارەسەرێکی کاریگەرە. &lt;ref name=&quot;tel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/4241645/Leonard-Goodwin.html|سەردێڕ=Leonard Goodwin – Telegraph|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The Daily Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090420055410/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/4241645/Leonard-Goodwin.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

== کۆمەڵگە و کولتوور ==

* لەکەدارکردن و کاریگەرییە دەروونییەکان: جۆرەکانی پێستی و پێستی-لیکاوی لیشمانیاسیز دەتوانن ببنە هۆی جێماوەی دیار و شێواندنی شێوە، کە دەبێتە هۆی لەکەدارکردنی کۆمەڵایەتی (social stigma)، جیاکاری، و ناڕەحەتیی سۆزداری. لە هەندێک کۆمەڵگەدا، ئەو کەسانەی جێماوەی دیاریان هەیە لەوانەیە ڕووبەڕووی ئاڵەنگاریی کۆمەڵایەتی ببنەوە، لەوانە بەربەست لە بەردەم دامەزراندن، چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان، پەروەردە، و هاوسەرگیریدا، بەهۆی ئەو لەکەدارکردنەی کە دەوری نەخۆشییەکەی داوە. لەگەڵ زیادبوونی هۆشیاریدا، پاڵپشتیی تەندروستیی دەروونی و بەرنامەکانی پەروەردەی کۆمەڵگە وەک لایەنی گرنگی بەڕێوەبردنی نەخۆشییەکە دەناسرێنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bennis |یەکەم=Issam |دوایین٢=De Brouwere |یەکەم٢=Vincent |دوایین٣=Belrhiti |یەکەم٣=Zakaria |دوایین٤=Sahibi |یەکەم٤=Hamid |دوایین٥=Boelaert |یەکەم٥=Marleen |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Psychosocial burden of localised cutaneous Leishmaniasis: a scoping review |journal=BMC Public Health |بەرگ=١٨|issue=1 |پەڕە=٣٥٨|doi=10.1186/s12889-018-5260-9 |issn=1471-2458 |pmc=٥٨٥٥٩٩٤|pmid=٢٩٥٤٤٤٦٣|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* باری دارایی (ئابووری): تێچووی دەستنیشانکردن، چارەسەر، و خەواندن لە نەخۆشخانە دەبنە هۆی ئاڵەنگاریی دارایی، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە دەستڕاگەیشتن بە چارەسەری بێبەرامبەر یان پاڵپشتیکراو سنووردارە. نەخۆشەکان لەوانەیە تووشی لەدەستدانی داهات ببن بەهۆی نەخۆشی، کەمئەندامی و کاتی درێژی چاکبوونەوەوە. لە ناوچە لادێییەکان، لیشمانیاسیز دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئاژەڵداری و ئاژەڵەکانی کارکردن هەبێت، کە ئەمەش بەشدارە لە دروستبوونی ئاڵەنگاریی ئابووری بۆ ئەو کۆمەڵگەیانەی پشت بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەبەستن. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Okwor |یەکەم=Ifeoma |دوایین٢=Uzonna |یەکەم٢=Jude |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Social and Economic Burden of Human Leishmaniasis |ناونیشان=https://www.ajtmh.org/view/journals/tpmd/94/3/article-p489.xml |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |زمان=EN |بەرگ=٩٤|issue=3 |پەڕەکان=٤٨٩–٤٩٣|doi=10.4269/ajtmh.15-0408 |issn=0002-9637 |pmc=٤٧٧٥٨٧٨|pmid=٢٦٧٨٧١٥٦}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFOkworUzonna2016&quot;&gt;Okwor I, Uzonna J (2 March 2016). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* بیروباوەڕی کولتووری و پزیشکیی باو: لە هەندێک ناوچەی باودا، بیروباوەڕی کولتووری سەبارەت بە هۆکاری لیشمانیاسیز، لە نێویاندا ڕوونکردنەوە سەرووسروشتی یان ڕۆحانییەکان، دەتوانن کاریگەری لەسەر ڕەفتارەکانی گەڕان بەدوای چاودێریی تەندروستیدا هەبێت، کە هەندێک جار دەستڕاگەیشتن بە چارەسەری پزیشکی دوادەخات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ramdas |یەکەم=Sahienshadebie |دوایین٢=and van der Geest |یەکەم٢=Sjaak |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Not-knowing and the proliferation of assumptions: local explanations of Cutaneous Leishmaniasis in Suriname |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13648470.2019.1627654 |journal=Anthropology &amp; Medicine |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١٤٤–١٥٩|doi=10.1080/13648470.2019.1627654 |issn=1364-8470 |pmid=٣١٣٧٣٥١٦|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

== توێژینەوە ==
[[پەڕگە:Leishmania_culture_in_hood_2.jpg|چەپ|وێنۆک|[[مشەخۆرناسی|پاراسایتۆلۆژیستێک]] (زانایەکی بواری [[مشەخۆری|مشەخۆرەکان]]) کە لەسەر L. major کاردەکات لە ژوورێکی داپۆشراوی بایۆلۆژیدا]]
تا ساڵی ٢٠١٧ هیچ ڤاکسینێکی لیشمانیا بۆ مرۆڤ لەبەردەستدا نەبووە. &lt;ref name=&quot;Srivastava 2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Srivastava S, Shankar P, Mishra J, Singh S |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Possibilities and challenges for developing a successful vaccine for leishmaniasis |journal=Parasites &amp; Vectors |بەرگ=٩|issue=1 |doi=10.1186/s13071-016-1553-y |pmc=٤٨٦٦٣٣٢|pmid=٢٧١٧٥٧٣٢|doi-access=free |article-number=277}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ghorbani_2018&quot; /&gt; توێژینەوەکان بۆ بەرهەمهێنان و پەسەندکردنی ڤاکسینی مرۆیی بەردەوامن. &lt;ref name=&quot;Ghorbani_2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ghorbani M, Farhoudi R |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Leishmaniasis in humans: drug or vaccine therapy? |journal=Drug Design, Development and Therapy |بەرگ=١٢|پەڕەکان=٢٥–٤٠|doi=10.2147/DDDT.S146521 |pmc=٥٧٤٣١١٧|pmid=٢٩٣١٧٨٠٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا هەندێک ڤاکسینی کاریگەری لیشمانیاسیز بۆ سەگ هەن. &lt;ref name=&quot;Moafi 2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Moafi M, Rezvan H, Sherkat R, Taleban R |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Leishmania Vaccines Entered in Clinical Trials: A Review of Literature |journal=International Journal of Preventive Medicine |بەرگ=١٠|پەڕە=٩٥|doi=10.4103/ijpvm.IJPVM_116_18 |pmc=٦٥٩٢١١١|pmid=٣١٣٦٠٣٤٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هەروەها ئەو تێڕوانینەش هەیە کە پراکتیکەکانی تەندروستیی گشتی دەتوانن بەبێ ڤاکسینیش لیشمانیاسیز کۆنترۆڵ بکەن یان لەناوی ببەن. &lt;ref name=&quot;Ghorbani_2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ghorbani M, Farhoudi R |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Leishmaniasis in humans: drug or vaccine therapy? |journal=Drug Design, Development and Therapy |بەرگ=١٢|پەڕەکان=٢٥–٤٠|doi=10.2147/DDDT.S146521 |pmc=٥٧٤٣١١٧|pmid=٢٩٣١٧٨٠٠|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGhorbaniFarhoudi2018&quot;&gt;Ghorbani M, Farhoudi R (2018). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەرمانەکانی بنەما-پایریمیدین (Pyrimidine-based drugs) وەک ئاوێتەی دژە-لیشمانیا لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ramesh |یەکەم=Deepthi |دوایین٢=Sarkar |یەکەم٢=Deblina |دوایین٣=Joji |یەکەم٣=Annu |دوایین٤=Singh |یەکەم٤=Monica |دوایین٥=Mohanty |یەکەم٥=Amaresh K. |دوایین٦=G. Vijayakumar |یەکەم٦=Balaji |دوایین٧=Chatterjee |یەکەم٧=Mitali |دوایین٨=Sriram |یەکەم٨=Dharmarajan |دوایین٩=Muthuvel |یەکەم٩=Suresh K. |دوایین١٠=Kannan |یەکەم١٠=Tharanikkarasu |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=First-in-class pyrido[2,3- d ]pyrimidine-2,4(1 H ,3 H )-diones against leishmaniasis and tuberculosis: Rationale, in vitro, ex vivo studies and mechanistic insights |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ardp.202100440 |journal=Archiv der Pharmazie |زمان=en |بەرگ=٣٥٥|issue=4 |doi=10.1002/ardp.202100440 |issn=0365-6233 |pmid=٣٥١٠٦٨٤٥|s2cid=246474821 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |article-number=2100440}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/medical-issues/kala-azar Doctors Without Borders' Leishmaniasis Information Page]
* [https://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/ CDC Leishmaniasis Page]
{{پۆلی کۆمنز|Leishmaniasis}}
{{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>3lmi4tjlard7frmkz9i16abjvsrval4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:دڵشاد تۆفیق بەنگینە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297030</id>
    <revision>
      <id>1594974</id>
      <parentid>1594311</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T18:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hawkarjahmed</username>
        <id>76640</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1594974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6297" sha1="mcv5ze8cd0ub3225jt3rthsucxzzcn0" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام ==

بەڕێزان تکایە بۆچی ئەم لاپەڕەیە دەسڕنەوە؟ ئەم کەسە خاڵۆزای منە، چەند ساڵ خەباتی کردوە لەپێناو ئەم ڕۆژەدا کەئازادانە گوزارشت لە خۆمان بکەین و بەکوردی بنوسین و بخوێنین، پێتان وانیە شایەنی ئەوەیە پەڕەیەکی هەبێ تا مێژوو لەیادی نەکات و لەیادەوەری خەڵکدا بمێنێتەوە، ئێوە کوردن و نوسینەکە کوردییە تکایە لێی وردبنەوە دەزانن چی کردوە و چۆن گیانی خۆی خستۆتە مەترسییەوە لەبەرامبەر رژێمی لەناوچووی بەعس، ئەزانم هەندێ سەرنجتان هەیە لەسەر وێنەکان بەڵام بەڕاستی ئەم کەسە شەهیدبوە و لەژیاندا نەماوە تا وێنەی تازەی هەبێ ئەوەی هەیەتی هی مێژووی خۆیەتی و رەنگە لای برا پێشمەرگە ئازیزەکان و هاوسەنگەرانییەوە بڵاو کرابێتەوە، بەراستی ش هێشتا فریا نەکەوتوم تەواو ئیشی تیا بکەم و پرۆفایل چاک بکەم. داواتان لێ ئەکەم هاوکاربن لەپاراستنی ئەم مێژووەدا بەتایبەت کەئەم گەنجە خوێنگەرمەی نیشتمانەکەمان لەگەڵ رۆبرت کابلان ژیانی خۆی خستۆتە مەترسیەوە تا خەباتی کورد بە جیهان بناسێنێت، ئێستا لە کتێبەکەی کابلان دۆزیومەتەوە و وابەستەی ئەم پەڕەیەم کردوە ئەسڵەن بۆ ئیمەیڵی ئەو کەسە ئەگەڕێم تا زانیاری و فۆتۆم بۆ بنێرێت کەئەم پاڵەوانە کوردە لەرۆژنامە نەمساییەکان و ئەمەریکیدا ناوی هاتوە و پارێزراوە، بهێڵن با ناو و نازناو و وێستگەکانی خەباتی بپارێزین لەفەوتان، ئەمە بەرپرسیارێتیەکی مێژووییە و بۆ من خێزانیی و نیشتیمانیشە. سوپاستان دەکەم [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36660-50|&amp;#126;2026-36660-50]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36660-50|talk]]) ١٦:٤٢، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە ئێوەش ڕێزمان بۆ خاڵۆت و ئەو خەباتەی کە کردوویەتی کەس گلەیی لەوە نییە، بەڵام کێشەی ئێمە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخداریە]]، لەپاڵ خاڵۆت ھەزاران پێشمەرگەی تریش ھەیە خۆیان کردۆتە قوربانی و خەبات بۆ ئەم نیشتمانە خۆ ناتوانین تاک بە تاکیان تۆمار بکەین، پرسیارەکە ئەوەیە چی خاڵۆت لە ھەزاران پێشمەرگەی تر جیادەکاتەوە و گرنگییەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٤٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::سوپاس بۆ وەڵامدانەوەتان، بەڵێ ئەبێ هانی کەسوکارى شەهیدان بدەین کەناو و خزمەتەکانیان و لەم ئینسایکلۆپیدیایە تۆمار بکەن تا گوم ناو نەبن، سەبارەت بەمەسەلەى بایەخداری ، ئەمانە شەهیدن پێشمەرگەبوون، پێشمەرگایەتی خۆی جێ بایەخە و پلەى شەهادەت لەزۆربەى عورفەکانی دنیادا لەسەروو هەموانەوەیە. ئەوەى سەرنجم داوە هەر بابەتێک لێرە شایەنی بڵاوکردنەوەیە لەسەر کەسێک پێویستە ئەو کەسە بەهۆی کارەکانی، خەباتەکەی، یان کاریگەرییەکەی لەسەر کۆمەڵگە، لە سەرچاوەی دەرەکی (وەک کتێب، ڕۆژنامە، یان ڕاپۆرتی هەواڵی متمانەپێکراو) ناوی هاتبێت و باسی کرابێت. شەهید دڵشاد لەلایەن رۆبەرت کاپلانەوە لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''&quot;[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]&quot;'' بە درێژی وەسفی شەهید دڵشاد دەکات ، هەموو ئەمانەم لەسەرچاوە و بەبەستەرەکانییەوە هێناووە و ئاماژەم پێکردووە، کەئەمانەن : 
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧.
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''&quot;The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century&quot;''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥).
::# زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/،    لەسەروو ئەمانەشەوە چاوەڕوانیمانە لەم وێبسایتە پێشوازی لەهەر هەوڵێکی دەوڵەمەندکردنی بکات، بەتایبەتی کەشەهید دڵشاد کوڕەزای حاجی باقی بەنگینەى شاعیرە کەئەویش پەڕەیەکی تایبەتى هەیە و بەستراونەتەوە پێکەوە، [[بەنگینە]] . داواکارم لەبەرێزتان ئەو بابەتی سڕینەوەیە هەڵبوەشێننەوە و گرنگی بەبابەتەکە بدەن و بیخەنە پۆلێنی خەباتکاران و تێکۆشەرانی کوردایەتی و مێژووی کوردەوە. 
::[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|لێدوان]]) ١٨:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>mcv5ze8cd0ub3225jt3rthsucxzzcn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بناو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297081</id>
    <revision>
      <id>1594935</id>
      <parentid>1594793</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fraxinus}}</comment>
      <origin>1594935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3507" sha1="mraem9p7dev0lz7u51m98xhbh06b0uw" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/bin#:~:text=binaw:%20noun%20ash%2Dtree بناو] ، بەناڤ (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزى]]: Ash) ، ( ناوى زانستى {{Langx|la|Fraxinus}}  ) [[جنس (ژینناسی)|ڕەگەزێکی]] [[ڕوەک|ڕووەکی]]  [[خێزان (ژینناسی)|خێزانی]] (Olea europaea)یە کە نزیکەی ٤٥ تا ٦٥ [[جۆر (ژینناسی)|جۆر]] لەخۆدەگرێت. بە هەڵە پێی دەوترێت '''[[بناو (رووەک)|رەشەدار]]''' کە ڕەگەزێکی تەواو جیاوازە و لەکوردستان زۆر جۆرى هەیە.
[[پەڕگە:Fraxinus excelsior 002.jpg|وێنۆک|دارى بناو]]
[[پەڕگە:Fraxinus excelsior.jpg|وێنۆک|پەل و گەڵاى دارى '''بناو''']]

== جۆرەکانی ==

* بناوى ئەتڵەسی ( {{Langx|la|Fraxinus dimorpha}})  لە وڵاتى [[مەغریبی عەرەبی|مەغریب]]
* بناوى گەڵا باریک ( {{Langx|la|Fraxinus angustifolia}} )  لە شام و باکووری ئەفریقا و زۆربەی [[ئەورووپا|ئەوروپا]]
* بناوە بۆر ( {{Langx|la|Fraxinus ornus}} ) 
* بناوى شامى ( {{Langx|la|Fraxinus syriaca}} )  لە وڵاتى شام ( جۆرێکە لە بناوى گەڵا باریک)

== جۆرەکانی تر ==

* بناوى ئەرخەوانى ({{Langx|la|Fraxinus purpusii}})
* بناوەرەش ({{Langx|la|Fraxinus nigra}})
* بناوى ئەمریکى ({{Langx|la|Fraxinus americana}})
* بناوى پێنسلڤانی ({{Langx|la|Fraxinus pennsylvanica}})
* بناوى تەکساسى ({{Langx|la|Fraxinus texensis}})
* بەناوى سێپەڕە ({{Langx|la|Fraxinus trifoliata}})
* بناوى دیپێتێلا ({{Langx|la|Fraxinus dipetala}})
* بناوى پالیسا ({{Langx|la|Fraxinus pallisiae}})
* بناوى چوارچیوە ({{Langx|la|Fraxinus quadrangulata}})
* بناوى شێوەڕم ({{Langx|la|Fraxinus cuspidata}})
* بناوى تۆمینتۆسا({{Langx|la|Fraxinus tomentosa}})
* بناوى ناوازە ({{Langx|la|Fraxinus anomala}})
* بناوى ئودەى ({{Langx|la|Fraxinus uhdei}})
* المُرَّان الشعيري ({{Langx|la|Fraxinus lanuginosa}})
* بناوەبەرز ({{Langx|la|Fraxinus excelsior}})
* بناوى گەڵاپان ({{Langx|la|Fraxinus latifolia}})
* بناوى ملپان ({{Langx|la|Fraxinus platypoda}})
* [[مران عميق|بناوى پرۆفوندا]] ({{Langx|la|Fraxinus profunda}})
* بناوى دوبیا ({{Langx|la|Fraxinus dubia}})
* بناوى پێرسکا ({{Langx|la|Fraxinus persica}})
* بناوى کارۆلاینا ({{Langx|la|Fraxinus caroliniana}})
* بناوى فرەگوڵ({{Langx|la|Fraxinus floribunda}})
* بناوى ڤێلوتونا ({{Langx|la|Fraxinus velutina}})
* [[مران مكسيكي|بناوى مەکسیکی]] ({{Langx|la|Fraxinus berlandieriana}})
* بناوى مەنچوریکا ({{Langx|la|Fraxinus mandshurica}})

== گەلەری وێنەکان ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Fraxinus_ornus_JPG1b.jpg|link=ملف:Fraxinus_ornus_JPG1b.jpg
پەڕگە:EurAshSeeds.jpg|link=ملف:EurAshSeeds.jpg
پەڕگە:Treelets_on_fallen_Ash_tree.JPG|link=ملف:Treelets_on_fallen_Ash_tree.JPG
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک}}
{{پۆلی کۆمنز|Fraxinus}}

[[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]]
[[پۆل:دارەکان]]
[[پۆل:Commons link is locally defined]]</text>
      <sha1>mraem9p7dev0lz7u51m98xhbh06b0uw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594978</id>
      <parentid>1594935</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T19:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1594978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="pqgaum9lzwxddvjl3o42k3szs46vwcq" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/bin#:~:text=binaw:%20noun%20ash%2Dtree بناو] ، بەناڤ (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزى]]: Ash) ، ( ناوى زانستى {{Langx|la|Fraxinus}}  ) [[جنس (ژینناسی)|ڕەگەزێکی]] [[ڕوەک|ڕووەکی]]  [[خێزان (ژینناسی)|خێزانی]] (Olea europaea)یە کە نزیکەی ٤٥ تا ٦٥ [[جۆر (ژینناسی)|جۆر]] لەخۆدەگرێت. بە هەڵە پێی دەوترێت '''[[بناو (رووەک)|رەشەدار]]''' کە ڕەگەزێکی تەواو جیاوازە و لەکوردستان زۆر جۆرى هەیە.
[[پەڕگە:Fraxinus excelsior 002.jpg|وێنۆک|دارى بناو]]
[[پەڕگە:Fraxinus excelsior.jpg|وێنۆک|پەل و گەڵاى دارى '''بناو''']]

== جۆرەکانی ==

* بناوى ئەتڵەسی ( {{Langx|la|Fraxinus dimorpha}})  لە وڵاتى [[مەغریبی عەرەبی|مەغریب]]
* بناوى گەڵا باریک ( {{Langx|la|Fraxinus angustifolia}} )  لە شام و باکووری ئەفریقا و زۆربەی [[ئەورووپا|ئەوروپا]]
* بناوە بۆر ( {{Langx|la|Fraxinus ornus}} ) 
* بناوى شامى ( {{Langx|la|Fraxinus syriaca}} )  لە وڵاتى شام ( جۆرێکە لە بناوى گەڵا باریک)

== جۆرەکانی تر ==

* بناوى ئەرخەوانى ({{Langx|la|Fraxinus purpusii}})
* بناوەرەش ({{Langx|la|Fraxinus nigra}})
* بناوى ئەمریکى ({{Langx|la|Fraxinus americana}})
* بناوى پێنسلڤانی ({{Langx|la|Fraxinus pennsylvanica}})
* بناوى تەکساسى ({{Langx|la|Fraxinus texensis}})
* بەناوى سێپەڕە ({{Langx|la|Fraxinus trifoliata}})
* بناوى دیپێتێلا ({{Langx|la|Fraxinus dipetala}})
* بناوى پالیسا ({{Langx|la|Fraxinus pallisiae}})
* بناوى چوارچیوە ({{Langx|la|Fraxinus quadrangulata}})
* بناوى شێوەڕم ({{Langx|la|Fraxinus cuspidata}})
* بناوى تۆمینتۆسا({{Langx|la|Fraxinus tomentosa}})
* بناوى ناوازە ({{Langx|la|Fraxinus anomala}})
* بناوى ئودەى ({{Langx|la|Fraxinus uhdei}})
* المُرَّان الشعيري ({{Langx|la|Fraxinus lanuginosa}})
* بناوەبەرز ({{Langx|la|Fraxinus excelsior}})
* بناوى گەڵاپان ({{Langx|la|Fraxinus latifolia}})
* بناوى ملپان ({{Langx|la|Fraxinus platypoda}})
* [[مران عميق|بناوى پرۆفوندا]] ({{Langx|la|Fraxinus profunda}})
* بناوى دوبیا ({{Langx|la|Fraxinus dubia}})
* بناوى پێرسکا ({{Langx|la|Fraxinus persica}})
* بناوى کارۆلاینا ({{Langx|la|Fraxinus caroliniana}})
* بناوى فرەگوڵ({{Langx|la|Fraxinus floribunda}})
* بناوى ڤێلوتونا ({{Langx|la|Fraxinus velutina}})
* [[مران مكسيكي|بناوى مەکسیکی]] ({{Langx|la|Fraxinus berlandieriana}})
* بناوى مەنچوریکا ({{Langx|la|Fraxinus mandshurica}})

== گەلەری وێنەکان ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Fraxinus_ornus_JPG1b.jpg|link=ملف:Fraxinus_ornus_JPG1b.jpg
پەڕگە:EurAshSeeds.jpg|link=ملف:EurAshSeeds.jpg
پەڕگە:Treelets_on_fallen_Ash_tree.JPG|link=ملف:Treelets_on_fallen_Ash_tree.JPG
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک}}
{{پۆلی کۆمنز|Fraxinus}}

[[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]]
[[پۆل:دارەکان]]
[[پۆل:Commons link is locally defined]]</text>
      <sha1>pqgaum9lzwxddvjl3o42k3szs46vwcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بناو (رووەک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297082</id>
    <redirect title="ڕەشەدار" />
    <revision>
      <id>1595056</id>
      <parentid>1594729</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T10:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ڕەشەدار]]</comment>
      <origin>1595056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="i6zxwz3zasz5uncvxy4zy44otbeyayy" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ڕەشەدار]]</text>
      <sha1>i6zxwz3zasz5uncvxy4zy44otbeyayy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:بناو (رووەک)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297083</id>
    <redirect title="وتووێژ:ڕەشەدار" />
    <revision>
      <id>1595057</id>
      <parentid>1594731</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T10:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:ڕەشەدار]]</comment>
      <origin>1595057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="8egk7v66khj66hr3frnip1g8cddgcc4" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ڕەشەدار]]</text>
      <sha1>8egk7v66khj66hr3frnip1g8cddgcc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Darlingg00</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297088</id>
    <revision>
      <id>1595055</id>
      <parentid>1594875</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T09:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <comment>/* ⸸ PROFILE.LOG */</comment>
      <origin>1595055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="g8nqdzlcm3m73tfge87h9ivhdvqfgd8" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;
margin-top:15px;
color:#ff0000;
text-shadow:0 0 10px red, 0 0 30px darkred;
animation: glitch 1s infinite;
&quot;&gt;
&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;
background:#000000;
color:#e6e6e6;
padding:32px;
border:1px solid #1a0000;
border-radius:16px;
font-family:'Courier New', monospace;
box-shadow:0 0 35px #0a0000;
&quot;&gt;&lt;center&gt;

&lt;span style=&quot;
color:#663366;
letter-spacing:5px;
font-size:95%;
text-shadow:0 0 8px #220022;
&quot;&gt;
[ nocturnal_core.exe // running ]&lt;/span&gt;

&lt;/center&gt;

&lt;div style=&quot;
background:#050505;
padding:24px;
border-radius:12px;
border:1px solid #2a001a;
box-shadow:0 0 20px #110000 inset;
&quot;&gt;&lt;span style=&quot;
color:#cc66ff;
font-size:130%;
letter-spacing:6px;
text-shadow:
0 0 6px #660066,
0 0 14px #330033;
&quot;&gt;
== ⸸ PROFILE.LOG ==


&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;

&lt;span style=&quot;
color:#999999;
letter-spacing:3px;
font-style:italic;
text-shadow:0 0 6px #222222;
&quot;&gt;
''the system forgets… but I don’t.''
&lt;/span&gt;&lt;br&gt;

&lt;!-- HEAVIER BLOOD DRIP --&gt;
&lt;span style=&quot;
color:#aa0000;
font-size:150%;
letter-spacing:8px;
text-shadow:0 0 12px #660000;
&quot;&gt;
⸸ ⸸ ⸸ ⸸ ⸸ ⸸
&lt;/span&gt;

&lt;br&gt;

&lt;span style=&quot;
color:#770000;
font-size:120%;
letter-spacing:10px;
&quot;&gt;
╎ ╎ ╎ ╎ ╎ ╎
&lt;/span&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;
color:#440000;
font-size:90%;
letter-spacing:12px;
&quot;&gt;
↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓
&lt;/span&gt;
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;
color:#220000;
font-size:85%;
letter-spacing:5px;
&quot;&gt;
[ connection lost // entering shadow ]&lt;/span&gt;

&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;
font-family: 'Courier New', monospace;
color: #71659a;
text-shadow: 0 0 10px #71659a, 0 0 20px #71659a, 0 0 40px #71659a;
background: black;
padding: 20px;
border: 1px solid #71659a;
box-shadow: 0 0 25px #71659a inset, 0 0 40px #71659a;
letter-spacing: 1px;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;color:#ff4d6d; text-shadow:0 0 15px #ff4d6d;&quot;&gt;&lt;div&gt;
Name        : Darlingg  &lt;br&gt;Age         : 1,700 Years &lt;br&gt;
Edits  : 7,000

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background:#000; padding:10px; font-family:monospace;&quot;&gt;

&lt;!-- BADGE 1 --&gt;ho
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;

&lt;span style=&quot;color:#ff4da6;&quot;&gt;[ DARLINGG ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
IQ Level
&lt;br&gt;
130 ██████████░
&lt;/div&gt;

&lt;!-- BADGE 2 --&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color:#9d8cff;&quot;&gt;[ SPEED ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
MAX&lt;br&gt;
██████████
&lt;/div&gt;

&lt;!-- BADGE 3 --&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color:#00ffe1;&quot;&gt;[ STEALTH ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
UNDETECTABLE&lt;br&gt;
██████████
&lt;/div&gt;


&lt;!-- BADGE 4 --&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color:#ff1e56;&quot;&gt;[ POWER ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
█████████░
&lt;/div&gt;

&lt;!-- BADGE 5 --&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color:#ff6b6b;&quot;&gt;[ THREAT ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Enemies : ███████░░░
&lt;/div&gt;

&lt;!-- BADGE 6 --&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#050505; border:1px solid #2a263a; padding:10px; margin:6px; box-shadow:0 0 10px #71659a; color:#cfc7ff; min-width:180px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;[ DETECTION ]&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
██░░░░░░░░
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


&lt;/div&gt;


{{بەکارھێنەر:Darlingg00/سندووقەکان}}</text>
      <sha1>g8nqdzlcm3m73tfge87h9ivhdvqfgd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Darlingg00/سندووقەکان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297090</id>
    <revision>
      <id>1595023</id>
      <parentid>1594874</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T00:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <origin>1595023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6738" sha1="nbblbthax345utlmlqavvj6nea739vj" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;display:flex; flex-wrap:wrap; gap:6px;&quot;&gt;


&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:60px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#0a0a0f;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:{{{image|Atheism - The Noun Project.svg|Atheism_-_The_Noun_Project}}}|40px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە بێ باوەڕە}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:40px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#0a0a0f;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:{{{image|99 Vampiro - Grafo Drakulo .svg|99_Vampiro_-_Grafo_Drakulo_}}}|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە خوێنمژە}}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:30px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#050505;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:Logo ACDC pwrup.svg|Logo_ACDC_pwrup|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە هەوادارێکی سەرسەختی 
AC DC 
یە}}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:20px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#0a0a0f;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:{{{image|Atomic Neon.gif|Atomic_Neon]}}}|60px]]
&lt;/div&gt;


&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|
ئەم بەکارهێنەرە حەزی لە فیزیکە}}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:40px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#0a0a0f;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:{{{image|Chemicals in flasks.jpg|Chemicals_in_flasks}}}|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە حەزی لە کیمیکە}}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:60px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#050505;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:DNA icon.svg|DNA_icon|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە حەزی لە بایۆلۆجییە }}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:50px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#000000;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:FullMoon2010.jpg|FullMoon2010|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|ئەم بەکارهێنەرە لە شەودا چالاکە }}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:60px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#05050;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:Masters of Sex (2013 television series logo).svg|Masters_of_Sex_(2013_television_series_logo|Logo_ACDC_pwrup|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|
ئەم بەکارهێنەرە هیوایەتی سێکسە 
🥵}}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;
border:1px solid #2a263a;
background:#050505;
color:#cfc7ff;
font-family:monospace;
width:270px;
display:flex;
align-items:center;
box-shadow:0 0 10px #71659a;
margin:4px;
&quot;&gt;

