مەھاباد

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>مەھاباد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1089</id>
    <revision>
      <id>1598528</id>
      <parentid>1578089</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38269-24</username>
        <id>77494</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕووبار (چەم) */ ناوی تەواوی گوندەکان</comment>
      <origin>1598528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48054" sha1="kaq7ezzrdr8rqbjij5tv339v1gmj58l" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= مەھاباد
| ناوی_خۆماڵی		= Mehabad
| ناوەکانی_تر		= مانگئاوا &lt;ref&gt;[[فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە|ھەنبانە بۆرینە]]، ل ٤٠٥&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = اطلاعات عمومی شهر مهاباد| ناونیشان = http://www.mahabadinfo.com/info.do/showPost/3| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = راهنمای شهر مهاباد| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mahabadinfo.com/info.do/showPost/3 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_نیشتنگە		= [[شار]]
| وێنە		= North-east Entrance of mahabad city.jpg
| قەبارەی_وێنە		= 250px
| شرۆڤەی_وێنە		= دیمەنێکی شاری مەھاباد
| وێنەی_نەخشە		=
| قەبارەی_نەخشە		=
| شرۆڤەی_نەخشە		=
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە 		= Iran
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە 	= شوێنگەی لە [[ئێران]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		= ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = معرفی شهر مهاباد | ناونیشان = http://www.mahabadcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4632&amp;Site=DouranPortal&amp;Lang=fa-IR | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = پرتال شهرداری مهاباد | زمان = فارسی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی شوباتی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://archive.today/20130221095548/http://www.mahabadcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4632&amp;Site=DouranPortal&amp;Lang=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = آثار باستانی، جاذبه‌های گردشگری و مناطق دیدنی مهم شهرستان مهاباد | ناونیشان = http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/cat-86/ | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = سایت جامع گردشگری ایران | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/cat-86/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناوچەی ناوەندی شارستانی مەھاباد|ناوەندی]]
| سەردێڕی_دامەزران	=
| ڕێکەوتی_دامەزران	= دوای کۆمەڵکوژی موکرییەکان بە فەرمانی شاعەباسی سەفەوی لە سالی ۱٦۱۰ی زایینی، شێرخان کوڕی میرشێخ حەیدەری دووهەم، توانی شێست بنەماڵە لەو کۆمەڵکوژییە ڕزگار بکات، وێڕای ئەو شێست بنەماڵەیە لە بەستێنی چۆمی جانداران، لەو شوێنەی ئێستا پێی دەڵێن باغی سیسە، ئاوەدانیان دروست کرد، دوای شێرخان، بوداق سوڵتانی کوڕی، بوو بە میری ئیمارەتی موکری و پەرەی بەم ئاوەدانییەدا و بوو بە شاری سابڵاغ، ساڵی ۱۳۱۰ی هەتاوی بە پێشنیاری ڕەشید یاسمی ناوی گۆڕدرا بۆ ناوی ڕەسەن و کۆنینەی خۆی واتە مەهاباد
| دامەزرێنەر		=
| ھۆکاری_ناونران	=
| جۆری_دەسەڵات		=
| حیزبی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک		=
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	=
| بەرزایی_بە_م		= ١٣٤٠
| دانیشتووان_لە		= [[٢٠١٦]]
|ژمارەی_دانیشتووان 	= 168.000
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|موکریانی]])&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;/&gt;
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە|سوننی]])&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt;
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=
| کۆدی_ناوچە		=٠٤٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کد تلفن شهرها| ناونیشان = http://www.irancities.ir/phonecode.aspx?code=11| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = مرجع شهرهای ایران| زمان = فارسی| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120705140742/http://www.irancities.ir/phonecode.aspx?code=11|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| وێبگە		= [http://www.mahabadcity.ir/ شارەداریی مەھاباد]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایت شهرداری‌ها| ناونیشان = http://www.irancities.ir/municipalitysite.aspx| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = مرجع شهرهای ایران| زمان = فارسی| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120806054832/http://www.irancities.ir/municipalitysite.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
}}
[[پەڕگە:Panoramic view of Mahabad-19510105-نمایی از شهر مهاباد-۱۳۳۷-۱۰-۱۵.jpg|250px|وێنۆک|مەھاباد - ١٩٥٩]]

'''مەھاباد''' شارێک لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt; ئەم شارە ناوەندی [[شارستانی مەھاباد]]ە و شوێنی گێرەوکێشەی سیاسی لە سەردەمی ھاوچەرخدا بووە. ئەم شارە پایتەختی [[کۆماری کوردستان]] بوو و لە دوای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] بۆ ماوەیەک لە ژێر دەسەڵاتی [[کورد]]ەکاندا بووە.&lt;ref name=&quot;Br&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Mahābād | ناونیشان =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/357791/Mahabad |ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی بریتانیکا |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

مه‌هاباد له باکوورەوە له‌گه‌ڵ شاری [[ورمێ]]، له باشوورەوە له‌گه‌ڵ شاری [[بۆکان]]، له ڕۆژھەڵاتەوە له‌گه‌ڵ شاری [[میاندواو]]، له ڕۆژاواوە له‌گه‌ڵ شاری [[پیرانشار]] و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[سەردەشت]] ھاوسنووره. شاری مەھاباد بەهۆی ھەڵکەوتن لەسەر ڕیگاکانی سێ پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] شوێنێکی تایبەتی ھەیە.&lt;ref name=&quot;مهاباد&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مهاباد | ناونیشان =http://azarnews.com/mahabad/168-mahabad.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt; ئەم شارە ١١٩ کیلۆمەتر لە [[ورمێ]]، ٢٩٨ کیلۆمەتر لە [[سنە]] و ٢١٤ کیلۆمەتر لە [[تەورێز]] دوورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فاصله شهر مهاباد تا مراکز استان‌ها | ناونیشان =http://www.behrah.com/map.php?pn=آذربایجان+غربی&amp;cn=مهاباد |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = بهراه |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
لە ڕابردوودا، شاری مەھاباد «ساوجبلاغ» یان «ساوجبلاغی موکری» ناو نرابوو کە وشەیەکی ئازەرییە بە مانای «کانیاوی سارد». لە سەردمەی [[ڕەزا شا|ڕەزاشادا]] ئەم ناوە گێڕدرایەوە بۆ ناوە مێژوویییەکەی خۆی مەھاباد، کە ناوێکە پێوەندی بە مێژووی [[ماد]]ەکان لەم شوێنەدا ھەیە؛&lt;ref name=&quot;مهاباد&quot;/&gt; ئەگەرچی ئێستاش ھەندێک کەس بە «سابڵاغ» ناوی لێ دەبەن.&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;

ساڵی ١٣١٥ هەتاوی (له کاتی حکوومەتی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]]) به پیشنیاری ئاغای [[ڕەشید یاسەمی]] نێوی ئەو شاره گۆڕدرا و بوو به «مەهاباد».

== مێژوو&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;تاریخ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مختصری از تاریخ مهاباد| ناونیشان = http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=218| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = فرمانداری ویژه مهاباد| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=218 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; ==
لێکۆڵینەوەکان نیشاندەدەن کە ناوچەی مەھاباد لە ھەزار ساڵ پێش لەدایکبوونی [[مەسیح]]ەوە شوێنی ژیان بووە و قەومەکانی [[بابلی]]، [[مانناکان|ماننایی]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ماد]] تێیدا ژیاون. ھەتا کۆتایی سەدەی دەیەمی [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]] لە شاری مەھاباددا، شارۆچکەیەکی بە ناوی دریاس یان دارایاس — کە پتۆلێمیۆس بە یەکێک لە شارۆچکەکانی [[ماد]] ئاماژەی پێ‌کردووە — ھەبووە و ناوەندی شاری و ئیداری ناوچەکە بووە و ئێستاش وێرانەکەی لە گوندێک بەو ناوەوەو — [[دریاز]] — ماوەتەوە. [[شەرەفخانی بەدلیسی]] نووسەری کتێبی بەناوبانگی [[شەرەفنامە]] لە ساڵی ١٠٠٥ کوچێدا، وەکوو ناوەندێکی حکوومی باسی دریازی کردووە.

مێژوو نوێی شاری مەھاباد دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سەفەوییەکان]] و نزیک ٤٠٠ ساڵ لەوەی پێش؛ سارەم بەگ یەکێک لە میرزادەکانی ساوجبلاغی موکری لە سەدەی ١١ی کۆچی لە نزیکی باکووری چەمی مەھاباددا — ئەو شوێنەی ئێستا بە «باغی سیسە» و «دەباغیان» دەناسرێت — ئاوەدانییەکی دامەزراند کە دواتر بوو بە شار. پاشان بە ھۆی پێشھاتنی چەم و لافاوەکانی، شار بەرەو باشوور ھات و خانووەکان لە نزیکی [[مەیدانی چوارچرا]]ی ئێستادا کرانەوە.

لە ساڵ ١٠٦٠ی کۆچیدا [[بوداق سوڵتان]] حاکمی مەھاباد بە ئاشتی کردنی لەگەڵ شا [[سوڵتان]] حوسێن توانی شاری مەھاباد کە بە ھۆی [[شەڕ]] و گێرەوکێشەوە کاوڵ ببوو، ببووژینێتەوە و بە یارمەتی [[میرنشینی ئەردەڵان]] پردی سوور و مزگەوتی سوور دروست بکات و بیکاتە ناوەندی ھزر و زانست و دین. مەھاباد بۆ ماوەی ٤٠٠ ساڵان ناوەندی حکوومەتی موکری بوو.

لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا، مەھاباد بەھۆی لە سەر ڕێگە بوونی بۆ شاری شام ھەندێک گەشایەوە.

لە ساڵانی ١٩٦٠ تا ١٩٧٠دا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی دەور و پشتەوە کۆچیان کرد بۆ مەھاباد، بۆیە شار گەورە بۆوە و زۆربەی باغەکانی دەوری شار بوون بە ماڵ. ھەربۆیە ئێستاش ناوی ھەندێک لە گەڕەکەکانی مەھاباد وشەی «باغ» ی پێوەیە.

== چالاکیی سیاسی ==
لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ئەم دواییانە، مەهاباد گۆڕەپانی ململانێی لایەنە جوداخوازەکان لە لایەک و خەڵک و سوپا لە لایەکی دیکە بووە. ساڵی ١٩٤٦ [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] دامەزرا و لە ساڵانی ١٩٨٠، دوای ڕاپەڕینی گەلانی ئێرانی، حیزبەکانی [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]] و [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|دێموکرات]] چالاکیان بووە لەو شارەدا.

لە ساڵانی دەستپێکی ١٩٠٠ زیاتری چالاکییەکان عەشیرەتی بووە. ھەر سەرۆک عەشیرەتێک بۆ سەندنی مافی لە دەسەڵات ھەوڵی داوە و زۆرجار دەسەڵاتی ناوەندی ھەر لەو تاک‌بوونە کەڵکی وەر گرتووە و عەشیرەتەکانی دژ بە ئەک ھەڵەژاندووە.

لە ساڵی ١٩٤٦ گەورەترین ڕووداوی سیاسی ئەم سەردەمی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە گشتی و شاری مەھاباد بە تایبەتی ڕووی‌دا. ئەوەش دامەزراندنی [[کۆماری کوردستان]] لە شاری مەھاباد بوو. [[قازی محەممەد|قازی موحەمەد]] و [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ-ک]] ڕیکخەرانی ئەو بزووتنەوە بوون کە پاڵی بەستبوو بە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و بۆ مافەکانی گەلی [[کورد]] بەرامبەر بە دەسەڵاتی ناوەندی [[ئێران]] وەستابوون.

ساڵانی دواتر، ساڵانی ١٩٧٩ و نزیک بە [[ڕاپەڕینی گەلانی ئێران]] دوو بزووتنەوەی جیاواز پێکھات لە شاری مەھاباددا، یەک [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]] کە حیزبێکی [[چەپ]] بوو و ئەوی دی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] کە ھەر پاشماوەی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ-ک]] کاتی قازی بوو. ئەو دوو حیزبە لە ساڵانی دوای ١٩٧٩ بەشێکی زۆر لە خەباتەکانی گەلی [[کورد|کوردیان]] لە ئەستۆ بووە.

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Mahabad Dam.JPG|وێنۆک|چەپ|250px|[[بەنداوی مەھاباد]]]]

=== شوێن ===
مەھاباد لە باکوورەوە لەگەڵ [[میاندواو]]، لە باشوور و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەل [[بۆکان]] و لە ڕۆژاواوە لەگەل [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]] و [[سەردەشت]] ھاوسنوورە.&lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گزارش ایستگاه هواشناسی مهاباد | ناونیشان = http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=217 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = فرمانداری ویژه مهاباد | زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=217 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;تقسیمات&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = تقسیمات اداری و سیاسی| ناونیشان = http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=22&amp;page=12| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان غربی| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=22&amp;page=12 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
{{شوێنی جوگرافیایی
 | باکووری ڕۆژاوا       = [[نەغەدە]]
 | شار باکوور      = [[میاندواو]]
 | باکووری ڕۆژھەڵات         = [[میاندواو]]
 | شار ڕۆژھەڵات     = [[بۆکان]]
 | ناوی شار = مەھاباد
 | شار ڕۆژاوا      = [[پیرانشار]]
 | باشووری ڕۆژھەڵات     = [[بۆکان]]
 | باشووری ڕۆژاوا       = [[سەردەشت]]
 | شار باشوور         = [[بۆکان]]
}}

=== کەشوھەوا ===
کەشوھەوای مەھاباد سارد و کوێستانییە،&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt; ھاوینەکانی گەرمە و زستانانەکانی سارد و بەفری.&lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;/&gt;&lt;ref name= &quot;تقسیمات&quot;/&gt; باشترین کاتی سەفەر بۆ ئەم شارە مانگی [[گوڵان]] ھەتا [[ڕەزبەر]]ە.&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt;

مامناوەندی پلەی تینی مەھاباد لە [[پووشپەڕ]]دا (گەرمترین مانگی ساڵ) ٣٣٫٢٣ دەرەجەی سێلسیوس، لە مانگی [[بەفرانبار]]دا (ساردترین مانگی ساڵ) ٧٫١٥- دەرەجەی سێلسیوس، مامناوەندی ساڵانەی زۆرینەی پلەی تین ١۹٫٢٧ دەرەجەی سێلسیوسە و مامناوەندی ساڵانەی کەمینەی پلەی تین ٤٫٢١ دەرەجەی سێلسیوسە.&lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;/&gt;

مامناوەندی بارینی مەھاباد ٣٥٠ میلیمەترە و لە بەرزاییدا دەگاتە ٧٥٠ میلیمەتر و لە نزماییدا ھەتا ئاستی ٣٠٠ میلیمەتر کەم دەبێتەوە. زۆرترین بارین لە مانگی [[خاکەلێوە]]دایە ٧٩٫٢٤ میلیمەتر و کەمترینیشی لە مانگی پووشپەڕدایە ٠٫٣ میلیمەتر.&lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;/&gt;

ژمارەی ڕۆژانی بەستەڵەک لە ساڵدا ٩٩ ڕۆژە و لە نێوەڕاستی مانگی [[خەزەڵوەر]]ەوە دەست پێ‌دەکات و ھەتا سەرەتای خاکەلێوەوە درێژەی ھەیە. زیاترین ڕۆژانی بەستەڵەکیش لە مانگی بەفرانباردایە کە ٢٦ ڕۆژە.&lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;/&gt;

{{خشتەی کەشوھەوا
| TABELLE =
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 250
| QUELLE = &lt;ref name=&quot;هواشناسی&quot;/&gt;
| Überschrift =
| Ort = مەھاباد
| hmjan = 3.73
| hmfeb = 4.82
| hmmär = 12.3
| hmapr = 16.27
| hmmai = 24.17
| hmjun = 30.13
| hmjul = 33.23
| hmaug = 32.86
| hmsep = 29.32
| hmokt = 22.80
| hmnov = 13.82
| hmdez = 8.55
| lmjan = −7.15
| lmfeb = −4.86
| lmmär = 0.84
| lmapr = 3.72
| lmmai = 7.46
| lmjun = 10.29
| lmjul = 13.14
| lmaug = 13.29
| lmsep = 10.19
| lmokt = 6.35
| lmnov = 1.21
| lmdez = -3.84
| nbjan = 51.11
| nbfeb = 59.55
| nbmär = 46.44
| nbapr = 79.24
| nbmai = 24.02
| nbjun = 2.05
| nbjul = 1.5
| nbaug = 0.3
| nbsep = 1.1
| nbokt = 26.63
| nbnov = 28.28
| nbdez = 29.8
| rdjan = 3
| rdfeb = 5
| rdmär = 4
| rdapr = 4
| rdmai = 0
| rdjun = 0
| rdjul = 0
| rdaug = 0
| rdsep = 0
| rdokt = 2
| rdnov = 3
| rddez = 6
| lfjan = 63.55
| lffeb = 68.4
| lfmär = 65.85
| lfapr = 60.25
| lfmai = 57.9
| lfjun = 46.75
| lfjul = 48.25
| lfaug = 49.15
| lfsep = 49.5
| lfokt = 53.55
| lfnov = 62.5
| lfdez = 64.8
}}

=== ڕووبار (چەم) ===
[[پەڕگە:Prdi sur.jpg|وێنۆک|چەپ|250px|وێنەی پردی سوور بەسەر چەمی مەھاباد]]
مەھاباد چەمێکی گرنگی ھەیە بە ناوی چەمی مەھاباد (چۆمی مەھاباد/جانداران) کە خۆی لە سێ لکان پێکھاتووە: لکی بەیتاس (لە کێوی مام سوارە سەرچاوە دەگرێ و لە لای ڕۆژھەڵاتەوە دەچێتەوە ناو [[بەنداوی مەھاباد]]ەوە)، لکی دێبوکر (لە کێوی سەرمێرگان سەرچاوە دەگرێ و لە لای ڕۆژاواوە دەچێتەوە ناو بەنداوەوە) و ھەروەھا لکی کەوتەر یان لکی سەرەکی (لە کێوی براییم جەلال سەرچاوە دەگرێ و دەچێتەوە ناو بەنداوەوە). ئەم چەمە دوای بەنداوی ئوسووکەند بە دەشتی شاروێراندا تێ دەپەڕێ( ئیندرقاش،قوومقەڵا،قەرەخان،[[لەج]]،[[دارەلەک]]،قجیاوا،گاپیس،قەرەشڵاغ[[خوڕخوڕە|،خوڕخوڕە]]، [[گردەیاقووب|گردی یاقووب]] و [[داشخانە]] دەچێتەوە شامی گەرووس و زەلکاوەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]].&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مهابادرود | ناونیشان =http://www.azarnews.com/1385-11-26-21-12-13/57-mahabad-rod.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;

== مرۆڤناسی ==
=== زمان ===
خەڵکی مەھاباد بە [[زمانی کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;/&gt; و شێوەزاری [[موکریانی]] قسە دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = Mukriyan | ناونیشان = http://www.kurdica.com/News-sid-Mukriyan-151.html | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی کوردیکا | زمان = ئاڵمانی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160307155958/http://kurdica.com/news-sid-mukriyan-151.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
زۆربەی خەڵکی شاری مەھاباد [[موسڵمان]] و [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]ین.&lt;ref name=&quot;شارەداری&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt; بەر لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی یەکەمی جیھانی]] [[ئەرمەنی (ڕوونکردنەوە)|ئەرمەنییەکان]] کە بە ھۆی فشاری دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] کۆچیان کردبوو بۆ [[ئێران]]، لە باشووری شاری مەھاباد و لە گەڕەکێکی گەورە بە ناوی «گەڕەکی ھەرمەنیان» نیشتەجێ بوون، [[جوو|جوولەکە]]کانیش لە ناوەندی شار و لە «گەڕەکی جوولەکان» نیشتەجێ بوون. ئێستا زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی تر.&lt;ref name=&quot;تاریخ&quot;/&gt;

=== گەلھە ===
لە یەکەمین سەرژمێری ڕەسمی وڵاتی ئێران لە ساڵی ١٣٣٥ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچی ھەتاویدا]]، گەلھەی مەھاباد زۆرتر لە ٢٠،٣٣٣ کەس لە ٣،٦٩٧ بنەماڵەدا بوو.&lt;ref name=&quot;تاریخ&quot;/&gt; گەلھەی ئەم شارە بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٨،٢٣٠ کەسە کە ٧٤،٣٦١ کەسی پیاو و ٧٣،٨٦٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703101259/http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کەسیشی ژن بووە.

به‌ڵام له دوایین [[سه‌رژمێریی گشتیی جه‌ماوه‌ر و خانووی ئیران]] دا، ژماره‌ی دانیشتووانی شارستانی مه‌هاباد ۲۳۶،۸۴۹ که‌سه که له‌و ڕێژه‌یه ۱۶۹،۱۴۹ که‌س له شاردا ده‌ژین.

ئیزابێلا بیربیشاب لە ساڵی ١٢٦٩ی ھەتاویدا ھاتووەتە شاری مەھاباد و گەلھەی ئەم شارەی ٥،٠٠٠ کەس بەراورد کردووە. گەلھەی مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٥دا (١٣٢٤ی ھەتاوی) ١٦،٠٠٠ کەس تۆمار کراوە.&lt;ref name=&quot;تاریخ&quot;/&gt;

{{ئاستی تەمەن
|width=50%
|align=right
|maxvalue=8769
|bg=rgb(100%,100%,100%)
|border=٠
|سەردێر=ئاستی تەمەنی مەھاباد لە ساڵی ٢٠٠٦دا
|barcolor=rgb(50%,50%,50%)
|١٠٠ و زۆرتر|48|44
|٩٩–٩٥|28|26
|٩٤–٩٠|60|48
|٨٩–٨٥|109|108
|٨٤–٨٠|432|442
|٧٥–٧٩|568|573
|٧٠–٧٤|1090|1098
|٦٥–٦٩|1029|1119
|٦٠–٦٤|1199|1284
|٥٥–٥٩|1659|1797
|٥٠–٥٤|2641|2488
|٤٥–٤٩|3511|3519
|٤٠–٤٤|4259|3975
|٣٥–٣٩|5234|4835
|٣٠–٣٤|5271|5113
|٢٥–٢٩|6883|6764
|٢٠–٢٤|8769|8574
|۱٥-۱٩|8445|8276
|۱٠-۱٤|6809|6580
|٥–٩|5357|5145
|٠–٤|5415|5156
}}

== شوێنە بەرچاوەکان ==
شاری مەھاباد لە نێوان شارەکانی پارێزگای ورمێدا وەکوو شارێکی گەشتیاری دەناسرێ و لە ڕۆژانی بەتڵانەدا بە تایبەت لە وەرزی ھاویندا ژمارەیەکی زۆر لە مسافیرەکان سەردانی ئەم شارە دەکەن.&lt;ref name=&quot;ڕێنوێنی&quot;/&gt;