&lt;!-- IMAGE SLOT --&gt;
&lt;div style=&quot;
width:60px;
height:40px;
display:flex;
align-items:center;
justify-content:center;
background:#0a0a0f;
border-right:1px solid #2a263a;
&quot;&gt;
[[File:Vampire diaries.jpg|Vampire_diaries|FullMoon2010|60px]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- TEXT CONTENT --&gt;
&lt;div style=&quot;padding:6px; line-height:1.4;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;
color:#ff4da6;
text-shadow:0 0 6px #ff4da6;
font-size:12px;
&quot;&gt;
{{{title|DARLINGG}}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:12px;&quot;&gt;
{{{text|بیرەوەری خوێنمژەکان دڵخوازترین زنجیرەی ئەم بەکارهێنەرەیە }}}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>nbblbthax345utlmlqavvj6nea739vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێشی قورس (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297095</id>
    <revision>
      <id>1594881</id>
      <parentid>1594820</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="7tl4i1fwolsz4g18gt6b0hbmztrffg1" xml:space="preserve">بەشی کێشی قورس لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (MMA) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ٢٠٦ - ٢٦٥ پاوەند یاخود (٩٣ - ١٢٠ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |دوایین=Nevada State Athletic Commission |سەردێڕ= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]] (UFC) و زۆربەی ڕێکخراوەکانی تری هونەرە جەنگییە تێکەڵەکان (MMA) لە ئەمریکای باکوور پابەندن بەم لێکدانەوەیە بۆ وەرزشوانەکانیان کە کێشی قورسیان ٢٠٦-٢٦٥ پاوەندە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |سەردێڕ=Unified Rules of MMA |بڵاوکەرەوە=[[Association of Boxing Commissions]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>7tl4i1fwolsz4g18gt6b0hbmztrffg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594910</id>
      <parentid>1594881</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T15:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1594910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="5bdmtjp9v7reh33noab72q657o42753" xml:space="preserve">بەشی کێشی قورس لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (MMA) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ٢٠٦ - ٢٦٥ پاوەند یاخود (٩٣ - ١٢٠ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |دوایین=Nevada State Athletic Commission |سەردێڕ= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]] (UFC) و زۆربەی ڕێکخراوەکانی تری هونەرە جەنگییە تێکەڵەکان (MMA) لە ئەمریکای باکوور پابەندن بەم لێکدانەوەیە بۆ وەرزشوانەکانیان کە کێشی قورسیان ٢٠٦-٢٦٥ پاوەندە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |سەردێڕ=Unified Rules of MMA |بڵاوکەرەوە=[[Association of Boxing Commissions]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>5bdmtjp9v7reh33noab72q657o42753</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594979</id>
      <parentid>1594910</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T19:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1594979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1453" sha1="l1dytsge7hq5vbvfxhsv589meecgsyz" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
بەشی کێشی قورس لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (MMA) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ٢٠٦ - ٢٦٥ پاوەند یاخود (٩٣ - ١٢٠ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |دوایین=Nevada State Athletic Commission |سەردێڕ= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]] (UFC) و زۆربەی ڕێکخراوەکانی تری هونەرە جەنگییە تێکەڵەکان (MMA) لە ئەمریکای باکوور پابەندن بەم لێکدانەوەیە بۆ وەرزشوانەکانیان کە کێشی قورسیان ٢٠٦-٢٦٥ پاوەندە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |سەردێڕ=Unified Rules of MMA |بڵاوکەرەوە=[[Association of Boxing Commissions]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>l1dytsge7hq5vbvfxhsv589meecgsyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594980</id>
      <parentid>1594979</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1594980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="bb5jciw98dnz1us85jj26453pz7vlxr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
بەشی کێشی قورس لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (MMA) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ٢٠٦ - ٢٦٥ پاوەند یاخود (٩٣ - ١٢٠ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |دوایین=Nevada State Athletic Commission |سەردێڕ= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]] (UFC) و زۆربەی ڕێکخراوەکانی تری هونەرە جەنگییە تێکەڵەکان (MMA) لە ئەمریکای باکوور پابەندن بەم لێکدانەوەیە بۆ وەرزشوانەکانیان کە کێشی قورسیان ٢٠٦-٢٦٥ پاوەندە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |سەردێڕ=Unified Rules of MMA |بڵاوکەرەوە=[[Association of Boxing Commissions]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bb5jciw98dnz1us85jj26453pz7vlxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595011</id>
      <parentid>1594980</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <origin>1595011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="dcqcpa16312ga6vykhlo0fwohbvemqh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
'''پۆلی کێشی قورس''' لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی:]] MMA Heavyweight) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ٢٠٦ - ٢٦٥ پاوەند یاخود (٩٣ - ١٢٠ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |دوایین=Nevada State Athletic Commission |سەردێڕ= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]] (UFC) و زۆربەی ڕێکخراوەکانی تری هونەرە جەنگییە تێکەڵەکان (MMA) لە ئەمریکای باکوور پابەندن بەم لێکدانەوەیە بۆ وەرزشوانەکانیان کە کێشی قورسیان ٢٠٦-٢٦٥ پاوەندە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |سەردێڕ=Unified Rules of MMA |بڵاوکەرەوە=[[Association of Boxing Commissions]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dcqcpa16312ga6vykhlo0fwohbvemqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میگرێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297096</id>
    <revision>
      <id>1594934</id>
      <parentid>1594825</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Migraine}}</comment>
      <origin>1594934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="tg8bq04m5q0vad3rs9w8sxmv7zrjcvi" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Migraine.jpg|وێنۆک|کەسی تووشبوو بە میگرێن]]

'''مێگرێن''' یان '''شەقیقە''' تێکچوونێکی دەمارییە کە دەبێتە ھۆی [[سەرئێشە]]ی مامناوەند تا توند. ئازارەکە بەگشتی تەنیا یەک لای سەر دەگرێتەوە. ئەم سەرئێشەیە زۆرجار ھاوڕێیە لەگەڵ ھێڵنجدان، ھەستیاری بە ڕووناکی و ھەستیاری بە دەنگ.

== نیشانەکان ==
جگە لە ئازارە سەرەکییەکە، نیشانەکانی تری میگرێن لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
* گێژبوون و [[ڕشانەوە]].
* زەحمەت بوونی بیرکردنەوە.
* ئۆرا: لە ھەندێک حاڵەتدا، ھێرشی میرێنەکە بە قۆناغێک لە تێکچوونی ھەستی دەست پێدەکات کە پێی دەوترێت «ئۆرا»، کە تێیدا نەخۆشەکە تەڵخی لە بینین یان تیشکدانەوە لە پێش چاویدا ئەزموون دەکات.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سەرئێشە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[چاو]]

== سەرچاوەکان ==
* Wells JC (2008). ''Longman Pronunciation Dictionary'' (3rd ed.). Pearson Education. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٠٥٨-٨١١٨-٠.
* Jones D (2011). ''Cambridge English Pronouncing Dictionary'' (18th ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-15255-6.
* Pescador Ruschel MA, De Jesus O (2024). &quot;Migraine Headache&quot;. ''StatPearls''. StatPearls Publishing. PMID 32809622.
* Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) (کانوونی دووەم ٢٠١٨). &quot;The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition&quot;. ''Cephalalgia''. 38 (1): 1–211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID 29368949.
{{پۆلی کۆمنز|Migraine}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]</text>
      <sha1>tg8bq04m5q0vad3rs9w8sxmv7zrjcvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594942</id>
      <parentid>1594934</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="bqorp0fg67aecrxdknblpogciqifl4w" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Migraine.jpg|وێنۆک|کەسی تووشبوو بە میگرێن]]

'''مێگرێن''' یان '''شەقیقە''' تێکچوونێکی دەمارییە کە دەبێتە ھۆی [[سەرئێشە]]ی مامناوەند تا توند. ئازارەکە بەگشتی تەنیا یەک لای سەر دەگرێتەوە. ئەم سەرئێشەیە زۆرجار ھاوڕێیە لەگەڵ ھێڵنجدان، ھەستیاری بە ڕووناکی و ھەستیاری بە دەنگ.

== نیشانەکان ==
جگە لە ئازارە سەرەکییەکە، نیشانەکانی تری میگرێن لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
* گێژبوون و [[ڕشانەوە]].
* زەحمەت بوونی بیرکردنەوە.
* ئۆرا: لە ھەندێک حاڵەتدا، ھێرشی میرێنەکە بە قۆناغێک لە تێکچوونی ھەستی دەست پێدەکات کە پێی دەوترێت «ئۆرا»، کە تێیدا نەخۆشەکە تەڵخی لە بینین یان تیشکدانەوە لە پێش چاویدا ئەزموون دەکات.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سەرئێشە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[چاو]]

== سەرچاوەکان ==
* Wells JC (2008). ''Longman Pronunciation Dictionary'' (3rd ed.). Pearson Education. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٠٥٨-٨١١٨-٠.
* Jones D (2011). ''Cambridge English Pronouncing Dictionary'' (18th ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-15255-6.
* Pescador Ruschel MA, De Jesus O (2024). &quot;Migraine Headache&quot;. ''StatPearls''. StatPearls Publishing. PMID 32809622.
* Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) (کانوونی دووەم ٢٠١٨). &quot;The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition&quot;. ''Cephalalgia''. 38 (1): 1–211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID 29368949.
{{پۆلی کۆمنز|Migraine}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]</text>
      <sha1>bqorp0fg67aecrxdknblpogciqifl4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595005</id>
      <parentid>1594942</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1595005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="7v0r35r0n5dr2fb4impufwggwnfbmhq" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Migraine.jpg|وێنۆک|کەسی تووشبوو بە میگرێن]]

'''مێگرێن''' یان '''شەقیقە''' تێکچوونێکی دەمارییە کە دەبێتە ھۆی [[سەرئێشە]]ی مامناوەند تا توند. ئازارەکە بەگشتی تەنیا یەک لای سەر دەگرێتەوە. ئەم سەرئێشەیە زۆرجار ھاوڕێیە لەگەڵ ھێڵنجدان، ھەستیاری بە ڕووناکی و ھەستیاری بە دەنگ.

== نیشانەکان ==
جگە لە ئازارە سەرەکییەکە، نیشانەکانی تری میگرێن لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
* گێژبوون و [[ڕشانەوە]].
* زەحمەت بوونی بیرکردنەوە.
* ئۆرا: لە ھەندێک حاڵەتدا، ھێرشی میرێنەکە بە قۆناغێک لە تێکچوونی ھەستی دەست پێدەکات کە پێی دەوترێت «ئۆرا»، کە تێیدا نەخۆشەکە تەڵخی لە بینین یان تیشکدانەوە لە پێش چاویدا ئەزموون دەکات.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سەرئێشە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[چاو]]

== سەرچاوەکان ==
* Wells JC (2008). ''Longman Pronunciation Dictionary'' (3rd ed.). Pearson Education. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٠٥٨-٨١١٨-٠.
* Jones D (2011). ''Cambridge English Pronouncing Dictionary'' (18th ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-15255-6.
* Pescador Ruschel MA, De Jesus O (2024). &quot;Migraine Headache&quot;. ''StatPearls''. StatPearls Publishing. PMID 32809622.
* Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) (کانوونی دووەم ٢٠١٨). &quot;The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition&quot;. ''Cephalalgia''. 38 (1): 1–211. doi:10.1177/0333102417738202. PMID 29368949.
{{پۆلی کۆمنز|Migraine}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]</text>
      <sha1>7v0r35r0n5dr2fb4impufwggwnfbmhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلۆراید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297099</id>
    <revision>
      <id>1595007</id>
      <parentid>1594827</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1595007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="479wi3rldoiofjud7872wzf6whoo526" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Calcite sur fluorine (USA) 1.JPG|وێنۆک|کریستاڵی فلۆراید]]

'''فلۆراید''' بریتییە لە [[ئایۆن|ئایۆنێکی]] نایەندامیی تاک-گەردیلەیی لە توخمی فلۆر. خوێیەکانی فلۆراید بەگشتی ڕەنگیان سپییە یان بێڕەنگن، خاوەن تامێکی تاڵی تایبەتن و چوونە ناوەوەی جیاوازیان ھەیە، و ھیچ بۆنێکیان نییە.

== بەکارھێنان و تایبەتمەندییەکان ==
خوێ و کانزاکانی فلۆراید لە ڕووی پیشەسازییەوە گرنگییەکی زۆریان ھەیە:
* وەک کارلێککارە کیمیایییە گرنگەکان بەکاردێن، بەتایبەت لە بەرھەمھێنانی ھیدرۆجین فلۆراید بۆ دروستکردنی فلۆرۆکاربۆنەکان.
* فلۆراید وەک تفتێکی لاواز (Weak base) پۆلین دەکرێت، چونکە لە ناو تواوەکاندا بە تەواوی تێکەڵ نابێت.
* شایەنی باسە کە فلۆرایدی خەست کراوە ماددەیەکی داخورێنەرە (Corrosive) و دەتوانێت زیان بە پێست بگەیەنێت و ھێرشی بکاتە سەر.

== سەرچاوەکان ==
* Wells, J. C. (2008). ''Longman pronunciation dictionary'' (3rd ed.). Harlow, England: Pearson Education Limited/Longman. p. 313. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٠٥٨-٨١١٨-٠.

[[پۆل:ئایۆنەکان]]
[[پۆل:کیمیا]]</text>
      <sha1>479wi3rldoiofjud7872wzf6whoo526</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەخۆشیی جووڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297100</id>
    <revision>
      <id>1594925</id>
      <parentid>1594873</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Motion sickness}}</comment>
      <origin>1594925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="h7n3oznwb28gd5od95zh2alkp0k4pbf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Sea-sickness - published by G.S. Tregear, 96 Cheapside (cropped).jpg|وێنۆک|پیاوێک لە کاتی گەشتدا کە بەھۆی نەخۆشیی جووڵەوە تووشی سەرئێشە و دڵتێکچوون بووە]]

'''نەخۆشیی جووڵە''' یان '''دڵتێکچوونی سەفەر''' (بە ئینگلیزی: Motion sickness) بارودۆخێکی پزیشکییە و کاتێک ڕوودەدات کە ناڕێکی و نەگونجان لە نێوان جووڵەی ڕاستەقینەی جەستەی کەسەکە و ئەو جووڵەیەی کە مێشک چاوەڕوانی دەکات دروست دەبێت.

== نیشانەکان ==
نیشانە باوەکانی ئەم دۆخە پزیشکییە بەگشتی ئەمانەی خوارەوە دەگرێتەوە:
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و [[ڕشانەوە]].
* ئارەقەکردنەوەی سارد و [[سەرئێشە]].
* گێژبوون، سەرگەردانی و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* زیادبوونی دەردانی لیک لە دەمدا.

== لێکەوتەکان ==
ھەرچەندە لێکەوتە قورسەکانی ئەم نەخۆشییە زۆر دەگمەنن و کەم جار ڕوودەدەن، بەڵام لەوانەیە لە حاڵەتە توندەکاندا ئەمانە بەدوای خۆیدا بھێنێت:
* کەمئاوبوونەوەی جەستە.
* تێکچوونی ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلیتەکان لە خوێندا.
* دڕان یان برینداربوونی بەشی خوارەوەی سوورێنچک (بەھۆی فشاری توندی ڕشانەوەوە).

== سەرچاوەکان ==
* Keshavarz, Behrang; Hecht, Heiko; Lawson, Ben (2014). &quot;Visually induced motion sickness: Characteristics, causes, and countermeasures&quot;. In Hale, K.S. ; Stanney, K.M. (eds.). ''Handbook of Virtual Environments: Design, Implementation, and Applications, Second Edition''. Human Factors and Ergonomics. Taylor &amp; Francis. pp. 648–697. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٦٦٥-١١٨٤-٢.
* Takov, V; Tadi, P (کانوونی دووەم ٢٠١٩). &quot;Motion Sickness&quot;. ''StatPearls''. PMID 30969528.
* Reason, J.T. ; Brand, J.J. (1975). ''Motion Sickness''. Academic Press. ISBN 978-0ی کانوونی یەکەمی ٥٨٤٠٥٠–٧.
* Hromatka, Bethann S. ; Tung, Joyce Y. ; Kiefer, Amy K. ; Do, Chuong B. ; Hinds, David A. ; Eriksson, Nicholas (١ ئایار ٢٠١٥). &quot;Genetic variants associated with motion sickness point to roles for inner ear development, neurological processes and glucose homeostasis&quot;. ''Human Molecular Genetics''. 24 (9): 2700–2708. doi:10.1093/hmg/ddv028. PMC 4383869. PMID 25628336.
{{پۆلی کۆمنز|Motion sickness}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:تەندروستیی گەشتیاری]]
[[پۆل:ئاڵۆزیی دەماری]]
[[پۆل:ڕشانەوە]]</text>
      <sha1>h7n3oznwb28gd5od95zh2alkp0k4pbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594951</id>
      <parentid>1594925</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:دەروونناسی|دەروونناسی]]</comment>
      <origin>1594951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="irngbe20xmz79ot1xairrmkss7gn087" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Sea-sickness - published by G.S. Tregear, 96 Cheapside (cropped).jpg|وێنۆک|پیاوێک لە کاتی گەشتدا کە بەھۆی نەخۆشیی جووڵەوە تووشی سەرئێشە و دڵتێکچوون بووە]]

'''نەخۆشیی جووڵە''' یان '''دڵتێکچوونی سەفەر''' (بە ئینگلیزی: Motion sickness) بارودۆخێکی پزیشکییە و کاتێک ڕوودەدات کە ناڕێکی و نەگونجان لە نێوان جووڵەی ڕاستەقینەی جەستەی کەسەکە و ئەو جووڵەیەی کە مێشک چاوەڕوانی دەکات دروست دەبێت.

== نیشانەکان ==
نیشانە باوەکانی ئەم دۆخە پزیشکییە بەگشتی ئەمانەی خوارەوە دەگرێتەوە:
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و [[ڕشانەوە]].
* ئارەقەکردنەوەی سارد و [[سەرئێشە]].
* گێژبوون، سەرگەردانی و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* زیادبوونی دەردانی لیک لە دەمدا.

== لێکەوتەکان ==
ھەرچەندە لێکەوتە قورسەکانی ئەم نەخۆشییە زۆر دەگمەنن و کەم جار ڕوودەدەن، بەڵام لەوانەیە لە حاڵەتە توندەکاندا ئەمانە بەدوای خۆیدا بھێنێت:
* کەمئاوبوونەوەی جەستە.
* تێکچوونی ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلیتەکان لە خوێندا.
* دڕان یان برینداربوونی بەشی خوارەوەی سوورێنچک (بەھۆی فشاری توندی ڕشانەوەوە).

== سەرچاوەکان ==
* Keshavarz, Behrang; Hecht, Heiko; Lawson, Ben (2014). &quot;Visually induced motion sickness: Characteristics, causes, and countermeasures&quot;. In Hale, K.S. ; Stanney, K.M. (eds.). ''Handbook of Virtual Environments: Design, Implementation, and Applications, Second Edition''. Human Factors and Ergonomics. Taylor &amp; Francis. pp. 648–697. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٦٦٥-١١٨٤-٢.
* Takov, V; Tadi, P (کانوونی دووەم ٢٠١٩). &quot;Motion Sickness&quot;. ''StatPearls''. PMID 30969528.
* Reason, J.T. ; Brand, J.J. (1975). ''Motion Sickness''. Academic Press. ISBN 978-0ی کانوونی یەکەمی ٥٨٤٠٥٠–٧.
* Hromatka, Bethann S. ; Tung, Joyce Y. ; Kiefer, Amy K. ; Do, Chuong B. ; Hinds, David A. ; Eriksson, Nicholas (١ ئایار ٢٠١٥). &quot;Genetic variants associated with motion sickness point to roles for inner ear development, neurological processes and glucose homeostasis&quot;. ''Human Molecular Genetics''. 24 (9): 2700–2708. doi:10.1093/hmg/ddv028. PMC 4383869. PMID 25628336.
{{پۆلی کۆمنز|Motion sickness}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:تەندروستیی گەشتیاری]]
[[پۆل:ئاڵۆزیی دەماری]]
[[پۆل:ڕشانەوە]]</text>
      <sha1>irngbe20xmz79ot1xairrmkss7gn087</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594995</id>
      <parentid>1594951</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="lkpfhvxicgu97qmx1t7kgamscj3nu65" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Sea-sickness - published by G.S. Tregear, 96 Cheapside (cropped).jpg|وێنۆک|پیاوێک لە کاتی گەشتدا کە بەھۆی نەخۆشیی جووڵەوە تووشی سەرئێشە و دڵتێکچوون بووە]]

'''نەخۆشیی جووڵە''' یان '''دڵتێکچوونی سەفەر''' (بە ئینگلیزی: Motion sickness) بارودۆخێکی پزیشکییە و کاتێک ڕوودەدات کە ناڕێکی و نەگونجان لە نێوان جووڵەی ڕاستەقینەی جەستەی کەسەکە و ئەو جووڵەیەی کە مێشک چاوەڕوانی دەکات دروست دەبێت.

== نیشانەکان ==
نیشانە باوەکانی ئەم دۆخە پزیشکییە بەگشتی ئەمانەی خوارەوە دەگرێتەوە:
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و [[ڕشانەوە]].
* ئارەقەکردنەوەی سارد و [[سەرئێشە]].
* گێژبوون، سەرگەردانی و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* زیادبوونی دەردانی لیک لە دەمدا.

== لێکەوتەکان ==
ھەرچەندە لێکەوتە قورسەکانی ئەم نەخۆشییە زۆر دەگمەنن و کەم جار ڕوودەدەن، بەڵام لەوانەیە لە حاڵەتە توندەکاندا ئەمانە بەدوای خۆیدا بھێنێت:
* کەمئاوبوونەوەی جەستە.
* تێکچوونی ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلیتەکان لە خوێندا.
* دڕان یان برینداربوونی بەشی خوارەوەی سوورێنچک (بەھۆی فشاری توندی ڕشانەوەوە).

== سەرچاوەکان ==
* Keshavarz, Behrang; Hecht, Heiko; Lawson, Ben (2014). &quot;Visually induced motion sickness: Characteristics, causes, and countermeasures&quot;. In Hale, K.S. ; Stanney, K.M. (eds.). ''Handbook of Virtual Environments: Design, Implementation, and Applications, Second Edition''. Human Factors and Ergonomics. Taylor &amp; Francis. pp. 648–697. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٦٦٥-١١٨٤-٢.
* Takov, V; Tadi, P (کانوونی دووەم ٢٠١٩). &quot;Motion Sickness&quot;. ''StatPearls''. PMID 30969528.
* Reason, J.T. ; Brand, J.J. (1975). ''Motion Sickness''. Academic Press. ISBN 978-0ی کانوونی یەکەمی ٥٨٤٠٥٠–٧.
* Hromatka, Bethann S. ; Tung, Joyce Y. ; Kiefer, Amy K. ; Do, Chuong B. ; Hinds, David A. ; Eriksson, Nicholas (١ ئایار ٢٠١٥). &quot;Genetic variants associated with motion sickness point to roles for inner ear development, neurological processes and glucose homeostasis&quot;. ''Human Molecular Genetics''. 24 (9): 2700–2708. doi:10.1093/hmg/ddv028. PMC 4383869. PMID 25628336.
{{پۆلی کۆمنز|Motion sickness}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:تەندروستیی گەشتیاری]]
[[پۆل:ئاڵۆزیی دەماری]]
[[پۆل:ڕشانەوە]]</text>
      <sha1>lkpfhvxicgu97qmx1t7kgamscj3nu65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلوورۆزیسی ددانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297101</id>
    <revision>
      <id>1594926</id>
      <parentid>1594872</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dental fluorosis}}</comment>
      <origin>1594926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="fn2761lwpqvzna8njio27xdc7gflghu" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Dental fluorosis (mild).png|وێنۆک|ددانێکی تووشبوو بە فلوورۆزیسی ددانیی سووک کە تێیدا پەڵەی سپی نائاسایی لەسەر مینای ددانەکە دەرکەوتووە]]

'''فلوورۆزیسی ددانی''' (بە ئینگلیزی: Dental fluorosis) تێکچوونێکی ددانە، کە تایبەتمەندە بە کەمبوونی [[کەلسیۆم|کالسیۆم]] لە مینای [[ددان|دداندا]] (Hypocalcification of tooth enamel).

== ھۆکار ==
ئەم بارودۆخە بەھۆی قووتدان یان وەرگرتنی ڕێژەیەکی لەڕاددبەدەر و زۆری [[فلۆراید|فلۆرایدەوە]] لە جەستەدا دروست دەبێت، بەتایبەت لەو ماوەیەی کە مینای ددانەکان لە قۆناغی گەشەکردن و دروستبووندان. ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانی ڕەنگ و دەرکەوتنی پەڵەی نائاسایی لەسەر ڕووی ددانەکان.

== سەرچاوەکان ==
* Neville BW, Chi AC, Damm DD, Allen CM (١٣ ئایار ٢٠١٥). ''Oral and Maxillofacial Pathology'' (4th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 52–54. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٧٠٥٢-٦.
* U.S. Department of Health and Human Services Federal Panel on Community Water Fluoridation (١ تەممووز ٢٠١٥). &quot;U.S. Public Health Service Recommendation for Fluoride Concentration in Drinking Water for the Prevention of Dental Caries&quot;. ''Public Health Reports''. 130 (4): 318–331. doi:10.1177/003335491513000408. ISSN 0033-3549. PMC 4547570. PMID 26346489.
{{پۆلی کۆمنز|Dental fluorosis}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:پزیشکیی ددان]]
[[پۆل:فلۆر]]</text>
      <sha1>fn2761lwpqvzna8njio27xdc7gflghu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594950</id>
      <parentid>1594926</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="olvyya0qbaas36zxxwr9sre8q5p01uf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Dental fluorosis (mild).png|وێنۆک|ددانێکی تووشبوو بە فلوورۆزیسی ددانیی سووک کە تێیدا پەڵەی سپی نائاسایی لەسەر مینای ددانەکە دەرکەوتووە]]

'''فلوورۆزیسی ددانی''' (بە ئینگلیزی: Dental fluorosis) تێکچوونێکی ددانە، کە تایبەتمەندە بە کەمبوونی [[کەلسیۆم|کالسیۆم]] لە مینای [[ددان|دداندا]] (Hypocalcification of tooth enamel).

== ھۆکار ==
ئەم بارودۆخە بەھۆی قووتدان یان وەرگرتنی ڕێژەیەکی لەڕاددبەدەر و زۆری [[فلۆراید|فلۆرایدەوە]] لە جەستەدا دروست دەبێت، بەتایبەت لەو ماوەیەی کە مینای ددانەکان لە قۆناغی گەشەکردن و دروستبووندان. ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانی ڕەنگ و دەرکەوتنی پەڵەی نائاسایی لەسەر ڕووی ددانەکان.

== سەرچاوەکان ==
* Neville BW, Chi AC, Damm DD, Allen CM (١٣ ئایار ٢٠١٥). ''Oral and Maxillofacial Pathology'' (4th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 52–54. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٧٠٥٢-٦.
* U.S. Department of Health and Human Services Federal Panel on Community Water Fluoridation (١ تەممووز ٢٠١٥). &quot;U.S. Public Health Service Recommendation for Fluoride Concentration in Drinking Water for the Prevention of Dental Caries&quot;. ''Public Health Reports''. 130 (4): 318–331. doi:10.1177/003335491513000408. ISSN 0033-3549. PMC 4547570. PMID 26346489.
{{پۆلی کۆمنز|Dental fluorosis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:پزیشکیی ددان]]
[[پۆل:فلۆر]]</text>
      <sha1>olvyya0qbaas36zxxwr9sre8q5p01uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594996</id>
      <parentid>1594950</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="2z498dw0tmufto3ahe6340u6nuqwi26" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Dental fluorosis (mild).png|وێنۆک|ددانێکی تووشبوو بە فلوورۆزیسی ددانیی سووک کە تێیدا پەڵەی سپی نائاسایی لەسەر مینای ددانەکە دەرکەوتووە]]

'''فلوورۆزیسی ددانی''' (بە ئینگلیزی: Dental fluorosis) تێکچوونێکی ددانە، کە تایبەتمەندە بە کەمبوونی [[کەلسیۆم|کالسیۆم]] لە مینای [[ددان|دداندا]] (Hypocalcification of tooth enamel).

== ھۆکار ==
ئەم بارودۆخە بەھۆی قووتدان یان وەرگرتنی ڕێژەیەکی لەڕاددبەدەر و زۆری [[فلۆراید|فلۆرایدەوە]] لە جەستەدا دروست دەبێت، بەتایبەت لەو ماوەیەی کە مینای ددانەکان لە قۆناغی گەشەکردن و دروستبووندان. ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانی ڕەنگ و دەرکەوتنی پەڵەی نائاسایی لەسەر ڕووی ددانەکان.

== سەرچاوەکان ==
* Neville BW, Chi AC, Damm DD, Allen CM (١٣ ئایار ٢٠١٥). ''Oral and Maxillofacial Pathology'' (4th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 52–54. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٧٠٥٢-٦.
* U.S. Department of Health and Human Services Federal Panel on Community Water Fluoridation (١ تەممووز ٢٠١٥). &quot;U.S. Public Health Service Recommendation for Fluoride Concentration in Drinking Water for the Prevention of Dental Caries&quot;. ''Public Health Reports''. 130 (4): 318–331. doi:10.1177/003335491513000408. ISSN 0033-3549. PMC 4547570. PMID 26346489.
{{پۆلی کۆمنز|Dental fluorosis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:پزیشکیی ددان]]
[[پۆل:فلۆر]]</text>
      <sha1>2z498dw0tmufto3ahe6340u6nuqwi26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیاردیازیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297102</id>
    <revision>
      <id>1594927</id>
      <parentid>1594871</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Giardiasis}}</comment>
      <origin>1594927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="mczwf5ffj1xg99en2pgvlqj53fqhccy" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Giardia lamblia SEM 8698 lores.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە مشەخۆری جیاردیا لامبلیا کە ھۆکاری سەرەکیی تووشبوونە بە نەخۆشییەکە]]

'''جیاردیازیس''' یان '''ژیاردیازیس''' (بە ئینگلیزی: Giardiasis) نەخۆشییەکی [[مشەخۆری]]ی باوی [[کۆئەندامی ھەرس]]ی مرۆڤە. ئەم نەخۆشییە بەھۆی جۆرە [[زیندەوەرە سەرەتایییەکان|سەرەتایییەک]] بە ناوی «جیاردیا لامبلیا» دەست پێ دەکات و بە شێوەیەکی سەرەکی تووشی [[ڕیخۆڵەباریکە|ڕیخۆڵە باریکە]] دەبێت.

== نیشانەکان ==
تووشبوون بەم مشەخۆرە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین نیشانە لە کۆئەندامی ھەرەسدا، لەوانە:
* [[سکچوون|سکچوونی]] توند و بەردەوام (بەبێ بوونی [[خوێن]]).
* ئازار و ژانە سک.
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* دروستبوونی کێشە لە مژینی ماددە خۆراکییەکان ([[بەدخۆراکی]]) و تێکچوونی توانای ھەرسکردنی شیر.

ئەم نەخۆشییە بەھۆی خێرایی گواستنەوەی لە ڕێگەی ئاو یان خۆراکی پیسبووەوە، زیاتر لەو شوێنانەدا بڵاودەبێتەوە کە منداڵانی تێدا کۆدەبنەوە، وەک باخچەی ساوایان و قوتابخانەکان.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕیخۆڵە باریکە]]
* [[مشەخۆر]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]

== سەرچاوەکان ==
* https://web.archive.org/web/20120324003628/http://www.mhcs.health.nsw.gov.au/publication_pdfs/7125/DOH-7125-FAS.pdf
{{پۆلی کۆمنز|Giardiasis}}

[[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرەس]]
[[پۆل:پیسایی]]</text>
      <sha1>mczwf5ffj1xg99en2pgvlqj53fqhccy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594949</id>
      <parentid>1594927</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]، [[دەروازە:باڵندەکان|باڵندەکان]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1594949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="4qtit1qzywtwpwtz9xe6eayu7xhl95d" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Giardia lamblia SEM 8698 lores.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە مشەخۆری جیاردیا لامبلیا کە ھۆکاری سەرەکیی تووشبوونە بە نەخۆشییەکە]]

'''جیاردیازیس''' یان '''ژیاردیازیس''' (بە ئینگلیزی: Giardiasis) نەخۆشییەکی [[مشەخۆری]]ی باوی [[کۆئەندامی ھەرس]]ی مرۆڤە. ئەم نەخۆشییە بەھۆی جۆرە [[زیندەوەرە سەرەتایییەکان|سەرەتایییەک]] بە ناوی «جیاردیا لامبلیا» دەست پێ دەکات و بە شێوەیەکی سەرەکی تووشی [[ڕیخۆڵەباریکە|ڕیخۆڵە باریکە]] دەبێت.

== نیشانەکان ==
تووشبوون بەم مشەخۆرە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین نیشانە لە کۆئەندامی ھەرەسدا، لەوانە:
* [[سکچوون|سکچوونی]] توند و بەردەوام (بەبێ بوونی [[خوێن]]).
* ئازار و ژانە سک.
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* دروستبوونی کێشە لە مژینی ماددە خۆراکییەکان ([[بەدخۆراکی]]) و تێکچوونی توانای ھەرسکردنی شیر.

ئەم نەخۆشییە بەھۆی خێرایی گواستنەوەی لە ڕێگەی ئاو یان خۆراکی پیسبووەوە، زیاتر لەو شوێنانەدا بڵاودەبێتەوە کە منداڵانی تێدا کۆدەبنەوە، وەک باخچەی ساوایان و قوتابخانەکان.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕیخۆڵە باریکە]]
* [[مشەخۆر]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]

== سەرچاوەکان ==
* https://web.archive.org/web/20120324003628/http://www.mhcs.health.nsw.gov.au/publication_pdfs/7125/DOH-7125-FAS.pdf
{{پۆلی کۆمنز|Giardiasis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|باڵندەکان|ژینناسی}}

[[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرەس]]
[[پۆل:پیسایی]]</text>
      <sha1>4qtit1qzywtwpwtz9xe6eayu7xhl95d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594997</id>
      <parentid>1594949</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="snxwvwo93zfx9cyrpcluyu5m7vl15q3" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Giardia lamblia SEM 8698 lores.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە مشەخۆری جیاردیا لامبلیا کە ھۆکاری سەرەکیی تووشبوونە بە نەخۆشییەکە]]

'''جیاردیازیس''' یان '''ژیاردیازیس''' (بە ئینگلیزی: Giardiasis) نەخۆشییەکی [[مشەخۆری]]ی باوی [[کۆئەندامی ھەرس]]ی مرۆڤە. ئەم نەخۆشییە بەھۆی جۆرە [[زیندەوەرە سەرەتایییەکان|سەرەتایییەک]] بە ناوی «جیاردیا لامبلیا» دەست پێ دەکات و بە شێوەیەکی سەرەکی تووشی [[ڕیخۆڵەباریکە|ڕیخۆڵە باریکە]] دەبێت.

== نیشانەکان ==
تووشبوون بەم مشەخۆرە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین نیشانە لە کۆئەندامی ھەرەسدا، لەوانە:
* [[سکچوون|سکچوونی]] توند و بەردەوام (بەبێ بوونی [[خوێن]]).
* ئازار و ژانە سک.
* [[دڵتێکەڵھاتن|ھێڵنجدان]] و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
* دروستبوونی کێشە لە مژینی ماددە خۆراکییەکان ([[بەدخۆراکی]]) و تێکچوونی توانای ھەرسکردنی شیر.

ئەم نەخۆشییە بەھۆی خێرایی گواستنەوەی لە ڕێگەی ئاو یان خۆراکی پیسبووەوە، زیاتر لەو شوێنانەدا بڵاودەبێتەوە کە منداڵانی تێدا کۆدەبنەوە، وەک باخچەی ساوایان و قوتابخانەکان.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕیخۆڵە باریکە]]
* [[مشەخۆر]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]

== سەرچاوەکان ==
* https://web.archive.org/web/20120324003628/http://www.mhcs.health.nsw.gov.au/publication_pdfs/7125/DOH-7125-FAS.pdf
{{پۆلی کۆمنز|Giardiasis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|باڵندەکان|ژینناسی}}

[[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرەس]]
[[پۆل:پیسایی]]</text>
      <sha1>snxwvwo93zfx9cyrpcluyu5m7vl15q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سووپەر ماریۆ تری دی ڵاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297106</id>
    <revision>
      <id>1594933</id>
      <parentid>1594836</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Super Mario 3D Land}}</comment>
      <origin>1594933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1852" sha1="f81bs2tm5hgg2qfwvawmi1baa8sun82" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
{{Nihongo foot|'''''سووپەر ماریۆ تری دی ڵاند'''''|スーパーマリオ3Dランド|Sūpā Mario Surī Dī Rando}} یارییەکی [[کایەی سەکۆ|سەکۆی]] ساڵی ٢٠١١یە کە لەلایەن [[نینتێندۆ]] بۆ [[نینتێندۆ ٣دی ئێس]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە سەرانسەری جیھاندا وەک یەکەمین یاریی [[ماریۆ (کۆکراوە)|ماریۆ]] بۆ ئەم سیستەمە بڵاوکرایەوە. یارییەکە توخمەکانی یارییە نەریتییە دوو ڕەھەندییەکانی ساید سکڕۆڵینگ و یارییە سێ ڕەھەندییە مۆدێرنەکانی ناو زنجیرەی [[سوپەر ماریۆ]] تێکەڵ دەکات. ھەروەھا میکانیزمی نوێی یاری و بەھێزکەری نوێ دەناسێنێت. چیرۆکی سەرەکی ھاوشێوەی وەشانەکانی پێشووە، و جەخت لەسەر ھەوڵەکانی [[ماریۆ]] دەکاتەوە بۆ ڕزگارکردنی [[شازادە پیچ]]، کە لەلایەن [[شا بۆوسەر]]ەوە ڕفێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Super Mario 3D Land}}

[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>f81bs2tm5hgg2qfwvawmi1baa8sun82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594943</id>
      <parentid>1594933</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]]</comment>
      <origin>1594943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="nlm7r0hjvdkughr7p2rtk1qk4s6xe6r" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
{{Nihongo foot|'''''سووپەر ماریۆ تری دی ڵاند'''''|スーパーマリオ3Dランド|Sūpā Mario Surī Dī Rando}} یارییەکی [[کایەی سەکۆ|سەکۆی]] ساڵی ٢٠١١یە کە لەلایەن [[نینتێندۆ]] بۆ [[نینتێندۆ ٣دی ئێس]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە سەرانسەری جیھاندا وەک یەکەمین یاریی [[ماریۆ (کۆکراوە)|ماریۆ]] بۆ ئەم سیستەمە بڵاوکرایەوە. یارییەکە توخمەکانی یارییە نەریتییە دوو ڕەھەندییەکانی ساید سکڕۆڵینگ و یارییە سێ ڕەھەندییە مۆدێرنەکانی ناو زنجیرەی [[سوپەر ماریۆ]] تێکەڵ دەکات. ھەروەھا میکانیزمی نوێی یاری و بەھێزکەری نوێ دەناسێنێت. چیرۆکی سەرەکی ھاوشێوەی وەشانەکانی پێشووە، و جەخت لەسەر ھەوڵەکانی [[ماریۆ]] دەکاتەوە بۆ ڕزگارکردنی [[شازادە پیچ]]، کە لەلایەن [[شا بۆوسەر]]ەوە ڕفێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Super Mario 3D Land}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>nlm7r0hjvdkughr7p2rtk1qk4s6xe6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595004</id>
      <parentid>1594943</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1595004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2006" sha1="4bk1qclmre7ycuozzx2qmq2oof3ixeg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
{{Nihongo foot|'''''سووپەر ماریۆ تری دی ڵاند'''''|スーパーマリオ3Dランド|Sūpā Mario Surī Dī Rando}} یارییەکی [[کایەی سەکۆ|سەکۆی]] ساڵی ٢٠١١یە کە لەلایەن [[نینتێندۆ]] بۆ [[نینتێندۆ ٣دی ئێس]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە سەرانسەری جیھاندا وەک یەکەمین یاریی [[ماریۆ (کۆکراوە)|ماریۆ]] بۆ ئەم سیستەمە بڵاوکرایەوە. یارییەکە توخمەکانی یارییە نەریتییە دوو ڕەھەندییەکانی ساید سکڕۆڵینگ و یارییە سێ ڕەھەندییە مۆدێرنەکانی ناو زنجیرەی [[سوپەر ماریۆ]] تێکەڵ دەکات. ھەروەھا میکانیزمی نوێی یاری و بەھێزکەری نوێ دەناسێنێت. چیرۆکی سەرەکی ھاوشێوەی وەشانەکانی پێشووە، و جەخت لەسەر ھەوڵەکانی [[ماریۆ]] دەکاتەوە بۆ ڕزگارکردنی [[شازادە پیچ]]، کە لەلایەن [[شا بۆوسەر]]ەوە ڕفێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Super Mario 3D Land}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>4bk1qclmre7ycuozzx2qmq2oof3ixeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کایەی ڤیدیۆییی جووڵەی تەنیشت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297107</id>
    <revision>
      <id>1594967</id>
      <parentid>1594840</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]</comment>
      <origin>1594967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="kjlo4g0zpjkvdeb7lnk04pp3h0xm05j" xml:space="preserve">[[پەڕگە:SuperTux_Frosted_Fields_speedrun.webm|وێنۆک|خێراڕاکردنێک لە کایەی سەکۆی جووڵەی تەنیشتی سووپەرتەکس]]
'''کایەی ڤیدیۆییی جووڵەی تەنیشت''' (یان بە کورتی '''جووڵەی تەنیشت''') [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیییە]] کە لە گۆشەیەکی کامێرای لایەنەوە دەبینرێت و تێیدا شاشەکە شوێن [[کەسایەتیی یاریزان|یاریزان]] دەکەوێت کاتێک بەرەو لای چەپ یان ڕاست دەجووڵێت. بازدان لە گرافیکی تاک-شاشە یان شاشەی ھەڵگەڕاوە بۆ گرافیکی جووڵاو لە ماوەی [[سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەید|سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەیددا]] بازدانێکی گرنگ بوو لە دیزاینی کایەکاندا، کە ھاوشێوەی گۆڕانکاری بەرەو [[وێنەی سێ ڕەھەندی]] بوو لە نەوەی پێنجەمدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}

[[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kjlo4g0zpjkvdeb7lnk04pp3h0xm05j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594982</id>
      <parentid>1594967</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="iygkk37xci038ax3wws1n1ija1cp0j0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:SuperTux_Frosted_Fields_speedrun.webm|وێنۆک|خێراڕاکردنێک لە کایەی سەکۆی جووڵەی تەنیشتی سووپەرتەکس]]
'''کایەی ڤیدیۆییی جووڵەی تەنیشت''' (یان بە کورتی '''جووڵەی تەنیشت''') [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیییە]] کە لە گۆشەیەکی کامێرای لایەنەوە دەبینرێت و تێیدا شاشەکە شوێن [[کەسایەتیی یاریزان|یاریزان]] دەکەوێت کاتێک بەرەو لای چەپ یان ڕاست دەجووڵێت. بازدان لە گرافیکی تاک-شاشە یان شاشەی ھەڵگەڕاوە بۆ گرافیکی جووڵاو لە ماوەی [[سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەید|سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەیددا]] بازدانێکی گرنگ بوو لە دیزاینی کایەکاندا، کە ھاوشێوەی گۆڕانکاری بەرەو [[وێنەی سێ ڕەھەندی]] بوو لە نەوەی پێنجەمدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}

[[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>iygkk37xci038ax3wws1n1ija1cp0j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دێرماتۆفایبرۆما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297108</id>
    <revision>
      <id>1594932</id>
      <parentid>1594839</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Benign fibrous histiocytoma}}</comment>
      <origin>1594932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="ob6p0dd2bswdwwkpk2zr52mudrwlsvg" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Histopathology of dermatofibroma.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی شانەزانیی مایکرۆسکۆپی (Histopathology) لە نەخۆشیی دێرماتۆفایبرۆما]]

'''دێرماتۆفایبرۆما''' (بە ئینگلیزی: Dermatofibroma)یان '''ھیستیۆسایتۆمای ڕیشاڵیی بێوەی''' (Benign fibrous histiocytomas)، گرێیەکی بێوەی کە لە ناو پێستدا دروست دەبێت. ئەم جۆرە گرێیە زیاتر لەسەر قاچەکان، ئەنیشکەکان یان سنگی کەسانی پێگەیشتوودا دەردەکەوێت و بەگشتی بێئازارە.

== قەبارە و ھۆکارەکان ==
قەبارەی ئەم گرێیە بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان ٠٫٢ بۆ ٢ سانتیمەتردایە، بەڵام حاڵەتی گەورەتریش تۆمار کراوە. دێرماتۆفایبرۆما زۆرجار بەھۆی زەبرێکی سووکەوە دروست دەبێت، وەک پێوەدانی مێروو.

ھەندێک ھۆکار مەترسیی دەرکەوتنی چەندین گرێی دێرماتۆفایبرۆما لە یەک کاتدا زیاد دەکەن، لەوانە:
* [[ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لە مرۆڤ|ڤایرۆسی نەمانی بەرگریی مرۆڤ]].
* شێرپەنجەی خوێن.
* بەکارھێنانی ھەندێک دەرمان کە [[کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی جەستە]] لاواز دەکەن.

== چارەسەر ==
بەگشتی ئەم دۆخە پێویستی بە ھیچ چارەسەرێک نییە؛ گرێیەکە دەکرێت بۆ چەندین ساڵ بە بێگۆڕان بمێنێتەوە، یان لەوانەیە بە شێوەیەکی خۆرسک و کتوپڕ خۆی لەناو بچێت و چاک ببێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
* James, William D. ; Elston, Dirk; Treat, James R. ; Rosenbach, Misha A. ; Neuhaus, Isaac (2020). &quot;28. Dermal and subcutaneous tumors&quot;. ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology'' (13th ed.). Edinburgh: Elsevier. pp. 617–618. ISBN 978-0-323-54753-6.
{{پۆلی کۆمنز|Benign fibrous histiocytoma}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی پێست]]</text>
      <sha1>ob6p0dd2bswdwwkpk2zr52mudrwlsvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594944</id>
      <parentid>1594932</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="jebx3xnqg0m8xuxozp1hbxit1gihigp" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Histopathology of dermatofibroma.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی شانەزانیی مایکرۆسکۆپی (Histopathology) لە نەخۆشیی دێرماتۆفایبرۆما]]

'''دێرماتۆفایبرۆما''' (بە ئینگلیزی: Dermatofibroma)یان '''ھیستیۆسایتۆمای ڕیشاڵیی بێوەی''' (Benign fibrous histiocytomas)، گرێیەکی بێوەی کە لە ناو پێستدا دروست دەبێت. ئەم جۆرە گرێیە زیاتر لەسەر قاچەکان، ئەنیشکەکان یان سنگی کەسانی پێگەیشتوودا دەردەکەوێت و بەگشتی بێئازارە.

== قەبارە و ھۆکارەکان ==
قەبارەی ئەم گرێیە بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان ٠٫٢ بۆ ٢ سانتیمەتردایە، بەڵام حاڵەتی گەورەتریش تۆمار کراوە. دێرماتۆفایبرۆما زۆرجار بەھۆی زەبرێکی سووکەوە دروست دەبێت، وەک پێوەدانی مێروو.

ھەندێک ھۆکار مەترسیی دەرکەوتنی چەندین گرێی دێرماتۆفایبرۆما لە یەک کاتدا زیاد دەکەن، لەوانە:
* [[ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لە مرۆڤ|ڤایرۆسی نەمانی بەرگریی مرۆڤ]].
* شێرپەنجەی خوێن.
* بەکارھێنانی ھەندێک دەرمان کە [[کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی جەستە]] لاواز دەکەن.

== چارەسەر ==
بەگشتی ئەم دۆخە پێویستی بە ھیچ چارەسەرێک نییە؛ گرێیەکە دەکرێت بۆ چەندین ساڵ بە بێگۆڕان بمێنێتەوە، یان لەوانەیە بە شێوەیەکی خۆرسک و کتوپڕ خۆی لەناو بچێت و چاک ببێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
* James, William D. ; Elston, Dirk; Treat, James R. ; Rosenbach, Misha A. ; Neuhaus, Isaac (2020). &quot;28. Dermal and subcutaneous tumors&quot;. ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology'' (13th ed.). Edinburgh: Elsevier. pp. 617–618. ISBN 978-0-323-54753-6.
{{پۆلی کۆمنز|Benign fibrous histiocytoma}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی پێست]]</text>
      <sha1>jebx3xnqg0m8xuxozp1hbxit1gihigp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595003</id>
      <parentid>1594944</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1595003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="75gd3nrjjaze3iegs16o1wfjeuo4fyi" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Histopathology of dermatofibroma.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی شانەزانیی مایکرۆسکۆپی (Histopathology) لە نەخۆشیی دێرماتۆفایبرۆما]]

'''دێرماتۆفایبرۆما''' (بە ئینگلیزی: Dermatofibroma)یان '''ھیستیۆسایتۆمای ڕیشاڵیی بێوەی''' (Benign fibrous histiocytomas)، گرێیەکی بێوەی کە لە ناو پێستدا دروست دەبێت. ئەم جۆرە گرێیە زیاتر لەسەر قاچەکان، ئەنیشکەکان یان سنگی کەسانی پێگەیشتوودا دەردەکەوێت و بەگشتی بێئازارە.

== قەبارە و ھۆکارەکان ==
قەبارەی ئەم گرێیە بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان ٠٫٢ بۆ ٢ سانتیمەتردایە، بەڵام حاڵەتی گەورەتریش تۆمار کراوە. دێرماتۆفایبرۆما زۆرجار بەھۆی زەبرێکی سووکەوە دروست دەبێت، وەک پێوەدانی مێروو.

ھەندێک ھۆکار مەترسیی دەرکەوتنی چەندین گرێی دێرماتۆفایبرۆما لە یەک کاتدا زیاد دەکەن، لەوانە:
* [[ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لە مرۆڤ|ڤایرۆسی نەمانی بەرگریی مرۆڤ]].
* شێرپەنجەی خوێن.
* بەکارھێنانی ھەندێک دەرمان کە [[کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی جەستە]] لاواز دەکەن.

== چارەسەر ==
بەگشتی ئەم دۆخە پێویستی بە ھیچ چارەسەرێک نییە؛ گرێیەکە دەکرێت بۆ چەندین ساڵ بە بێگۆڕان بمێنێتەوە، یان لەوانەیە بە شێوەیەکی خۆرسک و کتوپڕ خۆی لەناو بچێت و چاک ببێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
* James, William D. ; Elston, Dirk; Treat, James R. ; Rosenbach, Misha A. ; Neuhaus, Isaac (2020). &quot;28. Dermal and subcutaneous tumors&quot;. ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology'' (13th ed.). Edinburgh: Elsevier. pp. 617–618. ISBN 978-0-323-54753-6.
{{پۆلی کۆمنز|Benign fibrous histiocytoma}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی پێست]]</text>
      <sha1>75gd3nrjjaze3iegs16o1wfjeuo4fyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرێی بێوەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297110</id>
    <revision>
      <id>1594928</id>
      <parentid>1594870</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Benign neoplasms}}</comment>
      <origin>1594928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1987" sha1="8n35comob7wcz02p2p6w6smg6qs1qwp" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە خاڵێکی پێستی کە نموونەیەکی باوی گرێی بێوەیییە]]

'''گرێی بێوەی''' (بە ئینگلیزی: Benign tumor) بریتییە لە کۆبوونەوە و تێکڕژانی [[خانە|خانەکان]] (گرێ) کە ھێرش ناکاتە سەر [[شانە|شانەکانی]] ھاوسێی خۆی و بە جەستەدا بڵاو نابێتەوە (تەشەنە ناکات/مێتاستازیس ناکات).

== تایبەتمەندییەکان ==
گرێ بێوەیییەکان خاوەن چەند تایبەتمەندییەکی سەرەکین کە لە گرێ [[شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] جیایان دەکاتەوە:
* لە بەراورد لەگەڵ گرێ شێرپەنجەییەکان، گرێ بێوەیییەکان بەگشتی تێکڕای گەشەکردنیان ھێواشترە.
* خانەکانی ئەم جۆرە گرێیە تا ڕادەیەکی باش لە یەکتر جیاکراونەتەوە و ڕێکخراون و پێگەیشتوون.
* زۆرجار بە ڕوویەکی دەرەکی (کەلوویەکی ڕیشاڵیی شانەی بەستەر) دەورەدراون، یان لە ناو شانەی ڕووپۆشدا (Epithelium) بە سنوورداری دەمێننەوە.

نموونە باوەکانی گرێی بێوەی بریتین لە خاڵەکانی سەر پێست و ناو پێست.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێرپەنجە]]
* [[خانە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]

== سەرچاوەکان ==
* Wilson KA, Waugh A, Chambers G, Grant A, Ross J (2006). ''Ross and Wilson anatomy and physiology in health and illness''. Edinburgh: Churchill Livingstone. pp. 53–54. ISBN 0-443-10101-9.
{{پۆلی کۆمنز|Benign neoplasms}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:شێرپەنجەناسی]]
[[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>8n35comob7wcz02p2p6w6smg6qs1qwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594948</id>
      <parentid>1594928</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2030" sha1="amsdkjnc0m6fpw3nci6pqe6alhsbkoz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە خاڵێکی پێستی کە نموونەیەکی باوی گرێی بێوەیییە]]

'''گرێی بێوەی''' (بە ئینگلیزی: Benign tumor) بریتییە لە کۆبوونەوە و تێکڕژانی [[خانە|خانەکان]] (گرێ) کە ھێرش ناکاتە سەر [[شانە|شانەکانی]] ھاوسێی خۆی و بە جەستەدا بڵاو نابێتەوە (تەشەنە ناکات/مێتاستازیس ناکات).

== تایبەتمەندییەکان ==
گرێ بێوەیییەکان خاوەن چەند تایبەتمەندییەکی سەرەکین کە لە گرێ [[شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] جیایان دەکاتەوە:
* لە بەراورد لەگەڵ گرێ شێرپەنجەییەکان، گرێ بێوەیییەکان بەگشتی تێکڕای گەشەکردنیان ھێواشترە.
* خانەکانی ئەم جۆرە گرێیە تا ڕادەیەکی باش لە یەکتر جیاکراونەتەوە و ڕێکخراون و پێگەیشتوون.
* زۆرجار بە ڕوویەکی دەرەکی (کەلوویەکی ڕیشاڵیی شانەی بەستەر) دەورەدراون، یان لە ناو شانەی ڕووپۆشدا (Epithelium) بە سنوورداری دەمێننەوە.

نموونە باوەکانی گرێی بێوەی بریتین لە خاڵەکانی سەر پێست و ناو پێست.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێرپەنجە]]
* [[خانە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]

== سەرچاوەکان ==
* Wilson KA, Waugh A, Chambers G, Grant A, Ross J (2006). ''Ross and Wilson anatomy and physiology in health and illness''. Edinburgh: Churchill Livingstone. pp. 53–54. ISBN 0-443-10101-9.
{{پۆلی کۆمنز|Benign neoplasms}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:شێرپەنجەناسی]]
[[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>amsdkjnc0m6fpw3nci6pqe6alhsbkoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594999</id>
      <parentid>1594948</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="5ar747tymwmupkd38xwgtnu1ovsremh" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG|وێنۆک|دیمەنێکی مایکرۆسکۆپی لە خاڵێکی پێستی کە نموونەیەکی باوی گرێی بێوەیییە]]

'''گرێی بێوەی''' (بە ئینگلیزی: Benign tumor) بریتییە لە کۆبوونەوە و تێکڕژانی [[خانە|خانەکان]] (گرێ) کە ھێرش ناکاتە سەر [[شانە|شانەکانی]] ھاوسێی خۆی و بە جەستەدا بڵاو نابێتەوە (تەشەنە ناکات/مێتاستازیس ناکات).

== تایبەتمەندییەکان ==
گرێ بێوەیییەکان خاوەن چەند تایبەتمەندییەکی سەرەکین کە لە گرێ [[شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] جیایان دەکاتەوە:
* لە بەراورد لەگەڵ گرێ شێرپەنجەییەکان، گرێ بێوەیییەکان بەگشتی تێکڕای گەشەکردنیان ھێواشترە.
* خانەکانی ئەم جۆرە گرێیە تا ڕادەیەکی باش لە یەکتر جیاکراونەتەوە و ڕێکخراون و پێگەیشتوون.
* زۆرجار بە ڕوویەکی دەرەکی (کەلوویەکی ڕیشاڵیی شانەی بەستەر) دەورەدراون، یان لە ناو شانەی ڕووپۆشدا (Epithelium) بە سنوورداری دەمێننەوە.

نموونە باوەکانی گرێی بێوەی بریتین لە خاڵەکانی سەر پێست و ناو پێست.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێرپەنجە]]
* [[خانە]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]

== سەرچاوەکان ==
* Wilson KA, Waugh A, Chambers G, Grant A, Ross J (2006). ''Ross and Wilson anatomy and physiology in health and illness''. Edinburgh: Churchill Livingstone. pp. 53–54. ISBN 0-443-10101-9.
{{پۆلی کۆمنز|Benign neoplasms}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:شێرپەنجەناسی]]
[[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>5ar747tymwmupkd38xwgtnu1ovsremh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297111</id>
    <revision>
      <id>1594937</id>
      <parentid>1594843</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <origin>1594937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="pii85s554jzasil73jtfc1amnwc6z0e" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Lupusfoto.jpg|وێنۆک|شێوازی لەکەی پێستی نەخۆشی گووەگە سوورە لەسرت ڕووخسار]]
'''گورگە سوورە&lt;ref&gt;کتێبی بایۆلۆجی کوردستان - پۆلی ١٢ی ئامادەیی؛ لاپەڕە 59 - خشتەی هەندێک لە خۆییە بەرگریە نەخۆشییەکان

[https://www.scribd.com/document/899146486/%25DA%25A9%25D8%25AA%25DB%258E%25D8%25A8%25DB%258C-%25D8%25B2%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B2%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%25BE%25DB%2586%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%25A1%25D9%25A2-%25DA%2586%25D8%25A7%25D9%25BE%25DB%258C-%25D9%25A2%25D9%25A0%25D9%25A2%25D9%25A2-%25D9%258A%25D9%2594%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%2595%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585%25DB%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%258E%25D9%2585-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB%258C%25D9%2584?_gl=1*w5b6zj*_up*MQ..*_ga*MTk2NDg0Nzk4MC4xNzgyNTY4Mjg1*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw زیندەزانی پۆلی 12 - کتێب و وێنەکان | PDF]&lt;/ref&gt;''' یان '''لووپووس''' 
بە ئینگلیزی؛ '''(Lupus erythematosus)''' کۆمەڵێک [[نەخۆشیی خۆبەرگری|خۆییە بەرگرییە نەخۆشی]]ن کە تێیدا [[کۆئەندامی بەرگری]]ی جەستەی مرۆڤ زیاد لە پێویست چالاک دەبێت و ھێرش دەکاتە سەر [[شانە (ژینناسی)|شانە]] تەندروستەکانی خودی جەستە.

== کاریگەریەکانی لەسەر ئەندامەکانی لەش &lt;ref&gt;وێبگەی مایۆ کلینیک؛ نەخۆشی گوورگە سوورە - نیشانەکانی

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/lupus/symptoms-causes/syc-20365789&lt;/ref&gt; ==
نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر چەندین کۆئەندام و بەشی جیاوازی جەستە
* بەستەرە شانەی لەش
* جومگەکان
* گورچیلەکان و خانەکانی خوێن.
* دڵ و سییەکان.
* پێست و دەمووچاو[[پەڕگە:Lupus erythematosus, Atlas der Hautkrankheiten.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مێژوویی لە ئەتڵەسی نەخۆشییەکانی پێست کە نیشانە باوەکانی نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس لەسەر دەموچاو نیشان دەدات]]

== نیشانەکانی نەخۆشی گوورگە سوورە &lt;ref&gt;کتێبی مۆدێرن بایۆلۆجی - لاپەڕە 59 https://www.scribd.com/document/769622464/Bio-12-MoE-Lot-28-10-Servis?_gl=1*mtvahm*_up*MQ..*_ga*Njg5Njg0NzI2LjE3ODI1NzA1ODc.*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NzA1ODYkbzEkZzEkdDE3ODI1NzA1ODYkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NzA1ODYkbzEkZzEkdDE3ODI1NzA1ODYkajYwJGwwJGgw&lt;/ref&gt; ==
* لەکەی پێست و دەمووچاو لەشێوەی پەپوولە؛ کە هەستیارە بە تیشکی خۆر
* تالێهاتن
* ماندووبوون و کێشەی گوورچیلە
* ئازاری جوومگەکان
* ڕەقبوون و هەڵئاوسانی پێست
* هەناسە تەنگی
* ئازاری سەر سینگ
* سەرئێشە؛ سەرلێشێوان و لەبیرچوونەوە
* سپی بوونەوە یان شینبوونەوەی پەنجەکان لەکاتی سەرما یان سترێس
== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێست]]
* [[گورچیلە]]
* [[دڵ]]

== سەرچاوەکان ==
* [1] Fitzpatrick, Thomas B. ; Klauss Wolff; Wolff, Klaus Dieter; Johnson, Richard R. ; Suurmond, Dick; Richard Suurmond (2005). ''Fitzpatrick's color atlas and synopsis of clinical dermatology''. New York: McGraw-Hill Medical Pub. Division. ISBN 978-0ی تەممووزی ١٤٤٠١٩–٦.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خۆبەرگری]]</text>
      <sha1>pii85s554jzasil73jtfc1amnwc6z0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594940</id>
      <parentid>1594937</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="4x21mhb1cyv7fzazsbjwsz09k0qld3j" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Lupusfoto.jpg|وێنۆک|شێوازی لەکەی پێستی نەخۆشی گووەگە سوورە لەسرت ڕووخسار]]
'''گورگە سوورە&lt;ref&gt;کتێبی بایۆلۆجی کوردستان - پۆلی ١٢ی ئامادەیی؛ لاپەڕە 59 - خشتەی هەندێک لە خۆییە بەرگریە نەخۆشییەکان

[https://www.scribd.com/document/899146486/%25DA%25A9%25D8%25AA%25DB%258E%25D8%25A8%25DB%258C-%25D8%25B2%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B2%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%25BE%25DB%2586%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%25A1%25D9%25A2-%25DA%2586%25D8%25A7%25D9%25BE%25DB%258C-%25D9%25A2%25D9%25A0%25D9%25A2%25D9%25A2-%25D9%258A%25D9%2594%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%2595%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585%25DB%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%258E%25D9%2585-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB%258C%25D9%2584?_gl=1*w5b6zj*_up*MQ..*_ga*MTk2NDg0Nzk4MC4xNzgyNTY4Mjg1*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw زیندەزانی پۆلی 12 - کتێب و وێنەکان | PDF]&lt;/ref&gt;''' یان '''لووپووس''' 
بە ئینگلیزی؛ '''(Lupus erythematosus)''' کۆمەڵێک [[نەخۆشیی خۆبەرگری|خۆییە بەرگرییە نەخۆشی]]ن کە تێیدا [[کۆئەندامی بەرگری]]ی جەستەی مرۆڤ زیاد لە پێویست چالاک دەبێت و ھێرش دەکاتە سەر [[شانە (ژینناسی)|شانە]] تەندروستەکانی خودی جەستە.