=== شوێنەواری کەڤناری ===
مەھاباد شارێکە پڕ لە ئاسەواری مێژوویی زۆر کۆن؛ ھی سەردەمی پێش ئیسلام و پاش ئیسلام. لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Mahabad | ناونیشان = http://www.youth-pel.de/reise_stadt_mahabad.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Youth - Pel | زمان = ئاڵمانی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی ئایاری ٢٠٠٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20050506034849/http://www.youth-pel.de/reise_stadt_mahabad.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* '''لەوەحەی خڕەھەنجیران'''{{ھن}}لە ٢٨ کیلۆمەتریی شاری مەھاباد و لە ڕێگای مەھاباد بەرەو سەردەشتەوە کۆمەڵێک بەردی لێیە کە ھی سەردەمی سێیەمی زەویناسیە. لە ناوەڕاست ئەم بەردانەدا بەردێکی گەورە ھەیە کە تێیدا وێنەی کەسێک کە سواری ئاژەلێک بووە ھەڵکڕاوە. تەمەنی ئەم لەوحەیە دەگەڕیتەوە بۆ ٤٠٠٠ ھەزار ساڵ لەوەی پێش.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = خره هنجیران | ناونیشان =http://www.azarnews.com/bastani/115-radka.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''قەڵاتی مەنگوڕ'''{{ھن}}ئەم قەڵاتە لە ڕێگای مەھاباد بۆ سەردەشتەوە و لە نزیکی گوندی [[داغە]]وە ھەڵکەوتووە. مێژووی ئەم قەڵاتە بەپێی تاوتوێ کردنی ئەم سواڵەتانەی تێیدا دۆزراونەتەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ھەزار ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیحەوە و پاشان لە سەردەمی [[ماد]]ەکاندا پێوەی زیاد کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = قلعه شای (پوشتو) | ناونیشان = http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=53 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان غربی | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=53 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* '''شاری کەڤناریی ئیندرقاش'''{{ھن}}ئەم شارە لە نزیکی گوندێک بەو ناوەوە [[ئیندرقاش]] ھەڵکەوتووە و ھی سەردەمی مادەکانە. پتۆلێمیۆس باسی کردووە و ناوی «دارووشاھ» ناوە. ڕاولینسۆن نووسەری ئینگلیز، ناوی «داریاسی» ناوە و ئێستاش گوندێک بە ناوی [[دریاز]] لە باکووری مەھاباددا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = آثار و ابنیه تاریخی شهرستان مهاباد | ناونیشان =http://azarnews.com/mahabad/561-1389-03-25-17-00-36.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''فەقرەقا'''{{ھن}}لە نزیک گوندی ئیندرقاش لە ١٨ کیلۆمەتری شاری مەھابادەوە، لە ناو کێوێکدا گردێگی گەورە ھەیە ھی سەردەمی مادەکان. ئەم گردە لە دوو نھۆم و چوار ئەستوون پێکھاتووە و چەند گۆڕیشی تێدایە. مێژوونووسان دەڵێن چێکەری ئەم گردە «فرەڤەرتیش» کوری پاشای هەوەڵی مادەکان [[دیاکۆ]]یە و گلکۆی ئەو بووە. مێژووی ئەم گردە دەگەڕێتەوە بۆ حەوت سەدە بەر لە دایکبوونی مەسیحەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = غار فخریگاه | ناونیشان =http://www.azarnews.com/bastani/114-fakhrigah.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''ڕاکاد'''{{ھن}}ئەم گردەش لە نزیک گوندی ئیندرقاشەوە ھەڵکەوتووە و شێوازەکەی لە شێوازی گردەکانی تەختی جەمشید و نەقشی ڕۆستەمی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشییەکان]] دەچێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = غار راکاد | ناونیشان =http://azarnews.com/bastani/115-radka.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''مزگەوتی سوور'''{{ھن}}ئەم مزگەوتە یەکێک لە جوانترین ئاسەواری سەردەمی [[سەفەوییەکان]] لە ڕۆژھەڵاتی ئێرانە و لە ناوەندی شاردا ھەڵکەوتووە. مزگەوتی سوور لە ساڵی ١٠٨٩ی [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی مانگی]] و بە فرمانی بوداق سوڵتان، حاکمی شاری مەھاباد دروست کراوە. درێژاییەکەی ٣٧ مەتر، پاناییەکەی ٣٥ مەتر و ڕووبەرەکەی ١،٢٥٩ م&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;یە. شەوسانەکەی سەرتایەکە بۆ شەوسانی مزگەوتی وەکیلی شیرازی و ١٢ ئەستوونی ھەیە بە درێژایی ٢/٦ مەتر. بێجگە لە بناغەی ديوارەکان، ئەستوونەکان و كەفی شەوسان کە لە بەردە، بەشی زۆری بیناکە لە خشتی سوور دروست بووە. سەربانەکەی ١٨ دانە گومبەزی ھەیە. میحرابەکەی لە باکووری مزگەوتەکەدا ھەڵکەوتووە. نھۆمی دووەمی تایبەتی نوێژکەرانی ژنە و لەگەڵ بەشی سەرەکی بیناکە جیاوازە. لە سەردەری ئەم مزگەوتەدا لوحەیەک ھەیە و دەقێکی ئاوای بە [[زمانی عەرەبی]] تێدا نووسراوە: {{عەرەبی|الحمدالله الذي وفقني الاتمام هذه المدرسه الشريفه في ايام دوله السلطان الاعدل شاه سليمان الحسين الموسوي الصفوي بهادرخان خلدالله تعالي ملكه في سنه ١٠٨٩}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مسجد جامع مهاباد| ناونیشان = http://www.mahabadinfo.com/info.do/showPost/4| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = راهنمای شهر مهاباد| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mahabadinfo.com/info.do/showPost/4 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = مسجد جامع مهاباد | ناونیشان = http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=53 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان غربی | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=53 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* '''حەمامی میرزا ڕەسووڵ'''{{ھن}}ئەم حەمامە لە ناوەندی شاری مەھاباددا ھەڵکەوتووە. مێژووی دروستبوونی بە جوانی ڕوون نییە بەڵام لەوانەیە لەگەڵ مزگەوتی سوور بێ و بگەڕیتەوە بۆ سەردەمی سەفەوییەکان. ئەمڕۆکە لەم حەمامە کەڵک وەرناگیرێ و بووتە مووزەی خەڵکناسی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = حمام میرزا رسول مهاباد | ناونیشان =http://www.azarnews.com/bathroom/173-mirza-rasol.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''حەمامی لەج''': ئەم حەمامە لە ٢١ کیلۆمەتری شاری مەھاباد و لە نزیک گوندی [[لەج]]دا ھەڵکەوتووە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕیتەوە بۆ سەردەمی سەفەوییەکان و نیوان ساڵانی ١١٠٠–١٠٥٠ی کۆچی. ئەمڕۆکە لەم حەمامە کەڵک وەرناگیرێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = حمام لج مهاباد | ناونیشان =http://www.azarnews.com/bathroom/174-laj-bathhouse.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''زیارەتانی بوداق سوڵتان'''{{ھن}}ئەم زیارەتانە لە باشووری ڕۆژاوی مەھابادەوە ھەڵکەوتووە و لە سەردەمی حکوومەتی [[شا عەبباسی یەکەم]]دا دروست بووە. زیارەتانی بوداق سوڵتان لە بەرد، خشتی سوور، زیخ و قسڵ دروست بووە و لە سێ بەشی باکووری، باشووری و گومبەزێکی خڕ پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مقبره بداغ سلطان مهاباد | ناونیشان =http://www.azarnews.com/magaber/345-bodagsoltan.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''حەوزخانەی ڕۆستەم بەگ'''{{ھن}}ئەم حەوزخانەیە لە مزگەوتی ڕۆستەم بەگ لە شاری مەھاباددا ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٢٣٠ی کۆچیدا دروست بووە. بیناکە لە خشتی سوور، گێچ و خۆڵ دروست بووە و گومبەزێکی خڕی خشتی ھەیە. ئەمڕۆکەش لەم حەوزخانەیە کەڵک وەردەگیرێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = حوضخانه رستم بیگ مهاباد | ناونیشان =http://www.azarnews.com/bathroom/173-mirza-rasol.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''حەوزخانەی شادەروێش'''{{ھن}}ئەم حەوزخانەیە لە مزگەوتی شادەروێش لە شاری مەھاباددا ھەڵکەوتووە و مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٠–١٥٠ ساڵ لەوەی پێش. بیناکە گومبەزێکی خڕی ھەیە و ژێربیناکەی نزیکەی ٥٦ م&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;یە. ئەمڕۆکەش لەم حەوزخانەیە بۆ دەستنوێژ ھەڵگرتن کەڵک وەردەگیرێ و ئاوەکەی لە کێویکەوە دێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = حوضخانه شاه درویش مهاباد | ناونیشان =http://www.azarnews.com/mansion/175-shah-darvish.html |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = پرتال جامع آذربایجان غربی |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;

=== شوێنەواری سروشتی ===
* '''ئەشکەوتی سەھۆڵان'''{{ھن}}ئەم ئەشکەوتە لە ڕێگای مەھاباد بۆ بۆکانەوە ھەڵکەوتووە و دووەمین ئەشکەوتی ئاویی وڵاتی ئێرانە دوای ئەشکەوتی عەلیسەدری [[ھەمەدان]]ەوە. مێژووەی ئەم ئەشکەوتە دەگەڕێتەوە بۆ ٢،٠٠٠ ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیحەوە. دۆزینەوەی سواڵەتی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] و ھەروەھا جامی مسی پیسۆزی سەردەمی [[ئیلخانییەکان]] نیشان دەدا لە کۆنەوە خەڵک لەم ئەشکەوتە کەڵکیان وەرگرتووە.
:ئەشکەوتی سەھۆڵان لە دوو بەش پێکھاتووە. یەکەم، بەشی ئاوی بە درێژایی ٣٠٠ مەتر. مامناوەندی قووڵایییەکەی ٢٢ مەترە و قووڵترینی شوێنیشی دەگاتە ٥٢ مەتر. لەم بەشەدا قەندیلەکان بە بیچمی جۆراوجۆرەوە لە میچی ئەشکەوتەکەوە ھەڵاوەسراون و ھەندێکیان لە گیانەوەر دەچن و لە لایەن خەڵکی ناوچەکەوە ناویان لەسەر نراوە. بەشی دووەمیشی وشکایییە و کونەماڵانی پێ‌دەڵێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = غار سهولان «Saholan Cave» | ناونیشان = http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=245 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان غربی | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.wazchto.ir/mods.php?id=Info_Center&amp;task=readpage&amp;pid=245 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = غار سهولان | ناونیشان = http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/1385/09/post_13.php#more | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = سایت جامع گردشگری ایران | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/1385/09/post_13.php |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جاذبه‌های گردشگری | ناونیشان = http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=407 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢ | بڵاوکەرەوە = فرمانداری ویژه مهاباد | زمان = فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mohabad-ag.ir/tabid/1358/Default.aspx?PageContentID=407 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* '''کانی گڕاو'''{{ھن}}ئەم کانییە لە ٥٠٠ مەتری ڕێگای مەھاباد بۆ سەردەشتەوە ھەڵکەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = چشمه‌ها و آب‌درمانی | ناونیشان =http://www.azarnews.com/1385-11-26-21-13-32/74-another-springes-inorganic.html|ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = سایت جامع گردشگری ایران |زمان = فارسی}}&lt;/ref&gt;
* '''کێوی سوڵتان'''{{ھن}}ئەم کێوە لەڕێگای مەھاباد بۆ بۆکان و نزیک ئەشکەوتی سەھۆڵانەوە ھەڵکەوتووە. خەڵک لایان پێرۆزە و لەوێ لە خوا دەپاڕێنەوە.&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt;
* '''باغی میکاییل'''{{ھن}}لە نزیک [[بەنداوی مەھاباد]]ەوە ھەڵکەوتووە و چەمی مەھابادیشی لە لادا دەڕوا و دیمەنێکی زۆر جوان و سەرنجڕاکێشی ھەیە.&lt;ref name=&quot;گردشگری&quot;/&gt;

== کەسایەتییە ناودارەکان ==

چەند کەس لە ناودارانی شاری مەھاباد لە ژێرەوە ھاتوون:

=== سیاسەت ===
* [[قازی محەممەد|قازی موحەمەد]]: سەرۆکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]]
* [[عەبدولڕەحمان زەبیحی|عەبدورڕەحمان زەبیحی]]: کەسایەتیی سیاسی و لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ.ک]]
* [[مەسعوود بارزانی]]: سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و سەرۆکی پێشووی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، لە مەهاباد لە دایک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرۆکی ھەرێم | ناونیشان = http://www.krg.org/articles/detail.asp?rnr=233&amp;lngnr=13&amp;smap=04040000&amp;anr=18398 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = حکومەتی ھەرێمی کوردستان | زمان = کوردی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121014114614/http://krg.org/articles/detail.asp?rnr=233&amp;lngnr=13&amp;smap=04040000&amp;anr=18398 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ﻋﻪﺑﺪوڵڵا ﺋﯿﺴﺤﺎﻗﯽ|ئەحمەد تۆفیق]]: سکرتێری گشتیی حیزبی دیمۆکرات
* [[سولەیمان موعینی|سوله‌یمان موعینی]]: کەسایەتیی سیاسیی کورد
* [[جەمال پوورکەریم]]

=== وێژە ===
* [[گیوی موکریانی|وەفایی]]: [[شاعیر]]
* [[حەریق]]: [[شاعیر]]
* [[سەیفولقوزات]]
* [[گیوی موکریانی|عەبدوڕەحمان سەید عەبدوللەتیف]] (گیوی موکریانی) : [[نووسەر]]، [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]]، [[ڕۆژنامەوان]]، [[وێنەگری|وێنەگر]]
* [[مەلا مارف کۆکەیی]]: [[شاعیر]]
* [[ھەژار|عەبدوڕەحمان شەرەفکەندی]] (هەژار موکریانی): [[شاعیر]]، [[نووسەر]]، [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]]
* [[ھێمن|موحەمەد ئەمین شێخولئیسلامی موکری]]: [[شاعیر]]
* [[محەممەد قازی|موحەمەد قازی]]: [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]]، [[نووسەر]]
* [[عەلی حەسەنیانی]]: [[شاعیر]]، [[نووسەر|نووسه‌ر]]، چالاکی سیاسی
* [[قاسم موئەیەدزادە]]: [[شاعیر]]
* [[سەلاح پایانیانی]]: توێژەر و فەرهەنگنووس
* [[ئاڕمان ھەژیرنیا|ئاڕمان هەژیرنیا]](نامۆ کوردستانی):[[شاعیر]] و [[نووسەر]]

=== مووسیقا ===
* [[محەممەد ماملێ]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[قادر سەیاحی]]: [[ئاوازدانەر]]، [[گۆرانیبێژ]] و[[مۆسیقاژەن| ژەنیار]]
* [[جافر ماملێ]]: (برای محەممەد) [[گۆرانیبێژ]]
* [[سەعید ماملێ]]: ( باوکی محەممەد و جافر) [[گۆرانیبێژ]]
* [[عەزیز شاھڕۆخ]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[میکایل]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[جەمال موفتی]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[سەید ڕەحیم قوڕەیشی]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[نازی عەزیزی]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[سەلاح خزری]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[ئیبراهیم قادری]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[ڕەسووڵ نادری]]: [[گۆرانیبێژ]]
* [[جەعفەر مینایی]]: مامۆستای مۆسیقا
* [[کاوە فەقێزادە]]: مامۆستای مۆسیقا

=== سینەما ===
* [[خوسرەو سینا]]: سینەماکار
* [[ئیبراھیم سەعیدی]]: سینەماکار

=== وەرزش ===

* سەمەد سەمەدی : [[یاریزانی تۆپی پێ|یاریزان]]
* سەید جەماڵ موحەئەدینی : [[ناوبژیوانی تۆپی پێ|ناوبژیوانی دێرین]]
* [[ژیار مستەفا]] : [[ناوبژیوانی تۆپی پێ|ناوبژیوان]]
* پێژمان قادری: [[ناوبژیوانی تۆپی پێ|ناوبژیوان]]، [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاهێنەری تۆپی پێ]]
* کەماڵ عەزیزی: [[ناوبژیوانی تۆپی پێ|ناوبژیوان]]
*

== زانستگاکانی مەھاباد ==
* [[زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی مەھاباد]]
* [[زانستگای پەیامی نووری مەھاباد]]
* زانستگای میعاد

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
CirCaraPlaceatnight.jpg|[[مەیدانی چوارچرا]]
&lt;/gallery&gt;

== پەراوێزەکان ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;column-count:2;-moz-column-gap:1em;-webkit-column-gap:1em;column-gap:1em;text-align:Right;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[ھەژار]]. (١٣٨٨ ک. ھ). ''[[فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە|ھەنبانە بۆرینە]]''. تاران. چاپەمەنیی سروش. ل ٤٠٥. ISBN 978-964-376-516-3

{{شارستانی مەھاباد}}
{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{پایتەختەکانی کوردستان}}
{{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران|موکریان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mahabad}}

[[پۆل:مەھاباد| ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد]]
[[پۆل:شارەکانی ئێران]]
[[پۆل:شارستانی مەھاباد]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
[[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]]
[[پۆل:پەرتبوونی کورد]]</text>
      <sha1>kaq7ezzrdr8rqbjij5tv339v1gmj58l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەسەن سەلاح سۆران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1689</id>
    <revision>
      <id>1598251</id>
      <parentid>1500420</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>1598251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6061" sha1="9i75mqqdxcgt0ui94zu5xibni27395k" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''حەسەن سەلاح سۆران''' ([[١٩٤١]]-[[٢٠٠٩]]) نووسەر و ھۆنڕاوەنووس و وەرگێر و زمانزانی [[کورد]] بوو.

لە سەرەتای لاوییەوە دەستی بە نووسین و لێکۆلینەوە لەسەر زمان و مێژوو و وێژەی [[کوردی]] کردبوو کە لە بوارەدا ژمارەیەکی زۆر بەرھەمی لە دوای خۆی بە جێھێشتووە. ھەروەھا بەسەر زمانی ئینگلیزیدا زاڵ بوو و چەندین بەرھەمی بەو زمانە نووسیوە و وەرگێراوە. و بە سەدان بەرھەمی کورت و درێژی لە سایتەکاندا بلاوکردبووە. سەرەتای بەرھەمەکانی بە رستەی «بە ناوی کوردستانی گەوروە» دەستی پێدەکرد. حەسەن سەلاح سۆران کوڕی [[برایم خان سەلاح]] و برای [[دوکتور عەلی گەلاوێژ]] بوو.

== ژیاننامە ==

مامۆستا حەسەن سەلاح سۆران لە ٢٣/٩/١٩٤١دا لە ئاوایی ساروقامیش، لە ناوچەی بۆکان، لە رۆژھەڵاتی کوردستان ھاتۆتە دنیا. 
بابی مە بنەماڵەی [[بوداق سوڵتان]] (لە فەرمانڕەوایانی موکری) و دایکی لە بنەماڵەی ئەردەڵانە کە بنەماڵەی ئەردەڵانیش چەند سەدە فەرمانڕەوای کوردستانی گەورە بوون. (باوکی حەسەن خان، واتە [[برایم خان سەلاح]]، فەرماندەی گشت سوپای کۆمار بووە لە کۆماری کوردستاندا) سۆران بێجگە لە رۆژھەڵاتی کوردستان لە شاری [[لەندەن]] لە کولیژەکانی ( Trinity، Sent Jorj، Dtanford) لە ئینگلستان زمانی ئینگلیسی خوێندووە و وەک پسپۆڕی زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیسی لە تاران کار دەکات و لە ساڵی ١٩٦٥ ھەتا ئەمڕۆ وەک شاعیر و نووسەر و وەرگێڕ بەرھەمەکانی بە زمانی کوردی پێشکەش دەکات.
ڕۆژی [[١٦ی ئەیلوول]]ی [[٢٠٠٩]] (٢٥ی‌ خەرمانان ١٣٨٨ ھەتاوی) لە ماڵی خۆی لە کرج کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گشتیی شاری بۆکان،  ئەسپەردەی خاک کرا.

== بەرھەمەکان ==

* شەجەرەی بنەماڵەی بەگزادە بە زمانی فارسی لە ساڵی ١٩٦٥ لە شاری تەورێز چاپ کراوە.
* دیوانی سۆران، ھەڵبژاردەی ھونراوەکانی لە ساڵی ١٩٦٦ لە تەورێز چاپ کراوە.( ئەم کتێبە و کتێبی&quot; چریکەی کوردستان&quot;ی [[حەسەن زیرەک]] تاقە کتێبن کە لە دەورەی دەستەڵاتداریەتیی رژێمی پەھلەوێدا چاپ کراون. ئەوەی چۆن سەرڕای یاساغبوون ئەم دوو کتێبە چاپ کراون پرسیارێکە کە نووسەر حەسەن سەلاح سۆران لە نووسراوەیەکدا وڵامی دەداتەوە و خانم مێدیا زەندیش لە کتێبی زمانی دوولا دا باسی لێوە دەکات). 
* ئەشکەنجە و کوشتاری بنەماڵەیەکی کورد، بە زمانی ئینگلیزی لە ساڵی ١٩٧٨ لە لەندەن چاپ کراوە.
* ھۆنراوە و پەخشان، کۆمەڵە ھۆنراوەو پەخشان چاپی تاران
* کەلماجاڕ کۆمەڵە ھۆنراوە لە تاران چاپ کراوە
* زمان‌و ئەدەب، باسی زمان و ئەدەبی کوردی چاپی تاران.
* کتێبخانەی سۆران( بیبلۆگرافی کوردی ) لە سێ بەرگدا بە زمانی کوردی کە لە ساڵی ١٩٧٦ ھەتا ئێستا کاری لە سەر دەکرێ. بەرگی یەکەم ساڵی ١٩٧٩ لە لەندەن چاپ کراوە.
* داری مازو باسی ھەمە رەنگی زمان و ئەدەب بە زاراوەگەلی سۆرانی، ھەورامی، کەلھوڕی. لە تاران چاپ کراوە.
* کانی سارد پەخشان لە تاران چاپ کراوە.
* باڵە کۆلارە باسی نامە نووسین و زمانناسی کوردی لە تاران چاپ کراوە
* یاسای ھەتاو، رۆمان لە ژێر چاپ دایە
* ناوی کیژان و کوڕانی کورد (ناونامەی کوردی) لە ژێر چاپ دایە
* بەیان کۆمەڵە ھۆنراوە. لە ژێر چاپ دایە. ( بەیان ناوی چیایەکە لە [[ناوچەی ھەوشار]])
* فەیزوڵڵابەگییەکانی بۆکان بە زمانی ئاڵمانی ھاوبەش لە گەڵ دوکتور W. Rudolf١٤. ئەم کتێبە لە لایەن دوکتور ن. عەبباس ئەحمەددەوە وەرگێڕدراوەتەوە سەر کوردی
* یاسای ھەتاو ( رۆمان) چاپ دەکرێ
* فەرھەنگی فارسی ـ کوردی (بچکۆلانە) بەر لە ساڵی ١٩٧٩پێش نوسخەی لێ چاپ کراوە
* وەرگێڕانی‌ بابەتی زانستی، فەننی و تێکنۆلۆژی لە زمانگەلی ئورووپی بۆ سەر زمانی فارسی.
* چاپی ژمارەیەکی زۆر وتار لە سەر زمان و ئەدەب و فەرھەنگ لە گۆڤارەکاندا.
* بەشداری لە کۆڕوکۆمەڵ و سمینار و پێشکەش کردنی ھۆنراوە وتار.

== سەرچاوەکان ==
* [http://www.saghez.org/index.php?besh=dreje&amp;id=958 تەرمی مامۆستا حەسەن سەلاح سۆران بە خاک سپێردرا، ناوەندی ھەواڵنێریی سەقز]{{بەستەری مردوو|url=http://www.saghez.org/index.php?besh=dreje&amp;id=958 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[پۆل:خەڵکی بۆکان]]</text>
      <sha1>9i75mqqdxcgt0ui94zu5xibni27395k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عیسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3313</id>
    <revision>
      <id>1598239</id>
      <parentid>1510168</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11430" sha1="2m71jhefhrxub18f95dj026uxwxlma2" xml:space="preserve">{{نامەی ڕوونکردنەوە|یەسووع بەپێی ئیسلام|یەسووع}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
{{Databox|بەند=Q51664}}لە ڕوانگەی '''ئیسلامدا بۆ یەسووع'''، [[یەسووع]] بە '''عیسا''' (بە[[ئینگلیزی]]: Isa، بە[[عەرەبی]]: عیسی)، ناودەبرێت کە بریتییە لەو کەسایەیەتییەی کە لە [[قورئان]]دا ناوی ھاتووە و بەپێی ئەو کتێبە یەکێکە لە [[پێغەمبەر]]انی خودا. ھاوکات بەپێی [[قورئان]]، عیسا ھەمان [[یەسووع]]ە کە دامەزرێنەری [[ئایینی مەسیحییەت]]ە و ناوەندەکەسایەتی ئەو ئایینەیە، بەڵام بە کۆمەڵێک سیفەتی دیکەوە، وەک ئەوەی کە لە ئایینی [[ئیسلام]]دا عیسا لە[[مرۆڤ]]ێک زۆرتر نییە کە پێغەمبەری خودا بووە و خودا بۆ [[ئیسرائیل]]ییەکانی ناردووە، ھاوکات عیسا بەپێی ئیسلام لە [[خاچ]] نەدراوە و ھێشتا نەمردووە و لای خودایە، لەکاتێکدا کە بەپێی [[ئینجیل]]ەکان و بەپێی [[ئایینی مەسیحییەت]]، [[یەسووع]] (کەبەپێی بڕوای [[موسوڵمان]]ەکان ناوی عیسا)یە، بە بروای مەسیحییەت [[خودای باوک|خودا]] بووە و [[خودای کوڕ|کوڕی خودا]] بووە و لەخاچ دەدرێت و دەمرێت و زیندوو دەبێتەوە و دەگەڕێتەوە بۆ ئاسمان،&lt;ref&gt;[http://www.truthnet.org/islam/Islam-Bible/5MuslimJesus/index.htm جیاوازییەکانی نێوان عیسا و یەسووع]&lt;/ref&gt; بۆیە ئەم وتارە دەربارەی ڕووانگەی [[ئیسلام]]ە بۆ [[یەسووع]].

== بەسەرھاتی ژیانی یەسووع بەپێی قورئان ==
بە پێی [[قورئان]]، [[یەسووع]] بە عیسا ناودەبرێت و پێغەمبەری خودایە و لە شکۆمەندەکانە کە بە «اولی االعزم» ناویان براوە، دایکی ناوی [[مریەمی پاکیزە|مریەم]]ی کچی [[عەمران]]ە کە خودا ھەڵیبژارد لە ناو گشت ژنانی جیھاندا و لەڕۆحی خۆی فوی پێدا کرد بەھۆی [[جبرەییل|جوبرائیلەوە]].&lt;ref name=&quot;قورئان سورەتی مرییەم&quot;&gt;قورئان سوورەتی مریەم&lt;/ref&gt;
عیسا لە ([[بەیت لەحم|بەیتلەحم]]) لەدایکبووە، [[بەیت لەحم]] نزیکە لە [[قودس]]ەوە. عیسای [[پێغەمبەر]] لەسەر [[لانکە]] قسەی لەگەڵ خەڵک کردووە لەبەر ئەوەی داوێن پاکیی دایکی بسەلمێنێت.&lt;ref name=&quot;قورئان سورەتی مرییەم&quot;/&gt;
عیسای پێغەمبەر لە[[قورئان]]دا ٢٥ جار ناوی ھاتووە و مریەمی دایکیشی ٣٤ ناوی ھاتووە.
عیسا بەپێی [[قورئان]]یش بە [[مەسیح]] ناوی براوە لەبەر گەڕانی بەسەر [[زەوی]]دا{{ژێدەر پێویستە}}، عیسا تاکوو خۆی بپارێزێت لە فیتنە و ئاژاوە گەڕاوە و لەشوێنێک دانەنیشتووە، لەو دەمەدا [[جوولەکە]] بەتوندی بەربەرەکانیان دەکرد و درۆیان بەدەمەوە دەکرد و قسەیان بۆ خۆی و دایکی ھەڵدەبەست.&lt;ref&gt;Simmons, Rabbi Shraga ھەر بەو پێیەش [[جوولەکە]] باوەڕیان بە عیسا نییە وەک [[ماشیح]]&lt;/ref&gt;

== پێغەمبەرایەتی ==
{{یەسووع}}
[[خوا لە ئیسلامدا|خودا]] عیسای ڕەوانەکرد بۆ [[بەنی ئیسرائیل]] لە دوای ئەوەی کە لە ڕێگای ڕاست لایان دا و سنووری خوایان شکاند وماڵی حەرامیان کۆکردەوە. کە بووە ھۆی [[حەرام]]بوونی شتە چاکەکانیان لەسەریان، ئینجا عیسای پێغەمبەر وەکو ڕوونکەرەوە و مامۆستایەک، و دوازدە یاریدەدەر شوێنی کەوتن کە بە «الحواریین» ناو دەبرێن.

بەپێی قورئان، عیسا [[ئینجیل]]ی بۆ نێردراوە لەلایەن [[اللە]] و لەکاتێکدا کە تەمەنی لەسی ساڵیدا بوو و لەسەر گەیاندنی بەردەوام بوو تا خودا بەرزی کردەوە بۆ ئاسمان لەکاتێکدا کەتەمەنی سی و سێ ساڵ بوو لە پاراستنی پەروەردگاردا وەکو بەدرۆ خستنەوەیەک بۆ [[جوولەکە]] و [[کریستیان|خاچ پەرستەکان]] کە بانگەواز بۆ ھەڵواسین و لە [[خاچ]] دانی دەکەن{{ژێدەر پێویستە}}.

== کارە پەرچووەکانی ==
{{نامەی ڕوونکردنەوە|پەرچووەکانی یەسووع بەپێی قورئان|پەرچووەکانی یەسووع بەپێی ئینجیل}}
عیسای پێغەمبەر چەند [[پەرچوو]]یەکی ھەبوە لەوانە:
* لە قوڕ [[باڵندە]]یەکی دروست دەکرد ئینجا فوی پیا کردو بەیارمەتی خودا بوو بە باڵندەیەکی زیندوو{{ژێدەر پێویستە}}
* دەستی بەسەر [[چاو]]ی کوێری دەکردو چاک دەبویەوە و دەبووە بینەر{{ژێدەر پێویستە}}
* دەستی بەسەر بەڵەکێکدا دەکرد و خودا شیفای دەدا و چاک دەبوویەوە{{ژێدەر پێویستە}}
* مردووی زیندوو دەکردەوە بەیارمەتی خوای گەورە{{ژێدەر پێویستە}}
* ھەواڵی بەخەڵکی دەدا لەوەی دەیخۆن و ھەڵی دەگرن و پاشەکەوتی دەکەن
* بەرەکەت (زیاد)ی دەکرد ھەرشتێ بیویستابا لە [[ئاو]] و [[خواردن]]

== نەخشەی جوولەکە بۆ لەناوبردنی ==
بەپێی [[قورئان]]، جوولەکە کەوتنە کار بۆ دروست کردنی فێڵێک بۆ توڕەبوونی [[ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی|ڕۆمانییەکان]] لەسەری و وتنی ئەوەی کە گوایە عیسای پێغەمبەر ھاتووە کە دەستەڵاتیان لێ بسێنێتەوە، ڕۆمانیش فەرمانی لەسێدارەدانی دەرکرد.

خودا پیاوێکی دووڕوی لە ھاوەڵەکانی عیسای کردە سەر شێوەی عیسا کە ناوی (یەھوودا) بوو و دار و دەستەکەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمانییەکان]] گرتیان و لە خاچیان دا، عیساش [[خودا]] ڕزگاری کرد ھەروەک لە[[قورئان]]دا باس کراوە کە خودا دەڵێت: «نەکوشتیان و نەلە[[خاچ]]یاندا بەڵکو لێیان تێک چوو و ھەروەھا دەڵێت بەڕاستی نەیان کوشت بەڵکو خودا بەرزی کردەوە بۆلای خۆی».&lt;ref&gt;{ وَقَوۡلِهِمۡ إِنَّا قَتَلۡنَا ٱلۡمَسِیحَ عِیسَى ٱبۡنَ مَرۡیَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَـٰكِن شُبِّهَ لَهُمۡۚ وَإِنَّ ٱلَّذِینَ ٱخۡتَلَفُوا۟ فِیهِ لَفِی شَكࣲّ مِّنۡهُۚ مَا لَهُم بِهِۦ مِنۡ عِلۡمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّۚ وَمَا قَتَلُوهُ یَقِینَۢا }
[سُورَةُ النِّسَاءِ: ١٥٧]&lt;/ref&gt;

== گەڕانەوەی عیسا بۆ سەر زەوی ==
بەپێی قورئان، لە [[ڕۆژی قیامەت لەئیسلامدا|ڕۆژی زیندووبوونەوە]]دا عیسای [[پێغەمبەر]] دادەبەزێتە سەر زەوی وەکو یەکێک لە [[نیشانەکانی ڕۆژی قیامەت لەئیسلامدا|نیشانە گەورەکانی ڕۆژی زیندووبوونەوە]] لە نێوان گەلی موسوڵماندا و بە یاسای [[اللە]] بڕیار دەدات واتە بە [[قورئان]] و [[سوننەت]]، زەوی پڕدەکات لە [[داد]] و [[دادپەروەری]].{{ژێدەر پێویستە}}

== عیسا و پێشگرەکانی ==
لەگەڵ ئەوەشدا کە عیسا لە بیست و پێنج شوێندا لە [[قورئان]]دا ناوی ھاتووە، بەڵام زۆر بە ڕێزەوە دوێنراوە لە کۆمەڵێک وتە و دەستەواژەی دیکەی قورئاندا وەک: «کوڕی مرییەم»، یان «[[مەسیح]]»، یان «بەندەی خوا»، یان «پێغەمبەری خودا».

ھەروەک قسەی لە سەرکراوە بەو ڕێزەی کە وشەی خوایە بەو واتایە کە بە [[موعجیزە|پەرجۆ]] و سەراسیمە و بێ باوک لە دایک بووە، یان (ئایەت و نیشانەی خوایە)، و بە چەندەھا وەسفی جۆراوجۆر وەسفکراوە کە لە دووتوێی پازدە [[سوورەت]]ی قورئانیدا خۆی دەبینێتەوە.

[[قورئان]] ڕێز لە عیسا وەکو پێغەمبەرێک دەگرێت و بە یەکێک لە پێغەمبەرانی خاوەن ھیممەت و ئازایەتی بەرز «اولو العزم» دای ناوە و فەرمانی داوە بە[[محەممەد]] کە شوێن پێی ئەوان ھەڵبگرێت و وەک چۆن ئەوان بە ئارام بوون ئەمیش خۆڕاگر و بە ئارام بێ.&lt;ref&gt;فاصبر کما صبر أولوا العزم من الرسل.&lt;/ref&gt;
بە ھیچ شێوەیەک لە ھەموو قورئاندا زەم و سەرزەنشتێکی تێدا نییە بۆ عیسا.

== سوورەتی مریەم ==
سوورەتێک ھەیە لە [[قورئان]] بە ناوی [[مریەم (سوورەت)|سوورەتی مریەم]] کە سوورەتی نۆزدەیەمە لە قورئاندا، ناوی ئەم سوورەتەش ڕێزێکە بۆ [[مریەمی پاکیزە|مریەم]]ی دایکی عیسا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [[:en:Jewish views of Jesus|بۆچوونی جوولەکە لەسەر عیسا]]
* [https://web.archive.org/web/20150921042046/http://mabast.com/vb/archive/index.php/t-3599.html ژیانی پێغەمبەر عیسا]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/303091/Jesus-Christ زانیارینامەی بەریتانی / عیسا]
* [http://www.islamhouse.com/p/214222 قورئان سوورەتی مریەم]
* [http://www.aish.com/jewishissues/jewishsociety/Why_Jews_Dont_Believe_In_Jesus.asp Simmons, Rabbi Shraga بۆچی جوولەکە باوەڕیان بە عیسا نییە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060316040138/http://www.aish.com/jewishissues/jewishsociety/Why_Jews_Dont_Believe_In_Jesus.asp |date=١٦ی ئازاری ٢٠٠٦}}
* [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}
{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە|مەسیحییەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Jesus in Islam}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>2m71jhefhrxub18f95dj026uxwxlma2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیدریس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9983</id>
    <revision>
      <id>1598229</id>
      <parentid>1486489</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15278" sha1="f6yh7740hd3cku4rydrqw7zmhi5t4og" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ئز}}
}}
{{کەسایەتی
| ناو                   = ئیدریس
| وێنە                  =Idris, prophet (calligraphic, transparent background).png
| قەبارەی وێنە          =
|ناوی کاتی لەدایکبوون  = ٤٠٠٠ ساڵ پێش زاین.
| ڕێکەوتی مردن          =
| شوێنی مردن            = بۆ ئاسمانی چوارەم بەرزکراوەتەوە.
| ھۆکاری مردن           =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  =
| شوێنی لەدایکبوون            = [[بابل]]
| نەتەوە                =
| ناوەکانی تر           =
| نەژاد              = ئیدریس کوڕی یارد کوڕی مھلائیل کوڕی قینان کوڕی ئەنوش کوڕی شیث کوڕی [[ئادەم]].
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      =
| دایەن                 =
| شار                   =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بەھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 =
| ڕێزلێنراوە بە              =
|باسکراوە لە = [[ئیسلام]][[یەھودی]][[مەسیحی]][[الصابئة]]
| منداڵەکان             =
| دایک و باوک           =
| خزمەکان               =
}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ئیدریس''' (بە [[عەرەبی]]: إدریس)، یەکێکە لە [[پێغەمبەران لە ئیسلامدا|پێغەمبەران]].
ئیدریس پێغەمبەری خودا. یەکەم کوڕی [[ئادەم]] بوو کە لە دوای ئادەم و شیث بەگوێرەی دابونەریتی ئاینی پێغەمبەری پێ ببەخشرێت.

== نەژاد ==
لە تەوراتدا «ئاخنوخ» کوڕی یاردی کوڕی قینان کوڕی ئەنوشی کوڕی شیث کوڕی ئادەمە، وەک لە یەکەم کتێبی [[تەورات]].

پێغەمبەر ئیدریس کوری '''یارید''' کوری '''میهلائیل''' کوری '''قەینان''' کوری '''ئانۆش''' کوری پێغەمبەر '''[[شەیس]]'''  کوری پێغامبەر '''[[ئادەم|ئادەمە]].''' ناوی ئیدریس بە [[عیبری]] (خانۆخ) بوو لە وەرگێڕانی [[عەرەبی]]یەکەی (ئاخنوخ) بوو، کە یەکێکە لە باوباپیرانی پێغەمبەر [[نوح]].

== لە ئیسلامدا ==
قورئان بە ناوی خۆی لە سورەتی مریەم، ئایەتی ٥٦ و ٥٧ باسی کردووە و فەرمووی: {{قورئان|سوورەت=١٩|ئایەت=٥٦|ژمارە=١|کوردی=باسی ئیدریس بکە لە قورئاندا بەڕاستی ئەو پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ بوو؛ و پایە و پلەیمان بڵند و بەرزکردەوە.}}

لەدوای [[ئادەم]] خوای گەورە نەوەی ئادەمی زۆر کرد و بە ناوچەکاندا بڵاوەی پێ کردن و ماڵ و دێھاتی زۆریان دروست کرد، زەوییان دەکێڵا و کشتوکاڵیان دەکرد و لەسەری دەژیان، خوای گەورەشیان دەپەرست و ھاوبەشییان بۆ پەیدا نەدەکرد، نەوەی ئادەم ھەموو وەک یەک نەتەوەبوون، باوکیان ئادەم بوو، (اللە) ش خوای گەورەیان بوو،
بەڵام شەیتان حەز دەکات تۆڵەی خۆی لە ئادەم و نەوەی ئادەم بسەنێ؛ چونکە کاتێک شەیتان کڕنووشی بۆ ئادەم نەبرد، خوای گەورە لە بەھەشت دەری کرد؛ بۆیە شەیتان بانگەوازی بۆ بێباوەڕی و گومڕایی دەستپێکردو خەڵکی لە خوا پەرستی دوور خستەوە، بۆ ئەوەی ئەوانیش وەک خۆی بچنە [[دۆزەخ]] و نەچنە [[بەھەشت|بەھەشتەوە]]

=== ئادەمیزاد یان فریشتە ===
خوای گەورە ویستی وابوو [[پێغەمبەر|پەیامبەرێک]] لە ئادەمیزاد بۆ نەوەی ئادەم بنێرێ، قسەیان لەگەڵدا بکات و ئامۆژگارییان بکات، چونکە خوای گەورە یەکە قسە لەگەڵ ھەموو خەڵک ناکات، لەبەرئەوە خوای گەورە لە ئادەمیزاد خۆیان یەکێکی بۆ ناردن تا خەڵکی بیناسن و لە قسەکانی تێبگەن.

چونکە ئەگەر پێغەمبەر فریشتە بووایە خەڵکی دەیان وت: ئێمە ناتوانین وەک ئەو بکەین، ئەو فریشتەیەو ئێمە ئادەمیزادین!، ئێمە ئەخۆین و ئەخۆینەوە، ماڵ و مناڵمان ھەیە، چۆن خوا پەرستی بکەین؟

بەڵام ئەگەر پێغەمبەر ئادەمیزاد بێ پێیان ئەڵێ: خۆ منیش وەک ئێوە دەخۆم و دەخۆمەوە، ماڵ و مناڵیشم ھەیە، خوای گەورەش دەپەرستم، ئیتر ئێوە بۆچی نایپەرستن؟

ئەگەر پێغەمبەر فریشتە بووایە خەڵکی دەیان وت: فریشتە برسی و تینووی نابێ، نەخۆش ناکەوێ و نامرێ، گیروگرفتی ژیانی نییەو خوای گەورە لە یاد ناکات، لەبەرئەوە ئەتوانێ خوا پەرستی بکات!، بەڵام ئێمە برسی و تینوومان ئەبێ و نەخۆش ئەکەوین و ئەمرین، گیروگرفتی ژیانمان ھەیەو لە خوای گەورە بێئاگا دەبین، ئیتر چۆن ئەتوانین [[خواپەرستی]] بکەین و ھەمیشە لە یادمان نەچێت؟

بەڵام ئەگەر پێغەمبەر ئادەمیزاد بێ پێیان ئەڵێ: خۆ منیش وەک ئێوە برسی و تینووم ئەبێ، نەخۆش دەکەوم و ئەشمرم، لە ژیانیشدا گیروگرفتم تووش ئەبێ، خوای گەورەش ئەپەرستم و ھەمیشە لە یادیشمەو لێی بێ ئاگا نابم، ئیتر ئێوە بۆچی خوای گەورە نا پەرستن؟

=== ئیدریس پێغەمبەری خوایە ===
لەدوای ئادەم و شیت خوای گەورە پیاوێکی بەناوی ئیدریس ھەڵبژاردو کردی بە یەکەم پێغەمبەرو بۆ نەوەی ئادەمی نارد، تا واز لە گومڕایی بێنن و بۆ خواپەرستی ڕاستەقینە بگەڕێنەوە، ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) پیاوێکی بە ئارام و ڕاستگۆو زۆر بەڕێزی نەوەی ئادەم بوو، لە بنەماڵەیەکی ناودار بوو، (شیپ) کە کوڕی ئادەمە باپیری باپیری ئیدریسیش بووەو لە دوای وەفاتی ئادەم کاروبارو ڕێنوومایییەکانی شەریعەتی ئادەمی بەڕێوە بردووە، ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) لە شاری [[بابل]] لە دایک بووەو لەوێش گەورە بووە، ھەر لە مناڵیشەوە زانیارییەکانی شەریعەتی ئادەم و ئامۆژگارییەکانی شیتی وەرگرتووەو لێیان تێگەیشتووە، کاتێکیش گەورە بوو خوای گەورە بەخششی پێغەمبەرایەتی پێداو ناردی بۆسەر نەوەی ئادەم، تا واز لە ھاوەڵ بۆ خوا پەیداکردن بھێنن و بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوە و لەسەر شەریعەتی ئادەم و پیاوچاکانی پێشینە خواپەرستی بکەن، بەڵام کەمێک لە نەوەی ئادەم گوێڕایەڵییان کرد، خراپەکارانیش ئامۆژگارییەکانیان نەبیست و لەسەر لاری خۆیان بەردەوام بوون، بۆیە ئیدریس و باوەڕدارانی ھاوەڵی ئەو شارەیان جێھێشت و بەرەو [[میسڕ]] کۆچیان کرد.

=== بانگە‌وازی ئیدریس ===
شە‌یتان وازی لە نە‌وە‌ی ئادە‌م نە‌ھێناو خراپە‌کارانیش بە قسە‌یان کرد و لە‌سە‌ر بێباوە‌ڕی و ھاوە‌ڵ بۆ خوا پە‌یداکردن بە‌ردە‌وام بوون و وایان ئە‌زانی ئە‌وە ئایینی ڕاستە‌و لە باووباپیرانیانە‌وە بۆیان ماوە‌تە‌وە، لە‌بە‌رئە‌وە ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) سە‌ر لە نوێ بانگە‌وازی نە‌وە‌ی ئادە‌می بۆ ئایینی ڕاستی خوای گە‌ورە‌و یە‌کتاپە‌رستیو خواپە‌رستی کردە‌وە، تا لە دونیادا بە کردە‌وە‌ی چاکە‌وە خۆیان خە‌ریک بکە‌ن و لە دواڕۆژیشدا لە سزای خوای گە‌ورە ڕزگاریان ببێ.
نە‌وە‌ی ئادە‌م ڕوویان کردبووە دونیاو کە‌س سە‌ری کە‌س نە‌دە‌پە‌رژاو ھاوکاریی یە‌کتریان لە‌سە‌ر چاکە نە‌دە‌کردو وردە وردە ڕۆژی دوواییان لە بیردە‌کرد، ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) بانگە‌شە‌ی بۆ ئە‌مر بە چاکە‌و نە‌ھی لە خراپە‌کردن کردو نە‌وە‌ی ئادە‌می ئاگادارکردە‌وە تا بێئاگا نە‌بن و گوێڕایە‌ڵی خوای گە‌ورە بکە‌ن، ھە‌روە‌ھا ھانی دان بۆ دادپە‌روە‌ری و زاھدی کردن لە دونیادا، فە‌رمانیشی بە نوێژ پێکردن و چۆنییە‌تی نوێژکردنیشی بۆ ڕوونکردنە‌وە… چە‌ند ڕۆژێکیشی لە‌رۆژە‌کانی مانگ دیاریکرد تا نە‌وە‌ی ئادە‌م تێدایدا بە‌[[ڕۆژوو]] ببن… ھە‌روە‌ھا فە‌رمانی پێکردن [[جیھاد]] لە دژی دوژمنانی ئایینە‌کە‌یان بکە‌ن و زە‌کاتی ماڵیان دە‌ربکە‌ن و یارمە‌تی لاوازو ھە‌ژاران بدە‌ن… نە‌وە‌ی ئادە‌میشی ئاگادارکردە‌وە کە خۆیان لە بێنوێژی و گڵاویی سە‌گ پاکبکە‌نە‌وە‌و ھە‌موو خواردنە‌وە‌یە‌کی سە‌رخۆشکە‌ریشی لە نە‌وە‌ی ئادە‌م قە‌دە‌غە‌کرد.
* ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) بە خە‌ڵکە‌کە‌ی وت: ھە‌میشە لە کاتی نزاو پاڕانە‌وە‌و نوێژو ڕۆژوتانا نییە‌تتان بۆ خوای گە‌ورە یە‌کلابکە‌نە‌وە‌و دڵسۆزبن.
* ھە‌روە‌ھا ئیدریس دە‌یووت: خۆشویستنی دونیاو ڕۆژی دوایی پێکە‌وە کۆنابنە‌وە… ژیانی مرۆڤ لە داناییدایە‌و بە‌بێ دانایی ژیانی نییە.
* ھانیشی دە‌دان بۆ ڕزقی حە‌ڵاڵ و پێی دە‌وتن: واز لە دە‌سکە‌وتی نامە‌ردانە بھێنن ـ ھە‌میشە ڕزقی حە‌ڵاڵ چاکە‌ـ… ئە‌وە‌ی ڕزقیشی لە (کیفاف) پێویستی ڕۆژانە‌ی تێپە‌ڕی ئیتر ھیچ شتێکی تر چاوتێرو دە‌وڵە‌مە‌ندی ناکا… حە‌سوودیش بە دونیای خە‌ڵکی مە‌بە‌ن، ئە‌وە ناھێنێ و تە‌نھا کە‌مێک چێژی لێوە‌رئە‌گرن.
* ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) داوای لە نە‌وە‌ی ئادە‌م کرد سوپاسی خوای گە‌ورە زۆر بکە‌ن لە‌سە‌ر ئە‌و نازو نیعمە‌تانە‌ی پێیبە‌خشیون و کۆمە‌کیی و یارمە‌تی لاوازو ھە‌ژارە‌کان بکە‌ن، ھە‌موو کات دە‌یوت: مرۆڤ ئە‌وە‌ندە‌ی بە یارمە‌تیدان و کۆمە‌کیکردن و ڕێزلێگرتنی خە‌ڵکی دە‌توانێ، بە ھیچ شتێکیتر ناتوانێ سوپاسی بە خششە‌کانی خوای گە‌ورە بکات.
* ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) موستیلە‌یە‌کی لە دە‌ستدابوو لە‌سە‌ری نووسرابوو: بە (ئارامی) و (ئیمان بە خوا) سە‌رکە‌وتن بە دە‌ست دە‌ھێنرێ.
ھە‌روە‌ھا کاتێکیش نوێژی لە‌سە‌ر مردوو دە‌کرد پشتێنێکی دە‌بە‌ست لە‌سە‌ری نووسرابوو: بە‌ختیار ئە‌و کە‌سە‌یە بۆ خۆی پە‌ند وە‌رئە‌گرێ و بیر لە‌خۆی دە‌کاتە‌وە، ئیشە‌چاکە‌کانیشی لە‌لای خوای گە‌ورە شە‌فاعە‌تی بۆ دە‌کە‌ن.

=== گەیاندنی پەیام ===
پاش ئەوەی ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) بانگەوازی خوای گەورەی بە نەوەی ئادەم لە ناوچەکانی بابل و میسر گەیاند؛ خاکی میسری بەجێھێشت و زۆرێک لە ناوچەکانی تری سەر زەوی گەڕاو لەھەر جێیەک نەوەی ئادەمی لێبووبێ بانگەوازی پێگەیاندن و پاشان گەڕایەوە بۆ میسرو لە دوای تێپەڕبوونی ٨٢ ساڵ لە تەمەنی، خوای گەورە بەرزی کردەوە بۆ لای خۆی.
قورئانی پیرۆزیش ناوی ئیدریسی ھێناوە بەڵام باسی زۆری لێوە نەکردووە، قورئان ئەفەرموێ خوای گەورە بەخششی پێغەمبەرایەتی بە ئیدریس داوەو ڕێزو جێیەکی نزیک و تایبەتیشی لەلای خوای گەورە ھەبووە، ھەروەھا لە فەرموودە دروستەکانی بوخاری و موسلیمیشدا ئەو ڕاستییە ھاتووە کە خوای گەورە ئیدریسی بەرز کردووەتەوەو بۆ لای خۆی بردویەتییەوە.

== سەرچاوەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20160525232416/http://www.dangiislam.org/content/1346 دەنگی ئیسلام]
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/إدريس|سەردێڕ =إدريس|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}
==پەراوێزەکان==
[[قورئانی پیرۆز]] [[مریەم (سوورەت)]] ئایەتی ٥٦ و ٥۷

{{پێغەمبەران بەپێی قورئان}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە|عێراق|ئایین}}
{{پۆلی کۆمنز|Idris (Prophet)}}

[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>f6yh7740hd3cku4rydrqw7zmhi5t4og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھوود</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10030</id>
    <revision>
      <id>1598230</id>
      <parentid>1539345</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8638" sha1="1am1se9gkyossmzc5suk0f27tfqu0pg" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|پێغەمەرەکە|سوورەتەکە|ھوود (سوورەت)}}
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بێلایەنی}}
{{خاوێنکردن}}
}}
{{داتابۆکس}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ھوود '''کوری '''عەبوود''' کوری '''ڕەعیا''' کوری '''خولەد''' کوری '''عاد''' کوری '''عاوش''' کوری '''ئیرەم''' کوری '''سام''' کوری پێغەمبەر '''[[نووح|نووحە]].'''

گەلی عاد بە دروستکرنی کۆشکی بەرز بەناوبانگ بوون… شانازییان بە کردنەوەی کۆشک و تەلاری زۆر بەرزو جوان بەسەر یەکدا دەکرد… قورئان دەفەرموێ ئەو کۆشکەکانە لە (ئەحقاف) بوون، مێژوونووسانیش دەڵێن ئەحقاف کەوتووەتە نێوان (یەمەن) و (عوممان) و… گەلی عاد زۆر دەوڵەمەندانە ژیانیانیان بەسەر بردووە… خاکێکی سەوزو جوانیان ھەبووە… مناڵی زۆریان ھەبووە… ئەسپ و وشترو مەڕوماڵاتیان دەشت و دەریان پڕکردووە…
بەڵام گەلی عاد خوای پەروەردگار یان نەدەناسی و سوپاسی خوای گەورەیان لەسەر ئەو ھەموو ڕزق و ڕۆزییە نەدەکرد، خۆیان لە بەرد بتیان دروست دەکردو دەیانپەرست، سێ بتیان ھەبوو بەناوی (صداء) و (صمود) و (ھباء) لێیان دەپاڕانەوەو داوای ڕزق و ڕۆزییان لێدەکردن.