== کاریگەریەکانی لەسەر ئەندامەکانی لەش &lt;ref&gt;وێبگەی مایۆ کلینیک؛ نەخۆشی گوورگە سوورە - نیشانەکانی

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/lupus/symptoms-causes/syc-20365789&lt;/ref&gt; ==
نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر چەندین کۆئەندام و بەشی جیاوازی جەستە
* بەستەرە شانەی لەش
* جومگەکان
* گورچیلەکان و خانەکانی خوێن.
* دڵ و سییەکان.
* پێست و دەمووچاو[[پەڕگە:Lupus erythematosus, Atlas der Hautkrankheiten.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مێژوویی لە ئەتڵەسی نەخۆشییەکانی پێست کە نیشانە باوەکانی نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس لەسەر دەموچاو نیشان دەدات]]

== نیشانەکانی نەخۆشی گوورگە سوورە &lt;ref&gt;کتێبی مۆدێرن بایۆلۆجی - لاپەڕە 59 https://www.scribd.com/document/769622464/Bio-12-MoE-Lot-28-10-Servis?_gl=1*mtvahm*_up*MQ..*_ga*Njg5Njg0NzI2LjE3ODI1NzA1ODc.*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NzA1ODYkbzEkZzEkdDE3ODI1NzA1ODYkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NzA1ODYkbzEkZzEkdDE3ODI1NzA1ODYkajYwJGwwJGgw&lt;/ref&gt; ==
* لەکەی پێست و دەمووچاو لەشێوەی پەپوولە؛ کە هەستیارە بە تیشکی خۆر
* تالێهاتن
* ماندووبوون و کێشەی گوورچیلە
* ئازاری جوومگەکان
* ڕەقبوون و هەڵئاوسانی پێست
* هەناسە تەنگی
* ئازاری سەر سینگ
* سەرئێشە؛ سەرلێشێوان و لەبیرچوونەوە
* سپی بوونەوە یان شینبوونەوەی پەنجەکان لەکاتی سەرما یان سترێس
== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێست]]
* [[گورچیلە]]
* [[دڵ]]

== سەرچاوەکان ==
* [1] Fitzpatrick, Thomas B. ; Klauss Wolff; Wolff, Klaus Dieter; Johnson, Richard R. ; Suurmond, Dick; Richard Suurmond (2005). ''Fitzpatrick's color atlas and synopsis of clinical dermatology''. New York: McGraw-Hill Medical Pub. Division. ISBN 978-0ی تەممووزی ١٤٤٠١٩–٦.
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خۆبەرگری]]</text>
      <sha1>4x21mhb1cyv7fzazsbjwsz09k0qld3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەوەی پێنجەمی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297112</id>
    <revision>
      <id>1594966</id>
      <parentid>1594850</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]]</comment>
      <origin>1594966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="fmpdhr4o7l88tqcxm99yjryvwv78ffo" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
سەردەمی نەوەی پێنجەم (ھەروەھا بە سەردەمی ٣٢-بیتی، سەردەمی ٦٤-بیتی، یان سەردەمی سێ ڕەھەندی ناسراوە) ئاماژەیە بۆ کایە کۆمپیوتەری و ڤیدیۆیییەکان، کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی، و کارپێکەرە دەستییەکانی یاری کە مێژووەکەیان لە نزیکەی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٦ دەخایەنێت. پڕفرۆشترین کارپێکەری ماڵەوە [[پلەیستەیشن ١|سۆنی پلەیستەیشن]] بوو، کە بەدوایدا [[نینتێندۆ ٦٤]] و سێگا ساتورن ھاتن. پلەیستەیشن ھەروەھا وەشانێکی سەرلەنوێ دیزاین کراوەی ھەبوو بە ناوی پی ئێس وەن، کە لە ٧ی تەممووزی ٢٠٠٠دا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}}

[[پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>fmpdhr4o7l88tqcxm99yjryvwv78ffo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594983</id>
      <parentid>1594966</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="lgd02347zygaahrd9qjl4zznyl4o58e" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
سەردەمی نەوەی پێنجەم (ھەروەھا بە سەردەمی ٣٢-بیتی، سەردەمی ٦٤-بیتی، یان سەردەمی سێ ڕەھەندی ناسراوە) ئاماژەیە بۆ کایە کۆمپیوتەری و ڤیدیۆیییەکان، کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی، و کارپێکەرە دەستییەکانی یاری کە مێژووەکەیان لە نزیکەی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٦ دەخایەنێت. پڕفرۆشترین کارپێکەری ماڵەوە [[پلەیستەیشن ١|سۆنی پلەیستەیشن]] بوو، کە بەدوایدا [[نینتێندۆ ٦٤]] و سێگا ساتورن ھاتن. پلەیستەیشن ھەروەھا وەشانێکی سەرلەنوێ دیزاین کراوەی ھەبوو بە ناوی پی ئێس وەن، کە لە ٧ی تەممووزی ٢٠٠٠دا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}}

[[پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>lgd02347zygaahrd9qjl4zznyl4o58e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەوەی یەکەمی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297113</id>
    <revision>
      <id>1594880</id>
      <parentid>1594849</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1897" sha1="3plxkj7hsrfcyfuq8i2i1nxa6ephok8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکان|مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکاندا]]، سەردەمی '''نەوەی یەکەم''' ئەو کایە ڤیدیۆیییانە، [[کارپێکەری کایەی ڤیدیۆیی|کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]، و کارپێکەرە دەستییەکانی کایەی ڤیدیۆیی دەگرێتەوە کە لە ساڵانی ١٩٧٢ تا ١٩٨٣ بەردەست بوون. کارپێکەرە دیارەکانی نەوەی یەکەم زنجیرەی ئۆدیسی (جگە لە ماگناڤۆکس ئۆدیسی ٢)، ئاتاری ھۆم پۆنگ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fulton |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1|سەردێڕ=news |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912021902/http://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=Gamasutra}}&lt;/ref&gt; زنجیرەی کۆلیکۆ تێڵستار و [[کەڵەر تیڤی گەیم|زنجیرەی کەڵەر تیڤی گەیم]] لەخۆدەگرێت. ئەم نەوەیە لە ساڵی ١٩٨٠ بە [[کەڵەر تیڤی گەیم|کۆمپیوتەر تیڤی گەیم]] و دواتر ڕاگرتنی بەرھەمھێنانی لە ساڵی ١٩٨٣ کۆتایی ھات، بەڵام زۆرێک لە بەرھەمھێنەران پێشتر بازاڕیان جێھێشتبوو بەھۆی دابەزینی بازاڕ لە ساڵی ١٩٧٨ و دەستپێکردنی [[نەوەی دووەمی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>3plxkj7hsrfcyfuq8i2i1nxa6ephok8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594964</id>
      <parentid>1594880</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]</comment>
      <origin>1594964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="t19ssak6qu328y4wbjt6lc1t2c54nar" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکان|مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکاندا]]، سەردەمی '''نەوەی یەکەم''' ئەو کایە ڤیدیۆیییانە، [[کارپێکەری کایەی ڤیدیۆیی|کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]، و کارپێکەرە دەستییەکانی کایەی ڤیدیۆیی دەگرێتەوە کە لە ساڵانی ١٩٧٢ تا ١٩٨٣ بەردەست بوون. کارپێکەرە دیارەکانی نەوەی یەکەم زنجیرەی ئۆدیسی (جگە لە ماگناڤۆکس ئۆدیسی ٢)، ئاتاری ھۆم پۆنگ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fulton |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1|سەردێڕ=news |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912021902/http://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=Gamasutra}}&lt;/ref&gt; زنجیرەی کۆلیکۆ تێڵستار و [[کەڵەر تیڤی گەیم|زنجیرەی کەڵەر تیڤی گەیم]] لەخۆدەگرێت. ئەم نەوەیە لە ساڵی ١٩٨٠ بە [[کەڵەر تیڤی گەیم|کۆمپیوتەر تیڤی گەیم]] و دواتر ڕاگرتنی بەرھەمھێنانی لە ساڵی ١٩٨٣ کۆتایی ھات، بەڵام زۆرێک لە بەرھەمھێنەران پێشتر بازاڕیان جێھێشتبوو بەھۆی دابەزینی بازاڕ لە ساڵی ١٩٧٨ و دەستپێکردنی [[نەوەی دووەمی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}</text>
      <sha1>t19ssak6qu328y4wbjt6lc1t2c54nar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594985</id>
      <parentid>1594964</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1594985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2076" sha1="qpgt1oupruwkjd4tvkg2nmiaeufm3gi" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
لە [[مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکان|مێژووی کایە ڤیدیۆیییەکاندا]]، سەردەمی '''نەوەی یەکەم''' ئەو کایە ڤیدیۆیییانە، [[کارپێکەری کایەی ڤیدیۆیی|کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]، و کارپێکەرە دەستییەکانی کایەی ڤیدیۆیی دەگرێتەوە کە لە ساڵانی ١٩٧٢ تا ١٩٨٣ بەردەست بوون. کارپێکەرە دیارەکانی نەوەی یەکەم زنجیرەی ئۆدیسی (جگە لە ماگناڤۆکس ئۆدیسی ٢)، ئاتاری ھۆم پۆنگ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fulton |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1|سەردێڕ=news |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912021902/http://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=Gamasutra}}&lt;/ref&gt; زنجیرەی کۆلیکۆ تێڵستار و [[کەڵەر تیڤی گەیم|زنجیرەی کەڵەر تیڤی گەیم]] لەخۆدەگرێت. ئەم نەوەیە لە ساڵی ١٩٨٠ بە [[کەڵەر تیڤی گەیم|کۆمپیوتەر تیڤی گەیم]] و دواتر ڕاگرتنی بەرھەمھێنانی لە ساڵی ١٩٨٣ کۆتایی ھات، بەڵام زۆرێک لە بەرھەمھێنەران پێشتر بازاڕیان جێھێشتبوو بەھۆی دابەزینی بازاڕ لە ساڵی ١٩٧٨ و دەستپێکردنی [[نەوەی دووەمی کارپێکەرەکانی کایەی ڤیدیۆیی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qpgt1oupruwkjd4tvkg2nmiaeufm3gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەخۆشیی خۆبەرگری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297115</id>
    <revision>
      <id>1594929</id>
      <parentid>1594869</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Autoimmune diseases and disorders}}</comment>
      <origin>1594929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="khq1hyo9hlohibu0c2tjt5ozhcz5lyn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Rheumatoid Arthritis.JPG|وێنۆک|دەستی کەسێک کە تووشی نەخۆشیی [[باداری|ڕۆماتیزم]] بووە، کە جۆرێکی باوی نەخۆشیی خۆبەرگرییە]]

'''نەخۆشیی خۆبەرگری''' (بە ئینگلیزی: Autoimmune disease) بارودۆخێکی پزیشکییە کە بەھۆی وەڵامدانەوەیەکی نائاسایی و نادروستی [[کۆئەندامی بەرگری]]ی جەستەوە دروست دەبێت، کە تێیدا بە ھەڵە ھێرش دەکاتە سەر [[شانە (ژینناسی)|شانە]] و ئەندامە تەندروست و چالاکەکانی خودی جەستە وەک ئەوەی ماددەی بیانی یان بەکتریا و ڤایرۆس بن.

== بەربڵاوی و کاریگەری ==
ئەم جۆرە نەخۆشییانە بەربڵاوی و جۆراوجۆریی زۆریان ھەیە:
* بەپێی خەمڵاندنە پزیشکییەکان، زیاتر لە ٨٠ جۆری ناسراوی نەخۆشیی خۆبەرگری ھەن.
* بەڵگەی زانستیی نوێ ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە پۆلێنی ئەم نەخۆشییانە بگاتە زیاتر لە ١٠٠ جۆری جیاواز.
* ئەم نەخۆشییانە دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر نەک تەنیا یەک بەش، بەڵکو نزیکەی سەرانسەری ھەموو ئەندام و بەشەکانی جەستەی مرۆڤ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]
* [[شێرپەنجە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Autoimmune diseases&quot;. Office on Women's Health. U.S. Department of Health and Human Services. 22 February 2021.
* Katz U, Shoenfeld Y, Zandman-Goddard G (2011). &quot;Update on intravenous immunoglobulins (IVIg) mechanisms of action and off-label use in autoimmune diseases&quot;. ''Current Pharmaceutical Design''. 17 (29): 3166–3175.
* Conrad N, et al. (حوزەیران ٢٠٢٣). &quot;Incidence, prevalence, and co-occurrence of autoimmune disorders over time and by age, sex, and socioeconomic status&quot;. ''Lancet''. 401 (10391): 1878–1890.
* &quot;List of Autoimmune Diseases&quot;. Autoimmune Registry Inc.
* Angum F, Khan T, Kaler J, Siddiqui L, Hussain A (ئایار ٢٠٢٠). &quot;The Prevalence of Autoimmune Disorders in Women: A Narrative Review&quot;. ''Cureus''. 12 (5) e8094.
* Borgelt LM (2010). ''Women's Health Across the Lifespan: A Pharmacotherapeutic Approach''. ASHP. p. 579.
{{پۆلی کۆمنز|Autoimmune diseases and disorders}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خۆبەرگری]]
[[پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری]]</text>
      <sha1>khq1hyo9hlohibu0c2tjt5ozhcz5lyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594947</id>
      <parentid>1594929</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پەرستاری|پەرستاری]]، [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1594947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="fh7eu9wb7v502n3orrgiiuyrwamafoj" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Rheumatoid Arthritis.JPG|وێنۆک|دەستی کەسێک کە تووشی نەخۆشیی [[باداری|ڕۆماتیزم]] بووە، کە جۆرێکی باوی نەخۆشیی خۆبەرگرییە]]

'''نەخۆشیی خۆبەرگری''' (بە ئینگلیزی: Autoimmune disease) بارودۆخێکی پزیشکییە کە بەھۆی وەڵامدانەوەیەکی نائاسایی و نادروستی [[کۆئەندامی بەرگری]]ی جەستەوە دروست دەبێت، کە تێیدا بە ھەڵە ھێرش دەکاتە سەر [[شانە (ژینناسی)|شانە]] و ئەندامە تەندروست و چالاکەکانی خودی جەستە وەک ئەوەی ماددەی بیانی یان بەکتریا و ڤایرۆس بن.

== بەربڵاوی و کاریگەری ==
ئەم جۆرە نەخۆشییانە بەربڵاوی و جۆراوجۆریی زۆریان ھەیە:
* بەپێی خەمڵاندنە پزیشکییەکان، زیاتر لە ٨٠ جۆری ناسراوی نەخۆشیی خۆبەرگری ھەن.
* بەڵگەی زانستیی نوێ ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە پۆلێنی ئەم نەخۆشییانە بگاتە زیاتر لە ١٠٠ جۆری جیاواز.
* ئەم نەخۆشییانە دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر نەک تەنیا یەک بەش، بەڵکو نزیکەی سەرانسەری ھەموو ئەندام و بەشەکانی جەستەی مرۆڤ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]
* [[شێرپەنجە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Autoimmune diseases&quot;. Office on Women's Health. U.S. Department of Health and Human Services. 22 February 2021.
* Katz U, Shoenfeld Y, Zandman-Goddard G (2011). &quot;Update on intravenous immunoglobulins (IVIg) mechanisms of action and off-label use in autoimmune diseases&quot;. ''Current Pharmaceutical Design''. 17 (29): 3166–3175.
* Conrad N, et al. (حوزەیران ٢٠٢٣). &quot;Incidence, prevalence, and co-occurrence of autoimmune disorders over time and by age, sex, and socioeconomic status&quot;. ''Lancet''. 401 (10391): 1878–1890.
* &quot;List of Autoimmune Diseases&quot;. Autoimmune Registry Inc.
* Angum F, Khan T, Kaler J, Siddiqui L, Hussain A (ئایار ٢٠٢٠). &quot;The Prevalence of Autoimmune Disorders in Women: A Narrative Review&quot;. ''Cureus''. 12 (5) e8094.
* Borgelt LM (2010). ''Women's Health Across the Lifespan: A Pharmacotherapeutic Approach''. ASHP. p. 579.
{{پۆلی کۆمنز|Autoimmune diseases and disorders}}
{{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی|ژینناسی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خۆبەرگری]]
[[پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری]]</text>
      <sha1>fh7eu9wb7v502n3orrgiiuyrwamafoj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595000</id>
      <parentid>1594947</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1595000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="7amp9nuqb9rrl6nxnm7cawsv5w9e8b3" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Rheumatoid Arthritis.JPG|وێنۆک|دەستی کەسێک کە تووشی نەخۆشیی [[باداری|ڕۆماتیزم]] بووە، کە جۆرێکی باوی نەخۆشیی خۆبەرگرییە]]

'''نەخۆشیی خۆبەرگری''' (بە ئینگلیزی: Autoimmune disease) بارودۆخێکی پزیشکییە کە بەھۆی وەڵامدانەوەیەکی نائاسایی و نادروستی [[کۆئەندامی بەرگری]]ی جەستەوە دروست دەبێت، کە تێیدا بە ھەڵە ھێرش دەکاتە سەر [[شانە (ژینناسی)|شانە]] و ئەندامە تەندروست و چالاکەکانی خودی جەستە وەک ئەوەی ماددەی بیانی یان بەکتریا و ڤایرۆس بن.

== بەربڵاوی و کاریگەری ==
ئەم جۆرە نەخۆشییانە بەربڵاوی و جۆراوجۆریی زۆریان ھەیە:
* بەپێی خەمڵاندنە پزیشکییەکان، زیاتر لە ٨٠ جۆری ناسراوی نەخۆشیی خۆبەرگری ھەن.
* بەڵگەی زانستیی نوێ ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە پۆلێنی ئەم نەخۆشییانە بگاتە زیاتر لە ١٠٠ جۆری جیاواز.
* ئەم نەخۆشییانە دەتوانن کاریگەری بکەنە سەر نەک تەنیا یەک بەش، بەڵکو نزیکەی سەرانسەری ھەموو ئەندام و بەشەکانی جەستەی مرۆڤ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]
* [[شێرپەنجە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Autoimmune diseases&quot;. Office on Women's Health. U.S. Department of Health and Human Services. 22 February 2021.
* Katz U, Shoenfeld Y, Zandman-Goddard G (2011). &quot;Update on intravenous immunoglobulins (IVIg) mechanisms of action and off-label use in autoimmune diseases&quot;. ''Current Pharmaceutical Design''. 17 (29): 3166–3175.
* Conrad N, et al. (حوزەیران ٢٠٢٣). &quot;Incidence, prevalence, and co-occurrence of autoimmune disorders over time and by age, sex, and socioeconomic status&quot;. ''Lancet''. 401 (10391): 1878–1890.
* &quot;List of Autoimmune Diseases&quot;. Autoimmune Registry Inc.
* Angum F, Khan T, Kaler J, Siddiqui L, Hussain A (ئایار ٢٠٢٠). &quot;The Prevalence of Autoimmune Disorders in Women: A Narrative Review&quot;. ''Cureus''. 12 (5) e8094.
* Borgelt LM (2010). ''Women's Health Across the Lifespan: A Pharmacotherapeutic Approach''. ASHP. p. 579.
{{پۆلی کۆمنز|Autoimmune diseases and disorders}}
{{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی|ژینناسی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خۆبەرگری]]
[[پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری]]</text>
      <sha1>7amp9nuqb9rrl6nxnm7cawsv5w9e8b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سپرووی خولگەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297116</id>
    <revision>
      <id>1594965</id>
      <parentid>1594868</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="j26zft27gblxh4x2hkp6u278ygkfu2b" xml:space="preserve">'''سپرووی خولگەیی''' (بە ئینگلیزی: Tropical sprue) نەخۆشییەکی کەممژینی ماددە خۆراکییەکانە (Malabsorption disease) کە بە شێوەیەکی باو لە ناوچە خولگەیییەکاندا دەدۆزرێتەوە. ئەم نەخۆشییە تایبەتمەندە بە تەختبوونی نائاساییی ویلایەکان (Villi - ئەو گۆپکانەی ماددەی خۆراکی دەمژن) و ھەوکردنی ڕووپۆشی ناوەوەی [[ڕیخۆڵەباریکە]].

== جیاوازی و پۆلێنکردن ==
ئەم بارودۆخە پزیشکییە خاوەن چەند جیاکارییەکی سەرەکەیە:
* جیاوازییەکی بەرچاوی ھەیە لەگەڵ نەخۆشیی [[نەخۆشیی سیلیاک|سپرووی سیلیاک]].
* وا دیارە کە شێوازێکی توندتر بێت لە نەخۆشیی سستبوونی ڕیخۆڵەی ژینگەیی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕیخۆڵەباریکە]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]
* [[نەخۆشیی خۆبەرگری]]

== سەرچاوەکان ==
* Wanke, Christine A. (2015). &quot;Tropical Sprue: enteropathy&quot;. In Bennett, John E. ; Dolin, Raphael; Blaser, Martin J. (eds.). ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'' (8 ed.). pp. 1297–1301. doi:10.1016/B978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٤٨٠١-٣٫٠٠١٠٤–١.
* Ramakrishna BS, Venkataraman S, Mukhopadhya A (2006). &quot;Tropical malabsorption&quot;. ''Postgrad Med J''. 82 (974): 779–87. doi:10.1136/pgmj.2006.048579.
* Korpe PS, Petri WA (2012). &quot;Environmental enteropathy: critical implications of a poorly understood condition&quot;. ''Trends Mol Med''. 18 (6): 328–36. doi:10.1016/j.molmed.2012.04.007.
* Ghoshal UC, Srivastava D, Verma A, Ghoshal U (2014). &quot;Tropical sprue in 2014: the new face of an old disease&quot;. ''Curr Gastroenterol Rep''. 16 (6) 391. doi:10.1007/s11894-014-0391-3.
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرس]]
[[پۆل:بەدخۆراکی]]</text>
      <sha1>j26zft27gblxh4x2hkp6u278ygkfu2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594984</id>
      <parentid>1594965</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="7cc27ldv4zfjiubtm0ohaf164lwg9vn" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
'''سپرووی خولگەیی''' (بە ئینگلیزی: Tropical sprue) نەخۆشییەکی کەممژینی ماددە خۆراکییەکانە (Malabsorption disease) کە بە شێوەیەکی باو لە ناوچە خولگەیییەکاندا دەدۆزرێتەوە. ئەم نەخۆشییە تایبەتمەندە بە تەختبوونی نائاساییی ویلایەکان (Villi - ئەو گۆپکانەی ماددەی خۆراکی دەمژن) و ھەوکردنی ڕووپۆشی ناوەوەی [[ڕیخۆڵەباریکە]].

== جیاوازی و پۆلێنکردن ==
ئەم بارودۆخە پزیشکییە خاوەن چەند جیاکارییەکی سەرەکەیە:
* جیاوازییەکی بەرچاوی ھەیە لەگەڵ نەخۆشیی [[نەخۆشیی سیلیاک|سپرووی سیلیاک]].
* وا دیارە کە شێوازێکی توندتر بێت لە نەخۆشیی سستبوونی ڕیخۆڵەی ژینگەیی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕیخۆڵەباریکە]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]
* [[نەخۆشیی خۆبەرگری]]

== سەرچاوەکان ==
* Wanke, Christine A. (2015). &quot;Tropical Sprue: enteropathy&quot;. In Bennett, John E. ; Dolin, Raphael; Blaser, Martin J. (eds.). ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'' (8 ed.). pp. 1297–1301. doi:10.1016/B978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٤٨٠١-٣٫٠٠١٠٤–١.
* Ramakrishna BS, Venkataraman S, Mukhopadhya A (2006). &quot;Tropical malabsorption&quot;. ''Postgrad Med J''. 82 (974): 779–87. doi:10.1136/pgmj.2006.048579.
* Korpe PS, Petri WA (2012). &quot;Environmental enteropathy: critical implications of a poorly understood condition&quot;. ''Trends Mol Med''. 18 (6): 328–36. doi:10.1016/j.molmed.2012.04.007.
* Ghoshal UC, Srivastava D, Verma A, Ghoshal U (2014). &quot;Tropical sprue in 2014: the new face of an old disease&quot;. ''Curr Gastroenterol Rep''. 16 (6) 391. doi:10.1007/s11894-014-0391-3.
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرس]]
[[پۆل:بەدخۆراکی]]</text>
      <sha1>7cc27ldv4zfjiubtm0ohaf164lwg9vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاھەنگی سەڵتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297119</id>
    <revision>
      <id>1594930</id>
      <parentid>1594867</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Bachelor party}}</comment>
      <origin>1594930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="0t0ugmnsq3j19c5wqv2qowzwckargwf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Wes' Bachelor Party 005.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک ھاوڕێ لە کاتی بەشداریکردن لە ئاھەنگێکی سەڵتیدا پێش ھاوسەرگیری]]

'''ئاھەنگی سەڵتی''' یان '''شەوی ماڵاوایی لە سەڵتی''' (بە ئینگلیزی: Bachelor party؛ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) کە بە ناوی تری وەک (Stag weekend یان Stag do؛ لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]) و (Buck's night؛ لە [[ئوسترالیا]] و [[کەنەدا]]) دەناسرێت، بریتییە لە ئاھەنگێک کە بۆ ئەو پیاوانە ڕێکدەخرێت کە لە ئاییندەیەکی نزیکدا ھاوسەرگیری دەکەن و دەچنە ژیانی ھاوژینییەوە.

== ڕێکخستنی ئاھەنگەکە ==
ئەم ئاھەنگە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن ھاوڕێ نزیکەکانی زاوای داھاتووەوە (زۆرجار لەلایەن شایەر یان ھاوڕێی ھەرە نزیک) ڕێکدەخرێت، وەک دەرفەتێک بۆ کۆبوونەوە، کات بەسەربردن و ماڵاواییکردن لە قۆناغی سەڵتی پیاوەکە پێش ئەوەی بە فەرمی بەرپرسیارێتیی خێزان بگرێتە ئەستۆ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ھاوسەرگیری]]
* [[کۆمەڵناسی]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;10 Great Bucks Night Ideas&quot;. 2014. Archived from the original on 20 March 2014.
* &quot;57 Canadian slang words you should learn before visiting&quot;.
{{پۆلی کۆمنز|Bachelor party}}

[[پۆل:نەریتەکان]]
[[پۆل:ئاھەنگەکان]]
[[پۆل:پیشەسازیی سێکس]]</text>
      <sha1>0t0ugmnsq3j19c5wqv2qowzwckargwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594946</id>
      <parentid>1594930</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]]</comment>
      <origin>1594946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="o5depesh6jp22j0t4ur7chycjllqoge" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Wes' Bachelor Party 005.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک ھاوڕێ لە کاتی بەشداریکردن لە ئاھەنگێکی سەڵتیدا پێش ھاوسەرگیری]]

'''ئاھەنگی سەڵتی''' یان '''شەوی ماڵاوایی لە سەڵتی''' (بە ئینگلیزی: Bachelor party؛ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) کە بە ناوی تری وەک (Stag weekend یان Stag do؛ لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]) و (Buck's night؛ لە [[ئوسترالیا]] و [[کەنەدا]]) دەناسرێت، بریتییە لە ئاھەنگێک کە بۆ ئەو پیاوانە ڕێکدەخرێت کە لە ئاییندەیەکی نزیکدا ھاوسەرگیری دەکەن و دەچنە ژیانی ھاوژینییەوە.

== ڕێکخستنی ئاھەنگەکە ==
ئەم ئاھەنگە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن ھاوڕێ نزیکەکانی زاوای داھاتووەوە (زۆرجار لەلایەن شایەر یان ھاوڕێی ھەرە نزیک) ڕێکدەخرێت، وەک دەرفەتێک بۆ کۆبوونەوە، کات بەسەربردن و ماڵاواییکردن لە قۆناغی سەڵتی پیاوەکە پێش ئەوەی بە فەرمی بەرپرسیارێتیی خێزان بگرێتە ئەستۆ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ھاوسەرگیری]]
* [[کۆمەڵناسی]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;10 Great Bucks Night Ideas&quot;. 2014. Archived from the original on 20 March 2014.
* &quot;57 Canadian slang words you should learn before visiting&quot;.
{{پۆلی کۆمنز|Bachelor party}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک}}

[[پۆل:نەریتەکان]]
[[پۆل:ئاھەنگەکان]]
[[پۆل:پیشەسازیی سێکس]]</text>
      <sha1>o5depesh6jp22j0t4ur7chycjllqoge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595001</id>
      <parentid>1594946</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1595001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="kj5olxo61u71nw2kpsnc598asfpqejf" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Wes' Bachelor Party 005.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک ھاوڕێ لە کاتی بەشداریکردن لە ئاھەنگێکی سەڵتیدا پێش ھاوسەرگیری]]

'''ئاھەنگی سەڵتی''' یان '''شەوی ماڵاوایی لە سەڵتی''' (بە ئینگلیزی: Bachelor party؛ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) کە بە ناوی تری وەک (Stag weekend یان Stag do؛ لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]) و (Buck's night؛ لە [[ئوسترالیا]] و [[کەنەدا]]) دەناسرێت، بریتییە لە ئاھەنگێک کە بۆ ئەو پیاوانە ڕێکدەخرێت کە لە ئاییندەیەکی نزیکدا ھاوسەرگیری دەکەن و دەچنە ژیانی ھاوژینییەوە.