== بانگەواز بۆ لای خوای گەورە ==
خوای گەورە لە نێو بنەماڵە ناودارەکانی عاددا پیاوێکی بەناوی ھود ھەڵبژاردو کردی بە پێغەمبەر، خوای گەورە ویستی وابوو لەناو خۆیاندا پیاوێکی ڕاستگۆو بەڕەوشت بکاتە نێرراو تا ھەموویان بیناسن و لێی تێبگەن و باوەڕی پێبکەن.
ھود دەستی کرد بە بانگەوازو پێی وتن: ئەی گەلەکەم خوای گەورە بپەرستن لەو زیاتر خوایەکی ترتان نییە.
ھەروەھا وتی: خەڵکینە ئێوە چۆن بەرد دەپەرستن و ئەو کەسە ناپەرستن کە دروستی کردوون؟
گەلی عاد بە قسەکانی ھود زۆر دڵیان ناخۆش دەبوو پێیان وت: ئێمە نازانین تۆ چیت دەوێ؟ تۆ یان شێتی ئێمە لێو تێناگەین.. ! یان گەوجیت و درۆدەکەیت.. !
بەڵام ھود بەو پەڕی ئەدەبەوە وتی: خەڵکینە من شێت نیم، بەڵکوو من پێغەمبەری خوام بۆ ئێوە، من پەیامی خوای گەورەم بۆ ئێوە ھێناوە.
خەڵکەکە نەیان دەزانی چی بڵێن، پێیان وت: خواکەی ئێمە لە تۆ توڕە بووە، تۆی شێت کردووەو مێشکی تێکداوی و نەگبەتی ڕووی تێکردووی!
ھود وتی: ئەم بتانەی ئێوە کەڵک و زیانیان بۆ کەس نییە، ئەم بتانە بەردن… نەئەبیستن… نە قسەدەکەن… خۆشتان و بتەکانتان نە خێرتان بەدەستەو نە شەڕ... من لە خواکانی ئێوە ناترسم… من دوورم لە ھاوەڵ بۆ خوا پەیداکردن… لە ئێوەش ناترسم چیتان لە دەست دێت بیکەن… من تەنھا پشت بە خوای گەورە دەبەستم… ھەرچی لە جیھاندا ھەیە بەدەست خوای کردگارە… تەنانەت گەڵایەک بەبێ ڕەزامەندی ئەو لە دار ناکەوێتە خوارەوە.

== وەبیرھێنانەوەی نیعمەتەکانی خوای گەورھ ==
ھود ھەمیشە نازو نیعمەتەکانی خوای گەورەی بیر خەڵکەکە دەخستەوە، ھود پێی وتن: ئەو خوایە بپەرستن کە ڕزق وسامانی زۆر کردوون و کۆشک و تەلاری جوانی داونەتێ... ئەو خوایە بپەرستن کە نەوەی زۆر کردوون و خۆشتانی بەھێز دروست کردووە… ئەو خوایە بپەرستن کە ئێوەی بە میراتگری قەومی نوح کردووە.
ھود وتی: دەبوو لە پاداشتی ئەم ھەموو نازو نیعمەتەدا تەنھا خوای گەورەتان بپەرستایە؛ بەڵام گەلی عاد بە قسەی ھودیان نەکردو سوپاسی خوای گەورەیان نەدەکرد بۆ ئەم ڕزق و ڕۆزییەی کە خوا دابووی پێیان.
گەلی عاد لەبیریان چووبوەوە کە خوای گەورە لەسەر بتپەرستی لافاوی بەسەر قەومی نوحدا ھێناو ھەموویانی لەناوبرد؛ تەنھا باوەڕداران نەبێ خوای گەورە ڕزگاری کردن.

== گوفتوگۆ لەگەڵ گەلی عاد ==
گەلی عاد ئامۆژگارییەکانی ھودییان نەئەبیست و باوەڕیان نەدەھێنا، وتیان: ئەی ھود تۆ ھیچ بەڵگەیەکت نییەو بە قسەی تۆ واز لە خواکانی خۆمان ناھێنین و باوەڕت پێناھێنین.
ھەروەھا وتیان: ئێمەش بڕوامان بە خوای تۆ نییەو لێی ناترسین، تۆ زۆر جار باسی سزای خواکەت دەکەی، ئەی کوانێ ئەم سزایە کەی دێت؟
ھود وتی: خوای گەورە توڕەیە لێتان و سزاتان بۆ دەنێرێ، بەڵام کەی؟ ئەوە خوای گەورە خۆی دەزانێ، من تەنھا ئاگادارکردنی ئێوەم لەسەرە.
گەلی عاد وتیان: ئێمە چاوەڕوانی ئەو سزایە دەکەین، پێمان خۆشە با ئەو سزایە بێت!
ھود وتی: کەواتە چاوەڕوانی سزابن، منیش لەگەڵتانا چاوەڕێ دەبم!

== رزگاربوونی باوەڕداران و تیاچوونی کافران ==
خوای گەورە چەند ساڵێک بارانی لە گەلی عاد گرتەوەو بارانی بۆ نەباراندن، زۆر پێویستییان بە باران بوو، ھەموو ڕۆژێک سەیری ئاسمانیان دەکردو چاوەڕێی باران بوون.
ھود وتی: ئەی قەومەکەم بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوەو داوای لێخۆشبوونی لێبکەن، بەھێزترتان دەکاو بارانتان بۆ دەبارێنێ، واز لە تاوانباری بھێنن و پشت لە خوای گەورە ھەڵ مەکەن؛ بەڵام گەلی عاد کەلە ڕەق بوون و ژیرییان بەکارنەدەھێنا… بەردەوام سەرکەشییان دەکردو ستەمیان لە بێھێز دەکرد… وەک دڕندە ھەژارو لاوازەکانیان دەترساند… لە سزای ڕۆژی قیامەت نەدەترسان.
ڕۆژێکیان ھەورێک ھات و بەری ئاسمانی گرت، خەڵکەکە لە خۆشیدا سەمایان دەکردو ھاواریان دەکرد: ھەوری بارانە… باران دەبارێ... بەڵام ھود وتی: ئەوە ھەوری باران و خۆشی نییە، بەڵکوو ئەوە ھەوری تۆفانەو سزایەکی سەختی پێوەیە.
ھەورێکی ڕەش بەری دنیای گرت و تاریکی باڵی بەسەر گەلی عاددا کێشا … تۆفان ھەڵی کرد… بەڵام خەڵکەکە ھەرگیز شتی وایان نەدیبوو، ترسیان لێنیشتوو ھەموو ڕایان کرد خۆیان لە کۆشکەکانیاندا دەشاردەوە، بەڵام تۆفانەکە ٧ شەوو ٨ ڕۆژی خایاند… کشتوکاڵ و درەختەکانی لە بن دەرھێنان… کۆشک و تەلاری ھەموو ڕووخاندن… وشترو ئەسپ و مەڕو ماڵاتیانی ھەڵ دەگرت و دوور فڕێی دەدان… ھەموو خەڵکەکەی کوشت و لاشەی لەو ناوەدا فڕێدان.

== سەرچاوەکان ==
[http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧}}
{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|قورئان}}
{{پۆلی کۆمنز|Houd}}
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>1am1se9gkyossmzc5suk0f27tfqu0pg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598293</id>
      <parentid>1598230</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8687" sha1="ihfeu5x9y74jfp53v541m9csskjvaca" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|پێغەمەرەکە|سوورەتەکە|ھوود (سوورەت)}}
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بێلایەنی}}
{{خاوێنکردن}}
}}
{{داتابۆکس}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ھوود '''کوری '''عەبوود''' کوری '''ڕەعیا''' کوری '''خولەد''' کوری '''عاد''' کوری '''عاوش''' کوری '''ئیرەم''' کوری '''سام''' کوری پێغەمبەر '''[[نووح|نووحە]].'''

گەلی عاد بە دروستکرنی کۆشکی بەرز بەناوبانگ بوون… شانازییان بە کردنەوەی کۆشک و تەلاری زۆر بەرزو جوان بەسەر یەکدا دەکرد… قورئان دەفەرموێ ئەو کۆشکەکانە لە (ئەحقاف) بوون، مێژوونووسانیش دەڵێن ئەحقاف کەوتووەتە نێوان (یەمەن) و (عوممان) و… گەلی عاد زۆر دەوڵەمەندانە ژیانیانیان بەسەر بردووە… خاکێکی سەوزو جوانیان ھەبووە… مناڵی زۆریان ھەبووە… ئەسپ و وشترو مەڕوماڵاتیان دەشت و دەریان پڕکردووە…
بەڵام گەلی عاد خوای پەروەردگار یان نەدەناسی و سوپاسی خوای گەورەیان لەسەر ئەو ھەموو ڕزق و ڕۆزییە نەدەکرد، خۆیان لە بەرد بتیان دروست دەکردو دەیانپەرست، سێ بتیان ھەبوو بەناوی (صداء) و (صمود) و (ھباء) لێیان دەپاڕانەوەو داوای ڕزق و ڕۆزییان لێدەکردن.

== بانگەواز بۆ لای خوای گەورە ==
خوای گەورە لە نێو بنەماڵە ناودارەکانی عاددا پیاوێکی بەناوی ھود ھەڵبژاردو کردی بە پێغەمبەر، خوای گەورە ویستی وابوو لەناو خۆیاندا پیاوێکی ڕاستگۆو بەڕەوشت بکاتە نێرراو تا ھەموویان بیناسن و لێی تێبگەن و باوەڕی پێبکەن.
ھود دەستی کرد بە بانگەوازو پێی وتن: ئەی گەلەکەم خوای گەورە بپەرستن لەو زیاتر خوایەکی ترتان نییە.
ھەروەھا وتی: خەڵکینە ئێوە چۆن بەرد دەپەرستن و ئەو کەسە ناپەرستن کە دروستی کردوون؟
گەلی عاد بە قسەکانی ھود زۆر دڵیان ناخۆش دەبوو پێیان وت: ئێمە نازانین تۆ چیت دەوێ؟ تۆ یان شێتی ئێمە لێو تێناگەین.. ! یان گەوجیت و درۆدەکەیت.. !
بەڵام ھود بەو پەڕی ئەدەبەوە وتی: خەڵکینە من شێت نیم، بەڵکوو من پێغەمبەری خوام بۆ ئێوە، من پەیامی خوای گەورەم بۆ ئێوە ھێناوە.
خەڵکەکە نەیان دەزانی چی بڵێن، پێیان وت: خواکەی ئێمە لە تۆ توڕە بووە، تۆی شێت کردووەو مێشکی تێکداوی و نەگبەتی ڕووی تێکردووی!
ھود وتی: ئەم بتانەی ئێوە کەڵک و زیانیان بۆ کەس نییە، ئەم بتانە بەردن… نەئەبیستن… نە قسەدەکەن… خۆشتان و بتەکانتان نە خێرتان بەدەستەو نە شەڕ... من لە خواکانی ئێوە ناترسم… من دوورم لە ھاوەڵ بۆ خوا پەیداکردن… لە ئێوەش ناترسم چیتان لە دەست دێت بیکەن… من تەنھا پشت بە خوای گەورە دەبەستم… ھەرچی لە جیھاندا ھەیە بەدەست خوای کردگارە… تەنانەت گەڵایەک بەبێ ڕەزامەندی ئەو لە دار ناکەوێتە خوارەوە.

== وەبیرھێنانەوەی نیعمەتەکانی خوای گەورھ ==
ھود ھەمیشە نازو نیعمەتەکانی خوای گەورەی بیر خەڵکەکە دەخستەوە، ھود پێی وتن: ئەو خوایە بپەرستن کە ڕزق وسامانی زۆر کردوون و کۆشک و تەلاری جوانی داونەتێ... ئەو خوایە بپەرستن کە نەوەی زۆر کردوون و خۆشتانی بەھێز دروست کردووە… ئەو خوایە بپەرستن کە ئێوەی بە میراتگری قەومی نوح کردووە.
ھود وتی: دەبوو لە پاداشتی ئەم ھەموو نازو نیعمەتەدا تەنھا خوای گەورەتان بپەرستایە؛ بەڵام گەلی عاد بە قسەی ھودیان نەکردو سوپاسی خوای گەورەیان نەدەکرد بۆ ئەم ڕزق و ڕۆزییەی کە خوا دابووی پێیان.
گەلی عاد لەبیریان چووبوەوە کە خوای گەورە لەسەر بتپەرستی لافاوی بەسەر قەومی نوحدا ھێناو ھەموویانی لەناوبرد؛ تەنھا باوەڕداران نەبێ خوای گەورە ڕزگاری کردن.

== گوفتوگۆ لەگەڵ گەلی عاد ==
گەلی عاد ئامۆژگارییەکانی ھودییان نەئەبیست و باوەڕیان نەدەھێنا، وتیان: ئەی ھود تۆ ھیچ بەڵگەیەکت نییەو بە قسەی تۆ واز لە خواکانی خۆمان ناھێنین و باوەڕت پێناھێنین.
ھەروەھا وتیان: ئێمەش بڕوامان بە خوای تۆ نییەو لێی ناترسین، تۆ زۆر جار باسی سزای خواکەت دەکەی، ئەی کوانێ ئەم سزایە کەی دێت؟
ھود وتی: خوای گەورە توڕەیە لێتان و سزاتان بۆ دەنێرێ، بەڵام کەی؟ ئەوە خوای گەورە خۆی دەزانێ، من تەنھا ئاگادارکردنی ئێوەم لەسەرە.
گەلی عاد وتیان: ئێمە چاوەڕوانی ئەو سزایە دەکەین، پێمان خۆشە با ئەو سزایە بێت!
ھود وتی: کەواتە چاوەڕوانی سزابن، منیش لەگەڵتانا چاوەڕێ دەبم!

== رزگاربوونی باوەڕداران و تیاچوونی کافران ==
خوای گەورە چەند ساڵێک بارانی لە گەلی عاد گرتەوەو بارانی بۆ نەباراندن، زۆر پێویستییان بە باران بوو، ھەموو ڕۆژێک سەیری ئاسمانیان دەکردو چاوەڕێی باران بوون.
ھود وتی: ئەی قەومەکەم بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوەو داوای لێخۆشبوونی لێبکەن، بەھێزترتان دەکاو بارانتان بۆ دەبارێنێ، واز لە تاوانباری بھێنن و پشت لە خوای گەورە ھەڵ مەکەن؛ بەڵام گەلی عاد کەلە ڕەق بوون و ژیرییان بەکارنەدەھێنا… بەردەوام سەرکەشییان دەکردو ستەمیان لە بێھێز دەکرد… وەک دڕندە ھەژارو لاوازەکانیان دەترساند… لە سزای ڕۆژی قیامەت نەدەترسان.
ڕۆژێکیان ھەورێک ھات و بەری ئاسمانی گرت، خەڵکەکە لە خۆشیدا سەمایان دەکردو ھاواریان دەکرد: ھەوری بارانە… باران دەبارێ... بەڵام ھود وتی: ئەوە ھەوری باران و خۆشی نییە، بەڵکوو ئەوە ھەوری تۆفانەو سزایەکی سەختی پێوەیە.
ھەورێکی ڕەش بەری دنیای گرت و تاریکی باڵی بەسەر گەلی عاددا کێشا … تۆفان ھەڵی کرد… بەڵام خەڵکەکە ھەرگیز شتی وایان نەدیبوو، ترسیان لێنیشتوو ھەموو ڕایان کرد خۆیان لە کۆشکەکانیاندا دەشاردەوە، بەڵام تۆفانەکە ٧ شەوو ٨ ڕۆژی خایاند… کشتوکاڵ و درەختەکانی لە بن دەرھێنان… کۆشک و تەلاری ھەموو ڕووخاندن… وشترو ئەسپ و مەڕو ماڵاتیانی ھەڵ دەگرت و دوور فڕێی دەدان… ھەموو خەڵکەکەی کوشت و لاشەی لەو ناوەدا فڕێدان.

== سەرچاوەکان ==
[http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧}}
{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|قورئان}}
{{پۆلی کۆمنز|Houd}}
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]]</text>
      <sha1>ihfeu5x9y74jfp53v541m9csskjvaca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساڵح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10031</id>
    <revision>
      <id>1598231</id>
      <parentid>1505452</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9655" sha1="i52hx9wwmi5s1pn5j1rxe8lkjmbae2b" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بێلایەنی|date=ئاب ٢٠٢١}}
}}
{{ویکیسازی}}{{Databox|بەند=Q326189}}
'''ساڵح''' {{بە عەرەبی|صالح}} ناوی [[پێغەمبەر|پێغەمبەرێکە]] کە لە [[قورئان]]دا ناوی ھاتووە. خوای ناز و بەخششێکی زۆری بەسەر گەلی سەمووددا ڕشتبوو. بارانی زۆریان بۆ دەباری. زەوییەکی بەپیتوبەرەکەتیان ھەبوو. درەختەکانیان میوە و بەری زۆری دەگرت. بەرەکەت کەوتبووە ڕۆزی و تەمەنیانەوە. لە شاخەکاندا کۆشک و تەلاری جوانیان داتاشیبوو. لەسەر بەرد نەخش و نیگاری جوانیان دروست دەکرد. لھ گوندی (حجر) دا لەناو شاخەکاندا دەژیان و شوێنیان زۆر قایم بوو. وایان دەزانی کەس لەوان بەھێزتر نییە، بەڵام گەلێکی ناشکور بوون و سوپاسی خوای گەورەیان نەدەکرد. کەوتنە بتتاشین و پەرستنی ئەو بتانەی کە بە دەستی خۆیان دروستیان دەکرد. گەلی سەموود زۆر بتیان ھەبوو کڕنووشیان بۆ دەبردن؛ لەوانە (ود، جد «ھد»، شمس، مناف، مناة، اللات) و چەندینی تریش.

== بانگەواز بۆ خواپەرستی ==
خوای گەورە لەناو ئەو گەلەدا ساڵحی ھەڵبژارد و کردی بە پێغەمبەر و ناردی بۆ سەر گەلەکەی تا بانگیان بکات بۆ یەکتاپەرستی و وازھێنان لە بتپەرستی. ساڵح بە گەلەکەی وت: خوای گەورە بپەرستن چونکە جگە لەو خوایەکی تر نییە. دەوڵەمەندەکان وتیان: ئەم قسە ناخۆشە چییە؟ ھەژارەکانیان وتیان: ئەوە ساڵحە بانگەوازمان دەکات. دەوڵەمەندەکان وتیان: بانگەوازەکەی چییە؟
ھەژارەکان وتیان: ساڵح دەڵێ تەنھا خوا بپەرستن. خوای گەورە دوای مردن زیندووتان دەکاتەوە. ھەرکەسیش بەپێی کردەوەی خۆی پاداشت یان سزای دەدات؛ ھەروەھا دەڵێ من پێغەمبەری خوام.
دەوڵەمەندەکان دەستیان بە پێکەنین کرد و وتیان: چۆن دەبێ ئەو داماوە پێغەمبەر بێ؟ نە باخی ھەیە و نە تەلار، چۆن ئەوە پێغەمبەر دەبێ؟ ئەویش زەلامێکە وەک ئێمە، خواردن دەخوات، ئاو دەخواتەوە؟!
دەوڵەمەندەکان ترسان ھەژارەکان بە قسەی ساڵح بکەن، وتیان: بە قسەی ساڵح نەکەن دوایی خۆتان زەرەر دەکەن! ئایا پەیمانی داوە دوای مردن زیندوو دەبنەوە، ئەو قسەیە دوورە لە ڕاستییەوە. ژیانی ئێمە ھەر ئەمەیە دەمرین و دەبڕێتەوە، جارێکی تر زیندوو نابینەوە.
بەو شێوەیە دەوڵەمەندەکان وایان کرد خەڵکی باوەڕ بە ساڵح نەکەن، بەڵکوو گاڵتەشیان پێ دەکرد و دەیانوت: ساڵح چەند داماوە ھاوڕێکانی ھەموویان بوون بە دەوڵەمەند و خاوەنی کۆشک و باخ، کەچی ئەو ڕۆژ بە ڕۆژ ھەژار دەکەوێ. خوا بەزەیی بە باوک و دایکی ساڵحدا بێتەوە! کوڕەکەیان لەدەست دەرچوو.

== ئامۆژگاریکردنی بەردەوام ==
ساڵح ھەمیشە بانگەوازی گەلەکەی خۆی دەکرد و پێی دەوتن: ئایا ئێوە بەتەمان تا دنیا دنیایە لەم کۆشکە خۆش و باخانەدا بژین؟ ئەی کوا باووباپیرتان؟ خۆ ئەوانیش تەلار و باخیان ھەبوو، بەڵام ھەر مردن، ئێوەش وەک ئەوان دەمرن، خوای گەورە زیندووشتان دەکاتەوە و دادگاییتان لەسەر ئەو ھەموو نازونیعمەتە دەکات، کە خوای گەورە پێی دابوون کەچی ئێوە بتتان دەپەرست. بۆچی لە من ڕادەکەن؟! من لە داراییی ئێوە کەم ناکەمەوە. من تەنھا پەیامی خوای گەورەتان پێ ڕادەگەیەنم. بۆچی بەگوێم ناکەن؟! خۆ من چاکەی ئێوەم دەوێ. بۆچی بە قسەی ئەوانە دەکەن کە ستەم لە خەڵکی دەکەن و خراپەکاری لە زەویدا بڵاو دەکەنەوە؟!

== نیشانەی خوای گەورە ==
خەڵکەکە بە ساڵحیان وت: تۆ جادووگەری، تۆ تەنھا زەلامێکی وەک ئێمەی، ئەگەر ڕاست دەکەی نیشانەیەکمان پیشان بدە؟
ساڵح وتی: چ نیشانەیەکتان دەوێ؟
خەڵکەکە وتیان: ئەگەر ڕاست دەکەی لە بەرد وشترێکی ڕاستیمان بۆ پەیدا بکە!
ساڵح دەستی کرد بە پاڕانەوە لە خوای گەورە، خوای گەورەش لەو بەردە وشترێکی ھێنایە دەرەوە.
خەڵکەکە زۆر لایان سەیر بوو؛ خۆ وشتر ھەر لە وشتر دەبێ، کەچی ئێستا وشتر لە بەرد دێتە دەرەوە! بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکەکە باوەڕیان نەھێنا تەنھا یەک کەس نەبێ.
ساڵح وتی: ئەوە وشتری خوایە. ئەوە بەڵگەی خوایە. ئێوە داواتان کرد خوای گەورە بۆی {{قت|دروست کردن}}. ئازاری نەدەن تا خوای گەورە سزاتان نەدات! ئەم وشترە پێویستی بە ئاڵف و ئالیکی ئێوە نییە! لەسەر ڕزق و ڕۆزی خوای گەورە دەژی!
کاتێک وشترەکە دەچووە سەر ڕووبار بۆ ئاوخواردنەوە، مەڕوماڵاتی خەڵکەکە لێی دەترسان و ڕایان دەکرد. بۆیە ساڵح وتی: با ڕۆژێک مەڕوماڵاتی ئێوە ئاو بخواتەوە، ڕۆژێکیش وشترەکە ئاو بخواتەوە.

== نیازخراپیی سەموود ==
دەوڵەمەندەکان بینییان وردەوردە خەڵک بەھۆی ئەو وشترەوە مسوڵمان دەبێ، ترسیان لێ نیشت؛ چونکە لە پلەوپایەی خۆیان دەترسان. بۆیە ھەستان خەڵکەکەیان ھان دا و وتیان: چۆن دەبێ مەڕوماڵاتی ئێمە ھەموو ڕۆژێک ئاو نەخواتەوە؟
ساڵح ھەستی بە نیازخراپییان کرد؛ ئاگاداری کردنەوە کە دەست نەبەن بۆ ئەو وشترە تا خوای گەورە سزایان نەدات.
بەڵام ئەوان وتیان: کێ ئەو وشترە دەکوژێ؟
دوو پیاو ھەستان وتیان ئێمە دەیکوژین! ھەردووکیان ڕۆیشتن. کاتێ وشترەکە ھاتە دەرەوە، یەکێکیان تیرێکی لێ دا و کوشتی. ئەویتریشیان وشترەکەی سەربڕی.
ساڵح کە زانی وشترەکەیان سەربڕیوە، پێی وتن: ئێوە تەنھا سێ ڕۆژی تر لە کۆشکەکانتاندا ڕادەبوێرن، بەڵێنی خوای گەورەش درۆ نییە.
ھەروەھا لەناو خەڵکەکەدا نۆ کەس ھەبوون خراپەکارییان بڵاو دەکردەوە و چاکەیان نەدەکرد. ئەوانە سوێندیان خوارد لە شەودا ساڵح و خێزانەکەی بکوژن. کاتێک کەسوکار و ھاوەڵانی ساڵحیش پرسیاریان کرد، بڵێن ئێمە ئاگامان لێ نییە. بەڵام خوای گەورە ساڵح و خێزانەکەی پاراست.

== لەناوچوونی سەموود ==
لە ڕۆژی سێیەمدا سزای خوای گەورە ھات و ھاوارێک و بوومەلەرزەیەکی گەورە ڕووی دا. بە ھاوارەکە خەڵکی سەموود ھەموو دڵیان وەستا و بە بوومەلەرزەکەش ھەموو کۆشکەکانیان ڕووخا. تەنھا ساڵح و باوەڕداران نەمردن، باقی خەڵکەکە ھەمووی تیا چوون و شارەکەیان وێران بوو.
ساڵح و باوەڕدارانیش کۆچیان کرد و ئەو شارەیان بەجێ ھێشت. بەڵام پێش ئەوەی بڕۆن، سەیری خەڵکەکەی خۆیان کرد؛ ھەموو مردوون و لەو ناوەدا کەوتوون. ساڵح وتی: خەڵکەکە من زۆر ئامۆژگاریی ئێوەم کرد، پەیامی خوای گەورەم پێگەیاندن، بەڵام ئێوە ئامۆژگارانتان خۆش ناوێت. ئەوە شار بوو بە وێرانە و گوندەکانی دەوری ھەموو بوونە چۆڵەوانی. ئەوەتا ھەموو مردن و کەستان دەنگتان لێوە نایەت.