== ڕێکخستنی ئاھەنگەکە ==
ئەم ئاھەنگە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن ھاوڕێ نزیکەکانی زاوای داھاتووەوە (زۆرجار لەلایەن شایەر یان ھاوڕێی ھەرە نزیک) ڕێکدەخرێت، وەک دەرفەتێک بۆ کۆبوونەوە، کات بەسەربردن و ماڵاواییکردن لە قۆناغی سەڵتی پیاوەکە پێش ئەوەی بە فەرمی بەرپرسیارێتیی خێزان بگرێتە ئەستۆ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ھاوسەرگیری]]
* [[کۆمەڵناسی]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;10 Great Bucks Night Ideas&quot;. 2014. Archived from the original on 20 March 2014.
* &quot;57 Canadian slang words you should learn before visiting&quot;.
{{پۆلی کۆمنز|Bachelor party}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک}}

[[پۆل:نەریتەکان]]
[[پۆل:ئاھەنگەکان]]
[[پۆل:پیشەسازیی سێکس]]</text>
      <sha1>kj5olxo61u71nw2kpsnc598asfpqejf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیلیکۆن ڤالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297120</id>
    <revision>
      <id>1594877</id>
      <parentid>1594864</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="quikx26y9zs4gdfybx6hv7oyr1alhmm" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سیلیکۆن ڤالی''' ناوچەیەکە لە [[باکووری کالیفۆڕنیا]] کە وەک ناوەندێکی جیھانی بۆ [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]] و داھێنان ناسراوە. دەکەوێتە بەشی باشووری [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، و بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ ڕووبەری جوگرافیی دۆڵی سانتا کڵارا.&lt;ref name=&quot;Malone_Page_xix&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malone|یەکەم=Michael S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CnSAswh3QYC&amp;pg=PR19|سەردێڕ=The Valley of Heart's Delight: A Silicon Valley Notebook 1963 - 2001|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=John S. Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٢٠١٩١-٥|شوێن=New York|پەڕە=xix|بەستەری نووسەر=Michael S. Malone|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matthews_Page_2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matthews|یەکەم=Glenna|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qbBfBukuMMwC&amp;pg=PA2|سەردێڕ=Silicon Valley, Women, and the California Dream: Gender, Class, and Opportunity in the Twentieth Century|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٤١٥٤-٥|شوێن=Stanford|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shueh_Page_8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shueh|یەکەم=Sam|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kQj9sq1ktn0C&amp;pg=PA8|سەردێڕ=Silicon Valley|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٧٠٩٣-٨|شوێن=Charleston, SC|پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

شارەکانی [[سەنیڤاڵ]]، [[ماونتن ڤیو، کالیفۆرنیا|ماونتن ڤیو]]، پاولۆ ئاڵتۆ و مێنلۆ پارک زۆرجار وەک زێدی لەدایکبوونی سیلیکۆن ڤالی ئاماژەیان پێ دەکرێت. شارە سەرەکییەکانی تری سیلیکۆن ڤالی بریتین لە [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]، [[سانتاکڵارا|سانتا کڵارا]]، ڕێدوود سیتی و [[کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا|کووپەرتینۆ]].&lt;ref name=&quot;SVHA_Cities&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Silicon Valley Historical Association |ناونیشان=https://www.siliconvalleyhistorical.org/where-is-silicon-valley|سەردێڕ=Where is Silicon Valley? |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠١٥، ناوچەی مێترۆپۆلیتانی سان خۆسێ سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بۆ ھەر کەسێک لە جیھاندا ھەیە (لە دوای [[زوریخ]] و [[ئۆسلۆ]])، بەپێی دامەزراوەی بروکینگس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hall |یەکەم=Gina |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309063147/http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، ھەروەھا خاوەنی بەرزترین ڕێژەی ئەو ماڵانە بووە کە نرخەکەیان یەک ملیۆن دۆلار یان زیاترە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>quikx26y9zs4gdfybx6hv7oyr1alhmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594924</id>
      <parentid>1594877</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Silicon Valley}}</comment>
      <origin>1594924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="rrxb1fn3sbsvbwarny6t0xnfk6zbmk5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سیلیکۆن ڤالی''' ناوچەیەکە لە [[باکووری کالیفۆڕنیا]] کە وەک ناوەندێکی جیھانی بۆ [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]] و داھێنان ناسراوە. دەکەوێتە بەشی باشووری [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، و بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ ڕووبەری جوگرافیی دۆڵی سانتا کڵارا.&lt;ref name=&quot;Malone_Page_xix&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malone|یەکەم=Michael S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CnSAswh3QYC&amp;pg=PR19|سەردێڕ=The Valley of Heart's Delight: A Silicon Valley Notebook 1963 - 2001|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=John S. Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٢٠١٩١-٥|شوێن=New York|پەڕە=xix|بەستەری نووسەر=Michael S. Malone|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matthews_Page_2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matthews|یەکەم=Glenna|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qbBfBukuMMwC&amp;pg=PA2|سەردێڕ=Silicon Valley, Women, and the California Dream: Gender, Class, and Opportunity in the Twentieth Century|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٤١٥٤-٥|شوێن=Stanford|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shueh_Page_8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shueh|یەکەم=Sam|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kQj9sq1ktn0C&amp;pg=PA8|سەردێڕ=Silicon Valley|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٧٠٩٣-٨|شوێن=Charleston, SC|پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

شارەکانی [[سەنیڤاڵ]]، [[ماونتن ڤیو، کالیفۆرنیا|ماونتن ڤیو]]، پاولۆ ئاڵتۆ و مێنلۆ پارک زۆرجار وەک زێدی لەدایکبوونی سیلیکۆن ڤالی ئاماژەیان پێ دەکرێت. شارە سەرەکییەکانی تری سیلیکۆن ڤالی بریتین لە [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]، [[سانتاکڵارا|سانتا کڵارا]]، ڕێدوود سیتی و [[کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا|کووپەرتینۆ]].&lt;ref name=&quot;SVHA_Cities&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Silicon Valley Historical Association |ناونیشان=https://www.siliconvalleyhistorical.org/where-is-silicon-valley|سەردێڕ=Where is Silicon Valley? |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠١٥، ناوچەی مێترۆپۆلیتانی سان خۆسێ سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بۆ ھەر کەسێک لە جیھاندا ھەیە (لە دوای [[زوریخ]] و [[ئۆسلۆ]])، بەپێی دامەزراوەی بروکینگس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hall |یەکەم=Gina |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309063147/http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، ھەروەھا خاوەنی بەرزترین ڕێژەی ئەو ماڵانە بووە کە نرخەکەیان یەک ملیۆن دۆلار یان زیاترە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Silicon Valley}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>rrxb1fn3sbsvbwarny6t0xnfk6zbmk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594952</id>
      <parentid>1594924</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]</comment>
      <origin>1594952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4293" sha1="ifccxzvbkqnty2997ilpyc6zn84xys5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سیلیکۆن ڤالی''' ناوچەیەکە لە [[باکووری کالیفۆڕنیا]] کە وەک ناوەندێکی جیھانی بۆ [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]] و داھێنان ناسراوە. دەکەوێتە بەشی باشووری [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، و بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ ڕووبەری جوگرافیی دۆڵی سانتا کڵارا.&lt;ref name=&quot;Malone_Page_xix&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malone|یەکەم=Michael S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CnSAswh3QYC&amp;pg=PR19|سەردێڕ=The Valley of Heart's Delight: A Silicon Valley Notebook 1963 - 2001|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=John S. Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٢٠١٩١-٥|شوێن=New York|پەڕە=xix|بەستەری نووسەر=Michael S. Malone|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matthews_Page_2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matthews|یەکەم=Glenna|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qbBfBukuMMwC&amp;pg=PA2|سەردێڕ=Silicon Valley, Women, and the California Dream: Gender, Class, and Opportunity in the Twentieth Century|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٤١٥٤-٥|شوێن=Stanford|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shueh_Page_8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shueh|یەکەم=Sam|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kQj9sq1ktn0C&amp;pg=PA8|سەردێڕ=Silicon Valley|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٧٠٩٣-٨|شوێن=Charleston, SC|پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

شارەکانی [[سەنیڤاڵ]]، [[ماونتن ڤیو، کالیفۆرنیا|ماونتن ڤیو]]، پاولۆ ئاڵتۆ و مێنلۆ پارک زۆرجار وەک زێدی لەدایکبوونی سیلیکۆن ڤالی ئاماژەیان پێ دەکرێت. شارە سەرەکییەکانی تری سیلیکۆن ڤالی بریتین لە [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]، [[سانتاکڵارا|سانتا کڵارا]]، ڕێدوود سیتی و [[کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا|کووپەرتینۆ]].&lt;ref name=&quot;SVHA_Cities&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Silicon Valley Historical Association |ناونیشان=https://www.siliconvalleyhistorical.org/where-is-silicon-valley|سەردێڕ=Where is Silicon Valley? |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠١٥، ناوچەی مێترۆپۆلیتانی سان خۆسێ سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بۆ ھەر کەسێک لە جیھاندا ھەیە (لە دوای [[زوریخ]] و [[ئۆسلۆ]])، بەپێی دامەزراوەی بروکینگس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hall |یەکەم=Gina |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309063147/http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، ھەروەھا خاوەنی بەرزترین ڕێژەی ئەو ماڵانە بووە کە نرخەکەیان یەک ملیۆن دۆلار یان زیاترە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Silicon Valley}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ifccxzvbkqnty2997ilpyc6zn84xys5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594994</id>
      <parentid>1594952</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1594994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="pzf7cv3rv336qahcw97i7d8vrbr9qae" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سیلیکۆن ڤالی''' ناوچەیەکە لە [[باکووری کالیفۆڕنیا]] کە وەک ناوەندێکی جیھانی بۆ [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]] و داھێنان ناسراوە. دەکەوێتە بەشی باشووری [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، و بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ ڕووبەری جوگرافیی دۆڵی سانتا کڵارا.&lt;ref name=&quot;Malone_Page_xix&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malone|یەکەم=Michael S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CnSAswh3QYC&amp;pg=PR19|سەردێڕ=The Valley of Heart's Delight: A Silicon Valley Notebook 1963 - 2001|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=John S. Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٢٠١٩١-٥|شوێن=New York|پەڕە=xix|بەستەری نووسەر=Michael S. Malone|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matthews_Page_2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matthews|یەکەم=Glenna|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qbBfBukuMMwC&amp;pg=PA2|سەردێڕ=Silicon Valley, Women, and the California Dream: Gender, Class, and Opportunity in the Twentieth Century|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٤١٥٤-٥|شوێن=Stanford|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shueh_Page_8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shueh|یەکەم=Sam|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kQj9sq1ktn0C&amp;pg=PA8|سەردێڕ=Silicon Valley|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٧٠٩٣-٨|شوێن=Charleston, SC|پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

شارەکانی [[سەنیڤاڵ]]، [[ماونتن ڤیو، کالیفۆرنیا|ماونتن ڤیو]]، پاولۆ ئاڵتۆ و مێنلۆ پارک زۆرجار وەک زێدی لەدایکبوونی سیلیکۆن ڤالی ئاماژەیان پێ دەکرێت. شارە سەرەکییەکانی تری سیلیکۆن ڤالی بریتین لە [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]، [[سانتاکڵارا|سانتا کڵارا]]، ڕێدوود سیتی و [[کووپەرتینۆ، کالیفۆرنیا|کووپەرتینۆ]].&lt;ref name=&quot;SVHA_Cities&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Silicon Valley Historical Association |ناونیشان=https://www.siliconvalleyhistorical.org/where-is-silicon-valley|سەردێڕ=Where is Silicon Valley? |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەتا ساڵی ٢٠١٥، ناوچەی مێترۆپۆلیتانی سان خۆسێ سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بۆ ھەر کەسێک لە جیھاندا ھەیە (لە دوای [[زوریخ]] و [[ئۆسلۆ]])، بەپێی دامەزراوەی بروکینگس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hall |یەکەم=Gina |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309063147/http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2015/01/23/san-jose-has-worlds-third-highest-gdp-per-capita.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، ھەروەھا خاوەنی بەرزترین ڕێژەی ئەو ماڵانە بووە کە نرخەکەیان یەک ملیۆن دۆلار یان زیاترە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Silicon Valley}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pzf7cv3rv336qahcw97i7d8vrbr9qae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەپڵ ١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297121</id>
    <revision>
      <id>1594879</id>
      <parentid>1594860</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2574" sha1="457xs1c3kecw1mt6zoolmd9lzc1j72u" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ کۆمپیوتەر ١''' ('''ئەپڵ-١''')، کە زۆرجار وەک '''ئەپڵ ١''' ئاماژەی پێ دەکرێت، کۆمپیوتەرێکی کەسیی ٨-بیتییە کە لە ڕووی کارەبایییەوە لەلایەن [[ستیڤ وۆزنیاک]]ەوە دیزاین کراوە و لە ساڵی ١٩٧٦دا لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ کۆمپیوتەر (ئێستا [[ئەپڵ]]) بڵاوکراوەتەوە. کۆمپانیاکە لە سەرەتادا بۆ فرۆشتنی ئەپڵ ١ — کە یەکەمین بەرھەمی بوو — پێکھێنرا و دواتر بوو بە گەورەترین کۆمپانیای تەکنەلۆژیا لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chen |یەکەم=Liyan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/liyanchen/2015/05/11/the-worlds-largest-tech-companies-apple-beats-samsung-microsoft-google|سەردێڕ=The World's Largest Tech Companies: Apple Beats Samsung, Microsoft, Google |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Forbes|فۆربز]]}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی دەستپێکردنی کۆمپانیاکە و فرۆشتنی کۆمپیوتەرەکە لەلایەن ھاوڕێی وۆزنیاک و ھاودامەزرێنەری ئەپڵ [[ستیڤ جۆبز]]ەوە ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linzmayer|یەکەم=Owen W.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleconfidentia00linz_028|سەردێڕ=Apple Confidential 2.0: The Definitive History of the World's Most Colorful Company|بڵاوکەرەوە=No Starch Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٢٧-٠١٠-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/appleconfidentia٠٠linz_٠٢٨/page/n١٦ ٥]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Grady|یەکەم=Jason D.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleinccorporat00ogra_138|سەردێڕ=Apple Inc.|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٢٤٤-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/appleinccorporat٠٠ogra_١٣٨/page/n١٧ ٣]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>457xs1c3kecw1mt6zoolmd9lzc1j72u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594922</id>
      <parentid>1594879</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Apple I}}</comment>
      <origin>1594922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="dk7wafh217d60l4gqstcce83yvvkc9w" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ کۆمپیوتەر ١''' ('''ئەپڵ-١''')، کە زۆرجار وەک '''ئەپڵ ١''' ئاماژەی پێ دەکرێت، کۆمپیوتەرێکی کەسیی ٨-بیتییە کە لە ڕووی کارەبایییەوە لەلایەن [[ستیڤ وۆزنیاک]]ەوە دیزاین کراوە و لە ساڵی ١٩٧٦دا لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ کۆمپیوتەر (ئێستا [[ئەپڵ]]) بڵاوکراوەتەوە. کۆمپانیاکە لە سەرەتادا بۆ فرۆشتنی ئەپڵ ١ — کە یەکەمین بەرھەمی بوو — پێکھێنرا و دواتر بوو بە گەورەترین کۆمپانیای تەکنەلۆژیا لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chen |یەکەم=Liyan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/liyanchen/2015/05/11/the-worlds-largest-tech-companies-apple-beats-samsung-microsoft-google|سەردێڕ=The World's Largest Tech Companies: Apple Beats Samsung, Microsoft, Google |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Forbes|فۆربز]]}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی دەستپێکردنی کۆمپانیاکە و فرۆشتنی کۆمپیوتەرەکە لەلایەن ھاوڕێی وۆزنیاک و ھاودامەزرێنەری ئەپڵ [[ستیڤ جۆبز]]ەوە ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linzmayer|یەکەم=Owen W.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleconfidentia00linz_028|سەردێڕ=Apple Confidential 2.0: The Definitive History of the World's Most Colorful Company|بڵاوکەرەوە=No Starch Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٢٧-٠١٠-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/appleconfidentia٠٠linz_٠٢٨/page/n١٦ ٥]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Grady|یەکەم=Jason D.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleinccorporat00ogra_138|سەردێڕ=Apple Inc.|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٢٤٤-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/appleinccorporat٠٠ogra_١٣٨/page/n١٧ ٣]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple I}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dk7wafh217d60l4gqstcce83yvvkc9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594954</id>
      <parentid>1594922</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ئینتەرنێت|ئینتەرنێت]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:جاڤا|جاڤا]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]]</comment>
      <origin>1594954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="oz3k9bb3lzmz39iq4l3h8f9tkjjfj3l" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ کۆمپیوتەر ١''' ('''ئەپڵ-١''')، کە زۆرجار وەک '''ئەپڵ ١''' ئاماژەی پێ دەکرێت، کۆمپیوتەرێکی کەسیی ٨-بیتییە کە لە ڕووی کارەبایییەوە لەلایەن [[ستیڤ وۆزنیاک]]ەوە دیزاین کراوە و لە ساڵی ١٩٧٦دا لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ کۆمپیوتەر (ئێستا [[ئەپڵ]]) بڵاوکراوەتەوە. کۆمپانیاکە لە سەرەتادا بۆ فرۆشتنی ئەپڵ ١ — کە یەکەمین بەرھەمی بوو — پێکھێنرا و دواتر بوو بە گەورەترین کۆمپانیای تەکنەلۆژیا لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chen |یەکەم=Liyan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/liyanchen/2015/05/11/the-worlds-largest-tech-companies-apple-beats-samsung-microsoft-google|سەردێڕ=The World's Largest Tech Companies: Apple Beats Samsung, Microsoft, Google |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Forbes|فۆربز]]}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی دەستپێکردنی کۆمپانیاکە و فرۆشتنی کۆمپیوتەرەکە لەلایەن ھاوڕێی وۆزنیاک و ھاودامەزرێنەری ئەپڵ [[ستیڤ جۆبز]]ەوە ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linzmayer|یەکەم=Owen W.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleconfidentia00linz_028|سەردێڕ=Apple Confidential 2.0: The Definitive History of the World's Most Colorful Company|بڵاوکەرەوە=No Starch Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٢٧-٠١٠-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/appleconfidentia٠٠linz_٠٢٨/page/n١٦ ٥]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Grady|یەکەم=Jason D.|ناونیشان=https://archive.org/details/appleinccorporat00ogra_138|سەردێڕ=Apple Inc.|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٢٤٤-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/appleinccorporat٠٠ogra_١٣٨/page/n١٧ ٣]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple I}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جاڤا|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر|ئەندازیاری}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>oz3k9bb3lzmz39iq4l3h8f9tkjjfj3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەپڵ ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297122</id>
    <revision>
      <id>1594878</id>
      <parentid>1594863</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T12:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1594878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="kxnerxo14lgoaey3srmlbrjp1j94ww6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ٢'''  کۆمپیوتەرێکی کەسییە کە لە حوزەیرانی ١٩٧٧ لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە بڵاوکراوەتەوە. ئەمە یەکێک بوو لە یەکەمین بەرھەمە سەرکەوتووەکانی [[وردەکۆمپیوتەر]] کە بە کۆمەڵ بەرھەم دەھێنران، و بە یەکێک لە گرنگترین کۆمپیوتەرە کەسییەکان دادەنرێت بەھۆی ڕۆڵی لە بڵاوکردنەوەی بەکارھێنانی کۆمپیوتەر لە ماڵەوە و کاریگەری لەسەر پەرەپێدانی [[نەرمامێر]] لە قۆناغەکانی دواتردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |سەردێڕ=The 25 Greatest PCs of All Time |ناونیشان=http://www.pcworld.com/article/id%2C126692-page%2C10-c%2Csystems/article.html |journal=PC World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080511194506/http://www.pcworld.com/article/id,126692-page,10-c,systems/article.html#II |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://computer.howstuffworks.com/10-most-popular-computers-in-history.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=HowStuffWorks |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/computing/most-important-personal-computers-in-history/|سەردێڕ=The most important personal computers in history, ranked |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Digital Trends |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kxnerxo14lgoaey3srmlbrjp1j94ww6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594923</id>
      <parentid>1594878</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Apple II}}</comment>
      <origin>1594923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="4bk0cvogpsz8rnj9oevgobhgu816ra2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ٢'''  کۆمپیوتەرێکی کەسییە کە لە حوزەیرانی ١٩٧٧ لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە بڵاوکراوەتەوە. ئەمە یەکێک بوو لە یەکەمین بەرھەمە سەرکەوتووەکانی [[وردەکۆمپیوتەر]] کە بە کۆمەڵ بەرھەم دەھێنران، و بە یەکێک لە گرنگترین کۆمپیوتەرە کەسییەکان دادەنرێت بەھۆی ڕۆڵی لە بڵاوکردنەوەی بەکارھێنانی کۆمپیوتەر لە ماڵەوە و کاریگەری لەسەر پەرەپێدانی [[نەرمامێر]] لە قۆناغەکانی دواتردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |سەردێڕ=The 25 Greatest PCs of All Time |ناونیشان=http://www.pcworld.com/article/id%2C126692-page%2C10-c%2Csystems/article.html |journal=PC World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080511194506/http://www.pcworld.com/article/id,126692-page,10-c,systems/article.html#II |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://computer.howstuffworks.com/10-most-popular-computers-in-history.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=HowStuffWorks |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/computing/most-important-personal-computers-in-history/|سەردێڕ=The most important personal computers in history, ranked |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Digital Trends |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple II}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4bk0cvogpsz8rnj9oevgobhgu816ra2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594953</id>
      <parentid>1594923</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]] و [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1594953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2074" sha1="2ueyiyif94z76w4yvl0q50g82nulpif" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ٢'''  کۆمپیوتەرێکی کەسییە کە لە حوزەیرانی ١٩٧٧ لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە بڵاوکراوەتەوە. ئەمە یەکێک بوو لە یەکەمین بەرھەمە سەرکەوتووەکانی [[وردەکۆمپیوتەر]] کە بە کۆمەڵ بەرھەم دەھێنران، و بە یەکێک لە گرنگترین کۆمپیوتەرە کەسییەکان دادەنرێت بەھۆی ڕۆڵی لە بڵاوکردنەوەی بەکارھێنانی کۆمپیوتەر لە ماڵەوە و کاریگەری لەسەر پەرەپێدانی [[نەرمامێر]] لە قۆناغەکانی دواتردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |سەردێڕ=The 25 Greatest PCs of All Time |ناونیشان=http://www.pcworld.com/article/id%2C126692-page%2C10-c%2Csystems/article.html |journal=PC World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080511194506/http://www.pcworld.com/article/id,126692-page,10-c,systems/article.html#II |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://computer.howstuffworks.com/10-most-popular-computers-in-history.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=HowStuffWorks |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/computing/most-important-personal-computers-in-history/|سەردێڕ=The most important personal computers in history, ranked |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Digital Trends |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple II}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2ueyiyif94z76w4yvl0q50g82nulpif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نۆڕاڵجیای سێوانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297123</id>
    <revision>
      <id>1594931</id>
      <parentid>1594865</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Trigeminal neuralgia}}</comment>
      <origin>1594931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="9o2brko5vfpjsjmojqlhyhowwz0amei" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Gray778.png|وێنۆک|نەخشەی دەماری سێوانە (Trigeminal nerve) لە دەموچاوی مرۆڤدا کە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکان]]

'''نۆڕاڵجیای سێوانە''' یان '''ئازاری دەماری سێوانە''' (بە ئینگلیزی: Trigeminal neuralgia) تێکچوونێکی درێژخایەنی ئازارە کە کاریگەری دەکاتە سەر دەماری سێوانە (دەماری پێنجەمی مێشک).

ئەم دەمارە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکانی [[دەموچاو]] و ڕاپەڕاندنی فرمانە جووڵەیییەکانی وەک گازگرتن و جاوین. ئازاری ئەم نەخۆشییە شێوازێکە لە ئازاری دەماری (Neuropathic pain).

== جۆرە سەرەکەیییەکان ==
ئەم نەخۆشییە بەگشتی پۆلێن دەکرێت بۆ دوو جۆری سەرەکی:
* نۆڕاڵجیای سێوانەی باو (Typical).
* نۆڕاڵجیای سێوانەی نەباو یان نانموونەیی (Atypical).

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[مێشک]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Trigeminal Neuralgia Fact Sheet&quot;. NINDS. National Institutes of Health. 17 March 2020.
* &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. National Organization for Rare Disorders, Inc. 26 February 2014.
* Cruccu G, Di Stefano G, Truini A (ئاب ٢٠٢٠). &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. ''The New England Journal of Medicine''. 383 (8): 754–762. doi:10.1056/NEJMra1914484.
{{پۆلی کۆمنز|Trigeminal neuralgia}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]
[[پۆل:ئێش]]
[[پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان]]</text>
      <sha1>9o2brko5vfpjsjmojqlhyhowwz0amei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594945</id>
      <parentid>1594931</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1594945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="1ai5gx82wgjo418fv6kp2xtaldiicuu" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Gray778.png|وێنۆک|نەخشەی دەماری سێوانە (Trigeminal nerve) لە دەموچاوی مرۆڤدا کە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکان]]

'''نۆڕاڵجیای سێوانە''' یان '''ئازاری دەماری سێوانە''' (بە ئینگلیزی: Trigeminal neuralgia) تێکچوونێکی درێژخایەنی ئازارە کە کاریگەری دەکاتە سەر دەماری سێوانە (دەماری پێنجەمی مێشک).

ئەم دەمارە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکانی [[دەموچاو]] و ڕاپەڕاندنی فرمانە جووڵەیییەکانی وەک گازگرتن و جاوین. ئازاری ئەم نەخۆشییە شێوازێکە لە ئازاری دەماری (Neuropathic pain).

== جۆرە سەرەکەیییەکان ==
ئەم نەخۆشییە بەگشتی پۆلێن دەکرێت بۆ دوو جۆری سەرەکی:
* نۆڕاڵجیای سێوانەی باو (Typical).
* نۆڕاڵجیای سێوانەی نەباو یان نانموونەیی (Atypical).

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[مێشک]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Trigeminal Neuralgia Fact Sheet&quot;. NINDS. National Institutes of Health. 17 March 2020.
* &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. National Organization for Rare Disorders, Inc. 26 February 2014.
* Cruccu G, Di Stefano G, Truini A (ئاب ٢٠٢٠). &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. ''The New England Journal of Medicine''. 383 (8): 754–762. doi:10.1056/NEJMra1914484.
{{پۆلی کۆمنز|Trigeminal neuralgia}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]
[[پۆل:ئێش]]
[[پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان]]</text>
      <sha1>1ai5gx82wgjo418fv6kp2xtaldiicuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595002</id>
      <parentid>1594945</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1595002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1955" sha1="ab3pch4irp9nqqhvp8yr9jpnd8jidjy" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Gray778.png|وێنۆک|نەخشەی دەماری سێوانە (Trigeminal nerve) لە دەموچاوی مرۆڤدا کە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکان]]

'''نۆڕاڵجیای سێوانە''' یان '''ئازاری دەماری سێوانە''' (بە ئینگلیزی: Trigeminal neuralgia) تێکچوونێکی درێژخایەنی ئازارە کە کاریگەری دەکاتە سەر دەماری سێوانە (دەماری پێنجەمی مێشک).

ئەم دەمارە بەرپرسە لە گواستنەوەی ھەستەکانی [[دەموچاو]] و ڕاپەڕاندنی فرمانە جووڵەیییەکانی وەک گازگرتن و جاوین. ئازاری ئەم نەخۆشییە شێوازێکە لە ئازاری دەماری (Neuropathic pain).

== جۆرە سەرەکەیییەکان ==
ئەم نەخۆشییە بەگشتی پۆلێن دەکرێت بۆ دوو جۆری سەرەکی:
* نۆڕاڵجیای سێوانەی باو (Typical).
* نۆڕاڵجیای سێوانەی نەباو یان نانموونەیی (Atypical).

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[مێشک]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Trigeminal Neuralgia Fact Sheet&quot;. NINDS. National Institutes of Health. 17 March 2020.
* &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. National Organization for Rare Disorders, Inc. 26 February 2014.
* Cruccu G, Di Stefano G, Truini A (ئاب ٢٠٢٠). &quot;Trigeminal Neuralgia&quot;. ''The New England Journal of Medicine''. 383 (8): 754–762. doi:10.1056/NEJMra1914484.
{{پۆلی کۆمنز|Trigeminal neuralgia}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]
[[پۆل:ئێش]]
[[پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان]]</text>
      <sha1>ab3pch4irp9nqqhvp8yr9jpnd8jidjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماکینتۆش ١٢٨ کەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297124</id>
    <revision>
      <id>1594889</id>
      <timestamp>2026-06-27T12:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1360657619|Macintosh 128K]]»</comment>
      <origin>1594889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="874" sha1="o0w59gtrlleoi7i8aa87168nbgov7ks" xml:space="preserve">
The '''Macintosh''', later rebranded as the '''Macintosh 128K''', is the original [[مەکینتۆش|Macintosh]] [[کۆمپیوتەری کەسی|personal computer]] from [[ئەپڵ|Apple]]. It is the first successful mass-market all-in-one desktop personal computer with a [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر|graphical user interface]], built-in screen and [[ماوس|mouse]]. It was pivotal in establishing desktop publishing as a general office function. The motherboard, a {{Convert|9|inch|cm}} CRT monochrome monitor, and a floppy drive are in a beige case with an integrated carrying handle; it has a keyboard and single-button mouse. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]</text>
      <sha1>o0w59gtrlleoi7i8aa87168nbgov7ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594909</id>
      <parentid>1594889</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="4mekoup1yceqfw78niffhzaaekjhcvw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماکینتۆش'''، کە دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ '''ماکینتۆش ١٢٨ کەی'''، کۆمپیوتەرە کەسییە ڕەسەنەکەی [[مەکینتۆش|ماکینتۆش]]ە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە. ئەمە یەکەم کۆمپیوتەری کەسیی سەرمێزی ھەمووی-لە-یەکدایە بۆ بازاڕی گشتی کە خاوەنی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]]، شاشەی ناوەکی و [[ماوس]] بێت. ئەم کۆمپیوتەرە ڕۆڵی ھەبوو لە جێگیرکردنی بڵاوکردنەوەی سەرمێز وەک کارێکی گشتیی نووسینگە. تەختەی دایک، مۆنیتۆرێکی تاق-ڕەنگی سی ئاڕ تی (CRT)ی {{Convert|9|inch|cm}}، و فڵۆپی درایڤێک لەناو کەیسێکی ڕەنگ بێژیدان کە دەسکی گواستنەوەی تێدا جێگیرکراوە؛ ھەروەھا خاوەنی تەختەکلیل و ماوسێکی تاق-دوگمەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]</text>
      <sha1>4mekoup1yceqfw78niffhzaaekjhcvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594912</id>
      <parentid>1594909</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Macintosh 128K}}</comment>
      <origin>1594912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="bpz37r28f0930guh87a30zpou9qk31n" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماکینتۆش'''، کە دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ '''ماکینتۆش ١٢٨ کەی'''، کۆمپیوتەرە کەسییە ڕەسەنەکەی [[مەکینتۆش|ماکینتۆش]]ە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە. ئەمە یەکەم کۆمپیوتەری کەسیی سەرمێزی ھەمووی-لە-یەکدایە بۆ بازاڕی گشتی کە خاوەنی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]]، شاشەی ناوەکی و [[ماوس]] بێت. ئەم کۆمپیوتەرە ڕۆڵی ھەبوو لە جێگیرکردنی بڵاوکردنەوەی سەرمێز وەک کارێکی گشتیی نووسینگە. تەختەی دایک، مۆنیتۆرێکی تاق-ڕەنگی سی ئاڕ تی (CRT)ی {{Convert|9|inch|cm}}، و فڵۆپی درایڤێک لەناو کەیسێکی ڕەنگ بێژیدان کە دەسکی گواستنەوەی تێدا جێگیرکراوە؛ ھەروەھا خاوەنی تەختەکلیل و ماوسێکی تاق-دوگمەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Macintosh 128K}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]</text>
      <sha1>bpz37r28f0930guh87a30zpou9qk31n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595006</id>
      <parentid>1594912</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1595006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="qhtciltyxmhwtw9mjnevy35bnjofd77" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ماکینتۆش'''، کە دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ '''ماکینتۆش ١٢٨ کەی'''، کۆمپیوتەرە کەسییە ڕەسەنەکەی [[مەکینتۆش|ماکینتۆش]]ە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە. ئەمە یەکەم کۆمپیوتەری کەسیی سەرمێزی ھەمووی-لە-یەکدایە بۆ بازاڕی گشتی کە خاوەنی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]]، شاشەی ناوەکی و [[ماوس]] بێت. ئەم کۆمپیوتەرە ڕۆڵی ھەبوو لە جێگیرکردنی بڵاوکردنەوەی سەرمێز وەک کارێکی گشتیی نووسینگە. تەختەی دایک، مۆنیتۆرێکی تاق-ڕەنگی سی ئاڕ تی (CRT)ی {{Convert|9|inch|cm}}، و فڵۆپی درایڤێک لەناو کەیسێکی ڕەنگ بێژیدان کە دەسکی گواستنەوەی تێدا جێگیرکراوە؛ ھەروەھا خاوەنی تەختەکلیل و ماوسێکی تاق-دوگمەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Macintosh 128K}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qhtciltyxmhwtw9mjnevy35bnjofd77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جۆن سکاڵی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297125</id>
    <revision>
      <id>1594890</id>
      <timestamp>2026-06-27T12:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358893004|John Sculley]]»</comment>
      <origin>1594890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="5h4u966t988gq00dmsnb21jskv5nsjq" xml:space="preserve">'''John Sculley III''' (born April 6, 1939) is an American businessman, entrepreneur, and investor in [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|high-tech]] startups. Sculley was vice-president (1970–1977) and president of [[پێپسیکۆ|PepsiCo]] (1977–1983), until he became [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار|chief executive officer]] (CEO) of [[ئەپڵ|Apple Inc.]] in April 1983, a position he held until  October 1993. In 1987, Sculley was named [[سیلیکۆن ڤالی|Silicon Valley]]'s top-paid executive, with an annual salary of US$10.2 million.{{Rp|412}} تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5h4u966t988gq00dmsnb21jskv5nsjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594907</id>
      <parentid>1594890</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="m7bgx2gplql8q9cxxycm4hi3elmjl65" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن سکاڵی سێیەم''' (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٣٩) بازرگان، کارساز و وەبەرھێنەرێکی ئەمریکییە لە کۆمپانیا نوێیەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوودا]]. سکاڵی جێگری سەرۆک (١٩٧٠–١٩٧٧) و سەرۆکی [[پێپسیکۆ]] (١٩٧٧–١٩٨٣) بوو، تا ئەوکاتەی لە نیسانی ١٩٨٣دا بوو بە [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی [[ئەپڵ]]، و تا تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لەو پۆستەدا مایەوە. لە ساڵی ١٩٨٧دا، سکاڵی وەک خاوەن بەرزترین مووچە لە نێوان بەڕێوەبەرانی [[سیلیکۆن ڤالی]] دیاریکرا، بە مووچەی ساڵانەی ١٠٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.{{Rp|412}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>m7bgx2gplql8q9cxxycm4hi3elmjl65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594908</id>
      <parentid>1594907</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1594908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1426" sha1="fyedh9ei91tprey82jkrnpkheciax8t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن سکاڵی سێیەم''' (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٣٩) بازرگان، کارساز و وەبەرھێنەرێکی ئەمریکییە لە کۆمپانیا نوێیەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوودا]]. سکاڵی جێگری سەرۆک (١٩٧٠–١٩٧٧) و سەرۆکی [[پێپسیکۆ]] (١٩٧٧–١٩٨٣) بوو، تا ئەوکاتەی لە نیسانی ١٩٨٣دا بوو بە [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی [[ئەپڵ]]، و تا تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لەو پۆستەدا مایەوە. لە ساڵی ١٩٨٧دا، سکاڵی وەک خاوەن بەرزترین مووچە لە نێوان بەڕێوەبەرانی [[سیلیکۆن ڤالی]] دیاریکرا، بە مووچەی ساڵانەی ١٠٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>fyedh9ei91tprey82jkrnpkheciax8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594913</id>
      <parentid>1594908</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|John Sculley}}</comment>
      <origin>1594913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="fm7h9tahsnd6baj3gb6fi1wn1c5i94r" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن سکاڵی سێیەم''' (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٣٩) بازرگان، کارساز و وەبەرھێنەرێکی ئەمریکییە لە کۆمپانیا نوێیەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوودا]]. سکاڵی جێگری سەرۆک (١٩٧٠–١٩٧٧) و سەرۆکی [[پێپسیکۆ]] (١٩٧٧–١٩٨٣) بوو، تا ئەوکاتەی لە نیسانی ١٩٨٣دا بوو بە [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی [[ئەپڵ]]، و تا تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لەو پۆستەدا مایەوە. لە ساڵی ١٩٨٧دا، سکاڵی وەک خاوەن بەرزترین مووچە لە نێوان بەڕێوەبەرانی [[سیلیکۆن ڤالی]] دیاریکرا، بە مووچەی ساڵانەی ١٠٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Sculley}}