== سەرچاوەکان ==
[http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}

{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Saleh}}

[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>i52hx9wwmi5s1pn5j1rxe8lkjmbae2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598232</id>
      <parentid>1598231</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9705" sha1="o4qydtd9kmn4oa3qvpxsahgjtuf5mua" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بێلایەنی|date=ئاب ٢٠٢١}}
}}
{{ویکیسازی}}{{Databox|بەند=Q326189}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ساڵح''' {{بە عەرەبی|صالح}} ناوی [[پێغەمبەر|پێغەمبەرێکە]] کە لە [[قورئان]]دا ناوی ھاتووە. خوای ناز و بەخششێکی زۆری بەسەر گەلی سەمووددا ڕشتبوو. بارانی زۆریان بۆ دەباری. زەوییەکی بەپیتوبەرەکەتیان ھەبوو. درەختەکانیان میوە و بەری زۆری دەگرت. بەرەکەت کەوتبووە ڕۆزی و تەمەنیانەوە. لە شاخەکاندا کۆشک و تەلاری جوانیان داتاشیبوو. لەسەر بەرد نەخش و نیگاری جوانیان دروست دەکرد. لھ گوندی (حجر) دا لەناو شاخەکاندا دەژیان و شوێنیان زۆر قایم بوو. وایان دەزانی کەس لەوان بەھێزتر نییە، بەڵام گەلێکی ناشکور بوون و سوپاسی خوای گەورەیان نەدەکرد. کەوتنە بتتاشین و پەرستنی ئەو بتانەی کە بە دەستی خۆیان دروستیان دەکرد. گەلی سەموود زۆر بتیان ھەبوو کڕنووشیان بۆ دەبردن؛ لەوانە (ود، جد «ھد»، شمس، مناف، مناة، اللات) و چەندینی تریش.

== بانگەواز بۆ خواپەرستی ==
خوای گەورە لەناو ئەو گەلەدا ساڵحی ھەڵبژارد و کردی بە پێغەمبەر و ناردی بۆ سەر گەلەکەی تا بانگیان بکات بۆ یەکتاپەرستی و وازھێنان لە بتپەرستی. ساڵح بە گەلەکەی وت: خوای گەورە بپەرستن چونکە جگە لەو خوایەکی تر نییە. دەوڵەمەندەکان وتیان: ئەم قسە ناخۆشە چییە؟ ھەژارەکانیان وتیان: ئەوە ساڵحە بانگەوازمان دەکات. دەوڵەمەندەکان وتیان: بانگەوازەکەی چییە؟
ھەژارەکان وتیان: ساڵح دەڵێ تەنھا خوا بپەرستن. خوای گەورە دوای مردن زیندووتان دەکاتەوە. ھەرکەسیش بەپێی کردەوەی خۆی پاداشت یان سزای دەدات؛ ھەروەھا دەڵێ من پێغەمبەری خوام.
دەوڵەمەندەکان دەستیان بە پێکەنین کرد و وتیان: چۆن دەبێ ئەو داماوە پێغەمبەر بێ؟ نە باخی ھەیە و نە تەلار، چۆن ئەوە پێغەمبەر دەبێ؟ ئەویش زەلامێکە وەک ئێمە، خواردن دەخوات، ئاو دەخواتەوە؟!
دەوڵەمەندەکان ترسان ھەژارەکان بە قسەی ساڵح بکەن، وتیان: بە قسەی ساڵح نەکەن دوایی خۆتان زەرەر دەکەن! ئایا پەیمانی داوە دوای مردن زیندوو دەبنەوە، ئەو قسەیە دوورە لە ڕاستییەوە. ژیانی ئێمە ھەر ئەمەیە دەمرین و دەبڕێتەوە، جارێکی تر زیندوو نابینەوە.
بەو شێوەیە دەوڵەمەندەکان وایان کرد خەڵکی باوەڕ بە ساڵح نەکەن، بەڵکوو گاڵتەشیان پێ دەکرد و دەیانوت: ساڵح چەند داماوە ھاوڕێکانی ھەموویان بوون بە دەوڵەمەند و خاوەنی کۆشک و باخ، کەچی ئەو ڕۆژ بە ڕۆژ ھەژار دەکەوێ. خوا بەزەیی بە باوک و دایکی ساڵحدا بێتەوە! کوڕەکەیان لەدەست دەرچوو.

== ئامۆژگاریکردنی بەردەوام ==
ساڵح ھەمیشە بانگەوازی گەلەکەی خۆی دەکرد و پێی دەوتن: ئایا ئێوە بەتەمان تا دنیا دنیایە لەم کۆشکە خۆش و باخانەدا بژین؟ ئەی کوا باووباپیرتان؟ خۆ ئەوانیش تەلار و باخیان ھەبوو، بەڵام ھەر مردن، ئێوەش وەک ئەوان دەمرن، خوای گەورە زیندووشتان دەکاتەوە و دادگاییتان لەسەر ئەو ھەموو نازونیعمەتە دەکات، کە خوای گەورە پێی دابوون کەچی ئێوە بتتان دەپەرست. بۆچی لە من ڕادەکەن؟! من لە داراییی ئێوە کەم ناکەمەوە. من تەنھا پەیامی خوای گەورەتان پێ ڕادەگەیەنم. بۆچی بەگوێم ناکەن؟! خۆ من چاکەی ئێوەم دەوێ. بۆچی بە قسەی ئەوانە دەکەن کە ستەم لە خەڵکی دەکەن و خراپەکاری لە زەویدا بڵاو دەکەنەوە؟!

== نیشانەی خوای گەورە ==
خەڵکەکە بە ساڵحیان وت: تۆ جادووگەری، تۆ تەنھا زەلامێکی وەک ئێمەی، ئەگەر ڕاست دەکەی نیشانەیەکمان پیشان بدە؟
ساڵح وتی: چ نیشانەیەکتان دەوێ؟
خەڵکەکە وتیان: ئەگەر ڕاست دەکەی لە بەرد وشترێکی ڕاستیمان بۆ پەیدا بکە!
ساڵح دەستی کرد بە پاڕانەوە لە خوای گەورە، خوای گەورەش لەو بەردە وشترێکی ھێنایە دەرەوە.
خەڵکەکە زۆر لایان سەیر بوو؛ خۆ وشتر ھەر لە وشتر دەبێ، کەچی ئێستا وشتر لە بەرد دێتە دەرەوە! بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکەکە باوەڕیان نەھێنا تەنھا یەک کەس نەبێ.
ساڵح وتی: ئەوە وشتری خوایە. ئەوە بەڵگەی خوایە. ئێوە داواتان کرد خوای گەورە بۆی {{قت|دروست کردن}}. ئازاری نەدەن تا خوای گەورە سزاتان نەدات! ئەم وشترە پێویستی بە ئاڵف و ئالیکی ئێوە نییە! لەسەر ڕزق و ڕۆزی خوای گەورە دەژی!
کاتێک وشترەکە دەچووە سەر ڕووبار بۆ ئاوخواردنەوە، مەڕوماڵاتی خەڵکەکە لێی دەترسان و ڕایان دەکرد. بۆیە ساڵح وتی: با ڕۆژێک مەڕوماڵاتی ئێوە ئاو بخواتەوە، ڕۆژێکیش وشترەکە ئاو بخواتەوە.

== نیازخراپیی سەموود ==
دەوڵەمەندەکان بینییان وردەوردە خەڵک بەھۆی ئەو وشترەوە مسوڵمان دەبێ، ترسیان لێ نیشت؛ چونکە لە پلەوپایەی خۆیان دەترسان. بۆیە ھەستان خەڵکەکەیان ھان دا و وتیان: چۆن دەبێ مەڕوماڵاتی ئێمە ھەموو ڕۆژێک ئاو نەخواتەوە؟
ساڵح ھەستی بە نیازخراپییان کرد؛ ئاگاداری کردنەوە کە دەست نەبەن بۆ ئەو وشترە تا خوای گەورە سزایان نەدات.
بەڵام ئەوان وتیان: کێ ئەو وشترە دەکوژێ؟
دوو پیاو ھەستان وتیان ئێمە دەیکوژین! ھەردووکیان ڕۆیشتن. کاتێ وشترەکە ھاتە دەرەوە، یەکێکیان تیرێکی لێ دا و کوشتی. ئەویتریشیان وشترەکەی سەربڕی.
ساڵح کە زانی وشترەکەیان سەربڕیوە، پێی وتن: ئێوە تەنھا سێ ڕۆژی تر لە کۆشکەکانتاندا ڕادەبوێرن، بەڵێنی خوای گەورەش درۆ نییە.
ھەروەھا لەناو خەڵکەکەدا نۆ کەس ھەبوون خراپەکارییان بڵاو دەکردەوە و چاکەیان نەدەکرد. ئەوانە سوێندیان خوارد لە شەودا ساڵح و خێزانەکەی بکوژن. کاتێک کەسوکار و ھاوەڵانی ساڵحیش پرسیاریان کرد، بڵێن ئێمە ئاگامان لێ نییە. بەڵام خوای گەورە ساڵح و خێزانەکەی پاراست.

== لەناوچوونی سەموود ==
لە ڕۆژی سێیەمدا سزای خوای گەورە ھات و ھاوارێک و بوومەلەرزەیەکی گەورە ڕووی دا. بە ھاوارەکە خەڵکی سەموود ھەموو دڵیان وەستا و بە بوومەلەرزەکەش ھەموو کۆشکەکانیان ڕووخا. تەنھا ساڵح و باوەڕداران نەمردن، باقی خەڵکەکە ھەمووی تیا چوون و شارەکەیان وێران بوو.
ساڵح و باوەڕدارانیش کۆچیان کرد و ئەو شارەیان بەجێ ھێشت. بەڵام پێش ئەوەی بڕۆن، سەیری خەڵکەکەی خۆیان کرد؛ ھەموو مردوون و لەو ناوەدا کەوتوون. ساڵح وتی: خەڵکەکە من زۆر ئامۆژگاریی ئێوەم کرد، پەیامی خوای گەورەم پێگەیاندن، بەڵام ئێوە ئامۆژگارانتان خۆش ناوێت. ئەوە شار بوو بە وێرانە و گوندەکانی دەوری ھەموو بوونە چۆڵەوانی. ئەوەتا ھەموو مردن و کەستان دەنگتان لێوە نایەت.

== سەرچاوەکان ==
[http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}

{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Saleh}}

[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>o4qydtd9kmn4oa3qvpxsahgjtuf5mua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598338</id>
      <parentid>1598232</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Saleh|Saleh]] بۆ [[:Commons:Category:Salih|Salih]]</comment>
      <origin>1598338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9705" sha1="qpoyr97zj67pz4h9w8fjbu9h4osrl5a" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بێلایەنی|date=ئاب ٢٠٢١}}
}}
{{ویکیسازی}}{{Databox|بەند=Q326189}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ساڵح''' {{بە عەرەبی|صالح}} ناوی [[پێغەمبەر|پێغەمبەرێکە]] کە لە [[قورئان]]دا ناوی ھاتووە. خوای ناز و بەخششێکی زۆری بەسەر گەلی سەمووددا ڕشتبوو. بارانی زۆریان بۆ دەباری. زەوییەکی بەپیتوبەرەکەتیان ھەبوو. درەختەکانیان میوە و بەری زۆری دەگرت. بەرەکەت کەوتبووە ڕۆزی و تەمەنیانەوە. لە شاخەکاندا کۆشک و تەلاری جوانیان داتاشیبوو. لەسەر بەرد نەخش و نیگاری جوانیان دروست دەکرد. لھ گوندی (حجر) دا لەناو شاخەکاندا دەژیان و شوێنیان زۆر قایم بوو. وایان دەزانی کەس لەوان بەھێزتر نییە، بەڵام گەلێکی ناشکور بوون و سوپاسی خوای گەورەیان نەدەکرد. کەوتنە بتتاشین و پەرستنی ئەو بتانەی کە بە دەستی خۆیان دروستیان دەکرد. گەلی سەموود زۆر بتیان ھەبوو کڕنووشیان بۆ دەبردن؛ لەوانە (ود، جد «ھد»، شمس، مناف، مناة، اللات) و چەندینی تریش.

== بانگەواز بۆ خواپەرستی ==
خوای گەورە لەناو ئەو گەلەدا ساڵحی ھەڵبژارد و کردی بە پێغەمبەر و ناردی بۆ سەر گەلەکەی تا بانگیان بکات بۆ یەکتاپەرستی و وازھێنان لە بتپەرستی. ساڵح بە گەلەکەی وت: خوای گەورە بپەرستن چونکە جگە لەو خوایەکی تر نییە. دەوڵەمەندەکان وتیان: ئەم قسە ناخۆشە چییە؟ ھەژارەکانیان وتیان: ئەوە ساڵحە بانگەوازمان دەکات. دەوڵەمەندەکان وتیان: بانگەوازەکەی چییە؟
ھەژارەکان وتیان: ساڵح دەڵێ تەنھا خوا بپەرستن. خوای گەورە دوای مردن زیندووتان دەکاتەوە. ھەرکەسیش بەپێی کردەوەی خۆی پاداشت یان سزای دەدات؛ ھەروەھا دەڵێ من پێغەمبەری خوام.
دەوڵەمەندەکان دەستیان بە پێکەنین کرد و وتیان: چۆن دەبێ ئەو داماوە پێغەمبەر بێ؟ نە باخی ھەیە و نە تەلار، چۆن ئەوە پێغەمبەر دەبێ؟ ئەویش زەلامێکە وەک ئێمە، خواردن دەخوات، ئاو دەخواتەوە؟!
دەوڵەمەندەکان ترسان ھەژارەکان بە قسەی ساڵح بکەن، وتیان: بە قسەی ساڵح نەکەن دوایی خۆتان زەرەر دەکەن! ئایا پەیمانی داوە دوای مردن زیندوو دەبنەوە، ئەو قسەیە دوورە لە ڕاستییەوە. ژیانی ئێمە ھەر ئەمەیە دەمرین و دەبڕێتەوە، جارێکی تر زیندوو نابینەوە.
بەو شێوەیە دەوڵەمەندەکان وایان کرد خەڵکی باوەڕ بە ساڵح نەکەن، بەڵکوو گاڵتەشیان پێ دەکرد و دەیانوت: ساڵح چەند داماوە ھاوڕێکانی ھەموویان بوون بە دەوڵەمەند و خاوەنی کۆشک و باخ، کەچی ئەو ڕۆژ بە ڕۆژ ھەژار دەکەوێ. خوا بەزەیی بە باوک و دایکی ساڵحدا بێتەوە! کوڕەکەیان لەدەست دەرچوو.

== ئامۆژگاریکردنی بەردەوام ==
ساڵح ھەمیشە بانگەوازی گەلەکەی خۆی دەکرد و پێی دەوتن: ئایا ئێوە بەتەمان تا دنیا دنیایە لەم کۆشکە خۆش و باخانەدا بژین؟ ئەی کوا باووباپیرتان؟ خۆ ئەوانیش تەلار و باخیان ھەبوو، بەڵام ھەر مردن، ئێوەش وەک ئەوان دەمرن، خوای گەورە زیندووشتان دەکاتەوە و دادگاییتان لەسەر ئەو ھەموو نازونیعمەتە دەکات، کە خوای گەورە پێی دابوون کەچی ئێوە بتتان دەپەرست. بۆچی لە من ڕادەکەن؟! من لە داراییی ئێوە کەم ناکەمەوە. من تەنھا پەیامی خوای گەورەتان پێ ڕادەگەیەنم. بۆچی بەگوێم ناکەن؟! خۆ من چاکەی ئێوەم دەوێ. بۆچی بە قسەی ئەوانە دەکەن کە ستەم لە خەڵکی دەکەن و خراپەکاری لە زەویدا بڵاو دەکەنەوە؟!

== نیشانەی خوای گەورە ==
خەڵکەکە بە ساڵحیان وت: تۆ جادووگەری، تۆ تەنھا زەلامێکی وەک ئێمەی، ئەگەر ڕاست دەکەی نیشانەیەکمان پیشان بدە؟
ساڵح وتی: چ نیشانەیەکتان دەوێ؟
خەڵکەکە وتیان: ئەگەر ڕاست دەکەی لە بەرد وشترێکی ڕاستیمان بۆ پەیدا بکە!
ساڵح دەستی کرد بە پاڕانەوە لە خوای گەورە، خوای گەورەش لەو بەردە وشترێکی ھێنایە دەرەوە.
خەڵکەکە زۆر لایان سەیر بوو؛ خۆ وشتر ھەر لە وشتر دەبێ، کەچی ئێستا وشتر لە بەرد دێتە دەرەوە! بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خەڵکەکە باوەڕیان نەھێنا تەنھا یەک کەس نەبێ.
ساڵح وتی: ئەوە وشتری خوایە. ئەوە بەڵگەی خوایە. ئێوە داواتان کرد خوای گەورە بۆی {{قت|دروست کردن}}. ئازاری نەدەن تا خوای گەورە سزاتان نەدات! ئەم وشترە پێویستی بە ئاڵف و ئالیکی ئێوە نییە! لەسەر ڕزق و ڕۆزی خوای گەورە دەژی!
کاتێک وشترەکە دەچووە سەر ڕووبار بۆ ئاوخواردنەوە، مەڕوماڵاتی خەڵکەکە لێی دەترسان و ڕایان دەکرد. بۆیە ساڵح وتی: با ڕۆژێک مەڕوماڵاتی ئێوە ئاو بخواتەوە، ڕۆژێکیش وشترەکە ئاو بخواتەوە.

== نیازخراپیی سەموود ==
دەوڵەمەندەکان بینییان وردەوردە خەڵک بەھۆی ئەو وشترەوە مسوڵمان دەبێ، ترسیان لێ نیشت؛ چونکە لە پلەوپایەی خۆیان دەترسان. بۆیە ھەستان خەڵکەکەیان ھان دا و وتیان: چۆن دەبێ مەڕوماڵاتی ئێمە ھەموو ڕۆژێک ئاو نەخواتەوە؟
ساڵح ھەستی بە نیازخراپییان کرد؛ ئاگاداری کردنەوە کە دەست نەبەن بۆ ئەو وشترە تا خوای گەورە سزایان نەدات.
بەڵام ئەوان وتیان: کێ ئەو وشترە دەکوژێ؟
دوو پیاو ھەستان وتیان ئێمە دەیکوژین! ھەردووکیان ڕۆیشتن. کاتێ وشترەکە ھاتە دەرەوە، یەکێکیان تیرێکی لێ دا و کوشتی. ئەویتریشیان وشترەکەی سەربڕی.
ساڵح کە زانی وشترەکەیان سەربڕیوە، پێی وتن: ئێوە تەنھا سێ ڕۆژی تر لە کۆشکەکانتاندا ڕادەبوێرن، بەڵێنی خوای گەورەش درۆ نییە.
ھەروەھا لەناو خەڵکەکەدا نۆ کەس ھەبوون خراپەکارییان بڵاو دەکردەوە و چاکەیان نەدەکرد. ئەوانە سوێندیان خوارد لە شەودا ساڵح و خێزانەکەی بکوژن. کاتێک کەسوکار و ھاوەڵانی ساڵحیش پرسیاریان کرد، بڵێن ئێمە ئاگامان لێ نییە. بەڵام خوای گەورە ساڵح و خێزانەکەی پاراست.

== لەناوچوونی سەموود ==
لە ڕۆژی سێیەمدا سزای خوای گەورە ھات و ھاوارێک و بوومەلەرزەیەکی گەورە ڕووی دا. بە ھاوارەکە خەڵکی سەموود ھەموو دڵیان وەستا و بە بوومەلەرزەکەش ھەموو کۆشکەکانیان ڕووخا. تەنھا ساڵح و باوەڕداران نەمردن، باقی خەڵکەکە ھەمووی تیا چوون و شارەکەیان وێران بوو.
ساڵح و باوەڕدارانیش کۆچیان کرد و ئەو شارەیان بەجێ ھێشت. بەڵام پێش ئەوەی بڕۆن، سەیری خەڵکەکەی خۆیان کرد؛ ھەموو مردوون و لەو ناوەدا کەوتوون. ساڵح وتی: خەڵکەکە من زۆر ئامۆژگاریی ئێوەم کرد، پەیامی خوای گەورەم پێگەیاندن، بەڵام ئێوە ئامۆژگارانتان خۆش ناوێت. ئەوە شار بوو بە وێرانە و گوندەکانی دەوری ھەموو بوونە چۆڵەوانی. ئەوەتا ھەموو مردن و کەستان دەنگتان لێوە نایەت.

== سەرچاوەکان ==
[http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}

{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Salih}}

[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>qpoyr97zj67pz4h9w8fjbu9h4osrl5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شوعەیب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10032</id>
    <revision>
      <id>1598235</id>
      <parentid>1509112</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9315" sha1="4kg7l2o76t6c9zj5q37xn2696rkeigj" xml:space="preserve">{{Short description|One of the prophets in Islam}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person
| honorific_prefix   = {{smaller|[[Prophets and messengers in Islam|Prophet]]}}
| name               = Shuaib
| native_name        = {{lang|ar|شُـعَـيْـب}}
| other_names        = [[Jethro (biblical figure)|جێترۆ لە پەرتووکی پیرۆز]] {{small|(disputed)}}
| image              = Prophet Shuaib Name.svg
| image_size         = 150px
| caption            = ''شوعەیب بە خۆشنووسی ئیسلامی''
| predecessor        = [[Job in Islam|ئەیووب]]
| successor          = [[Moses in Islam|موسا]]
| children           = 
| parents            = 
| relatives          = [[Issachar]] {{small|(grandfather)}}
}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
{{Coord|31|57|35|N|35|42|57|E|display=title}}
خوای گه‌وره‌ شوعه‌یبی نارد بۆ [[گەلی مەدیەن|خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن]]، گوندی مه‌دیه‌ن ده‌كه‌وێته‌ نێوان [[شام]] و [[حیجاز|حیجازه‌وه‌]]،‌ 
خه‌ڵكه‌كه‌شی ده‌وڵه‌مه‌ند بوون و پیان ده‌وترا(أصحاب الأیكة) واته‌: خاوه‌نانی باخه‌كان، هه‌روه‌ها له‌ بازرگانیدا شاره‌زا بوون، چونكه‌ گونده‌كه‌یان ده‌كه‌وته‌ سه‌ر شاڕێگای بازرگانی گه‌وره‌ی نێوان [[شام]] و [[یەمەن|یه‌مه‌ن]] له‌لایه‌ك و له‌نێوان [[میسر|میسڕ]] و [[عێراق]]یش له‌لایه‌كی تره‌وه‌. 
[[گەلی مەدیەن|قه‌ومی مه‌دیه‌ن]] باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ نه‌بوو، هاوه‌ڵیان بۆ په‌یدا ده‌كرد، خراپترین خه‌ڵك بوون له‌ مامه‌ڵه‌داو له‌ كاری پێوانه‌و كێشانه‌یاندا دزییان ده‌كرد، كێشانه‌‌یان سووك ده‌كێشا، ڕێگایان به‌ كاروانه‌كان ده‌گرت و تاڵانیان ده‌كردن، خراپه‌یان له‌ زه‌ویدا بڵاوده‌كرده‌وه‌و رقیان له‌ خواپه‌رستی بوو، گوێیان نه‌ئه‌دا به‌ حسابی [[ڕۆژی دوایی|ڕۆژی قیامه‌ت]] و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ نه‌ده‌ترسان، خوای گه‌وره‌ش شوعه‌یبی له‌ ناو خۆیاندا كرد به‌ پێغه‌مبه‌ر تا ئاگاداریان بكاته‌وه‌.

==بانگه‌وازی شوعه‌یب==

شوعه‌یب به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی وت: ئه‌ى قه‌ومه‌كه‌م ته‌نها خوا بپه‌رستن چونكه‌ جگه‌ له‌و خوایه‌كی تر نییه‌، 
كێشانه‌ش كه‌م مه‌كه‌نه‌وه‌ من ده‌تانبینم حاڵتان باشه‌و له‌ خۆشیدان، چونكه‌ ئه‌ترسم رۆژێك ئازار ڕووتان تێبكات و ده‌ورتان بدات. 
هه‌روه‌ها وتی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م با كێشانه‌تان ته‌واو بێت، شتی خه‌ڵكیش به‌بێ نرخ سه‌یر مه‌كه‌ن، خراپه‌كاری له‌ زه‌ویدا بڵاومه‌كه‌نه‌وه‌. 
شوعه‌یب وتی: خه‌ڵكینه‌ ئه‌و قازانجه‌ی له‌ بازرگانیدا به‌ حه‌ڵاڵ ده‌ستان ده‌كه‌وێ باشتره‌ له‌وه‌ی به‌ حه‌رام و سته‌مكاری و زه‌وت كردن ده‌ستان ئه‌كه‌وێ، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی به‌ تاوان و ده‌ست بڕین سامان كۆده‌كه‌نه‌وه‌ پاشه‌ڕۆژیان هه‌ر تێداچوون ده‌بێ‌، من دڵسۆزی ئێوه‌م ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌م ده‌كه‌ن، خوای گه‌وره‌ خۆیشی چاودێره‌ و ئاگای لێتانه‌ چی ده‌كه‌ن. 

==فێڵبازی خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن==

به‌ڵام گه‌له‌كه‌ی به‌ گاڵته‌ پێكردنه‌وه‌ وه‌ڵامیان ‌دایه‌وه‌، وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب ئایا نوێژه‌كانت فرمانت پێده‌كات وازبێنین له‌و بتانه‌ی باووباپیرانمان ده‌یانپه‌رست، یان واز له‌ كه‌می كێشانه‌مان بێنین... پاشان به‌ گاڵته‌وه‌ وتیان: دیاره‌ تۆ زۆر ژیرو ئاقڵی. 
شوعه‌یب زۆر به‌ نه‌رمونیانی ئامۆژگاری گه‌له‌كه‌ی ده‌كرد و زۆر به‌ ئارام بوو له‌گه‌ڵیاندا به‌ڵام قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌و شێوازه‌ جوانه‌ى شوعه‌یب كاری تێنه‌كردن تا ده‌هات زیاتر له‌ شوعه‌یب توڕه‌ده‌بوون. 