[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>fm7h9tahsnd6baj3gb6fi1wn1c5i94r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594961</id>
      <parentid>1594913</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</comment>
      <origin>1594961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="6hipiytpu6ecvaixq96gm5qdm1hrv4t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن سکاڵی سێیەم''' (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٣٩) بازرگان، کارساز و وەبەرھێنەرێکی ئەمریکییە لە کۆمپانیا نوێیەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوودا]]. سکاڵی جێگری سەرۆک (١٩٧٠–١٩٧٧) و سەرۆکی [[پێپسیکۆ]] (١٩٧٧–١٩٨٣) بوو، تا ئەوکاتەی لە نیسانی ١٩٨٣دا بوو بە [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی [[ئەپڵ]]، و تا تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لەو پۆستەدا مایەوە. لە ساڵی ١٩٨٧دا، سکاڵی وەک خاوەن بەرزترین مووچە لە نێوان بەڕێوەبەرانی [[سیلیکۆن ڤالی]] دیاریکرا، بە مووچەی ساڵانەی ١٠٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Sculley}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>6hipiytpu6ecvaixq96gm5qdm1hrv4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594988</id>
      <parentid>1594961</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="5maxtk56zb174ags1sceu4di560hthz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''جۆن سکاڵی سێیەم''' (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٣٩) بازرگان، کارساز و وەبەرھێنەرێکی ئەمریکییە لە کۆمپانیا نوێیەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوودا]]. سکاڵی جێگری سەرۆک (١٩٧٠–١٩٧٧) و سەرۆکی [[پێپسیکۆ]] (١٩٧٧–١٩٨٣) بوو، تا ئەوکاتەی لە نیسانی ١٩٨٣دا بوو بە [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی [[ئەپڵ]]، و تا تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لەو پۆستەدا مایەوە. لە ساڵی ١٩٨٧دا، سکاڵی وەک خاوەن بەرزترین مووچە لە نێوان بەڕێوەبەرانی [[سیلیکۆن ڤالی]] دیاریکرا، بە مووچەی ساڵانەی ١٠٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Sculley}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5maxtk56zb174ags1sceu4di560hthz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جۆن تێرنس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297126</id>
    <revision>
      <id>1594891</id>
      <timestamp>2026-06-27T12:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1361271796|John Ternus]]»</comment>
      <origin>1594891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="5p70rg1yvnr32k5fqzqnpdruqkghsh0" xml:space="preserve">
'''John Ternus''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ɜːr|n|ə|s}}; born May 1975) is an American engineer and business executive who has been the senior vice president of [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|hardware engineering]] at [[ئەپڵ|Apple Inc.]] since 2021. On September 1, 2026, he will succeed [[تیم کووک|Tim Cook]] as the [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار|chief executive officer]] (CEO) of Apple. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5p70rg1yvnr32k5fqzqnpdruqkghsh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594905</id>
      <parentid>1594891</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="iy7ydr6hjtoz1x49z9xyi7ahn78wuvi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن تێرنس''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ɜ:r|n|ə|s}}؛ لەدایکبووی ئایاری ١٩٧٥) ئەندازیار و بەڕێوەبەرێکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە جێگری باڵای سەرۆکی [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیاریی ڕەقەکاڵا]]یە لە [[ئەپڵ]]. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، ئەو وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی ئەپڵ شوێنی [[تیم کووک]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>iy7ydr6hjtoz1x49z9xyi7ahn78wuvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594906</id>
      <parentid>1594905</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1594906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="8hv1to3roqrsyyxrq2f17pm3b5r2v0k" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن تێرنس''' (لەدایکبووی ئایاری ١٩٧٥) ئەندازیار و بەڕێوەبەرێکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە جێگری باڵای سەرۆکی [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیاریی ڕەقەکاڵا]]یە لە [[ئەپڵ]]. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، ئەو وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی ئەپڵ شوێنی [[تیم کووک]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>8hv1to3roqrsyyxrq2f17pm3b5r2v0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594914</id>
      <parentid>1594906</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|John Ternus}}</comment>
      <origin>1594914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="ga8hgvr8b3cchyk7kzbm2dd5zzfjlv5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن تێرنس''' (لەدایکبووی ئایاری ١٩٧٥) ئەندازیار و بەڕێوەبەرێکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە جێگری باڵای سەرۆکی [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیاریی ڕەقەکاڵا]]یە لە [[ئەپڵ]]. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، ئەو وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی ئەپڵ شوێنی [[تیم کووک]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Ternus}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>ga8hgvr8b3cchyk7kzbm2dd5zzfjlv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594960</id>
      <parentid>1594914</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</comment>
      <origin>1594960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="0u5c77ssu2jk2ojpogydw876xzdurlb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆن تێرنس''' (لەدایکبووی ئایاری ١٩٧٥) ئەندازیار و بەڕێوەبەرێکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە جێگری باڵای سەرۆکی [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیاریی ڕەقەکاڵا]]یە لە [[ئەپڵ]]. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، ئەو وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی ئەپڵ شوێنی [[تیم کووک]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Ternus}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>0u5c77ssu2jk2ojpogydw876xzdurlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594989</id>
      <parentid>1594960</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="4uunuyvac33uzd7tt66a0lzv4sb4ea5" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''جۆن تێرنس''' (لەدایکبووی ئایاری ١٩٧٥) ئەندازیار و بەڕێوەبەرێکی بازرگانیی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە جێگری باڵای سەرۆکی [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیاریی ڕەقەکاڵا]]یە لە [[ئەپڵ]]. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، ئەو وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی ئەپڵ شوێنی [[تیم کووک]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|John Ternus}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>4uunuyvac33uzd7tt66a0lzv4sb4ea5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نێکست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297127</id>
    <revision>
      <id>1594892</id>
      <timestamp>2026-06-27T12:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358600272|NeXT]]»</comment>
      <origin>1594892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="mrllcqasq4d9ow67qd9uxxtn7kdjez7" xml:space="preserve">'''NeXT, Inc.''' (later '''NeXT Computer, Inc.''' and '''NeXT Software, Inc.''') was an American technology company headquartered in Redwood City, California, which specialized in computer workstations for higher education and business markets, and later developed the first [[وێبپەڕەی بزۆک|dynamic web page]] software. It was founded in 1985 by [[ستیڤ جۆبز|Steve Jobs]], the [[ئەپڵ|Apple Computer]] co-founder who had been removed from Apple that year.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dormehl |first=Luke |ڕێکەوت=May 23, 2023 |ناونیشان=https://www.cultofmac.com/482888/tiah-steve-jobs-boardroom-coup/ |وێبگە=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Technology/steve-jobs-fire-company/story?id=14683754 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}&lt;/ref&gt; NeXT debuted with the NeXT Computer in 1988, and released the NeXTcube and smaller NeXTstation in 1990. The series had relatively limited sales, with only about 50,000 total units shipped. Nevertheless, the [[پرۆگرامسازیی تەنخواز|object-oriented programming]] and [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر|graphical user interface]] were highly influential trendsetters of computer innovation. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>mrllcqasq4d9ow67qd9uxxtn7kdjez7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594904</id>
      <parentid>1594892</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="q9zxhnddlxohqoovnhqimps6gphymyk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نێکست ئینک''' (دواتر '''نێکست کۆمپیوتەر ئینک''' و '''نێکست نەرمامێر ئینک''') کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیی ئەمریکی بوو کە بنکە سەرەکییەکەی لە ڕێدوود سیتی لە کالیفۆرنیا بوو، کە پسپۆڕ بوو لە وێستگەکانی کاری کۆمپیوتەر بۆ بازاڕەکانی خوێندنی باڵا و بازرگانی، و دواتر یەکەم نەرمامێری [[وێبپەڕەی بزۆک]]ی پەرەپێدا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن [[ستیڤ جۆبز]] دامەزرا، کە ھاودامەزرێنەری [[ئەپڵ|ئەپڵ کۆمپیوتەر]] بوو و لەو ساڵەدا لە ئەپڵ لادرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dormehl |first=Luke |ڕێکەوت=May 23, 2023 |ناونیشان=https://www.cultofmac.com/482888/tiah-steve-jobs-boardroom-coup/ |وێبگە=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Technology/steve-jobs-fire-company/story?id=14683754 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ئەی بی سی نیووز]]}}&lt;/ref&gt; نێکست لە ساڵی ١٩٨٨ بە نێکست کۆمپیوتەر دەستی پێکرد، و نێکست کیووب و نێکست ستەیشنی بچووکترت لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکردەوە. زنجیرەکە فرۆشێکی تا ڕادەیەک سنوورداری ھەبوو، کە تەنیا نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ یەکەی لێ نێردرا بۆ بازاڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، [[پرۆگرامسازیی تەنخواز]] و [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر داھێنانەکانی کۆمپیوتەر ھەبوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی دەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>q9zxhnddlxohqoovnhqimps6gphymyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594915</id>
      <parentid>1594904</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|NeXT}}</comment>
      <origin>1594915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="lbnvea527qywqkta0xu6j91h5bzhuaf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نێکست ئینک''' (دواتر '''نێکست کۆمپیوتەر ئینک''' و '''نێکست نەرمامێر ئینک''') کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیی ئەمریکی بوو کە بنکە سەرەکییەکەی لە ڕێدوود سیتی لە کالیفۆرنیا بوو، کە پسپۆڕ بوو لە وێستگەکانی کاری کۆمپیوتەر بۆ بازاڕەکانی خوێندنی باڵا و بازرگانی، و دواتر یەکەم نەرمامێری [[وێبپەڕەی بزۆک]]ی پەرەپێدا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن [[ستیڤ جۆبز]] دامەزرا، کە ھاودامەزرێنەری [[ئەپڵ|ئەپڵ کۆمپیوتەر]] بوو و لەو ساڵەدا لە ئەپڵ لادرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dormehl |first=Luke |ڕێکەوت=May 23, 2023 |ناونیشان=https://www.cultofmac.com/482888/tiah-steve-jobs-boardroom-coup/ |وێبگە=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Technology/steve-jobs-fire-company/story?id=14683754 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ئەی بی سی نیووز]]}}&lt;/ref&gt; نێکست لە ساڵی ١٩٨٨ بە نێکست کۆمپیوتەر دەستی پێکرد، و نێکست کیووب و نێکست ستەیشنی بچووکترت لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکردەوە. زنجیرەکە فرۆشێکی تا ڕادەیەک سنوورداری ھەبوو، کە تەنیا نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ یەکەی لێ نێردرا بۆ بازاڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، [[پرۆگرامسازیی تەنخواز]] و [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر داھێنانەکانی کۆمپیوتەر ھەبوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|NeXT}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی دەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>lbnvea527qywqkta0xu6j91h5bzhuaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594959</id>
      <parentid>1594915</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر]]، [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1594959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="npy26yem32q647ckl9cbkz3rb3mbzbr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نێکست ئینک''' (دواتر '''نێکست کۆمپیوتەر ئینک''' و '''نێکست نەرمامێر ئینک''') کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیی ئەمریکی بوو کە بنکە سەرەکییەکەی لە ڕێدوود سیتی لە کالیفۆرنیا بوو، کە پسپۆڕ بوو لە وێستگەکانی کاری کۆمپیوتەر بۆ بازاڕەکانی خوێندنی باڵا و بازرگانی، و دواتر یەکەم نەرمامێری [[وێبپەڕەی بزۆک]]ی پەرەپێدا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن [[ستیڤ جۆبز]] دامەزرا، کە ھاودامەزرێنەری [[ئەپڵ|ئەپڵ کۆمپیوتەر]] بوو و لەو ساڵەدا لە ئەپڵ لادرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dormehl |first=Luke |ڕێکەوت=May 23, 2023 |ناونیشان=https://www.cultofmac.com/482888/tiah-steve-jobs-boardroom-coup/ |وێبگە=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Technology/steve-jobs-fire-company/story?id=14683754 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ئەی بی سی نیووز]]}}&lt;/ref&gt; نێکست لە ساڵی ١٩٨٨ بە نێکست کۆمپیوتەر دەستی پێکرد، و نێکست کیووب و نێکست ستەیشنی بچووکترت لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکردەوە. زنجیرەکە فرۆشێکی تا ڕادەیەک سنوورداری ھەبوو، کە تەنیا نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ یەکەی لێ نێردرا بۆ بازاڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، [[پرۆگرامسازیی تەنخواز]] و [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر داھێنانەکانی کۆمپیوتەر ھەبوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|NeXT}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی دەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>npy26yem32q647ckl9cbkz3rb3mbzbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595014</id>
      <parentid>1594959</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1595014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="67epsim7pfelk1fr9blyhpdil7r59lt" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نێکست ئینک''' (دواتر '''نێکست کۆمپیوتەر ئینک''' و '''نێکست نەرمامێر ئینک''') کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیی ئەمریکی بوو کە بنکە سەرەکییەکەی لە ڕێدوود سیتی لە کالیفۆرنیا بوو، کە پسپۆڕ بوو لە وێستگەکانی کاری کۆمپیوتەر بۆ بازاڕەکانی خوێندنی باڵا و بازرگانی، و دواتر یەکەم نەرمامێری [[وێبپەڕەی بزۆک]]ی پەرەپێدا. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن [[ستیڤ جۆبز]] دامەزرا، کە ھاودامەزرێنەری [[ئەپڵ|ئەپڵ کۆمپیوتەر]] بوو و لەو ساڵەدا لە ئەپڵ لادرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dormehl |first=Luke |ڕێکەوت=May 23, 2023 |ناونیشان=https://www.cultofmac.com/482888/tiah-steve-jobs-boardroom-coup/ |وێبگە=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://abcnews.go.com/Technology/steve-jobs-fire-company/story?id=14683754 |وێبگە=[[ABC News (United States)|ئەی بی سی نیووز]]}}&lt;/ref&gt; نێکست لە ساڵی ١٩٨٨ بە نێکست کۆمپیوتەر دەستی پێکرد، و نێکست کیووب و نێکست ستەیشنی بچووکترت لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکردەوە. زنجیرەکە فرۆشێکی تا ڕادەیەک سنوورداری ھەبوو، کە تەنیا نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ یەکەی لێ نێردرا بۆ بازاڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، [[پرۆگرامسازیی تەنخواز]] و [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر]] کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر داھێنانەکانی کۆمپیوتەر ھەبوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|NeXT}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:ستیڤ جۆبز]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی دەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراون]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٧ لە کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]]
[[پۆل:Articles with hAudio microformats]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ]]</text>
      <sha1>67epsim7pfelk1fr9blyhpdil7r59lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدوود ستی، کالیفۆرنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297128</id>
    <revision>
      <id>1594893</id>
      <timestamp>2026-06-27T13:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1359722825|Redwood City, California]]»</comment>
      <origin>1594893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1017" sha1="ht8e0sgqzni4osb4f7xjq29rhi2t8u7" xml:space="preserve">
'''Redwood City''' is a city in San Mateo County, [[کالیفۆڕنیا|California]], United States, on the San Francisco Peninsula in the [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|Bay Area]] of [[باکووری کالیفۆڕنیا|Northern California]], approximately {{Convert|27|mi}} south of [[سان فرانسیسکۆ|San Francisco]] and {{Convert|24|mi}} northwest of [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|San Jose]]. The city's population was 84,292 according to the [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|2020 census]]. The Port of Redwood City is the only deepwater port on San Francisco Bay south of San Francisco. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>ht8e0sgqzni4osb4f7xjq29rhi2t8u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594902</id>
      <parentid>1594893</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1594902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="nlb2647fcsyk3ipwz1nhbi0qq02j9w8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود سیتی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>nlb2647fcsyk3ipwz1nhbi0qq02j9w8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594903</id>
      <parentid>1594902</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1594903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1413" sha1="rp6zmmt7omkwbawucgtbifl6y34n3uk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود ستی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>rp6zmmt7omkwbawucgtbifl6y34n3uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594916</id>
      <parentid>1594903</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Redwood City, California}}</comment>
      <origin>1594916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="gygsc11izduzx8ms5gcellsi5l76eha" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود ستی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Redwood City, California}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>gygsc11izduzx8ms5gcellsi5l76eha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594958</id>
      <parentid>1594916</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]</comment>
      <origin>1594958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="93yqbpqsn6v40ix0yjwz9j6m2l09too" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود ستی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Redwood City, California}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>93yqbpqsn6v40ix0yjwz9j6m2l09too</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594990</id>
      <parentid>1594958</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="674qgleq6v43a1160jpobok5typ0f6z" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود ستی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Redwood City, California}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>674qgleq6v43a1160jpobok5typ0f6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەپڵ پەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297129</id>
    <revision>
      <id>1594894</id>
      <timestamp>2026-06-27T13:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358395433|Apple Pay]]»</comment>
      <origin>1594894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="ajstjji1x62vmicnysct12kib14rt8d" xml:space="preserve">
'''Apple Pay''' is a mobile payment service by [[ئەپڵ|Apple]] that allows users to make [[بژاردن (ئابوور)|payments]] in person, in [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|iOS apps]], and on the web. Supported on [[ئایفۆن|iPhone]], [[کاتژمێری ئەپڵ|Apple Watch]], [[ئایپاد|iPad]], [[مەکینتۆش|Mac]], and Vision Pro, Apple Pay digitizes and can replace a [[کرێدت کارد|credit]] or [[دیبیت کارت (کارتی قەرز)|debit]] card chip and PIN transaction at a contactless-capable point-of-sale terminal.  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>ajstjji1x62vmicnysct12kib14rt8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594901</id>
      <parentid>1594894</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="rnbxwai0x0e2h48zvg4n8tvj9sni7kr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ پەی''' خزمەتگوزارییەکی پارەدانی مۆبایلە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات [[بژاردن (ئابوور)|پارەدانەکان]] بە شێوەی ڕاستەوخۆ، لە ناو ئەپەکانی [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئای ئۆ ئێس]] و لەسەر وێب ئەنجام بدەن. ئەم خزمەتگوزارییە لەسەر [[ئایفۆن]]، [[کاتژمێری ئەپڵ]]، [[ئایپاد]]، [[مەکینتۆش|ماک]] و ڤیژن پڕۆ پشتگیری دەکرێت؛ ئەپڵ پەی مامەڵەی چیپ و پینی [[کرێدت کارد|کارتی کرێدت]] یان [[دیبیت کارت (کارتی قەرز)|کارتی دیبیت]] بە دیجیتاڵی دەکات و دەتوانێت جێگەیان بگرێتەوە لە تێرمیناڵەکانی خاڵی فرۆشتنی بێبەرکەوتندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>rnbxwai0x0e2h48zvg4n8tvj9sni7kr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594917</id>
      <parentid>1594901</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Apple Pay}}</comment>
      <origin>1594917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="s7lxikxfwmr69y71odgeipqsb8fqut0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ پەی''' خزمەتگوزارییەکی پارەدانی مۆبایلە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات [[بژاردن (ئابوور)|پارەدانەکان]] بە شێوەی ڕاستەوخۆ، لە ناو ئەپەکانی [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئای ئۆ ئێس]] و لەسەر وێب ئەنجام بدەن. ئەم خزمەتگوزارییە لەسەر [[ئایفۆن]]، [[کاتژمێری ئەپڵ]]، [[ئایپاد]]، [[مەکینتۆش|ماک]] و ڤیژن پڕۆ پشتگیری دەکرێت؛ ئەپڵ پەی مامەڵەی چیپ و پینی [[کرێدت کارد|کارتی کرێدت]] یان [[دیبیت کارت (کارتی قەرز)|کارتی دیبیت]] بە دیجیتاڵی دەکات و دەتوانێت جێگەیان بگرێتەوە لە تێرمیناڵەکانی خاڵی فرۆشتنی بێبەرکەوتندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Pay}}

[[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>s7lxikxfwmr69y71odgeipqsb8fqut0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594957</id>
      <parentid>1594917</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] و [[دەروازە:کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1594957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="r3zr1n2wvcgh5pufivh0elm9b9ex071" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ پەی''' خزمەتگوزارییەکی پارەدانی مۆبایلە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات [[بژاردن (ئابوور)|پارەدانەکان]] بە شێوەی ڕاستەوخۆ، لە ناو ئەپەکانی [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئای ئۆ ئێس]] و لەسەر وێب ئەنجام بدەن. ئەم خزمەتگوزارییە لەسەر [[ئایفۆن]]، [[کاتژمێری ئەپڵ]]، [[ئایپاد]]، [[مەکینتۆش|ماک]] و ڤیژن پڕۆ پشتگیری دەکرێت؛ ئەپڵ پەی مامەڵەی چیپ و پینی [[کرێدت کارد|کارتی کرێدت]] یان [[دیبیت کارت (کارتی قەرز)|کارتی دیبیت]] بە دیجیتاڵی دەکات و دەتوانێت جێگەیان بگرێتەوە لە تێرمیناڵەکانی خاڵی فرۆشتنی بێبەرکەوتندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Pay}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>r3zr1n2wvcgh5pufivh0elm9b9ex071</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594991</id>
      <parentid>1594957</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="mxg87z98svneypf0dawx1kddifxl4a3" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ پەی''' خزمەتگوزارییەکی پارەدانی مۆبایلە لەلایەن [[ئەپڵ]]ەوە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات [[بژاردن (ئابوور)|پارەدانەکان]] بە شێوەی ڕاستەوخۆ، لە ناو ئەپەکانی [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئای ئۆ ئێس]] و لەسەر وێب ئەنجام بدەن. ئەم خزمەتگوزارییە لەسەر [[ئایفۆن]]، [[کاتژمێری ئەپڵ]]، [[ئایپاد]]، [[مەکینتۆش|ماک]] و ڤیژن پڕۆ پشتگیری دەکرێت؛ ئەپڵ پەی مامەڵەی چیپ و پینی [[کرێدت کارد|کارتی کرێدت]] یان [[دیبیت کارت (کارتی قەرز)|کارتی دیبیت]] بە دیجیتاڵی دەکات و دەتوانێت جێگەیان بگرێتەوە لە تێرمیناڵەکانی خاڵی فرۆشتنی بێبەرکەوتندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Pay}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>mxg87z98svneypf0dawx1kddifxl4a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لۆس ئاڵتۆس، کالیفۆرنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297130</id>
    <revision>
      <id>1594895</id>
      <timestamp>2026-06-27T13:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1356021749|Los Altos, California]]»</comment>
      <origin>1594895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="e7xr62qab5iuzyoem975767qzj7oiaj" xml:space="preserve">
'''Los Altos''' ({{IPAc-en|l|ɔː|s|_|ˈ|æ|l|t|oʊ|s}}; [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] for &quot;The Heights&quot;) is a city in [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|Santa Clara County, California]], in the [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|San Francisco Bay Area]]. The population was 31,625 according to the [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|2020 census]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>e7xr62qab5iuzyoem975767qzj7oiaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594900</id>
      <parentid>1594895</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="g84c66q11gtfuoyv4hvvyozzbtf3vox" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''لۆس ئاڵتۆس''' شارێکە لە [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٦٢٥ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ناوەکە بە زمانی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە واتای «بەرزایییەکان» دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>g84c66q11gtfuoyv4hvvyozzbtf3vox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594918</id>
      <parentid>1594900</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Los Altos, California}}</comment>
      <origin>1594918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="5zsff2z3uwlwg01wtdg1axrtb61ubh3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''لۆس ئاڵتۆس''' شارێکە لە [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٦٢٥ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ناوەکە بە زمانی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە واتای «بەرزایییەکان» دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Los Altos, California}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>5zsff2z3uwlwg01wtdg1axrtb61ubh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594956</id>
      <parentid>1594918</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]]، [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</comment>
      <origin>1594956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="fh9y722vnv264a54eipbofxf6p8am8u" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''لۆس ئاڵتۆس''' شارێکە لە [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٦٢٥ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ناوەکە بە زمانی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە واتای «بەرزایییەکان» دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Los Altos, California}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>fh9y722vnv264a54eipbofxf6p8am8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594992</id>
      <parentid>1594956</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="c104lmtq5fo85u1fvxsnidexsqjlymh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''لۆس ئاڵتۆس''' شارێکە لە [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٦٢٥ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ناوەکە بە زمانی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە واتای «بەرزایییەکان» دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Los Altos, California}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>c104lmtq5fo85u1fvxsnidexsqjlymh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارتەر دی لیڤینسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297131</id>
    <revision>
      <id>1594896</id>
      <timestamp>2026-06-27T13:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1357990787|Arthur D. Levinson]]»</comment>
      <origin>1594896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="ndkjhl7avnmey2aocgyajv05171f8l6" xml:space="preserve">
'''Arthur D. Levinson''' (born March 31, 1950)&lt;ref name=&quot;roche-bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20240703050748/https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 3, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2024}}&lt;/ref&gt; is an American businessman who is the [[سەرۆک|chairman]] of [[ئەپڵ|Apple Inc.]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/leadership/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412110649/https://www.apple.com/leadership/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=August 1, 2020 |وێبگە=Apple |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; (2011–present) and [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار|chief executive officer]] (CEO) of Calico (an [[ئەلفابێت (کۆمپانیا)|Alphabet Inc.]] venture). He is the former CEO (1995–2009) and chairman (1999–2014) of Genentech. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>ndkjhl7avnmey2aocgyajv05171f8l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594899</id>
      <parentid>1594896</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="h6nx0pyqbczmg6xr1wb7mb7tif6all6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئارتەر دی لیڤینسن''' (لەدایکبووی ٣١ی ئازاری ١٩٥٠)&lt;ref name=&quot;roche-bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20240703050748/https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 3, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2024}}&lt;/ref&gt; بازرگانێکی ئەمریکییە کە [[سەرۆک]]ی [[ئەپڵ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/leadership/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412110649/https://www.apple.com/leadership/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=August 1, 2020 |وێبگە=ئەپڵ |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; (٢٠١١ تا ئێستا) و [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی کالیکۆیە (پرۆژەیەکی [[ئەلفابێت (کۆمپانیا)|ئەلفابێت]]). ئەو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشوو (١٩٩٥–٢٠٠٩) و سەرۆکی (١٩٩٩–٢٠١٤) کۆمپانیای جینێنتێک بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>h6nx0pyqbczmg6xr1wb7mb7tif6all6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594962</id>
      <parentid>1594899</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر]]، [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1594962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="gpqcb52xgxxbaykybe8wce48sigljw7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئارتەر دی لیڤینسن''' (لەدایکبووی ٣١ی ئازاری ١٩٥٠)&lt;ref name=&quot;roche-bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20240703050748/https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 3, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2024}}&lt;/ref&gt; بازرگانێکی ئەمریکییە کە [[سەرۆک]]ی [[ئەپڵ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/leadership/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412110649/https://www.apple.com/leadership/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=August 1, 2020 |وێبگە=ئەپڵ |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; (٢٠١١ تا ئێستا) و [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی کالیکۆیە (پرۆژەیەکی [[ئەلفابێت (کۆمپانیا)|ئەلفابێت]]). ئەو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشوو (١٩٩٥–٢٠٠٩) و سەرۆکی (١٩٩٩–٢٠١٤) کۆمپانیای جینێنتێک بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|پزیشکی|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>gpqcb52xgxxbaykybe8wce48sigljw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594987</id>
      <parentid>1594962</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1594987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="pqtq83ushujhwm3vsefx1mcrovhm4sn" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئارتەر دی لیڤینسن''' (لەدایکبووی ٣١ی ئازاری ١٩٥٠)&lt;ref name=&quot;roche-bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20240703050748/https://www.roche.com/about/governance/ec-bod-former/arthur-levinson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 3, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2024}}&lt;/ref&gt; بازرگانێکی ئەمریکییە کە [[سەرۆک]]ی [[ئەپڵ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/leadership/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412110649/https://www.apple.com/leadership/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=August 1, 2020 |وێبگە=ئەپڵ |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; (٢٠١١ تا ئێستا) و [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] (سی ئی ئۆ)ی کالیکۆیە (پرۆژەیەکی [[ئەلفابێت (کۆمپانیا)|ئەلفابێت]]). ئەو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشوو (١٩٩٥–٢٠٠٩) و سەرۆکی (١٩٩٩–٢٠١٤) کۆمپانیای جینێنتێک بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|پزیشکی|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>pqtq83ushujhwm3vsefx1mcrovhm4sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەپڵ ئارکەید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297132</id>
    <revision>
      <id>1594897</id>
      <timestamp>2026-06-27T13:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353318771|Apple Arcade]]»</comment>
      <origin>1594897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1352" sha1="hzcpo006fr2i7fpv67ddj727oznaf1y" xml:space="preserve">
'''Apple Arcade''' is a [[کایەی ڤیدیۆیی|video game]] subscription service offered by [[ئەپڵ|Apple]]. It is available through a dedicated tab of the [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|App Store]] on devices running [[ئای ئۆ ئێس ١٣|iOS 13]], VisionOS, [[تی ڤی ئۆ ئێس|tvOS 13]], [[ئایپاد ئۆ ئێس ١٣|iPadOS 13]], and macOS Catalina or later.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Biggs |first=Tim |ڕێکەوت=2019-09-20 |ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/video-games/apple-arcade-how-to-jump-in-and-start-playing-20190920-p52t9y.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; The service launched on September 19, 2019.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Conway |first=Steven |ڕێکەوت=2019-09-17 |ناونیشان=https://www.swinburne.edu.au/news/2019/09/apple-arcade-and-google-stadia-aim-to-offer-frictionless-game-streaming-if-your-nbn-plan-can-handle-it/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[Swinburne University of Technology]] |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hzcpo006fr2i7fpv67ddj727oznaf1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594898</id>
      <parentid>1594897</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T13:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="j6se0wsliqgc5xxkc47qg1sd0zelqws" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ئارکەید''' خزمەتگوزارییەکی بەشداریکردنی کایەی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن [[ئەپڵ]] پێشکەش دەکرێت. ئەم خزمەتگوزارییە لە ڕێگەی بەشێکی تایبەت لە [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئاپ ستۆر]] لەسەر ئەو ئامێرانەی کە [[ئای ئۆ ئێس ١٣]]، ڤیژن ئۆ ئێس، [[تی ڤی ئۆ ئێس|تی ڤی ئۆ ئێس ١٣]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس ١٣]]، و مەک ئۆئێس کاتالینا یان وەشانەکانی دواتر کار پێ دەکەن بەردەستە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Biggs |first=Tim |ڕێکەوت=2019-09-20 |ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/video-games/apple-arcade-how-to-jump-in-and-start-playing-20190920-p52t9y.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; خزمەتگوزارییەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Conway |first=Steven |ڕێکەوت=2019-09-17 |ناونیشان=https://www.swinburne.edu.au/news/2019/09/apple-arcade-and-google-stadia-aim-to-offer-frictionless-game-streaming-if-your-nbn-plan-can-handle-it/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[Swinburne University of Technology]] |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>j6se0wsliqgc5xxkc47qg1sd0zelqws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594919</id>
      <parentid>1594898</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T16:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Apple Arcade}}</comment>
      <origin>1594919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="2rzz10qjiqe6x8bfp7olxmgk9odjvr7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ئارکەید''' خزمەتگوزارییەکی بەشداریکردنی کایەی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن [[ئەپڵ]] پێشکەش دەکرێت. ئەم خزمەتگوزارییە لە ڕێگەی بەشێکی تایبەت لە [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئاپ ستۆر]] لەسەر ئەو ئامێرانەی کە [[ئای ئۆ ئێس ١٣]]، ڤیژن ئۆ ئێس، [[تی ڤی ئۆ ئێس|تی ڤی ئۆ ئێس ١٣]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس ١٣]]، و مەک ئۆئێس کاتالینا یان وەشانەکانی دواتر کار پێ دەکەن بەردەستە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Biggs |first=Tim |ڕێکەوت=2019-09-20 |ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/video-games/apple-arcade-how-to-jump-in-and-start-playing-20190920-p52t9y.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; خزمەتگوزارییەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Conway |first=Steven |ڕێکەوت=2019-09-17 |ناونیشان=https://www.swinburne.edu.au/news/2019/09/apple-arcade-and-google-stadia-aim-to-offer-frictionless-game-streaming-if-your-nbn-plan-can-handle-it/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[Swinburne University of Technology]] |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Arcade}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2rzz10qjiqe6x8bfp7olxmgk9odjvr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594955</id>
      <parentid>1594919</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]، [[دەروازە:ئینتەرنێت|ئینتەرنێت]] و [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]</comment>
      <origin>1594955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1730" sha1="fjossq7ze8lxhh5sjwtm2y28t9gf0ah" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ئارکەید''' خزمەتگوزارییەکی بەشداریکردنی کایەی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن [[ئەپڵ]] پێشکەش دەکرێت. ئەم خزمەتگوزارییە لە ڕێگەی بەشێکی تایبەت لە [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئاپ ستۆر]] لەسەر ئەو ئامێرانەی کە [[ئای ئۆ ئێس ١٣]]، ڤیژن ئۆ ئێس، [[تی ڤی ئۆ ئێس|تی ڤی ئۆ ئێس ١٣]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس ١٣]]، و مەک ئۆئێس کاتالینا یان وەشانەکانی دواتر کار پێ دەکەن بەردەستە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Biggs |first=Tim |ڕێکەوت=2019-09-20 |ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/video-games/apple-arcade-how-to-jump-in-and-start-playing-20190920-p52t9y.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; خزمەتگوزارییەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Conway |first=Steven |ڕێکەوت=2019-09-17 |ناونیشان=https://www.swinburne.edu.au/news/2019/09/apple-arcade-and-google-stadia-aim-to-offer-frictionless-game-streaming-if-your-nbn-plan-can-handle-it/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[Swinburne University of Technology]] |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Arcade}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fjossq7ze8lxhh5sjwtm2y28t9gf0ah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594993</id>
      <parentid>1594955</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1594993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="1s4o4571npivmk8ecaidibmz5irrvlz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئەپڵ ئارکەید''' خزمەتگوزارییەکی بەشداریکردنی کایەی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن [[ئەپڵ]] پێشکەش دەکرێت. ئەم خزمەتگوزارییە لە ڕێگەی بەشێکی تایبەت لە [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئاپ ستۆر]] لەسەر ئەو ئامێرانەی کە [[ئای ئۆ ئێس ١٣]]، ڤیژن ئۆ ئێس، [[تی ڤی ئۆ ئێس|تی ڤی ئۆ ئێس ١٣]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس ١٣]]، و مەک ئۆئێس کاتالینا یان وەشانەکانی دواتر کار پێ دەکەن بەردەستە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Biggs |first=Tim |ڕێکەوت=2019-09-20 |ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/video-games/apple-arcade-how-to-jump-in-and-start-playing-20190920-p52t9y.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; خزمەتگوزارییەکە لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Conway |first=Steven |ڕێکەوت=2019-09-17 |ناونیشان=https://www.swinburne.edu.au/news/2019/09/apple-arcade-and-google-stadia-aim-to-offer-frictionless-game-streaming-if-your-nbn-plan-can-handle-it/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-06 |وێبگە=[[Swinburne University of Technology]] |زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Apple Arcade}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1s4o4571npivmk8ecaidibmz5irrvlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پالۆ ئاڵتۆ، کالیفۆرنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297133</id>
    <revision>
      <id>1594938</id>
      <timestamp>2026-06-27T16:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1359136922|Palo Alto, California]]»</comment>
      <origin>1594938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="jq5whg4ly1398027illm7p8y0ajrgby" xml:space="preserve">
'''Palo Alto''' ({{IPAc-en|ˌ|p|æ|l|oʊ|_|ˈ|æ|l|t|oʊ}} {{Respell|PAL|oh|_|AL|toh}}; [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] for 'tall stick') is a charter city in northwestern [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|Santa Clara County, California]], United States, in the [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|San Francisco Bay Area]], named after a coastal redwood tree known as El Palo Alto. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jq5whg4ly1398027illm7p8y0ajrgby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594939</id>
      <parentid>1594938</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T17:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]</comment>
      <origin>1594939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="q5y3g62wxjyoa5h80wqjdpyhepzwfxt" xml:space="preserve">'''Palo Alto''' ({{IPAc-en|ˌ|p|æ|l|oʊ|_|ˈ|æ|l|t|oʊ}} {{Respell|PAL|oh|_|AL|toh}}; [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] for 'tall stick') is a charter city in northwestern [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|Santa Clara County, California]], United States, in the [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|San Francisco Bay Area]], named after a coastal redwood tree known as El Palo Alto. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>q5y3g62wxjyoa5h80wqjdpyhepzwfxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594970</id>
      <parentid>1594939</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T18:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1594970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="9vh6wxx072o07wrs7fiexh9382h2ugg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پالۆ ئاڵتۆ''' شارێکە لە باکووری ڕۆژاوای [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، کە بە ناوی دارێکی سووری کەنار دەریا بە ناوی ئێڵ پالۆ ئاڵتۆ ناونراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9vh6wxx072o07wrs7fiexh9382h2ugg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1594981</id>
      <parentid>1594970</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T20:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1594981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="hwx3tg3evb4r4tdm8knf52ijldjxcdu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''پالۆ ئاڵتۆ''' شارێکە لە باکووری ڕۆژاوای [[سانتا کلارا، کالیفۆرنیا|ناوچەی سانتا کڵارا، کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]]، کە بە ناوی دارێکی سووری کەنار دەریا بە ناوی ئێڵ پالۆ ئاڵتۆ ناونراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hwx3tg3evb4r4tdm8knf52ijldjxcdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:VikiAzad</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297134</id>
    <revision>
      <id>1594976</id>
      <timestamp>2026-06-27T19:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VikiAzad</username>
        <id>70518</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1594976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێشی فڕین (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297135</id>
    <revision>
      <id>1595010</id>
      <timestamp>2026-06-27T20:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''پۆلی کێشی فڕین''' لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: MMA Flyweight)  بەگشتی شەڕکەرەکانی خواروو ١٢٥ پاوەند یاخود (٥٧ کیلۆ) لەخۆدەگرێت.    == مستانی == لە هونەری [[مستانی]] یان بۆکسینگدا پۆلی کێشی فڕین پێوانەی ئەو شەڕکەرانە لەخۆدەگرێت...»ەوە</comment>
      <origin>1595010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1017" sha1="8p54oulf8l3bm6xynx11ewev2f6lm1c" xml:space="preserve">'''پۆلی کێشی فڕین''' لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: MMA Flyweight)  بەگشتی شەڕکەرەکانی خواروو ١٢٥ پاوەند یاخود (٥٧ کیلۆ) لەخۆدەگرێت.  