==ترساندنی شوعه‌یب ==

قه‌ومه‌كه‌ی وتیان: تۆ پیاوێكی لاوازی هیچ ده‌سه‌ڵاتت نییه‌، ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ له‌ ناوت به‌رین كه‌س ناتوانێ به‌رگریت لێبكات! 
هه‌روه‌ها وتیان: ئه‌گه‌ر له‌ به‌ر خزموكه‌سه‌كارت نه‌بووایه‌ كه‌ له‌ ئێمه‌ن به‌رد بارانمان ده‌كردىو ده‌مانكوشتی. 
شوعه‌یب وتی: ئایا ئێوه‌ له‌ خوای باڵاده‌ست ناترسن و له‌ كه‌سوكاری من ده‌ترسن و شه‌رم ده‌كه‌ن. 
شوعه‌یب وتی: خه‌ڵكینه‌ بزانن خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌موو شتێكه‌و چاوی لێتانه‌ چی ده‌كه‌ن، داواتان لێئه‌كه‌م دڵگرانی و دووبه‌ره‌كیتان له‌گه‌ڵ من واتان لێنه‌كات له‌ سه‌ر دڵره‌قی به‌رده‌وام بن و توڕه‌یی خوای گه‌وره‌ مه‌هێننه‌ سه‌ر خۆتان، ئه‌ی نه‌تان بینی خوای گه‌وره‌ چۆن سزای نارد بۆ قه‌ومی نوح و هودو صالح خۆ قه‌ومی لوطیش له‌ ئێوه‌وه‌ دوور نییه‌ نه‌تان بینی چییان لێ به‌سه‌ر هات! له‌كۆتاییشدا ده‌سه‌ڵاتداران و خۆبه‌زل زانه‌كان هیچیان به‌ ده‌سته‌وه‌نه‌ماو سوور بوون له‌سه‌ر خراپه‌كاری و هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ شوعه‌یب كردو وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب خۆت و ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان پێهێناوی یان ده‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ر بیروباوه‌ڕی ئێمه‌، یان له‌م شاره‌دا ده‌رتان ده‌كه‌ین، چونكه‌ وادیاره‌ تۆ تووشی ئه‌فسانه‌و سیحر هاتوویت، تۆ كه‌سێكی وه‌ك ئێمه ‌وایت و پێغه‌مبه‌ر نیت، ئێمه‌ تۆ به‌ درۆزن ده‌زانین، ئه‌گه‌ر واش نییه‌و ڕاست ده‌كه‌یت ئه‌وه‌ بڕۆ چیت له‌ ده‌ست دێت درێغی مه‌كه‌. 

==له‌ناوچوونی خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن==

خوای گه‌وره‌ ماوه‌یه‌كى زۆری دانێ تا بیربكه‌نه‌وه‌، شوعه‌یبیش وه‌ك باوكێك و مامۆستایه‌ك به‌ ئارامی و به‌ نه‌رمونیانی زۆر هه‌وڵی له‌گه‌ڵدان، به‌ڵام خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن باوه‌ڕیان نه‌هێناو له‌ سه‌ر خراپه‌كاری به‌رده‌وام بوون،‌ ئیتر خوای گه‌وره‌ وه‌ك چۆن گه‌لانی خراپه‌كاری پێشووی له‌ناوبرد ـ هه‌ر گه‌له‌ی به‌ جۆرێك ـ، سزای بۆ مه‌دیه‌نیش نارد،‌ گرمه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ى بۆ ناردن و دنیای لێ هێنانه‌وه‌ یه‌ك و‌ هه‌موویان تێداچوون، ته‌نها شوعه‌یب و بڕوادارانی هاوه‌ڵی نه‌بێ خوای گه‌وره‌ پاراستنىو رزگاری كردن.

== سەرچاوەکان ==
*[http://www.dangiislam.org دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}

==بڕوانه‌ ئه‌مانه‌ش==
* [[گەلی مەدیەن|گه‌لی مه‌دیه‌ن]]
* [[شاره‌كانی شوعه‌یب]]

{{پێغەمبەران}}
{{پۆلی کۆمنز|Shuaib}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}}

[[پۆل:مەدیەن]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز]]
[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پارێزگای خووزستان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]]</text>
      <sha1>4kg7l2o76t6c9zj5q37xn2696rkeigj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئادەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10034</id>
    <revision>
      <id>1598413</id>
      <parentid>1475247</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16310" sha1="28wx52pyfikum4ma5nm6bdtf8zl0xfo" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|ئادەم بەگشتی|ئادەم لە بیروباوەڕی ئیسلامی|ئادەم لە ئیسلامدا}}[[پەڕگە:Adem (Adam)1.png|220x440px|وێنۆک|left]]
'''ئادەم''' (بە[[زمانی عیبری|عیبری]]: אָדָם، بە[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: آدم‎) کەسایەتییەکە لەنێو [[سەرەتای بەدیھێنان]]&lt;sup&gt;(سیفری تەکوین)&lt;/sup&gt;، [[قورئان]] و [[پەرتووکی ئیقان]]دا ناوی ھەیە. بەپێی [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]، ئادەم یەکەمین مرۆڤە. بەپێی [[ئیسلام]] ئادەم یەکەمین مرۆڤە و باوکی مرۆڤایەتییە، یەکەم پێغەمبەرە کە ئامۆژگاری نەوەکانی خۆی کردووە، خێزانەکەشی ناوی [[حەوا|حەوایە]] و حەوا دایکی مرۆڤایەتییە، ئادەم لە [[قورئان|قورئاندا]] بەسەرھاتی زۆرە کە چۆن خودای گەورە ئادەم دروست دەکات، ئادەم چۆن دەژی.&lt;ref name=&quot;Hitti 1928 37&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Origins of the Druze People and Religion: With Extracts from Their Sacred Writings|یەکەم= Philip K.|دوایین= Hitti|ساڵ= ١٩٢٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٤٦٥٥-٤٦٦٢-٣|پەڕە=٣٧|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria}}&lt;/ref&gt;

== ئادەم لە قورئاندا ==
بەپێی [[قورئان]] و باوەڕی [[موسڵمان|موسوڵمانان]] بێت، سەرەتا [[خودا]] بە [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتە]]کانی ڕاگەیاند کەوا ئادەم و نەوەکانی لەسەر [[زەوی|زەویدا]] بەدی دەھێنێت و بەدەسەڵات و بەتواناش دەبن، ھەروەھا کۆشش دەکەن و لە خێروبێری ناو [[زەوی]] دەردەھێنن و بە ھەموو شوێنێکی زەویدا بڵاودەبنەوە. خودا فریشتەکانی بە [[خوداپەرستی]] لەپێش ئادەم بەدیھێناوە و لە گووناھ و [[تاوان]] و سەرپێچی پاراستوونی. ھەروەھا بەخشش و خۆشەویستیی زۆری پێ بەخشیوون، پشتیوانی و ڕێنموێنیشی بۆ فەرمانبەرێکردنی خۆی کردوون؛ بەڵام لەبەر ئەوەی خودا ئادەم و نەوەکانی لە ھەڵە و گوناح نەپاراستووە، بۆیە فریشتەکان ترسان لەوەی وەک چۆن خۆیان ئاسمانیان بە [[خواپەرستی]] و بەزەیی و خاوێنی ئاوادان کردووەتەوە، نەوەکانی ئادەم سەرپێچی و کەموکورتی بکەن و نەتوانن وەک فریشتەکان سەر زەوی بە خوداپەرستی ئاوەدان بکەنەوە. دیسان بەپێی باوەڕی ئیسلام، فریشتەکان وایان دەزانی خۆیان لە نەوەی ئادەم باشترن، بۆیە لە لای خودا پاکانەی خۆیان کرد و بە خودایان گووت: «چۆن کەسی تر دروست دەکەی لەکاتێکدا ئێمە بەدڵسۆزییەوە پاکی و بێگەردیت بۆ دادەنێین و سوپاست دەکەین و ناوت بەپیرۆز ڕادەگرین، کەچی ئەوانەی سەر زەوی بەتاوانکردن سەر زەوی خراپ دەکەن و بەھۆی سوود و قازانجی دونیاوە جیاوازی دەکەوێتە نێوانیان و ئەوکاتەش خوێنی زۆر دەڕێژن و گیانی پاک و بێتاوان دەکوژن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Surah Al-Baqarah Ayat 30 (2:30 Quran) With Tafsir |ناونیشان=https://myislam.org/surah-baqarah/ayat-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=My Islam |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== پلەوپایەی ئادەم ==
لەقورئاندا، باوەڕ وەھایە کە خودا وەڵامی فریشتەکانی دایەوە، و دڵیانی ئارام کردەوە و فریشتەکانی تێگەیاند؛ کە خودا ڕێزێکی زۆری لە نەوەی ئادەم گرتووە و بەدەستی خۆی ئادەمی دروست کردووەو لە گیانی خۆی گیانی پێداکردووە. ڕاستەوخۆش ئادەمی فێری [[ناو]]ەکان و زانیارییە پێویستییەکان کردووە بەجۆرێک ھەتا ئامادەییان ھەبێ لە ڕاستییەکان و سوننەتەکانی خودا و لە یاساکانی ناو [[گەردوون]] تێبگەن، بەمەش دەتوانن لەسەر زەوی دەسەڵات پەیدابکەن و زەوی نۆژەن و ئاوەدان بکەنەوە. اللە، یاخود خودای ئیسلام ویستی وابوو پیشانی فریشتەکانی بدات کە ئەو دروستکراوەی ئەوان لە پلەو پایەیان کەمدەکردەوە لەوان زاناترە و زانیاری لەوان فراوانترە. خودا داوای لێکردن ناوی چەند شتێکی دیاریکراوی بۆ بھێنن بەڵام [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەکان]] ناوی ئەو شتانەیان نەزانی و بۆیان دەرکەوت خودا خاوەنی دانایییە و ھەرچی ئەو ویستی نەکردبێ ئەوان نایزانن، بۆیە یەکسەر وتیان: «ئێمە پاکو بێگەردی بۆ خودا دادەنێین و سەرپێچی ویستی خودا لە ھیچ شتێکدا ناکەین.» پاشان خودا فەرمانی بە ئادەم کرد ئەویش ناویی شتەکانی ھێنا، ھەتا فریشتەکان پلەو پایەی ئادەم بزانن و لەسەر دەستی ئادەم فێری ناوەکان ببن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alislam.org/library/links/00000179.html |سەردێڕ=Man Lived on Earth Even Before the Advent of Adam |بڵاوکەرەوە=Al Islam|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Virani|یەکەم=Shafique|سەردێڕ=The Days of Creation in the Thought of Nasir Khusraw |ناونیشان=https://www.academia.edu/37219457|journal=Nasir Khusraw: Yesterday, Today, Tomorrow|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;

== ڕێزگرتنی ئادەم ==
[[قورئان]] باس لەوە دەکات کە خودا ئادەمی لە قوڕێکی ڕەش لە باشترین شێوەدا دروست کرد و لە گیانی خۆی فوی پیاداکرد و کردییە مرۆڤێکی ڕێکوپێک، پاشان خودا فەرمانی بە فریشتەکان کرد سوجدەی ڕێز بۆ ئادەم ببەن، بەم شێوەیە خودا ڕێزی زۆری لە ئادەم و نەوەی ئادەم گرت. قورئان بەم جۆرە باس لە ڕێزی خودا بۆ ئادەم دەکات:
* لە باشترین شێوەدا ئادەمیزادی دروست کرد.
* لە گیانی خۆی فوی پێدا کرد.
* فەرمانی بە [[فریشتە]]کان کردووە کڕنۆشی بۆ ببەن.
* زەویشی بۆ فەراھەم کردن و بە دەسەڵاتی کردوون، تاوەکو ئاوەدانی بکەنەوە و بەخششەکانی خودا لە خواپەرستیدا بەکاربھێنن.
لەبەرئەوە دەبێ نەوەی ئادەم زۆر سوپاسی ئەم نیعمەتانە بکات، ئەویش بە بەجێھێنانی مافی خودا و بەندایەتی بۆ کردنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.academia.edu/7170404 |سەردێڕ=Shaggy or Shaved? The Symbolism of Hair among Persian Qalandar Sufis |دوایین=Ridgeon |یەکەم=Lloyd |journal=Iran and the Caucasus |ڕێکەوت=٢٠١٠|بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕە= ١٢|doi=10.1163/157338410X12743419190142 |وتەگێڕانەوە=Adam was given the honorary name of &quot;Adam-I-Safi&quot; meaning: The Chosen One}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://biblicalstudies.org.uk/pdf/ijt/07-2_056.pdf |سەردێڕ=The Christ of the Quran |دوایین=Anand |یەکەم=K.D.W. |وێبگە=biblicalstudies.org.uk |پەڕە=٥٧|وتەگێڕانەوە=Adam was God's Chosen one &quot;Adam-Safi&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== سوجدەی فریشتەکان بۆ ئادەم و سەرپێچیکردنی ئیبلیس ===
[[قورئان]] باس لە وەدەکات کە لەبەرئەوەی فریشتەکان خۆیان بە کەم گرت و خۆیان بە گەورە نەزانی؛ سەرکەوتنیان لە تاقیکردنەوەکەی خودادا بەدەست ھێناو سوجدەی ڕێزیان بۆ ئادەم بردو بە گەورەو بەڕێزیان دانا؛ بەڵام [[ئیبلیس]] خۆی بە گەورەزانی و سەرپێچی فەرمانی خودای کرد و بوو بە یەکێک لە بێ بڕوایان. کاتێکیش خودا دەربارەی ھۆی سوجدە نەبردنی پرسیاری لە ئیبلیس کرد، ئیبلیس وتی: «بەڕەگەز من لە ئادەم باشترم، منت لە ئاگر دروست کردووە بەڵام ئادەمت لە قوڕ دروست کردووە، ئاگریش لە قوڕ پاکترو گەورەترە.» بەو شێوەیە ئیبلیس وای گومان برد کە کەس لەو بە تواناتر نییە و وتی: «من لە ئادەم باشترم»، لەباوەڕی [[ئیسلام|ئیسلامیشدا]] ئەمە بە ئاشکرا سەرپێچیکردنی خودایە و لەخۆبایبوونە.

==== دەرکردنی ئیبلیس لە بەھەشت ====
قورئان دەگێڕێتەوە کە دوای ئەوەی [[ئیبلیس]] خۆی لەوە بە گەورەتر زانی کە فەرمانی خودا جێبەجێ بکات و تانەو تەشەری لە دادگەری و [[زانست]]ی خودا دا، خوداش پاداشتی سەرپێچی کردنەکەی دایەوە و لە بەزەیی خۆی و لە [[باخی عەدەن|بەھەشتی سەر زەوی]] دەری کرد. ئیبلیسیش داوای لە خودا کرد کە تا [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|رۆژی دوایی]] بیھێڵێتەوە و ژیانی پێ بدات، خوداش قەبووڵی کرد. موسوڵمانان بڕوایان وایە کە ئامانجی ئیبلیس لەمەدا بریتی بوو لە بەکارھێنانی وزەو تواناکانی لەسەر لێشێواندن و گومڕاکردنی ئادەمیزاد، بەمەش جەنگ دروست بوو لە نێوان ئادەم و نەوەکانی لە لایەک و ئیبلیس و نەوەکانیشی لە لایەکی تر. خوداش ویستی وا بوو مرۆڤەکان تاقی بکاتەوەو ئادەمیزاد بە ویستی خۆی ڕێگای خواویستیی و بەھەشت ھەڵبژێرێت نەک بە زۆری خوای خودا. بەم شێوەیە موسوڵمانان وا باوەڕیانە کە دژایەتی نێوان ئیبلیس و ئادەم و نێوان نەوەکانیان دژایەتییەکی دێرینە. دیسان بەشێک لە باوەڕی ئیسلام و فێرکردنەکانی بەو جۆرەیە کە دەبێ ئادەمیزاد ھۆشیار و وریا بێ لەو فێڵ و شێوازانەی ئیبلیس، کە لە ڕێیانەوە ئەیەوێ تووشی سەرپێچییەکانی خودایان بکات.

=== دروستکردنی حەوا ===
{{سەرەکی|حەوا}}لە پاش ئەوەی خودا ئیبلیسی لە [[بەھەشت]] دەرکرد، ئادەم بە تەنھا مایەوە، بۆیە خودا ویستی وابوو ھەر لە خۆی ھاوڕێیەکی لەو بەھەشتەدا بۆ دروست بکات، بەوشێوەیە خودا خەوی لە ئادەم خستوو لە پەراسویەکی ئادەم حەوای دروست کرد تا ببێتە مایەی ئارامی ئادەم و ھاوڕێیەتی یەکتر بکەن.

=== دەستکردن بەتاوان ===
بەپێی [[قورئان]]، خودا ئادەم و خێزانەکەی لە بەھەشتێکی خۆش لەسەر زەوی دانا و ھەموو خۆشییەکانی ئەو بەھەشتەی بۆ [[حەلال|حەڵاڵ]] کردن، بە مەبەستی تاقیکردنەوەشیان تەنھا دارێک لە دارەکانی ئەو بەھەشتەی لێ قەدەغەکردن، لێرەوە یەکەم ڕوبەڕوبوونەوەی نێوان ئادەم و ئیبلیس ڕوویدا. ئیبلیس ئەوەی بە ھەل زانی و وەسوەسەی خستە دڵی ئادەمەوە و وای تێگەیاند کە ئەو ھاوڕێیەتی و ئامۆژگاری بە ڕاستگۆیی دەکات، کاتێکیش بینیی [[ئادەم و حەوا]] پشتی تێدەکەن، زیاتر لە ھەڵخەڵەتاندنیان پێی داگرت، تا قایلی کردن بەوەی بۆیە خودا ناھێڵێ لە بەری ئەو درەختە بخۆن تا نەبنە [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتھ]] و بە ھەتا ھەتایی لەو بەھەشتەدا نەمێننەوە، [[سوێند|سوێندیشی]] بۆ خواردن کە نییەتی پاکە و مەبەستی ئامۆژگاریکردنیانە؛ بەڵام لەبەرئەوەی ئادەم (سەرەڕای گەورەیی پلەو پایەی لەلای خودا، بەپێی قورئان) ئادەمیزادە و خودا وەک فریشتە لە ھەڵە و [[تاوان]] نەی پاراستووە، بۆیە ئادەم و [[حەوا]] لە بیریان چوو کە [[ئیبلیس]] دوژمنیانە و کەوتنە داوییەوە و بە قسەیان کردو لە فەرمانی خودا دەرچوون و یەکەم کەسی تاوانکار بوون، خوداش نیعمەتی خۆی لێسەندنەوە. لە[[ئیسلام|ئیسلامدا]] باوەڕ وایە کە خودا دەروازەی [[تەوبە (سوورەت)|تەوبھ]] و پەشیمان بوونەوەی بۆ کردنەوە، ئەوانیش بە خێرایی تەوبەیان کرد و خوداش پەشیمان بوونەوەیانی لێ وەرگرتن و لە تاوانەکانیان خۆش بوو.

=== لێبووردن لە ئادەم و دەرھێنانی لە بەھەشت ===
پاش ئەوەی خودا ئادەمی فێری چۆنییەتی [[تەوبە (سوورەت)|تەوشە]]کردن کرد و لێی خۆش بوو، لەو بەھەشتە خۆشە دەری ھێنان و لە زەویدا دای نان و خستنییە تاقیکردنەوەیەکی تری درێژتر، کە ھەلی زۆری تێدایە بۆ پەشیمانی و تەوبەکردن و لێخۆشبوون و چاکسازی. ئەم تاقیکردنەوەیەش کە ململانێی نێوان [[ئیبلیس]] و [[مرۆڤ|ئادەمیزاد]]ە لەسەر زەوی بەردەوام دەبێت ھەتا ئەو کاتەی زەوی و ھەرچی وا بەسەرییەوە بۆ خودا دەمێنێتەوە، ھەروەھا خوداش بۆی ڕوونکرنەوە کە ڕێنموونی و ھیدایەتیان بۆ ڕەوانە دەکات، ھەر کەسێکیش لە نەوەی ئادەم ڕێی ھیدایەتی خودا بگرێت، بەپێی باوەڕی [[ئیسلام]]، و لە دوای ھەموو گوناھێک خێرا تەوبە بکات، ئەوە بەختیاری دونیا و [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|دواڕۆژ]] دەبێ و وەک ئادەم خودا لێی خۆش دەبێت، لە سزای سەختی دوا ڕۆژیش ڕزگاری دەبێت و دەچێتە بەھەشتی ھەتاھەتایییەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
* [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }}

{{پێغەمبەران}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئایین|ئیسلام|قورئان|مەسیحییەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Adam (Biblical figure)}}

[[پۆل:ئادەم و حەوا]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]]
[[پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]]</text>
      <sha1>28wx52pyfikum4ma5nm6bdtf8zl0xfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زول کیفل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11505</id>
    <revision>
      <id>1598236</id>
      <parentid>1504716</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="3anaw8qn0rod8fineuqd7rqiwg1zqui" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox|بەند=Q332574}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''زول کيفل''' ({{بە عەرەبی|ذو الكفل}}) پێغەمبەرێکە لە [[ئیسلام]]دا، و هەندێک لە مێژوونوسان لەو باوەڕەدان حزقیالە لای [[یەهوودییەکان]]، لەگەڵ ئەوەی بەڵگەیەکی تەواو بە دەستەوە نیە لەسەری، و حزقیال پێغەمبەرێکە لای یەهوودی.

هەروەها دوو جار ناوی لە قوڕئان هاتوە
{{کورت}}
{{پۆلی کۆمنز|Dhu al-Kifl}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|قورئان|ئیسلام}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>3anaw8qn0rod8fineuqd7rqiwg1zqui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598292</id>
      <parentid>1598236</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="05brv4ue9fjjp3856fkbcz579w0i0fc" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox|بەند=Q332574}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''زول کيفل''' ({{بە عەرەبی|ذو الكفل}}) پێغەمبەرێکە لە [[ئیسلام]]دا، و هەندێک لە مێژوونوسان لەو باوەڕەدان حزقیالە لای [[یەهوودییەکان]]، لەگەڵ ئەوەی بەڵگەیەکی تەواو بە دەستەوە نیە لەسەری، و حزقیال پێغەمبەرێکە لای یەهوودی.

هەروەها دوو جار ناوی لە قوڕئان هاتوە
{{کورت}}
{{پۆلی کۆمنز|Dhu al-Kifl}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|قورئان|ئیسلام}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:کەسە نەناسراوەکان]]</text>
      <sha1>05brv4ue9fjjp3856fkbcz579w0i0fc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598336</id>
      <parentid>1598292</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Dhu al-Kifl|Dhu al-Kifl]] بۆ [[:Commons:Category:Dhu'l-Kifl|Dhu'l-Kifl]]</comment>
      <origin>1598336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="942" sha1="md4hl8px7y8d3fy9866vtdi3hatw3t8" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox|بەند=Q332574}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''زول کيفل''' ({{بە عەرەبی|ذو الكفل}}) پێغەمبەرێکە لە [[ئیسلام]]دا، و هەندێک لە مێژوونوسان لەو باوەڕەدان حزقیالە لای [[یەهوودییەکان]]، لەگەڵ ئەوەی بەڵگەیەکی تەواو بە دەستەوە نیە لەسەری، و حزقیال پێغەمبەرێکە لای یەهوودی.

هەروەها دوو جار ناوی لە قوڕئان هاتوە
{{کورت}}
{{پۆلی کۆمنز|Dhu'l-Kifl}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|قورئان|ئیسلام}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:کەسە نەناسراوەکان]]</text>
      <sha1>md4hl8px7y8d3fy9866vtdi3hatw3t8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598443</id>
      <parentid>1598336</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="1pxdicwpmuye3hqsxnvjo1ncm7llit1" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox|بەند=Q332574}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''زول کيفل''' ({{بە عەرەبی|ذو الكفل}}) پێغەمبەرێکە لە [[ئیسلام]]دا، و هەندێک لە مێژوونوسان لەو باوەڕەدان حزقیالە لای [[یەهوودییەکان]]، لەگەڵ ئەوەی بەڵگەیەکی تەواو بە دەستەوە نیە لەسەری، و حزقیال پێغەمبەرێکە لای یەهوودی.

هەروەها دوو جار ناوی لە قوڕئان هاتوە
{{کورت}}
{{پۆلی کۆمنز|Dhu'l-Kifl}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|قورئان|ئیسلام}}
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:کەسە نەناسراوەکان]]</text>
      <sha1>1pxdicwpmuye3hqsxnvjo1ncm7llit1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیلیاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11507</id>
    <revision>
      <id>1598237</id>
      <parentid>1486756</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="kjhd7csugi7l49zkowyb0phpkqbk2ha" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox|بەند=Q2090543}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ئیلیاس'''، یەکێکە لە پێغەمبەرەکان بە پێی [[شەریعەتی ئیسلامی]]، هەروەها ناوی لە کتێبی پیرۆزدا هاتووە لای [[مەسیحی]] و [[یەهوودییەکان]] بە ئیلیا ناوبراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=المختار في كشف الأسرار و هتك الأستار - عبد الرحمن بن عمر الجوبري - كتب Google|ناونیشان=https://books.google.com.eg/books?id=cTmtDQAAQBAJ&amp;pg=PA126&amp;dq=%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B3%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj6l4mKu5XpAhUnAGMBHZblD4YQ6AEIRzAE|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200502153203/https://books.google.com.eg/books?id=cTmtDQAAQBAJ&amp;pg=PA126&amp;dq=%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B3%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj6l4mKu5XpAhUnAGMBHZblD4YQ6AEIRzAE|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ناکۆکیی نێوانویکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Elijah in Islam}}{{کورت}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئایین|ژیاننامە|قورئان}}
[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز]]

[[de:Elija#Koran]]
[[en:Elijah#Elijah in Islam]]</text>
      <sha1>kjhd7csugi7l49zkowyb0phpkqbk2ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598291</id>
      <parentid>1598237</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="lbacy7nwqodpidj39bmizhpzpr1vh0u" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox|بەند=Q2090543}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''ئیلیاس'''، یەکێکە لە پێغەمبەرەکان بە پێی [[شەریعەتی ئیسلامی]]، هەروەها ناوی لە کتێبی پیرۆزدا هاتووە لای [[مەسیحی]] و [[یەهوودییەکان]] بە ئیلیا ناوبراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=المختار في كشف الأسرار و هتك الأستار - عبد الرحمن بن عمر الجوبري - كتب Google|ناونیشان=https://books.google.com.eg/books?id=cTmtDQAAQBAJ&amp;pg=PA126&amp;dq=%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B3%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj6l4mKu5XpAhUnAGMBHZblD4YQ6AEIRzAE|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200502153203/https://books.google.com.eg/books?id=cTmtDQAAQBAJ&amp;pg=PA126&amp;dq=%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B3%22&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj6l4mKu5XpAhUnAGMBHZblD4YQ6AEIRzAE|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ناکۆکیی نێوانویکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Elijah in Islam}}{{کورت}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئایین|ژیاننامە|قورئان}}
[[پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز]]

[[de:Elija#Koran]]
[[en:Elijah#Elijah in Islam]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]]</text>
      <sha1>lbacy7nwqodpidj39bmizhpzpr1vh0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پیران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13794</id>
    <revision>
      <id>1598555</id>
      <parentid>1138812</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5372" sha1="ngsqyjfb0p2491fn48j0csqawpbigis" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = پیران
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١  =Turkey
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]]
| جۆری_دابەشکراو٢ =
| ناوی_دابەشکراو٢ =
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦،١١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤١٢(٩٠+)
| وێبگە  =
}}

'''پیران'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Malmîsanij |first=Mehemed |author-link=Mehemed Malmîsanij |date=1988 |editor-last=Pîro |editor2-last=Baran |editor3-last=Şêxbizinî |title=Bazı yörelerde Dımıli ve Kurmanci lehçelerinin köylere göre dağılıمی |journal=Berhem |language=tr |volume=2 |pages=17 |issn=1100-0910}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tahir Sezen, ''Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla)'', T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın Nu 21, Ankara, p. 407.&lt;/ref&gt; شارەوانی و [[قەزاکانی تورکیا|قەزایەکی]] [[پارێزگای ئامەد]]ە لە [[باکووری کوردستان]].&lt;ref&gt;[https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx Büyükşehir İlçe Belediyesi], Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 12 July 2023.&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ٧٣٨ کیلۆمەتر دووجایە،&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|title=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|publisher=General Directorate of Mapping|access-date=12 July 2023}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٣٦،١١٤ کەسە (٢٠٢٢).&lt;ref name=tuik&gt;{{Cite web |title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=12 July 2023|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS}}&lt;/ref&gt; کوردەکان تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سەرۆکی شارەوانی فەلات ئایگۆرێنە لە [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپە]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/diyarbakir/dicle/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|title=Diyarbakır Dicle Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|website=www.sabah.com.tr|access-date=2019-09-12}}&lt;/ref&gt;

پیران ناوی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی تورکی|تورکیی]] ڕووباری [[دیجلە]]یە، کە بە ناو قەزاکەدا تێدەپەڕێت و ناوەکەی لێوە ھاتووە. ناوەکە لە تیغری- (تیر) لە [[زمانی ئاڤێستایی|ئەڤێستایی]] وەرگیراوە&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/Tigris|title=Etymology of Tigris|website=Etymonline.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ «تیژ، تیر» (تیژ، تیر) لە کوردیدا ھاوڕەگەزە&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glosbe.com/ku/en/t%C3%AEj|title=Tîj in English|website=Glosbe.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glosbe.com/ku/en/t%C3%AEr|title=Tîr in English|website=Glosbe.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt; و تیگرا- (تیژ، سەرتیژ) لە [[زمانی پاڵەوی|فارسی کۆن]]دا. ھەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لە ڕێگەی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] «ئیدیقلات» لە ناوی ڕەسەنی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بۆ ڕووبارەکە، «ئیدیگنا» وەرگیراوە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Dicle (Diyarbakır)|پیران}}

{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی کوردستان]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]]</text>
      <sha1>ngsqyjfb0p2491fn48j0csqawpbigis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598556</id>
      <parentid>1598555</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1598556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="l1p9kluz9ppld42xgd4dffhvfbbjal1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی  = پیران
| ناوی_خۆماڵی  =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = شار
| وێنە   =
| قەبارەی_وێنە  =
| شرۆڤەی_وێنە  =
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  =
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = [[باکووری کوردستان]]
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١  =Turkey
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]]
| جۆری_دابەشکراو٢ =
| ناوی_دابەشکراو٢ =
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  =
| ناوی_سەرۆک  =
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| بەرزایی_بە_م  =
| ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦،١١٤
| دانیشتووان_لە  = [[٢٠٢٢]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٤١٢(٩٠+)
| وێبگە  =
}}

'''پیران'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Malmîsanij |first=Mehemed |author-link=Mehemed Malmîsanij |date=1988 |editor-last=Pîro |editor2-last=Baran |editor3-last=Şêxbizinî |title=Bazı yörelerde Dımıli ve Kurmanci lehçelerinin köylere göre dağılıمی |journal=Berhem |language=tr |volume=2 |pages=17 |issn=1100-0910}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tahir Sezen, ''Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla)'', T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın Nu 21, Ankara, p. 407.&lt;/ref&gt; شارەوانی و [[قەزاکانی تورکیا|قەزایەکی]] [[پارێزگای ئامەد]]ە لە [[باکووری کوردستان]].&lt;ref&gt;[https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx Büyükşehir İlçe Belediyesi], Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 12 July 2023.&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ٧٣٨ کیلۆمەتر دووجایە،&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|title=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|publisher=General Directorate of Mapping|access-date=12 July 2023}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٣٦،١١٤ کەسە (٢٠٢٢).&lt;ref name=tuik&gt;{{Cite web |title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |access-date=12 July 2023|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS}}&lt;/ref&gt; کوردەکان تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سەرۆکی شارەوانی فەلات ئایگۆرێنە لە [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپە]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/diyarbakir/dicle/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|title=Diyarbakır Dicle Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|website=www.sabah.com.tr|access-date=2019-09-12}}&lt;/ref&gt;

پیران ناوی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی تورکی|تورکیی]] ڕووباری [[دیجلە]]یە، کە بە ناو قەزاکەدا تێدەپەڕێت و ناوەکەی لێوە ھاتووە. ناوەکە لە تیغری- (تیر) لە [[زمانی ئاڤێستایی|ئەڤێستایی]] وەرگیراوە&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/Tigris|title=Etymology of Tigris|website=Etymonline.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ «تیژ، تیر» (تیژ، تیر) لە کوردیدا ھاوڕەگەزە&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glosbe.com/ku/en/t%C3%AEj|title=Tîj in English|website=Glosbe.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glosbe.com/ku/en/t%C3%AEr|title=Tîr in English|website=Glosbe.com|access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt; و تیگرا- (تیژ، سەرتیژ) لە [[زمانی پاڵەوی|فارسی کۆن]]دا. ھەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لە ڕێگەی [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] «ئیدیقلات» لە ناوی ڕەسەنی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بۆ ڕووبارەکە، «ئیدیگنا» وەرگیراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Dicle (Diyarbakır)|پیران}}

{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]]
[[پۆل:شارەکانی کوردستان]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]]</text>
      <sha1>l1p9kluz9ppld42xgd4dffhvfbbjal1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێشەی عەرەب–ئیسرائیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44897</id>
    <revision>
      <id>1598213</id>
      <parentid>1598060</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8868" sha1="a90zaqm5qorrucm2hl50a0eu3vo8bbw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|تەنیا کوردی=بەڵێ}}
[[پەڕگە:Arab-Israeli Conflict Key Players.svg|وێنۆک|وڵاتانی عەرەبیی دەورووبەریی ئیسرائیل و ئیسرائیل]]
'''کێشەی عەرەب-ئیسڕائیل''' ({{بە عەرەبی| الصراع العربي الإسرائيلي}}) بە زنجیرە ناکۆکییەکی ڕامیاری و پێکدادانی ئەرتەشی لە نێوان [[لووتکەی عەرەبی]] و [[ئیسرائیل]] دەوترێت. ئەم دوو لایەنە بەھۆی [[ناسیۆنالیزم]]ی عەرەبی و [[زایۆنیزم]]ی [[یەھوودییەت|یەھوودییەوە]] پێکەوە شەڕیان کردووە و زیانی زۆریان تووشی یەکتر کردووە. عەرەبەکان و بەشێکی تر لە وڵاتە [[موسڵمان]]نشینەکان [[فەلەستین]] بە بەشێک لە خاکی جیھانی [[ئیسلام]] دەزانن و خوازیاری چۆڵکردنی ئەو وڵاتەن لەلایەن ئیسڕائیلەوە. لە لایەکی تریشەوە ئیسڕائیل خاکی فەلەستین بە بەشێک لە خاکی یەھوودییەکان دەزانێت پێی وایە بەڵێنی ئەم خاکە لە [[تەورات]]دا بە جووەکان دراوە. ئەم کێشەیە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە دەستی پێکردووە و ساڵانێکی زۆرە بەردەوامە.&lt;ref&gt;http://books.google.com/?id=N3LfkrrNM4QC&amp;pg=PA215&amp;dq=arab-israeli+fatalities&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://crdc.gmu.edu/docs/recommendations.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110627002349/http://crdc.gmu.edu/docs/recommendations.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627002349/http://crdc.gmu.edu/docs/recommendations.pdf |date=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.mfa.gov.il/mfa&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.haaretz.com/&lt;/ref&gt;

== شەڕەکان ==
[[پەڕگە:Bridge Crossing.jpg|thumb|ھێزەکانی میسر لەشەڕی تشرینی یەکەم]]
# شەڕی ١٩٤٨&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://history.state.gov/milestones/1945-1952/ArabIsraeliWar |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130523233718/http://history.state.gov/milestones/1945-1952/ArabIsraeliWar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523233718/http://history.state.gov/milestones/1945-1952/ArabIsraeliWar |date=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;
# شەڕی سوێز لە ساڵی ١٩٥٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.historylearningsite.co.uk/causes_suez-crisis-1956.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150530231855/http://www.historylearningsite.co.uk/causes_suez-crisis-1956.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bodley.ox.ac.uk/dept/scwmss/projects/suez/suez.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170221121959/http://www.bodley.ox.ac.uk/dept/scwmss/projects/suez/suez.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
# شەڕی شەش ڕۆژ لە ساڵی ١٩٦٧&lt;ref&gt;http://www.sixdaywar.org/timeline.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202173453/http://sixdaywar.org/timeline.asp |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.historylearningsite.co.uk/six_day_war_1967.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150609045859/http://www.historylearningsite.co.uk/six_day_war_1967.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
# شەڕی ئیستزناف لە ساڵی ١٩٦٧ تاکوو ١٩٧٠&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1337698/War-of-Attrition&lt;/ref&gt;
# شەڕی تشرینی یەکەم (تشرینی یەکەم) ساڵی ١٩٧٣&lt;ref&gt;http://www.history.com/topics/yom-kippur-war&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.israeli-weapons.com/history/yom_kippur_war/yomkippurwar.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080731184640/http://www.israeli-weapons.com/history/yom_kippur_war/YomKippurWar.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731184640/http://www.israeli-weapons.com/history/yom_kippur_war/YomKippurWar.html |date=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;
# ململانێی باشووری لوبنان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://middleeast.about.com/od/lebanon/a/me080316b.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110112024919/http://middleeast.about.com/od/lebanon/a/me080316b.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110112024919/http://middleeast.about.com/od/lebanon/a/me080316b.htm |date=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt;
# شەڕی یەکەمی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢&lt;ref&gt;http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Lebanon_War.html&lt;/ref&gt;
# ملامنێی باشووری لوبنان لەساڵانی ١٩٨٢–٢٠٠٠&lt;ref&gt;http://www.conservapedia.com/1978-2000_South_Lebanon_conflict&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.linktv.org/topics/south-lebanon-conflict-1982-2000{{بەستەری مردوو|url=http://news.linktv.org/topics/south-lebanon-conflict-1982-2000 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
# یەکەم سەرھەڵدان (ئینتیفازە) ١٩٨٧ تاکوو ١٩٩٣&lt;ref&gt;http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/intifada.html&lt;/ref&gt;
# دووەم سەرھەڵدان (ئینتیفازە) ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠٠٤&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7381378.stm&lt;/ref&gt;
# شەڕی دووەمی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦&lt;ref&gt;http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/lebanon2.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/commentisfree/2010/jul/12/lessons-second-lebanon-war&lt;/ref&gt;
# ھێرش بۆ کەرتی غەزە ٢٠٠٨–٢٠٠٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/R40101.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170813120450/https://fas.org/sgp/crs/mideast/R40101.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
# کرداری بەرگری غەزە ٢٠١٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.idfblog.com/2012/11/22/operation-pillar-of-defense-summary-of-events/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170417122742/https://www.idfblog.com/2012/11/22/operation-pillar-of-defense-summary-of-events/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئیسرائیل|فەلەستین|بەشەکانی غەززە|ئوردن|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|میسر}}
{{پۆلی کۆمنز|Arab-Israeli conflict}}

[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل|*]]
[[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئاسیا]]
[[پۆل:شەڕی دینی]]</text>
      <sha1>a90zaqm5qorrucm2hl50a0eu3vo8bbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>73254</id>
    <revision>
      <id>1598414</id>
      <parentid>1597629</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* سکاڵا لە بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە */ بەستنەوەی بابەت</comment>
      <origin>1598414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123386" sha1="4dbe73gglui5pxdl9ppzi55l31witn9" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(60d)
|counter = 4
|maxarchivesize = 100K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 2
|minthreadstoarchive = 1
}}

&lt;noinclude&gt;
{{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=سیاسەت|2= 
بەشی '''سیاسەتی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر سیاسەت و ڕێسا پێشنیارکراوەکان و گۆڕینی ئەو سیاسەت و ڕێسایانەی وا ھەیە بەکاردەگیرێ. ئەگەر دەتانەوێ شتێکی نوێ پێشنیار بکەن کە سیاسەت یان رێسا ''نییە''، تکایە بەشی ''[[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)|پێشنیارەکان]]'' بەکاربھێنن.
|3=وپ:دخس|4=وپ:دخ/س}}
__NEWSECTIONLINK__
__TOC__
&lt;span id=&quot;below_toc&quot;/&gt;
{{Clear}}
[[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]]
&lt;/noinclude&gt;

== نوێکردنەوە و بەسەرداچوونەوەی سیاسەتەکان ==

{{Pin message}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٣٤، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|1908993528}}
ئەمەوێت بەسەرداچوونەوەیەکی خێرا و نوێکارییەک بەسەر سیاسەتەکان بکەم، لەگەل ئەوەی ویکیپیدیا پێشدەکەوێت پێویستی بە بەدواداچوون و نوێگەریش دەبێت، ئەگەر ئێوە ڕەزامەندی خۆتانم پێ بدەن دەکرێ چەن بەسەرداچوونەوەیەکی خێرا بکەم بەسەر سیاسەتەکان و دواتر ئەنجامەکەی لێرە دادەنێم سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٢٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

: {{وب|Sakura emad}} ئەمە شتێکی باشە، بەڵام پێم باشە پێش کارەکە بەوردی باسی بکەیت کە چی دەکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٠:٢٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
:: نوێکردنەوە و بەسەرداچوونەوەی سیاسەتەکان گوونجاندنی لەگەڵ ئێستا و داھاتوویەکی نزیکی ویکیپیدیای سۆرانی کە لەگەڵ مۆدێرن بگونجێت، ھەنێک لە بەشەکانی ویکی کۆنە پێویستە نوێ بکرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٤٢، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
::: {{وب|Sakura emad}} تەواو بۆم ڕوون نییە کە چۆن کارەکە دەکەیت، بەڵام دڵنیام کە شتی باش دەکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١١:٤٣، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
:::: زۆر سوپاس بۆ متمانەکردن نوێکارییەکان دەھێنمە ئێرە ئەوکات ھەرچیتان بەدڵ نەبوو پووچەڵی دەکەینەوە، ئێستا چاوەڕێی دەنگی ئەوانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

{{سھ}}
سپاس بۆ متمانە کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

=== بانگھێشتنامە ===

: @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]], @[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]], @[[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]], @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]], @[[بەکارھێنەر:ArkanEN123|ArkanEN123]], @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]], @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]], @[[بەکارھێنەر:Halbast420|Halbast420]], @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]], @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]], @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]. @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]], @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]], @[[بەکارھێنەر:Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]], @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]], @[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]]@ ،[[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]]، @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)


=== {{پشتگیری}} ===
&lt;!-----  بەشی پشتگیری  نمونە {{لەگەڵ}} :لێدوانەکەت  ----&gt;

* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٠:٤٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٣٨، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Halbast420|ھەڵبەست]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;([[لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast420|لێدوان]])&lt;/span&gt; ‏١٣:٤٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''گینتۆکی'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|&lt;span style=&quot;color:black; Background:white&quot;&gt;'''وتووێژ🎭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٥١، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}}.سەرفڕازبیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} '''بەڵام دەبێ دەستکارییەکان پێش بڵاوبوونەوە ببینین'''، ویکیپیدیا بە سیستم دەڕوا بەڕێوە و کارکردن بە سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا ھیچ شەرمێکی تیا نییە، ئەو بەکارھێنەرانەشی پێیان وایە گوێڕایەڵی نەکردنی سیاسەتەکان شتێکی باشە یان ویکیپیدیای کوردی بەرەوپێش دەبا زۆر ھەڵەن و ویکیپیدیا بۆ مەبەستێکی ھەڵە بەکار دەبەن.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٨:٥٤، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:-Haryad|&lt;b style=&quot;color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple&quot;&gt;ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|&lt;b style=&quot;color: black;font-size:12px&quot;&gt;وتووێژ💬&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٢٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لەگەڵ}} بەپێی وتەکانی بەڕێز Épine ھاوڕام. [[بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;&quot;&gt;AGH&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt; ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;color:#ffd700; Background:White&quot;&gt;'''وتووێژ📝'''&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏٢١:١٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

=== {{دژایەتی}} ===

&lt;!-----  بەشی دژایەتی نمونە {{دژ}} :لێدوانەکەت  ----&gt;

* {{دژ}} تاگی سڕینەوەی داوە لە بەعزێ لە وتارە بێسەرچاوەکان، دیارە نازانێ چی بۆ ویکیپیدیا باشە. من متمانەم پێ نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٠٥، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{دژ}}، منیش ھاوڕای کاک ئازام. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:١٠، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{دژ}} بەداخەوە ویکیپیدیاتان بەم کارانە کاول کردووە. وتارێکە بە ھەموویەوە ١٠ دێڕ نییە ٢٠ تاگی لێدراوە ھەر بۆ ئەوەی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆیان زیاد کەن. بەشداری نەکردن لە بەشداریی ئاوا زۆر بەسوودترە. شوورەیییە بەڕاستی.-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٧:٠٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{دژ}}. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٧:١٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

=== لێدوانەکان ===
&lt;!---- 
https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_deletion_discussions
https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_adminship_discussions
-----------&gt;
&lt;!--- لێرە لێدوانی خۆت بنووسە نموونە: {{لێدوان}}: لێدوانەکەت ---&gt;
پشتگیریم تاکەکەسییم پێدایت بۆ ئەوەی دەست پێ بکەیت (دوای وەرگرتنی پشتگیری کۆمەڵگا)، ئەگەر چەند نموونەیەکیش لە کارەکانت دابنێی تاکوو سەیربکرێت ئەوا باشتر دەبێت. لە ئێستادا ڕێکخراوی ویکیمیدیا لەهەوڵی ئەوەدایە کە ڕێسایەکی گشتگیر و بنچینەیی لە ژێرناوی ([[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|Universal Code of Conduct]]) بچەسپێنێت کە لە داهاتوودا لەسەرمانە وەرگێڕان بۆ ئەوانیش بکەین. لەکاتی هاتنە کایەی ئەو باسە ئەوا ئاگادارت دەکەمەوە کە لە وەرگێڕانی ئەم یاسایانەش بەشداربیت ئەوا شتێکی باش دەبێت. لە ئێستادا یاساکان لە قۆناغی پێداچوونەوە و وەرگرتنی بۆچوونە جیاوازەکانە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٠:٤٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

: ھەوڵی تەواوی خۆم دەدەم بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]، وە بەڵێ پێشووتر کارم کردووە لەسەر سیاسەتەکان، سەیری (([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/ئەرشیڤی ٢#سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیای سۆرانی|ئێرە بکە]])) چۆتە ئەرشیڤ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

* {{لێدوان}} ئەم کارە بەم شێوەیە ناکرێت، ئاماژەت بە ھیچ نەداوە کە پلانت چییە و چ دەکەیت!  سەرەتا دەبێت لە پەڕەیەکی سەر ناوی ھەژمارەکەت پێشنیارەکانت بنووسیت و دواتر ڕای کۆمەڵگە وەربگریت لەسەر ئەوەی کامیان پەسەند بکرێت. بەم شێوەیە ناکرێت ھیچ شتێک کەم و زیاد بکەیت لە سیاسەتەکان. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٥:٥٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

=== وەڵامەکانم (شیکردنەوە) ===

* {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز سەرچیا}}: بەڕێز {{پینگ|بەکارھێنەر:Serchia}} مەبەستم نوێکردنەوەی گشتیە وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێداوە کە نوێکارییەکی گشتی بکەم پاشان دەیھێنمە ئێرە کە چی شتێکم نوێکردۆتەوە و چیم لابردووە بێگومان ئەو دەنگدانەی ئیستا تەنھا ڕێگەم پێدەدات نوێکاری بکەم نەک سیاسەت و ڕێسا دروست بکەم پەسەندکردنی سیاسەت و ڕێسا دەکەوێتە دەنگدانی دووەم کە نوێکارییەکانم خستە ڕوو.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز ئازا}}: بەڕێز {{پینگ|Aza}} {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن بەڵام ھەست دەکەم ھەڵە تێگەیشتنێک ھەبێت، بۆ وەڵامدانەوەی تاگ لێدانەکان پێشنیارم بۆکرا کە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە بەکاربێنم ئێمە ماوەیەکی زۆرە ئەم تاگانە بەکاردێنین ھیچ کاریگەرییەکی جدی لەسەر بەکارھێنەر نەبووە و ھەرکەسێک بیەوێت توانییەتی ناوەڕۆکی بێسەرچاوە بێنێتە ناو ویکیپیدیا کە ئەمەش نازانم گەر زیانی نەبێت سوودەکەی چۆنە ئەمە وادەکات ھەرکەسێک ھەرشتێکی بیەوێت زیادی بکاتە سەر ناوەڕۆکەکانمان، ھەرچۆنێک بێت بەکارھێنانی تاگی بێسەرچاوە و  یەک سەرچاوە وەک ئاگاداری سپی وایە واتا دروستکەری وتار ئەتوانێت ئیھمالی بکات، یاخوود سەرچاوە زیاد بکات، گەر تێبینی پڕۆژەکەت کردبێت و ببینیت ئەنجامەکانی چۆن جدی بوون و فشاری خستۆتە سەر بەکارھێنەر بۆ زیادکردنی سەرچاوەلە وتارەکان ناوەڕۆکی بێسەرچاوە '''لە ئامانجی پڕۆژەکە لادەدات کە زانستنامەیە و پشت بە سەرچاوەی باوەڕپێکراو دەبەستێت'''&lt;ref&gt;[[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|:سەلماندنیبوون]]:ھەر شتێک لە ویکیپیدیا دادەنێی پێویستی بە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] و سەلمێندراو ھەیە&lt;/ref&gt; ئەگەر وانەکەین خوێنەرانی ویکیپیدیا چیتر باوەر بە ویکیپیدیا ناکەن و پشتی پێ نابەستن ئێمە وتار بۆخوێنەر دەنووسین ئەگەر  خوێنەریش متمانەی بە وتارەکانمان نەبێت کەواتە بۆ کێ دەینووسین، شتی وا لە ویکیپیدیا پێشکەوتووەکان پەسەند ناکرێت گەر کەسێک بەبێ سەرچاوە شت زیاد بکات دەسڕدرێتەوە، سیاسەتێکی سەرەکی ترمان لە ویکیپیدیا ناوی بێلایەنی ڕوانگەیە ئەمەش دەبەزێنرێت گەر بێت و سەرچاوە نەبێت ئەوکاتە دەبێتە Conflict of interest لە وتار نووسین ھەرکەسێک بەپێی ویستی خۆی ئەتوانێت زانیاری زیاد و کەم بکات لە ڕوانگەی خۆی چی بگوونجێت،وە لە پەڕەی وتووێژەکەم کاتێک گفتوگۆمان لەگەل بەڕێزت کرد سەبارەت بە تاگ لێدانەکان خستمە ڕوو کە ئەمە پڕۆژەیەکە کە وتارەکان ناسڕیتەوە و بەڵکو ناوەڕۆکە بێسەرچاوەکان کەمدەکاتەوە و کوالێتی دەگەڕێنێتەوە بۆ وتارەکان&lt;ref&gt;[[ویکیپرۆژە:سەرچاوەدانان|سەیری پڕۆژە بکە]]&lt;/ref&gt;بە سەرچاوەدانان بۆ وتارەکان ئێوە دەمێکی زۆرە لێرەن ھەلبەتە شارەزان پێم خۆشە بۆم ڕوون بکەیتەوە ناوەڕۆکی بێسەرچاوە چۆن سوود دەگەیەنێت بە ویکیپیدیا گەر بزانم لەوانەیە منیش ھەڵەکەم چاک بکەمەوە دەکرێت ھەلە بم، لە کۆتایدا داوای لێبوردن ئەکەم گەر ڕەفتارەکانم ئێوەی نیگەران کردبێت ئێمە لە کۆتایدا بۆ پڕۆژەکە لێرەین.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— Sakura Hana]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