== مستانی ==
لە هونەری [[مستانی]] یان بۆکسینگدا پۆلی کێشی فڕین پێوانەی ئەو شەڕکەرانە لەخۆدەگرێت کە ١١٢ پاوەند یاخود (٥١ کیلۆگرامن) بۆ بەدەستهێنانی نازناو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Technical &amp; Competition Rules – Effective from March 24, 2011 |url=http://www.aiba.org/documents/site1/Articles%20%26%20Rules/technical_and_competition_rules_20111025.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216004453/http://www.aiba.org/documents/site1/Articles%20%26%20Rules/technical_and_competition_rules_20111025.pdf |archive-date=2011-12-16 |publisher=INTERNATIONAL BOXING ASSOCIATION}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>8p54oulf8l3bm6xynx11ewev2f6lm1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:نەخۆشیی لووپووس ئەریسەماتۆس</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297136</id>
    <revision>
      <id>1595017</id>
      <timestamp>2026-06-27T21:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆڕینی ناو */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1595017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1022" sha1="6v36jpuquxsokn15seitrwx78nntcst" xml:space="preserve">== گۆڕینی ناو ==

سڵاو دۆستان؛ داواکاری بۆ گۆڕینی ناوی ئەم ووتارە بەرزدەکەمەوە لە لووپۆسەوە بۆ &quot;'''''&lt;u&gt;نەخۆشیەکانی&lt;/u&gt; گورگە سوورە'''''&quot; بەپێی ئەم سەرچاوانە &lt;ref&gt;https://www.lupus.org/resources/the-four-different-types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/lupus/types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.medicalnewstoday.com/articles/types-of-lupus#definition&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/science/lupus-erythematosus&lt;/ref&gt; هەروەها ئەم ووتارە تێکەڵ '''''نە'''''کرێت لەگەڵ  ووتاری [[نەخۆشیی گورگەسوورە|نەخۆشیی گورگە سوورە]] '''چوونکە دوو شتی جاوازن'''.


@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٠٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6v36jpuquxsokn15seitrwx78nntcst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595019</id>
      <parentid>1595017</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆڕینی ناو */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1595019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1599" sha1="eyyiq8wbz9vun8akjt76wobxkxep3gs" xml:space="preserve">== گۆڕینی ناو ==

سڵاو دۆستان؛ داواکاری بۆ گۆڕینی ناوی ئەم ووتارە بەرزدەکەمەوە لە لووپۆسەوە بۆ &quot;'''''&lt;u&gt;نەخۆشیەکانی&lt;/u&gt; گورگە سوورە'''''&quot; بەپێی ئەم سەرچاوانە &lt;ref&gt;https://www.lupus.org/resources/the-four-different-types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/lupus/types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.medicalnewstoday.com/articles/types-of-lupus#definition&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/science/lupus-erythematosus&lt;/ref&gt; هەروەها ئەم ووتارە تێکەڵ '''''نە'''''کرێت لەگەڵ  ووتاری [[نەخۆشیی گورگەسوورە|نەخۆشیی گورگە سوورە]] '''چوونکە دوو شتی جاوازن'''.


@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٠٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] چاوەڕیی ئەوانی تر بکە بۆ چەن ڕۆژێک گەر تا بزانین کەس بیرورای جیاوازی ھەیە گەر کەس نەبوو ئەتوانی ناوەکە بگوازیەوە، تاگی @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]یش ئەکەم نووسەری وتارەکەیە ئاگاداربێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>eyyiq8wbz9vun8akjt76wobxkxep3gs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595020</id>
      <parentid>1595019</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆڕینی ناو */</comment>
      <origin>1595020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="r343hd4jfy5kzq2n62mxt8c3n1n3pw9" xml:space="preserve">== گۆڕینی ناو ==

سڵاو دۆستان؛ داواکاری بۆ گۆڕینی ناوی ئەم ووتارە بەرزدەکەمەوە لە لووپۆسەوە بۆ &quot;'''''&lt;u&gt;نەخۆشیەکانی&lt;/u&gt; گورگە سوورە'''''&quot; &lt;ref&gt;کتێبی بایۆلۆجی کوردستان - پۆلی ١٢ی ئامادەیی؛ لاپەڕە 59 - خشتەی هەندێک لە خۆییە بەرگریە نەخۆشییەکان

[https://www.scribd.com/document/899146486/%25DA%25A9%25D8%25AA%25DB%258E%25D8%25A8%25DB%258C-%25D8%25B2%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B2%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%25BE%25DB%2586%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%25A1%25D9%25A2-%25DA%2586%25D8%25A7%25D9%25BE%25DB%258C-%25D9%25A2%25D9%25A0%25D9%25A2%25D9%25A2-%25D9%258A%25D9%2594%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%2595%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585%25DB%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%258E%25D9%2585-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB%258C%25D9%2584?_gl=1*w5b6zj*_up*MQ..*_ga*MTk2NDg0Nzk4MC4xNzgyNTY4Mjg1*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw زیندەزانی پۆلی 12 - کتێب و وێنەکان | PDF]&lt;/ref&gt;بەپێی ئەم سەرچاوانە &lt;ref&gt;https://www.lupus.org/resources/the-four-different-types-of-lupus&lt;/ref&gt; [[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٢١، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;ref&gt;https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/lupus/types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.medicalnewstoday.com/articles/types-of-lupus#definition&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/science/lupus-erythematosus&lt;/ref&gt; هەروەها ئەم ووتارە تێکەڵ '''''نە'''''کرێت لەگەڵ  ووتاری [[نەخۆشیی گورگەسوورە|نەخۆشیی گورگە سوورە]] '''چوونکە دوو شتی جاوازن'''.


@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٠٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] چاوەڕیی ئەوانی تر بکە بۆ چەن ڕۆژێک گەر تا بزانین کەس بیرورای جیاوازی ھەیە گەر کەس نەبوو ئەتوانی ناوەکە بگوازیەوە، تاگی @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]یش ئەکەم نووسەری وتارەکەیە ئاگاداربێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>r343hd4jfy5kzq2n62mxt8c3n1n3pw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595021</id>
      <parentid>1595020</parentid>
      <timestamp>2026-06-27T21:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Darlingg00</username>
        <id>77062</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆڕینی ناو */</comment>
      <origin>1595021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="eki5tfdj5ttpe1xx6bqhhetj9hplcil" xml:space="preserve">== گۆڕینی ناو ==

سڵاو دۆستان؛ داواکاری بۆ گۆڕینی ناوی ئەم ووتارە بەرزدەکەمەوە لە لووپۆسەوە بۆ &quot;'''''&lt;u&gt;نەخۆشیەکانی&lt;/u&gt; گورگە سوورە'''''&quot; &lt;ref&gt;کتێبی بایۆلۆجی کوردستان - پۆلی ١٢ی ئامادەیی؛ لاپەڕە 59 - خشتەی هەندێک لە خۆییە بەرگریە نەخۆشییەکان

[https://www.scribd.com/document/899146486/%25DA%25A9%25D8%25AA%25DB%258E%25D8%25A8%25DB%258C-%25D8%25B2%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B2%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%25BE%25DB%2586%25D9%2584%25DB%258C-%25D9%25A1%25D9%25A2-%25DA%2586%25D8%25A7%25D9%25BE%25DB%258C-%25D9%25A2%25D9%25A0%25D9%25A2%25D9%25A2-%25D9%258A%25D9%2594%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%2595%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585%25DB%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%258E%25D9%2585-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B9%25DB%258C%25D9%2584?_gl=1*w5b6zj*_up*MQ..*_ga*MTk2NDg0Nzk4MC4xNzgyNTY4Mjg1*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODI1NjgyODUkbzEkZzEkdDE3ODI1NjgyODUkajYwJGwwJGgw زیندەزانی پۆلی 12 - کتێب و وێنەکان | PDF]&lt;/ref&gt;بەپێی ئەم سەرچاوانە &lt;ref&gt;https://www.lupus.org/resources/the-four-different-types-of-lupus&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/lupus/types-of-lupus&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.medicalnewstoday.com/articles/types-of-lupus#definition&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/science/lupus-erythematosus&lt;/ref&gt; هەروەها ئەم ووتارە تێکەڵ '''''نە'''''کرێت لەگەڵ  ووتاری [[نەخۆشیی گورگەسوورە|نەخۆشیی گورگە سوورە]] '''چوونکە دوو شتی جاوازن'''.[[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٢١، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)


@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Darlingg00|لێدوان]]) ٢١:٠٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Darlingg00|Darlingg00]] چاوەڕیی ئەوانی تر بکە بۆ چەن ڕۆژێک گەر تا بزانین کەس بیرورای جیاوازی ھەیە گەر کەس نەبوو ئەتوانی ناوەکە بگوازیەوە، تاگی @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]یش ئەکەم نووسەری وتارەکەیە ئاگاداربێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>eki5tfdj5ttpe1xx6bqhhetj9hplcil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێشی مامناوەند (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297137</id>
    <revision>
      <id>1595018</id>
      <timestamp>2026-06-27T21:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''پۆلی کێشی''' '''مامناوەند''' لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی:]] MMA Middleweight) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ١٧١ بۆ ١٨٥ پاوەند یاخود (٧٧.٥ - ٨٤ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. هەندێک لە پاڵەوانێتییە بەناوبانگەکانی وەکو [[یوو ئێف سی]] پەیڕەوی ئەم...»ەوە</comment>
      <origin>1595018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="0gbh8v5fcbg751d1owkanfih4f3c8d4" xml:space="preserve">'''پۆلی کێشی''' '''مامناوەند''' لە هونەرە جەنگییە تێکەڵەکاندا (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی:]] MMA Middleweight) بەگشتی شەڕکەرەکانی نێوان ١٧١ بۆ ١٨٥ پاوەند یاخود (٧٧.٥ - ٨٤ کیلۆگرام) لەخۆدەگرێت. هەندێک لە پاڵەوانێتییە بەناوبانگەکانی وەکو [[یوو ئێف سی]] پەیڕەوی ئەم پێوانەیە دەکەن بۆ کێشی مامناوەند بەڵام هەندێک لە هونەرە جەنگییەکانی دیکە جیاوازییەکی کەمیان لە ژمارەی کێشی شەڕکەرەکانییاندا هەیە. 

سنووری کێشی مامناوەند، کە زیاتر ڕوونکراوەتەوە لەلایەن [[کۆمیسیۆنی وەرزشی ویلایەتی نیڤادا]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |title= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |access-date=2007-02-20|work=leg.state.nv.us}}&lt;/ref&gt; ١٨٥ پاوەند یاخود (٨٤ کیلۆیە.) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |title=Unified Rules of MMA |publisher=[[Association of Boxing Commissions]] |access-date=2012-07-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |archive-date=2012-07-05 }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>0gbh8v5fcbg751d1owkanfih4f3c8d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەنان فەوزی مەسعودی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297138</id>
    <revision>
      <id>1595024</id>
      <timestamp>2026-06-28T00:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>وتار+</comment>
      <origin>1595024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11993" sha1="gwarfpowavgrx5h50owshg1jk231g5v" xml:space="preserve">'''حەنان فەوزی مەسعودی''' ڕۆماننووس و شاعیر و وەرگێڕی ئەدەبی عێراقییە. لە بەغدا لەدایکبووە و گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٦ بەکالۆریۆسی لە پزیشکی و نەشتەرگەری گشتی لە زانکۆی بەغدا بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٤ بڕوانامەی بۆردی عێراقی لە بواری نەخۆشیناسی بەدەستهێناوە، یەکەم ڕۆمانی لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردووەتەوە و بەشێک لە بەرهەمەکانی ڕیچارد فلاناگانیشی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی عەرەبی. بابەت بۆ ڕۆژنامە چاپکراوەکانی عەرەبی و ئۆنلاین دەنووسێت. لە سلێمانی نیشتەجێیە، لە یەکەم جەنگی ناوخۆی عێراقدا لە بەغداوە هەڵاتووە و وەک پزیشکی پسپۆڕی نەخۆشیەکان کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان المسعودي - تعريف بالكاتب |ناونیشان=http://alantologia.com/blogs/blog/3567/details |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210628151456/http://alantologia.com/blogs/blog/3567/details |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-28 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=الأنطولوجيا |زمان=ar-AR}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی ئەدەبی ==
لە تەمەنی گەنجیدا بەرهەمەکانی مستەفا لوتفی ئەلمەنفلوتی و نەجیب مەحفوزی خوێندۆتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=والإعلام |first=مؤسسة النور للثقافة |سەردێڕ=مؤسسة النور للثقافة والإعلام |ناونیشان=https://alnoor.se/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=مؤسسة النور للثقافة والإعلام |زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt; سەرەتای کاری ئەدەبی بە نووسینی وتار و کورتە چیرۆک بۆ ڕۆژنامە و ماڵپەڕەکانی وەک &quot;الهیوار الموتەمەدین&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان فوزي المسعودي |ناونیشان=http://www.ahewar.org:80/m.asp?i=7226 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200207223141/http://www.ahewar.org:80/m.asp?i=7226 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-02-07 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=www.ahewar.org}}&lt;/ref&gt; و &quot;الکیتابات&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الكاتب حنان المسعودي, بموقع كتابات |ناونیشان=https://kitabat.com/author/2609/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627222436/https://kitabat.com/author/2609/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-27 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=كتابات |زمان=ar-AR}}&lt;/ref&gt; دەستپێکرد. و داکۆکیکاری مافی ژنانە.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210630221320/https://www.azzaman.com/%D9%82%D8%B5%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%B9/ قصتي مع الشعر مختلفة في الرواية- نصوص – عزيز البزوني]&quot;. 21/06/2015. مؤرشف من [https://www.azzaman.com/%d9%82%d8%b5%d8%aa%d9%8a-%d9%85%d8%b9-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%b1-%d9%85%d8%ae%d8%aa%d9%84%d9%81%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%8a%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%b9/ الأصل] في 2021-06-30.&lt;/ref&gt;

یەکەم ڕۆمانی بە ناوی &quot;پێنج ژن&quot; لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکرایەوە، باس لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پەیوەندی نێوان هاوسەرەکان دەکات.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210629013523/https://almadapaper.net/view.php?cat=108772 صباح المدى]&quot;. almadapaper.net. مؤرشف من [https://almadapaper.net/108772/ الأصل] في 2021-06-29.&lt;/ref&gt; ڕۆمانەکە چیرۆکی پێنج ژن دەگێڕێتەوە کە ژیان و ئاڵۆزییەکانی ئەزموون کردووە و هەوڵ دەدات ئازارەکانیان بە ئازارەکانی عێراقەوە ببەستێتەوە.&lt;ref&gt;&quot;«[https://web.archive.org/web/20210702045800/http://www.addustour.com/articles/170781-%C2%AB%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1%C2%BB-%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AB%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%A9 خمس نساء».. صرخة انثوية لتصوير مشاعر المرأة المكبوتة]&quot;. مؤرشف من [https://www.addustour.com/articles/170781-%C2%AB%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1%C2%BB-%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AB%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%A9 الأصل] في 2021-07-02. اطلع عليه بتاريخ 2021-06-17.&lt;/ref&gt; بە &quot;هاوارێکی ژنانە بۆ وێناکردنی هەستی ژنانی سەرکوتکراو و زیندانیکراوی نەریت، وە داب و نەریت و پیاوسالاری&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان المسعودي: خمس نساء.. صرخة انثوية لتصوير مشاعر المرأة المكبوتة |ناونیشان=http://elaph.com:80/Web/Culture/2014/6/918036.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160117032855/http://elaph.com:80/Web/Culture/2014/6/918036.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-01-17 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=elaph.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; &quot; دادەنرێت. هەندێک بە ڕۆمانێکی فێمینیستی دیار دەزانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=جريدة الحقيقة - رواية خمس نساء للروائية حنان المسعودي  ...  الكشف عن آثار العطب في العلاقات بين الازواج |ناونیشان=http://www.alhakikanews.com/index.php/permalink/24311.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624200810/http://www.alhakikanews.com/index.php/permalink/24311.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-24 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=www.alhakikanews.com |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;الجديد، +الصباح (07/05/2019). &quot;[https://web.archive.org/web/20210226134424/http://newsabah.com/newspaper/183987 النساء وأزمة ميديا (2) في الرواية النسوية العراقية]&quot;. جريدة الصباح الجديد. مؤرشف من [https://newsabah.com/newspaper/183987 الأصل] في 26/02/2021.&lt;/ref&gt;

پاشان کۆمەڵە شیعرێکی بەناونیشانی “شازادەی دوو ڕووبار” لە ساڵی ٢٠١٥دا بڵاوکردەوە، دواتر دووەم ڕۆمانی بە ناوی “نهێنییەکانی پاڵتۆی سپی”، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٥دا، کە “ڕۆمانێکە پەیوەندی بە نووسەرەکەیەوە هەیە و ڕەنگدانەوەی بواری حەز و پەیوەندییەکانی خۆیەتی، ئەوانەی لە ئەزموونی ئەو لە پیشەی پزیشکی و کاروبار و نیگەرانییەکانییەوە سەرچاوە دەگرن، بەتایبەتی ئەگەر پراکتیکی پیشەکە وەربگیرێت شوێن لە ژێر بارودۆخی نائاسایی وەک شەڕ و کەشوهەوای گەمارۆدا ڕۆمانەکە ڕەنگدانەوەی نهێنییەکانی واقیعی پزیشکی عێراقی لە ساڵانی نەوەدەکاندا و لە حاڵەتێکی لەو جۆرەدا پزیشک دەبێت وەک حاڵەتێک مامەڵە لەگەڵ نەخۆشەکەدا بکات.”&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210422170455/https://www.kataranovels.com/%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9/ مكتبة الرواية]&quot;. مؤرشف من [https://kataranovels.com/%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9/ الأصل] في 2021-04-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210627215617/https://www.aseeralkotb.com/books/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6 أسرار المعطف الأبيض - حنان المسعودي]&quot;. 16/07/2015. مؤرشف من [https://www.aseeralkotb.com/ar/books/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6 الأصل] في 27 يونيو 2021 – عبر www.aseeralkotb.com.&lt;/ref&gt;پاشان کورتە شیعری بە ناونیشانی “فلێرت لەگەڵ بێدەنگیم” بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210617163123/https://www.kataranovels.com/novelist/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A/ حنان فوزي المسعودي]&quot;. مؤرشف من [https://kataranovels.com/novelist/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A/ الأصل] في 2021-06-17.&lt;/ref&gt;

لە فیلمی &quot;لە نێوان ئەلروسافە و پرد&quot; (٢٠١٨)دا چیرۆکی حەوت گەنج، هاوپۆل لە هەمان کۆلێژ، پێشکەش دەکرێت. بە بۆچوونی یوسف عەبود، ڕۆمانێکە &quot;پەیوەندی بە ژیانی وڵات و پەیوەندییە مرۆییەکانی و سۆزداری و کۆمەڵایەتییەکانەوە هەیە و دیدێکی فەلسەفی گرنگمان پێشکەش دەکات: کە خۆشەویستی زۆر لە تۆوی ڕووەکەکان دەچێت، کە جگە لە خاکێکی بەپیت ناتوانێت گەشە بکات. ئەوەی لەم وڵاتەدا ڕوویداوە و ڕوودەدات هۆکارێکی سەرەکییە بۆ شکستی چیرۆکە خۆشەویستییە گرنگەکان کە نزیکە لە بەرچاو ڕۆمانسی و سۆزداری&quot;. چیرۆکەکان، بەڵام وشک بوون و هەستەکە تێیدا مرد و هۆکارەکەی ئەم ئاژاوە و ئەم وێرانکاریەیە کە بەسەر وڵاتدا هاتووە”.&lt;ref&gt;الجديد، +الصباح (15/07/2019). &quot;[https://web.archive.org/web/20201126171941/http://newsabah.com/newspaper/189426 من الذي يبقى؟ في.. بين الرصافة والجسر]&quot;. جريدة الصباح الجديد. مؤرشف من [https://newsabah.com/newspaper/189426 الأصل] في 26/11/2020.&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکانی ==

* ٢٠١٥: خەڵاتی فینیکسی زێڕینی نێودەوڵەتی لاهای-مایسان بۆ ژنانی نایاب.&lt;ref&gt;Jalal، Dana (08/03/2015). &quot;[https://web.archive.org/web/20151017050931/http://xebercom.com:80/2015/03/%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D9%85/ جائزة العنقاء الذهبية الدولية لاهاي -ميسان للمرأة المتميزة تعلن اسماء الفائزات لعام2015]&quot;. خبركم. مؤرشف من [http://xebercom.com/2015/03/%d8%ac%d8%a7%d8%a6%d8%b2%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d9%82%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%87%d8%a8%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7%d9%8a-%d9%85/ الأصل] في 17/10/2015.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شیعر|||}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]]</text>
      <sha1>gwarfpowavgrx5h50owshg1jk231g5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595025</id>
      <parentid>1595024</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T00:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1595025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12005" sha1="padw96wsi8do34k6uv3wlcj50ctuhry" xml:space="preserve">'''حەنان فەوزی مەسعودی''' ڕۆماننووس و شاعیر و وەرگێڕی ئەدەبی عێراقییە. لە بەغدا لەدایکبووە و گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٦ بەکالۆریۆسی لە پزیشکی و نەشتەرگەری گشتی لە زانکۆی بەغدا بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٤ بڕوانامەی بۆردی عێراقی لە بواری نەخۆشیناسی بەدەستهێناوە، یەکەم ڕۆمانی لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردووەتەوە و بەشێک لە بەرهەمەکانی ڕیچارد فلاناگانیشی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی عەرەبی. بابەت بۆ ڕۆژنامە چاپکراوەکانی عەرەبی و ئۆنلاین دەنووسێت. لە سلێمانی نیشتەجێیە، لە یەکەم جەنگی ناوخۆی عێراقدا لە بەغداوە هەڵاتووە و وەک پزیشکی پسپۆڕی نەخۆشیەکان کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان المسعودي - تعريف بالكاتب |ناونیشان=http://alantologia.com/blogs/blog/3567/details |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210628151456/http://alantologia.com/blogs/blog/3567/details |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-28 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=الأنطولوجيا |زمان=ar-AR}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی ئەدەبی ==
لە تەمەنی گەنجیدا بەرهەمەکانی مستەفا لوتفی ئەلمەنفلوتی و نەجیب مەحفوزی خوێندۆتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=والإعلام |first=مؤسسة النور للثقافة |سەردێڕ=مؤسسة النور للثقافة والإعلام |ناونیشان=https://alnoor.se/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=مؤسسة النور للثقافة والإعلام |زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt; سەرەتای کاری ئەدەبی بە نووسینی وتار و کورتە چیرۆک بۆ ڕۆژنامە و ماڵپەڕەکانی وەک &quot;الهیوار الموتەمەدین&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان فوزي المسعودي |ناونیشان=http://www.ahewar.org:80/m.asp?i=7226 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200207223141/http://www.ahewar.org:80/m.asp?i=7226 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-02-07 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=www.ahewar.org}}&lt;/ref&gt; و &quot;الکیتابات&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الكاتب حنان المسعودي, بموقع كتابات |ناونیشان=https://kitabat.com/author/2609/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627222436/https://kitabat.com/author/2609/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-27 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=كتابات |زمان=ar-AR}}&lt;/ref&gt; دەستپێکرد. و داکۆکیکاری مافی ژنانە.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210630221320/https://www.azzaman.com/%D9%82%D8%B5%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%B9/ قصتي مع الشعر مختلفة في الرواية- نصوص – عزيز البزوني]&quot;. 21/06/2015. مؤرشف من [https://www.azzaman.com/%d9%82%d8%b5%d8%aa%d9%8a-%d9%85%d8%b9-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%b1-%d9%85%d8%ae%d8%aa%d9%84%d9%81%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%8a%d8%a9-%d9%86%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%b9/ الأصل] في 2021-06-30.&lt;/ref&gt;

یەکەم ڕۆمانی بە ناوی &quot;پێنج ژن&quot; لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکرایەوە، باس لە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پەیوەندی نێوان هاوسەرەکان دەکات.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210629013523/https://almadapaper.net/view.php?cat=108772 صباح المدى]&quot;. almadapaper.net. مؤرشف من [https://almadapaper.net/108772/ الأصل] في 2021-06-29.&lt;/ref&gt; ڕۆمانەکە چیرۆکی پێنج ژن دەگێڕێتەوە کە ژیان و ئاڵۆزییەکانی ئەزموون کردووە و هەوڵ دەدات ئازارەکانیان بە ئازارەکانی عێراقەوە ببەستێتەوە.&lt;ref&gt;&quot;«[https://web.archive.org/web/20210702045800/http://www.addustour.com/articles/170781-%C2%AB%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1%C2%BB-%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AB%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%A9 خمس نساء».. صرخة انثوية لتصوير مشاعر المرأة المكبوتة]&quot;. مؤرشف من [https://www.addustour.com/articles/170781-%C2%AB%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1%C2%BB-%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AB%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%A9 الأصل] في 2021-07-02. اطلع عليه بتاريخ 2021-06-17.&lt;/ref&gt; بە &quot;هاوارێکی ژنانە بۆ وێناکردنی هەستی ژنانی سەرکوتکراو و زیندانیکراوی نەریت، وە داب و نەریت و پیاوسالاری&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حنان المسعودي: خمس نساء.. صرخة انثوية لتصوير مشاعر المرأة المكبوتة |ناونیشان=http://elaph.com:80/Web/Culture/2014/6/918036.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160117032855/http://elaph.com:80/Web/Culture/2014/6/918036.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-01-17 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=elaph.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; &quot; دادەنرێت. هەندێک بە ڕۆمانێکی فێمینیستی دیار دەزانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=جريدة الحقيقة - رواية خمس نساء للروائية حنان المسعودي  ...  الكشف عن آثار العطب في العلاقات بين الازواج |ناونیشان=http://www.alhakikanews.com/index.php/permalink/24311.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624200810/http://www.alhakikanews.com/index.php/permalink/24311.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-06-24 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-28 |وێبگە=www.alhakikanews.com |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;الجديد، +الصباح (07/05/2019). &quot;[https://web.archive.org/web/20210226134424/http://newsabah.com/newspaper/183987 النساء وأزمة ميديا (2) في الرواية النسوية العراقية]&quot;. جريدة الصباح الجديد. مؤرشف من [https://newsabah.com/newspaper/183987 الأصل] في 26/02/2021.&lt;/ref&gt;

پاشان کۆمەڵە شیعرێکی بەناونیشانی “شازادەی دوو ڕووبار” لە ساڵی ٢٠١٥دا بڵاوکردەوە، دواتر دووەم ڕۆمانی بە ناوی “نهێنییەکانی پاڵتۆی سپی”، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٥دا، کە “ڕۆمانێکە پەیوەندی بە نووسەرەکەیەوە هەیە و ڕەنگدانەوەی بواری حەز و پەیوەندییەکانی خۆیەتی، ئەوانەی لە ئەزموونی ئەو لە پیشەی پزیشکی و کاروبار و نیگەرانییەکانییەوە سەرچاوە دەگرن، بەتایبەتی ئەگەر پراکتیکی پیشەکە وەربگیرێت شوێن لە ژێر بارودۆخی نائاسایی وەک شەڕ و کەشوهەوای گەمارۆدا ڕۆمانەکە ڕەنگدانەوەی نهێنییەکانی واقیعی پزیشکی عێراقی لە ساڵانی نەوەدەکاندا و لە حاڵەتێکی لەو جۆرەدا پزیشک دەبێت وەک حاڵەتێک مامەڵە لەگەڵ نەخۆشەکەدا بکات.”&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210422170455/https://www.kataranovels.com/%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9/ مكتبة الرواية]&quot;. مؤرشف من [https://kataranovels.com/%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9/ الأصل] في 2021-04-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210627215617/https://www.aseeralkotb.com/books/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6 أسرار المعطف الأبيض - حنان المسعودي]&quot;. 16/07/2015. مؤرشف من [https://www.aseeralkotb.com/ar/books/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6 الأصل] في 27 يونيو 2021 – عبر www.aseeralkotb.com.&lt;/ref&gt;پاشان کورتە شیعری بە ناونیشانی “فلێرت لەگەڵ بێدەنگیم” بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20210617163123/https://www.kataranovels.com/novelist/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A/ حنان فوزي المسعودي]&quot;. مؤرشف من [https://kataranovels.com/novelist/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A/ الأصل] في 2021-06-17.&lt;/ref&gt;

لە فیلمی &quot;لە نێوان ئەلروسافە و پرد&quot; (٢٠١٨)دا چیرۆکی حەوت گەنج، هاوپۆل لە هەمان کۆلێژ، پێشکەش دەکرێت. بە بۆچوونی یوسف عەبود، ڕۆمانێکە &quot;پەیوەندی بە ژیانی وڵات و پەیوەندییە مرۆییەکانی و سۆزداری و کۆمەڵایەتییەکانەوە هەیە و دیدێکی فەلسەفی گرنگمان پێشکەش دەکات: کە خۆشەویستی زۆر لە تۆوی ڕووەکەکان دەچێت، کە جگە لە خاکێکی بەپیت ناتوانێت گەشە بکات. ئەوەی لەم وڵاتەدا ڕوویداوە و ڕوودەدات هۆکارێکی سەرەکییە بۆ شکستی چیرۆکە خۆشەویستییە گرنگەکان کە نزیکە لە بەرچاو ڕۆمانسی و سۆزداری&quot;. چیرۆکەکان، بەڵام وشک بوون و هەستەکە تێیدا مرد و هۆکارەکەی ئەم ئاژاوە و ئەم وێرانکاریەیە کە بەسەر وڵاتدا هاتووە”.&lt;ref&gt;الجديد، +الصباح (15/07/2019). &quot;[https://web.archive.org/web/20201126171941/http://newsabah.com/newspaper/189426 من الذي يبقى؟ في.. بين الرصافة والجسر]&quot;. جريدة الصباح الجديد. مؤرشف من [https://newsabah.com/newspaper/189426 الأصل] في 26/11/2020.&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکانی ==

* ٢٠١٥: خەڵاتی فینیکسی زێڕینی نێودەوڵەتی لاهای-مایسان بۆ ژنانی نایاب.&lt;ref&gt;Jalal، Dana (08/03/2015). &quot;[https://web.archive.org/web/20151017050931/http://xebercom.com:80/2015/03/%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D9%85/ جائزة العنقاء الذهبية الدولية لاهاي -ميسان للمرأة المتميزة تعلن اسماء الفائزات لعام2015]&quot;. خبركم. مؤرشف من [http://xebercom.com/2015/03/%d8%ac%d8%a7%d8%a6%d8%b2%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d9%82%d8%a7%d8%a1-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%87%d8%a8%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7%d9%8a-%d9%85/ الأصل] في 17/10/2015.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شیعر|||}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]]</text>
      <sha1>padw96wsi8do34k6uv3wlcj50ctuhry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Murad salman ubed</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297139</id>
    <revision>
      <id>1595036</id>
      <timestamp>2026-06-28T07:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1595036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8110" sha1="p6yii23q6y4vwnfumobrueh7pxfolfr" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>p6yii23q6y4vwnfumobrueh7pxfolfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595037</id>
      <parentid>1595036</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Murad salman ubed</username>
        <id>77360</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1595037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8837" sha1="ed8pd0x6s0fgyidgo1yxaxbeor5ngde" xml:space="preserve">عەشیرەتی فەقێ مەرکی
یکەێکە لە عەشیرەتە دیارەکانی باشور و باکوری کوردستان
ئەوانە ٪١٣ عەشیرەتەکانی کوردستان پێکدەهێنن
ئەمەش ناوی کەسە دیارەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی
١-مەلا عبێد قادر
٢-حاجی ئەنوەر
٣-یونس حاجی سلێمان
———————————————————————————————
ئەمەش ناوی گوندەکانی ئی ئەوانە
———————————————————————————————
١- گامێشتەپە
٢- سەیدەمین
٣- کوشاف
٤- سۆربەش
٥- مەرکی

== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ed8pd0x6s0fgyidgo1yxaxbeor5ngde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595038</id>
      <parentid>1595037</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Murad salman ubed</username>
        <id>77360</id>
      </contributor>
      <comment>/* عەشیرەتی فەقێ مەرژی */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1595038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9795" sha1="bt2ym0tc21j88pndztjtkf4cqcyxarg" xml:space="preserve">عەشیرەتی فەقێ مەرکی
یکەێکە لە عەشیرەتە دیارەکانی باشور و باکوری کوردستان
ئەوانە ٪١٣ عەشیرەتەکانی کوردستان پێکدەهێنن
ئەمەش ناوی کەسە دیارەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی
١-مەلا عبێد قادر
٢-حاجی ئەنوەر
٣-یونس حاجی سلێمان
———————————————————————————————
ئەمەش ناوی گوندەکانی ئی ئەوانە
———————————————————————————————
١- گامێشتەپە
٢- سەیدەمین
٣- کوشاف
٤- سۆربەش
٥- مەرکی

== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== عەشیرەتی فەقێ مەرژی ==

عەشیرەتی فەقێ مەرکی یکەێکە لە عەشیرەتە دیارەکانی باشور و باکوری کوردستان ئەوانە ٪١٣ عەشیرەتەکانی کوردستان پێکدەهێنن ئەمەش ناوی کەسە دیارەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١-مەلا عبێد قادر ٢-حاجی ئەنوەر ٣-یونس حاجی سلێمان ——————————————————————————————— ئەمەش ناوی گوندەکانی ئی ئەوانە ——————————————————————————————— ١- گامێشتەپە ٢- سەیدەمین ٣- کوشاف ٤- سۆربەش ٥- مەرکی [[بەکارھێنەر:Murad salman ubed|Murad salman ubed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Murad salman ubed|لێدوان]]) ٠٨:٠٤، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>bt2ym0tc21j88pndztjtkf4cqcyxarg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سامسۆنگ گالاکسی ئەی ١٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297140</id>
    <revision>
      <id>1595041</id>
      <timestamp>2026-06-28T08:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1361480751|Samsung Galaxy A17]]»</comment>
      <origin>1595041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="04d9ejqnyv7q45ny4s7eab9wr10np35" xml:space="preserve">
The '''Samsung Galaxy A17''' and '''Galaxy A17 5G''' are [[ئەندرۆید|Android]]-powered [[تەلەفۆنی زیرەک|smartphones]] developed and marketed by [[سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکس|Samsung]] in 2025. Announced on August 6, 2025 for the '''5G''' version, the phone was released on August 18, 2025, while its '''4G LTE''' version is unveiled on September 18, 2025. Like its predecessor, the Samsung Galaxy A16, it will receive 6 years of software updates, ceasing to receive further updates in 2031.&lt;ref name=&quot;tech&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.techadvisor.com/article/2551746/samsung-galaxy-a17-release-date-price-specs.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250822030802/https://www.techadvisor.com/article/2551746/samsung-galaxy-a17-release-date-price-specs.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 22, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 22, 2025 |وێبگە=TechAdvisor}}&lt;/ref&gt; The phone is part of the [[زنجیرەی سامسۆنگ گالاکسی ئەی|Samsung Galaxy A series]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:سامسۆنگ گالاکسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>04d9ejqnyv7q45ny4s7eab9wr10np35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595042</id>
      <parentid>1595041</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T08:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="pd9iz895yby4yew6vlr75zq9yhcc2kw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سامسۆنگ گالاکسی ئەی ١٧''' و '''گالاکسی ئەی ١٧ ٥جی''' [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلە زیرەکەکان]]ی سەر بە سیستەمی [[ئەندرۆید]]ن کە لەلایەن [[سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکس|سامسۆنگ]] لە ساڵی ٢٠٢٥دا پەرەیان پێدراوە و خراونەتە بازاڕەوە. وەشانی '''٥جی''' لە ٦ی ئابی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا و مۆبایلەکە لە ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ بڵاوکرایەوە، لەکاتێکدا وەشانی '''٤جی ئێڵ تی ئی''' لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ پەردەی لەسەر لادرا. وەک مۆدێلی پێش خۆی، سامسۆنگ گالاکسی ئەی ١٦، ئەم مۆبایلە بۆ ماوەی ٦ ساڵ نوێکردنەوەی نەرمامێر وەردەگرێت و لە ساڵی ٢٠٣١دا کۆتایی بە وەرگرتنی نوێکردنەوەکان دێت.&lt;ref name=&quot;tech&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.techadvisor.com/article/2551746/samsung-galaxy-a17-release-date-price-specs.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250822030802/https://www.techadvisor.com/article/2551746/samsung-galaxy-a17-release-date-price-specs.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 22, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 22, 2025 |وێبگە=تێک ئەدڤایزەر}}&lt;/ref&gt; مۆبایلەکە بەشێکە لە [[زنجیرەی سامسۆنگ گالاکسی ئەی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:سامسۆنگ گالاکسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pd9iz895yby4yew6vlr75zq9yhcc2kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تریگەر فینگەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297141</id>
    <revision>
      <id>1595043</id>
      <timestamp>2026-06-28T08:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="4v77olbrcu0anrs0t1u37fq6z84yqc4" xml:space="preserve">[[پەڕگە:TriggerFinger.webm|وێنۆک|ڤیدیۆیەک کە تێیدا گیربوون یان قفڵبوونی پەنجەکە لە کاتی نوواندنەوەیدا دەردەکەوێت، کە نیشانەی سەرەکەیی پەنجەی پەلەپیتکەیە]]

'''تریگەر فینگەر''' یان '''قفڵبوونی پەنجە''' یان '''پەنجەی پەلەپیتکە''' (بە ئینگلیزی: Trigger finger) کە لە ڕووی پزیشکییەوە بە (Stenosing tenosynovitis) دەناسرێت، تێکچوونێکی تەندروستیی پەنجەکانی [[دەست|دەستە]] کە تایبەتمەندە بە گیربوون یان قفڵبوونی پەنجەی تووشبوو لە کاتی چەمانەوەی تەواو یان نزیک لە تەواودا، بەتایبەت کاتێک مشت بە ھێزەوە دادەخرێت.

== نیشانەکان و ناونان ==
* لەوانەیە ئازار و حەسانەوەیەکی کەم لە بەشی ناوەوەی لەپی دەستدا ھەبێت، بەتایبەتی لە نزیک دوایین ھێڵی پێستی لەپ (Distal palmar crease).
* ناوی «پەنجەی پەلەپیتکە» لەوەوە ھاتووە کە جووڵەی کتوپڕی ڕاستبوونەوەی پەنجەکە لە دوای گیربوون، لە پەلەپیتکەی دەمانچە دەچێت.
* پەنجەی ئەڵقە (پەنجەی نێوان تووتە و باڵا بەرز) و پەنجەگەورە، باوترین ئەو پەنجانەن کە تووشی ئەم دۆخە دەبن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[پێست]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Trigger Finger - Trigger Thumb&quot;. OrthoInfo - AAOS. March 2018.
* Makkouk AH, Oetgen ME, Swigart CR, Dodds SD (حوزەیران ٢٠٠٨). &quot;Trigger finger: etiology, evaluation, and treatment&quot;. ''Current Reviews in Musculoskeletal Medicine''. 1 (2): 92–96. doi:10.1007/s12178-007-9012-1.
* Hubbard MJ, Hildebrand BA, Battafarano MM, Battafarano DF (حوزەیران ٢٠١٨). &quot;Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders&quot;. ''Primary Care''. 45 (2): 289–303. doi:10.1016/j.pop.2018.02.006.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی ئێسک و جومگەکان]]</text>
      <sha1>4v77olbrcu0anrs0t1u37fq6z84yqc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1595048</id>
      <parentid>1595043</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T09:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1595048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="lf3ave14idm3wizlw53mdml1q4k43cq" xml:space="preserve">[[پەڕگە:TriggerFinger.webm|وێنۆک|ڤیدیۆیەک کە تێیدا گیربوون یان قفڵبوونی پەنجەکە لە کاتی نوواندنەوەیدا دەردەکەوێت، کە نیشانەی سەرەکەیی پەنجەی پەلەپیتکەیە]]

'''تریگەر فینگەر''' یان '''قفڵبوونی پەنجە''' یان '''پەنجەی پەلەپیتکە''' (بە ئینگلیزی: Trigger finger) کە لە ڕووی پزیشکییەوە بە (Stenosing tenosynovitis) دەناسرێت، تێکچوونێکی تەندروستیی پەنجەکانی [[دەست|دەستە]] کە تایبەتمەندە بە گیربوون یان قفڵبوونی پەنجەی تووشبوو لە کاتی چەمانەوەی تەواو یان نزیک لە تەواودا، بەتایبەت کاتێک مشت بە ھێزەوە دادەخرێت.

== نیشانەکان و ناونان ==
* لەوانەیە ئازار و حەسانەوەیەکی کەم لە بەشی ناوەوەی لەپی دەستدا ھەبێت، بەتایبەتی لە نزیک دوایین ھێڵی پێستی لەپ (Distal palmar crease).
* ناوی «پەنجەی پەلەپیتکە» لەوەوە ھاتووە کە جووڵەی کتوپڕی ڕاستبوونەوەی پەنجەکە لە دوای گیربوون، لە پەلەپیتکەی دەمانچە دەچێت.
* پەنجەی ئەڵقە (پەنجەی نێوان تووتە و باڵا بەرز) و پەنجەگەورە، باوترین ئەو پەنجانەن کە تووشی ئەم دۆخە دەبن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[پێست]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Trigger Finger - Trigger Thumb&quot;. OrthoInfo - AAOS. March 2018.
* Makkouk AH, Oetgen ME, Swigart CR, Dodds SD (حوزەیران ٢٠٠٨). &quot;Trigger finger: etiology, evaluation, and treatment&quot;. ''Current Reviews in Musculoskeletal Medicine''. 1 (2): 92–96. doi:10.1007/s12178-007-9012-1.
* Hubbard MJ, Hildebrand BA, Battafarano MM, Battafarano DF (حوزەیران ٢٠١٨). &quot;Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders&quot;. ''Primary Care''. 45 (2): 289–303. doi:10.1016/j.pop.2018.02.006.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی ئێسک و جومگەکان]]
[[پۆل:پەنجەکان]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>lf3ave14idm3wizlw53mdml1q4k43cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی پانەبڕی دڕکەپەتک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297142</id>
    <revision>
      <id>1595047</id>
      <timestamp>2026-06-28T09:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="o2x7d5lux1l96dwyc1fzmmf5x65e2iv" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Transverse myelitis MRI.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی ئیم ئاڕ ئایی (MRI) کە نیشاندەری ناوچەی ھەوکردووەکەیە لە بەشێکی دڕکەپەتکدا]]

'''ھەوکردنی پانەبڕی دڕکەپەتک''' (بە ئینگلیزی: Transverse myelitis) بارودۆخێکی [[کۆئەندامی پەیی|دەماریی]] دەگمەنە کە تێیدا دڕکەپەتک (Spinal cord) تووشی ھەوکردن دەبێت. وشەی «پانەبڕ» ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ھەوکردنەکە بە شێوەیەکی ئاسۆیی بە درێژایی پانەبڕی (بڕگەی پانەکیی) [[دڕکەپەتک|دڕکەپەتکەکە]] بڵاوبووەتەوە.

== نیشانەکان ==
نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە بەپێی ئەو بەشەی دڕکەپەتک کە تووش بووە دەگۆڕێن، بەڵام باوترین نیشانەکان بریتین لە:
* بێھێزی و سڕبوونی پەلەکان (دەست و قاچەکان).
* تێکچوونی ھەستەکان و لێھاتوویی کۆنترۆڵکردنی جووڵە.
* تێکچوونی فەرمانی ماسوولکە گرژۆڵەکانی [[میزڵدان]] و کۆم (کێشە لە کۆنترۆڵکردنی میز و پیسایی).
* تێکچوونی کۆئەندامی دەماری خۆسەر کە دەکرێت ببێتە ھۆی بەرزبوونەوەی کتوپڕی [[پەستانی خوێن]].

== ھۆکارەکان ==
ھۆکاری سەرەکی و بنەڕەتیی ئەم نەخۆشییە بە نەزانراوی ماوەتەوە، بەڵام ھەوکردنی دڕکەپەتک لەم دۆخەدا بەستراوەتەوە بە چەند ھۆکارێکەوە، وەک:
# تووشبوون بە ھەندێک جۆری ڤایرۆس و بەکتریا.
# تێکچوونی [[کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی جەستە]].
# تێکچوون و زیانگەیشتن بە ڕیشاڵە دەمارییەکان بەھۆی لەدەستدانی بەرگی [[مایلین]].

ئەم نەخۆشییە پێچەوانەی لوکۆمایەلایتس (Leukomyelitis) کە تەنیا ماددەی سپی دەمار دەگرێتەوە، کار دەکاتە سەر تەواوی پانەبڕی دڕکەپەتکەکە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[نەخۆشیی خۆبەرگری]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]

== سەرچاوەکان ==
* West TW (تشرینی یەکەم ٢٠١٣). &quot;Transverse myelitis--a review of the presentation, diagnosis, and initial management&quot;. ''Discovery Medicine''. 16 (88): 167–177. PMID 24099672.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]</text>
      <sha1>o2x7d5lux1l96dwyc1fzmmf5x65e2iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مل ڕەقبوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297143</id>
    <revision>
      <id>1595049</id>
      <timestamp>2026-06-28T09:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="n6h26uipgrwqh3jxp8l7lgvgwzfgcg3" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Gray1194.png|وێنۆک|نەخشەی دابەشبوونی ماسولکەکانی مل کە لە کاتی تووشبوون بە ملپێچراندا توند و گرژ دەبن]]

'''مل ڕەقبوون''' یان '''تۆرتیکۆلیس''' (بە ئینگلیزی: Torticollis) بارودۆخێکی ماسولکەییی ئێجگار بەئازارە (Dystonic condition) کە تێیدا سەر یان [[مل]] بە شێوەیەکی نائاسایی و ناھاوسەنگ لادەدات و دەچەمێتەوە. ئەم دۆخە دەکرێت بەھۆی چەندین ھۆکاری جیاوازەوە دروست ببێت. ناوی تۆرتیکۆلیس لە زمانە لاتینییەکەوە ھاتووە؛ کە (Tortus) بە واتای «پێچراو/خوار» و (Collum) بە واتای «مل» دێت.

== نیشانەکان و چاکبوونەوە ==
* باوترین حاڵەتەکانی مل ڕەقبوون ھیچ ھۆکارێکی دیار و ڕوونیان نییە.
* ئازار و ناڕەحەتی لەگەڵ زەحمەتیی سووڕاندنی سەر و مل، نیشانە سەرەکەیییەکانی ئەم دۆخەن.
* لە کەسانی پێگەیشتوودا، ئەم نیشانانە زۆرجار دوای چەند ڕۆژێک کەم دەبنەوە و بە تەواوی نامێنن، تەنانەت ئەگەر چاودێری یان چارەسەری پزیشکیش وەرنەگیرێت.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[پێست]]

== سەرچاوەکان ==
* Dauer, W. ; Burke, RE; Greene, P; Fahn, S (1998). &quot;Current concepts on the clinical features, aetiology and management of idiopathic cervical dystonia&quot;. ''Brain''. 121 (4): 547–60. doi:10.1093/brain/121.4.547.
* Cooperman, Daniel R. (کانوونی دووەم ١٩٩٧). &quot;The Differential Diagnosis of Torticollis in Children&quot;. ''Physical &amp; Occupational Therapy in Pediatrics''. 17 (2): 1–11. doi:10.1080/J006v17n02_01.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی ئێسک و جومگەکان]]</text>
      <sha1>n6h26uipgrwqh3jxp8l7lgvgwzfgcg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆرتیکۆلیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297144</id>
    <redirect title="مل ڕەقبوون" />
    <revision>
      <id>1595050</id>
      <timestamp>2026-06-28T09:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[مل ڕەقبوون]]</comment>
      <origin>1595050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="f5ug36mvcmq3r0d2inctt356penoa3k" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[مل ڕەقبوون]]</text>
      <sha1>f5ug36mvcmq3r0d2inctt356penoa3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆنیشانی تیتز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297145</id>
    <revision>
      <id>1595051</id>
      <timestamp>2026-06-28T09:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="e4id8zq8dt61u85j0xc8l1vfa5hsuqz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Autosomal dominant - en.svg|وێنۆک|نەخشەی گواستنەوەی بۆماوەیی لە شێوازی زاڵی جەستەیی (Autosomal dominant) کە تێیدا گواستنەوەی بازدانی بۆماوەیی لە یەکێک لە دایک یان باوکەوە بەسە بۆ دەرکەوتنی نیشانەکان لە نەوەکانیاندا]]

'''کۆنیشانەی تیتز''' یان '''سیندڕۆمی تیتز''' (بە ئینگلیزی: Tietz syndrome) کە بە ناوی «نیشانەی کاڵپێستی-نابیستەیی تیتز»یش دەناسرێت، نەخۆشییەکی زگماکیی [[بۆماوە|بۆماوەیییە]] لە شێوازی زاڵی جەستەیی (Autosomal dominant) کە تایبەتمەندە بە نابیستەیی (کەڕی) و سپیبوونی پێست و قژ (Leucism / Hypopigmentation).

ئەم نیشانەیە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن واڵتەر تیتز (١٩٢٧–٢٠٠٣)، پزیشکی ئەڵمانی کە لە کالیفۆڕنیا کاری دەکرد، ناسێندرا و وەسفکرا.

== ھۆکارەکان ==
ئەم نەخۆشییە بەھۆی بازدانی بۆماوەیی لە جینێکدا ڕوودەدات کە پێی دەوترێت:
* جینی ھۆکاری لەبەرگرتنەوەی بەستراو بە بچووکەچاو (Microphthalmia-associated transcription factor یان بە کورتەیی MITF).

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[پێست]]
* [[نەخۆشیی خۆبەرگری]]

== سەرچاوەکان ==
* Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM): 103500.
* Smith SD, Kelley PM, Kenyon JB, Hoover D (حوزەیران ٢٠٠٠). &quot;Tietz syndrome (hypopigmentation/deafness) caused by mutation of MITF&quot;. ''J. Med. Genet.'' 37 (6): 446–448. doi:10.1136/jmg.37.6.446.
* Tietz W (ئەیلوول ١٩٦٣). &quot;A Syndrome of Deaf-Mutism Associated with Albinism Showing Dominant Autosomal Inheritance&quot;. ''Am. J. Hum. Genet.'' 15 (3): 259–264.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییە بۆماوەییەکان]]</text>
      <sha1>e4id8zq8dt61u85j0xc8l1vfa5hsuqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تایمۆما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297146</id>
    <revision>
      <id>1595052</id>
      <timestamp>2026-06-28T09:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1595052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="nlrfc0jm5se8gm6rlcjctuep0qfbuvn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Encapsulated thymoma.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی نەشتەرگەری لە وەرەمێکی جۆری تایمۆما کە بە تەواوی لەناو بەرگێکدا دەورەدراوە]]

'''تایمۆما''' (بە ئینگلیزی: Thymoma) وەرەمێکە (گۆشتپەرە) کە لە خانە ڕووپۆشەکانی (Epithelial cells) [[تایمۆس|ڕژێنی تایمەسەوە]] سەرچاوە دەگرێت و وەک شێرپەنجەیەکی دەگمەن پۆلێن دەکرێت.

ئەم نەخۆشییە بە شێوەیەکی بەردەوام بەستراوەتەوە بە تێکچوونەکانی دەمار-ماسولکە، بەتایبەتی نەخۆشیی (Myasthenia gravis)؛ بە جۆرێک کە وەرەمی تایمۆما لە ٢٠٪ی ئەو نەخۆشانەدا دەدۆزرێتەوە کە تووشیی بوون.

== چارەسەر ==
دوای دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە، شێوازەکانی چارەسەر بەپێی جۆری وەرەمەکە دیاری دەکرێن:
* لە حاڵەتە ئاسایییەکاندا، وەرەمەکە بە نەشتەرگەری لادەبرێت.
* لەو حاڵەتە دەگمەنە خۆجێییانەی کە وەرەمەکە دەبێتە گرێیەکی شێرپەنجەیی وەیدار (Malignant tumor)، لەوانەیە چارەسەر بە تیشک (Radiation therapy) بەکاربھێنرێت.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شێرپەنجە]]
* [[کۆئەندامی بەرگری]]
* [[دڵ]]

== سەرچاوەکان ==
* WHO classification of tumors editorial Board. ''Thoracic Tumors''. WHO Classification of Tumors. Lyon: IARC; 2021.
* Thomas CR, Wright CD, Loehrer PJ (تەممووز ١٩٩٩). &quot;Thymoma: state of the art&quot;. ''Journal of Clinical Oncology''. 17 (7): 2280–9. doi:10.1200/JCO.1999.17.7.2280.
* Mitchell, Richard Sheppard; Kumar, Vinay; Robbins, Stanley L. ; Abbas, Abul K. ; Fausto, Nelson (2007). ''Robbins basic pathology''. Saunders/Elsevier. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤١٦٠-٢٩٧٣-١.

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:شێرپەنجە]]</text>
      <sha1>nlrfc0jm5se8gm6rlcjctuep0qfbuvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی مێھران (١٩٨٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297147</id>
    <revision>
      <id>1595059</id>
      <timestamp>2026-06-28T11:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1312830102|Battle of Mehran (1986)]]»</comment>
      <origin>1595059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="hn2wpdc5kp8j0al04vc6x7uauibzbx1" xml:space="preserve">
لە وەڵامی [[شەڕی یەکەمی فاو|لەدەستدانی]] [[نیمچەدوورگەی فاو|نیمچە دوورگەی ستراتیژی فاو]] لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراقدا]]، عێراقییەکان چوونە ناو ئێرانەوە بۆ دەستبەسەرداگرتنی شاری ستراتیژی ئێرانی [[مێھران]] بۆ بازرگانیکردن بەو خاکە ستراتیژییە گرنگە. سەددام توانی لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨٦ دەستی بەسەردا بگرێت، بۆ سێیەم جار. پاشان پێشنیازی کرد کە بە فاو بیگۆڕێتەوە، بەڵام لەبری دانوستان، ئێرانییەکان لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٦دا شارەکەیان کۆنترۆڵکردەوە.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>hn2wpdc5kp8j0al04vc6x7uauibzbx1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>