{{و|Sakura emad}} نە ویکیپیدیای کوردی و نە زمانی کوردی و نە وێبی کوردیش چاوبڕیی ورد و توند لە یاسا ھەڵناگرێت. ئەمانە تۆ بە شوێنیەوەیت بۆ زمانە خاوەندارەکان و ویکیپیدیا پێشکەوتووەکانە. بۆیە دووبارە ئەیڵێمەوە تۆ و زۆر کەسی تریش لێرە بەداخەوە نازانن چی بۆ ویکیپیدیای کوردی باشە. ئێوە دەرکتان بە واقیعی زمانی کوردی و کۆمەڵگای کوردی نەکردووە و لە خەیاڵاتی خۆتاندا ئەسووڕێنەوە. ڕێزم ھەیە بۆ ھەوڵ و تەقالاتان بەڵام بێن و دەس لەمانە ھەڵگرن و لە جیاتی پەرە بە وتارەکان بدەن. دیسان ئەڵێم ویکیپیدیای کوردی چاوبڕیی ورد و توند لە یاسا و دەستوور ھەڵناگرێت و ئەم کارە زیانی پێ ئەگەیێنێ. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
: {{و|Aza}} {{ئیمۆجی|1F615|size=27}} وەڵامی تەواوم بۆ ئەو قسانە وەرنەگرت بۆ نمونە '''باسی ئەوەم کرد''' کە بەکارھێنانی تاگەکانی {{دا|یەک سەرچاوە}} و {{دا|بێسەرچاوە}} سوودێکی نەبووە و پڕۆژەکە جدی تر توانیویەتی پەرە بە وتارەکان بدات {{ئیمۆجی|1F3AF|size=25}}، '''وە باسی ئەوەم کرد''' کە ناوەڕۆکی بێسەرچاوە لە ویکیپیدیا زیانەکانی چییە و پرسیارم کرد ئاخۆ دەبێت چ سوودێک بەم زانستنامەیە {{ئیمۆجی|1F4D6|size=26}} بگەیەنێت و باسی ویکیپدییای کوردیم کرد [[file:Nuvola wikipedia icon.png|25x25px]]، بەڵام یاسای جدی و توند لەکوێیە کە ئێمە تەنھا داوای ئەوە بکەین ئەو شتەی دەیھێنی پشت بە سەرچاوەکەی ببەستێت نازانم ئایا ئەمە ھیچ قورسیەکی تێدایە؟ کە بەلایەنی کەم سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو پشتگیری وتارێک بکات؟ یاخوود ھیچ ماندوو بوونێک لەوە ھەیە ھەر تەنھا بنووسیت لە فلانە شوێن و لاپەڕە و دەزگا ھێناومە ھیچی تێناچێت بەڕای من، سەبارەت بە '''وەڵامی دووەم''' ویکیپدیای کوردی سۆرانی ھیچی کەمتر نییە لە ئینگلیزی و عەرەبی یا فارسی، لەڕاستیدا سەرچاوە دوایین شتە گفتوۆگۆی لێرە لەسەر بکرێت و شتێکی زۆر بنەڕەتییە، داوا دەکەم بۆم ڕوون بکەیتەوە ئەوانەی باسم کرد {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٢٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

ھەموومان ئەزانین وتار سەرچاوەی بێت باشە و نەبێت جێی متمانە نییە، ئەمانە شتێ نییە کەس حاشای لێ بکا. بەڵام کام وتار؟ وتاری سیاسی یا دینی کە ئەتوانێ جێی ناکۆکی بێت بەڵێ، بەڵام بۆ وێنە وتاری [[بەرزی]] کە ھەمووی پێنج خەتە سەرچاوەیشی نەبوو نەبوو. بیبێ زۆر زۆر باشترە، بەڵام ئێستا کە نییەتی سڕینەوەی چ سوودێکی ھەیە؟ من لەوە تێ ناگەم. ئەوەش کە ئەڵێی ویکیپیدیای کوردی ھیچی لە فارسی و عەرەبی کەمتر نییە دەری ئەخا کە دووری لە واقیع و لە خەیاڵا ئەژیت. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

{{سھ|:}}بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من سپاست ئەکەم وەکوو خۆت ئەڵێیت گەر وتار سەرچاوەی ھەبێت جێگای متمانە دەبێت، دەزانین ئەم وتارە لەکوێوە زانیارییەکانی ناوی ھاتووە بەم شێوەیەش دوو سیاسەت پێشێل ناکات&lt;ref&gt;[[وپ:سەلماندنیبوون]]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]]&lt;/ref&gt; سەبارەت بە سڕینەوەی وابزانم ئەوە ئامانجی زانستنامەکەیە کە ھەر شتێک بھێنرێتە ناوی پێویستە پشت بە سەرچاوەیەکی باوەرپێکراو ببەستێت، ئەمە شتێک نییە من لەخۆمەوە بیلێم بەڕێز [[جیمی وەیڵز]] زانستنامەکەی وا دامەزراندووە ئێرەش یان ھەر یەکێک لە پڕۆژەکان سەربە [[دامەزراوەی ویکیمیدیا|دامەزراوەی ویکیمیدیان]] و خاوەنی یاسایی پڕۆژەکانە ھەر لە وێبگەی فەرمی دامەزراوە باس لەوە دەکات کە ویکیپدییا پشت بە سەرچاوەی یباوەرپێکراو دەبەستێت بۆ ناوەڕۆکەکانی&lt;ref&gt;[[foundationsite:|وێبگەی فەرمی]] ، &quot;Readers [[:en:Wikipedia:Verifiability|verify the facts]]. Articles are collaboratively created and edited by a community of volunteers using [[:en:Wikipedia:Verifiability#What_counts_as_a_reliable_source|reliable sources]], so no single person or company owns a Wikipedia article&quot; ھێنراوە لە پەڕەی سەرەکی دامەزراوەی ویکیمیدیا.&lt;/ref&gt; جگە لەوەش [[ویکیپیدیا:پڕۆژەی سەرچاوەدانان|ئەو پڕۆژەیەی]] من دامنا کە ھەڵە تێگەیشتنی لێ دروست بوو، ئامانجی سەرەکی پڕۆژەکە {{ھەڵە|message=سڕینەوەی وتار نەبوو}} بەڵکو کەمکردنەوەی ناوەڕۆکی بێسەرچاوە بوو&lt;ref&gt;[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%D8%B1%DB%86%DA%98%DB%95:%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&amp;direction=prev&amp;oldid=834493 بینینی مێژووی پڕۆژە]&lt;/ref&gt; بۆیە وتارەکەی تۆ کە تاگەکەی چووە سەر بۆ ئەوە بوو ناوەڕۆکەکانی کەم بکرێتەوە بۆ ڕێژەیەکی ستاندارد کە ئەتوانرێ سەرچاوەی بۆ دابنرێت و ڕێکبخرێتەوە، بەڵێ دوبارە دەیڵێمەوە ویکیپدیای کوردی سۆرانی ھیچی لە فارسی و عەرەبی کەمتر نییە ھەموو شتێک سەرەتاییەکی ھەیە دواتر پەرە دەسەنێت بۆ باشتر و باشتر، ئامانجی سەرەکی ھەمووان بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی سەلامەت و ئاسوودەبەخشە کە بەخێرھاتنی ھەمووان دەکات لە بەشداریکردنی تۆش دڵنیام ھاوڕای لەگەڵم {{زۆر سپاس}}[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٤٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
&lt;br&gt;::
* {{لێدوان|لێدوان بۆ خاتوو شوشە}} {{Ping|Amine yousefi}}دەنگەکەت شیکردنەوەی لەگەڵ نییە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
* {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز چالاک}} {{Ping|calak}} سپاس بۆ دەنگەکانتان من خۆشحاڵ دەبم ئەگەر لێرە بەیەکەوە کاربکەین بۆ بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی باشتر بەبێ تێکەڵکردنی [[ویکیپیدیا:پەلاماری کەسی قەدەغەیە|بیرورای کەسی و رق بەرامبەرم]]، داوا دەکەم [[ویکیپیدیا:لێکدانەوەت باش بێت|لێکدانەوەتان باش]] بێت و ھەر کێشەیەکم ھەیە ڕاستەوخۆ باسی بکەن لێرە بەم شێوەیە من بەپەلە کێشەکە چاک دەکەمەوە و لە کۆتایدا نیازی من بەشداریکردن و باشترکردنی زانستنامەکەیە گەر ھەست دەکەیت ھەڵەیەک ھەیە تکایە وەرە بۆ پەڕەی وتووێژەکەم گفتوگۆم لەگەڵ بکە: بۆ وەڵامدانەوەی بەڕێزتان لەسەر وتارەکان ئەوەنەی من لە قسەکەی بەڕێزتان تێگەیشتم
{{گێڕانەوەی لێدوان|وتارێکە بە ھەموویەوە ١٠ دێڕ نییە ٢٠ تاگی لێدراوە ھەر بۆ ئەوەی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆیان زیاد کەن}}
{{سھ}}قسەکتان دوو تێگەیشتن دێنێتە کایەوە من ھەردووکی لە ھەردوو ڕوانگە وەڵام دەدەمەوە::

* 🔍یەک:وتارێکی دیاریکراو ھەبووبێت لەچەن ڕستەیەکی کەم پێکھاتبێت من نزیکەی دە بۆ بیست تاگم لێدابێت❔ :: '''وەڵام''' من تێناگەم کامە وتار ھەبووە بەم شێوەیە، من بۆ وتار زیاتر لە دوو تاگ بەکارناھێنم زۆرترینی سیان بووە ئەویش لە حاڵەتی لەناکاوی وتارەکە، من [[ویکیپیدیا:تاگ بارانکردن|تاگ_بارانکردنم]] خوێندۆتەوە و دەزانم چیدەکەم و چۆن تاگ بەکاردێنم، ئەگەر دەزانیت شتێکی وام کردووە تکایە بەستەری وتارەکە دابنێ بێگومان من داوای لێبوردن لەھەر کارێک دەکەم کە ھەڵە بووبێت بەڵام دڵنیام لەم ڕوانگەیەوە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە و من زیان لێرە نادەم.
* 🔍دوو: تاگم بۆ ئەم وتاری بێسەرچاوانە بەکارھێناوە بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆم: '''وەڵام''' ئێ ئەمە خراپکارییە ئەگەر شتی وام کردبێت خۆ تاگی سڕینەوە گاڵتە نییە و بەڕێوەبەران کاری لەسەر دەکەن گەر من بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکاری خۆم تاگی سڕینەوەم بەکارھێناوە و Conflict of interestم لەم ڕوانگەیە ھەیە تکایە مەوەستە پێویستە من ڕابگڕیت! نەک من ھەر بەکارھێنەرێکی تر ئەمە زۆر ترسناکە و شێواندنی بەڕێوەبردنی ویکیپیدیایە چونکە ئەم تاگانە بەڕێوەبەران کاری لەسەر دەکەن و شێواندنی بەڕێوەبردنی ویکیپیدیا شتی باشی لەدوا نایەت، وە پلان دانرابوو لەسەر سەدان وتار دابنرێن گەر وابێ دەبێ من لێکۆلینەوەم لەگەل بکریت لەسەر ئەو خراپکارییە، '''بەڵام''' بە پێچەوانەوە من ئامانجم لە گەڕاندنەوەی کوالێتی وتارەکان بووە ھەر لەسەرەتای کارەکەشم '''{{شین|دوو بەڕێوەبەرم}}''' ئاگادار کردۆتەوە&lt;ref&gt;[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%D8%B1%DB%86%DA%98%DB%95:%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&amp;direction=prev&amp;oldid=834493 بڕوانە ئێرە]&lt;/ref&gt; کە من چیدەکەم و ئامانجم چییە، بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکاری ئەسلەن بەبیرای من پێویست ناکات بۆ ژمارەی دەستکاری پڕۆژەیەکی وا گەروە بکەمەوە؟ بڕۆ دەستکاری پەڕەی خۆڵەپەتانێ بکە ژمارەی دەستکاری زیاد دەبێت شتێکی ئەوەنە گران نییە بۆ ئەوەی من پڕۆژەیەکی ئاوا گەورەی بۆ بکەمەوە، و دڵنیاتان دەکەمەوە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە تکایە من و تۆ لەبەر زانستنامەیەک لێرەین و من پێم خۆشە وەک ھاوڕێ بمنینەوە و لێکدانەوەمان بەرامبەر یەکتر باش بێت چونکە لە داھاتوودا بەیەکەوە لەم کۆمەڵگەیەن لەگەڵ یەک کاردەکەین بمبورە ئەگەر قسەکانم زیاد لە پێویست بووە دوبارە {{زۆر سپاس}}
* {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز دانیاڵ}} {{پینگ|Danial2703kurdistan}} ڕوونکردنەوەت بۆ دەنگەکەت نەداوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

=== وەڵامدانەوە (دەنگەکان) ===
من سوپاسی ھەمووتان دەکەم کە بەشداریتان لەم دەنگانە کردووە ئەوە مانای ئەوەیە ئەتانەوێت ویکیپیدیا پێشبکەوێت، سەبارەت بە دەنگەکان من ھەنێک لە دەنگەکان بە بیروای کەسی دەبینم زیاتر، نەک بە شێوەی ئینسایکڵۆپیدیایی بێت&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wikipedia:Arguments to avoid in deletion discussions|date=2021-09-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_deletion_discussions&amp;oldid=1042896251|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wikipedia:Arguments to avoid in adminship discussions|date=2021-09-04|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_adminship_discussions&amp;oldid=1042372163|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt; بۆ نمونە گەر سەیری [[:en:wp:AAAD|WP:AAAD]] بکەین ھەرچەنە لە ئینگلیزیە و مەبەستێکی ترە بەڵام بۆ ئەم دەنگانەی ئێمە سوودی ھەیە کە ڕوونی دەکاتەوە پێویستە دەنگەکانمان خزمەتی ویکیپیدیا بکات و دووربێت لە بیڕورای کەسی، دەنگ دەدەیت بە شتێک یان کەسێک کە ئەزانیت سوودی بۆ زانستنامەکە ھەیە نەک پێچەوانەکەی، بۆ نمونە لەم دەنگدانەی خۆمان من بەداخەوە ھەستم بەمانە کرد ([[:en:WP:JUSTAVOTE|WP:JUSTAVOTE]]:: تەنھا دەنگدان بەبێ ڕوونکردنەوە)، ([[:en:WP:PERX|WP:PERX]]:: بە پشت بەستان بە ڕوونکردنەوەی کەسێکی تر بەبێ ئەوەی خۆت ڕوونکردنەوە بدەیت) ([[:en:WP:IDL|WP:IDL]] و [[:en:WP:LIKE|WP:LIKE]] کە لە ھەنێک لە دەنگەکانی پشتگیری و دژایەتی بینیم، من دەنگی ھەمووتان بەرز دەنرخێنم بە دژایەتی و بە پشتگیریشەوە ھەڵبەتە ھۆکاری خۆتان ھەیە، بەڵام تکایە با دەنگەکان بۆ ویکیپیدیا بن

==== لە کۆتایدا ====
داوای یارمەتی لەھەمووتان ئەکەم بۆ بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی باشتر لە ویکیپیدیای سۆرانی و دووربوون دڵشکان و ژینگەی ناخۆش، ئامادەکردنی ژینگەیەک کە بەخێرھاتنی ھەمووان بکات لە دروستکردنی ئینسایکڵۆپیدیادا {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

=== پێداچوونەوە بۆ دەنگەکان ===

=== لێدوانی پێداچوونەوە ===


=== ئەنجامەکان ===
* [[ویکیپیدیا:واژوو]] {{tick}} ([[special:diff/879882|بینین]]) ١ پێداچوونەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٢، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
* [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_سڕینەوە]] نوێکردنەوە و پێداچوونەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٣:٣٦، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}}

== سکاڵا لە بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە ==
{{Pin message}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٣٤، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|1908993528}}
سڵاو لە هەرکەسێ ئەم پەیامە ئەبینێ، بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە ([[ب:Sakura emad]]) لەسەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرێتی ڕاپۆرتی لەسەر دراوە لە [[ویکیپیدیا:داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری|داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری]] و هەروەها لە [[:meta:Requests for comment/Sysop abuse and intimidation on ckb wiki|مێتا]] لەسەر داواکاریی خۆی و لەبەر ئەو کێشانەی لە پەڕەی یەکەم باسیان لێکراوە. ئەو کێشانەی کە ویکی کوردی ڕووبەڕووی ئەبنەوە و ئەم بەکارهێنەرە ڕێخۆشکەرێتی پێکهاتوون لە [[وپ:وچن|سانسۆرکردنی ویکیپیدیا]]، سڕینەوەی ناوەڕۆکی سەرچاوەدار و سەپاندنی ڕای خۆی بە بەکارهێنانی ئامرازی بەربەستن دژی بەکارهێنەران و بە هەمان شێوە ڕێگریکردن لە وتووێژ بە بەکارهێنانی هەمان ئامراز. تکایە لە وتووێژ بەشدار بن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٤٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:بانگکردنی ئەو بەکارهێنەرانەی لە پاڵاوتنی بەڕێوەبەرایەتی بەکارهێنەر بەشدارییان کردووە: {{و|Serchia}} {{و|Aram}} {{و|-Haryad}} {{و|فەرهاد}} {{و|Halbast1}} {{و|Kushared}} {{و|Calak}} {{و|Ruwaym}} {{و|Ahrir}} {{و|Kurd2021}} {{و|Keenîî}} &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::ھەرکەسێک دەیەوێ بەشداری بکات تکایە با [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|وتووێژی ئاڵاکە]] بخوێنێتەوە تا بزانێت مەسەلە چییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٦، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خۆشحاڵانە چاوت ئەبینێ و بەستەرت بۆ '''داڕێژەکە''' داوە. کەوابێ بۆچی شەڕە دەستکاری لە ناوەڕۆکی سەرچاوەداری [[هاوزایەندخوازی]] ئەکەیت و ویکیپیدیا سانسۆر ئەکەیت؟ {{و|Pirehelokan}}یش پێش وەخت پێی وتوون هەبوونی ئەو ئاڵایە لە ناوەڕۆکی ئەو وتارە کێشە نییە. بۆچی بە خراپی مافی بەڕێوەبەریت بەکار ئەبەیت؟ هەڵبەت هەموو ئەو قسانەی چالاک لە پەڕەی خۆپاڵاوتنت بۆ مافی بەڕێوەبەرایەتی کردنی ڕاست دەرچوون، ئەوکاتە دیفاعم لێ کردی هەر ئێستا خۆم لێی پەشیمانم. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٠٥:٢٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::بەش بە حالى خۆم تەنھا لەبەر ئەوەى نەبیتە بێ ڕێزى لێرە گفتوگۆم دەکەم، من پێشترم قسەم لەسەر ئەم جۆرە کارانە کردووە و نامەوێت باسى بکەینەوە ،چەندین کەسى بەسوود بەھۆى ئەم جۆرە گفتوگۆ و لەیەکنەگیشتنە وازیان لە کارکردن لە ویکیپیدیا ھێناوە و وا جێشیان پڕنابێتەوە .ئێستا کە ویکیپیدیاى کوردى ژمارەى وتارى زۆرە جیگاى خۆشحالى نییە بەبەراورد بەو کاتەى کە من تازە ھاتمە ناو ویکپیدیا و چەندین بەڕێوبەرى بەسود ھەبوون و ئەندامانى دیکەش گوێگرێکى باش بوون . ئەم جۆرە ھەوڵدانە بۆ خۆسەپێنى و لەیەک نەگەیشتنە تەنھا بە فیرۆدانى وزەییە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٢:٢٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
بۆچوون وەک ئەندامی [[وپ:لیژنەی ناوبژی]]: {{وب|Épine}} بە بێلایەنی و بەپێی یاساکان باسی ھۆکاری بەربەستەکە دەکەم؛ سەرەتا بەڕێزت وێنەیەکت بڵاو کردەوە کە جێگای مشتومڕ بوو و یەکدەنگی لەسەر بەکارنەھێنانی لەو وتارەدا بوو، تائێستا گرینگ نییە بەڵام لە دوای ئەمەوە گرینگ دەبێت؛ لە ٢١ی حوزەیران، کاتژمێر ١١:٢٥دا بەڕێوەبەر {{وب|Sakura emad}} [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:%C3%89pine&amp;diff=prev&amp;oldid=1592681 کۆتا ئاگادارییەکی] بۆ ناردی؛ بەڕێزت دوای دوو خولەک ئاگادارییەکت بینی و [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:%C3%89pine&amp;diff=prev&amp;oldid=1592685 وەڵامت دایەوە]، لە کاتێکدا دەبوو تاوەکوو یەکلاکردنەی بابەتەکە بوەستی لەو [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&amp;diff=prev&amp;oldid=1592612 جۆرە دەستکارییانەی پێشوو] کە ھۆکاری ئاگادارکردنەوەکە بوو، بەڵام لە کاتژمێر ١٤:٠١دا دەستکارییەکەتان [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&amp;diff=prev&amp;oldid=1592753 دووبارە کردەوە] و ئاگادارییەکەتان بەبێ گەیشتن بە ئەنجامێک پێشێل کرد! ھەر بەپێی یەکەم خاڵی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#کەی بەربەستن شیاوە|سیاسەتەکانی بەربەستن]] لە کاتژمێر ١٤:١٧دا لەلایەن بەڕێوەبەر ساکووراوە بەربەست کرایت بۆ ماوەی یەک ھەفتە. لێرەوە ئەوەندەی من بینیومە ئەو بەپێی سیاسەتەکانی ویکیپیدیا چووەتە پێش و ھەڵەیەکی بەڕێوەبەرایەتی ڕووی نەداوە؛ تکایە ھەر لایەنێکتان پێتان وایە ئەو نووسینە ھەڵەیەک یان کەموکوڕیییەکی تێدایە ڕای بگەیەنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
[[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]]

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەوزووعمان یەک حەفتە نییە، مەوزووعمان بەربەستدانی هەمیشەیی لەسەر وتاری [[هاوزایەندخوازی]]، سانسۆرکردنی ویکیپیدیا، سڕینەوەی ناوەڕۆکی سەرچاوەدارە. ئێستا بەپێی چ پێوەرێک هاتووە دوای یەک هەفتە دەستکاری وتارەکە ئەکات و پەڕگەی سەرچاوەدار لائەبات و کە دەستکارییەکەی دەگەڕێنینەوە بەربەستی هەمیشەیی کردووین و نووسیوێتی پێشێلی یەکدەنگی کۆمەڵگەکەمان کردووە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٥:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەگەر بڕواشیان بەو سەرچاوەیەی ئەوەڵ نییە، [https://www.24heures.ch/pride-20-000-personnes-defilent-a-lausanne-malgre-la-canicule-916030224060 فەرموو سەیری ئێرە بکەن]، ئەوەی کە ساکورا ئەیکات نایاساییە، سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، و بە زووترین کات سنووری بۆ دانەندرێن، من ئەم ویکییە یەکجاری بەجێدێڵم، زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٦:٤٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::بۆ زانیاریت @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، ئەم سەرچاوەیەی کە ئێستا بەکارھێنەر «ئێپێن» پشتی پێ بەستووە، کەمتر لە ١٨ کاتژمێرە بڵاوکراوەتەوە. ئەم بابەتە نوێیە ھیچ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بەو بەربەستنەوە نییە کە ماوەیەکی باشە بەھۆی سەرپێچییەوە کراوە. سەرچاوەیەکی نوێ (گرنگ نییە چەند بایەخدار بێت) کردارەکانی پێشووی ئەم بەکارھێنەرە ناسڕێتەوە، وەک: شەڕە-دەستکاری (Edit warring) و بەزاندنی یەکدەنگیی کۆمەڵگا (Consensus) بەبێ گوێدانە ئاگادارییەکانمان. لە پەڕەی وتووێژەکەی بۆم نووسیوە کە گەر خوازیاری لادانی بەربەستنەکەیە، دەبێت سەرەتا وتووێژ لەگەڵ کۆمەڵگا بکات و ڕای ئەوان وەربگرێت، نەک بە زۆرەملێ.
:::ھەر بۆ زانیاریتان، بۆ ئەوەی ئاڵایەک بخرێتە ناو وتارێکی گشتی و زەبەلاحی وەک [[ھاوزایەندخوازی]]، دەبێت مێژوویەکی ڕوونی بەکارھێنانی ھەبێت و لە ئاستی جیھانیدا ناسراو بێت. ئەم ئاڵایە سەرەتا تەنھا لە سۆشیال میدیا دەبینرا، دواتر ئێپێن کەمپینێکی AllOutی کردە بەڵگە کە ئەویش پەیوەندی بە ئاڵاکەوە نەبوو، بەڵکو داواکاریی ماف بوو بۆ دوو کەسی ترانسجێندەر. ئەم سەرچاوە نوێیەش بایەخداریی (Notability) ئەم ئاڵایە ناسەلمێنێت، چونکە تەنھا لە یەک گردبوونەوەی ناوخۆیی لە [[لۆزان]] دەرکەوتووە. جگە لەوەش، خوێندنەوەی ئەم وتارە بە پارەیە (Paywall) و ڕێگری ھەیە؛ بۆیە دەبێت ئێپێن خۆی ئەو دەقەمان بۆ دیاری بکات کە بە ڕوونی باسی ئاڵاکە دەکات، نەک تەنھا وێنەیەکی ناو کۆمەڵێک بکاتە بەڵگە کە ئەمڕۆ دەرکەوتووە لەلایەن چەند گەنجێک منیش بچمە گردبوونەوەکەی لۆزان ئاڵایەکی تر بەرز بکەمەوە وێنەم بگرن و بڵاوی بکەمەوە بڵێم بایەخدارە؟.
:::لە کۆتاییدا، سەرەتا ھەڕەشەی سکاڵای ناوخۆیی، دواتر ھەڕەشەی مێتا، و ئێستاش ھەڕەشەی جێھێشتنی ویکیپیدیا دەکات. ویکیپیدیا بە پێی ئارەزووی کەس بەڕێوە ناچێت و سیاسەت و ڕێسای جێگیری خۆی ھەیە کە دەبێت ھەمووان پێڕەوی بکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٢١، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::{{وب|Épine}} بەربەستنی ھەمیشەیی لە وتارێک دەکرێت بە یەک دوگمە لاببرێت و تەنیا بۆ ڕێگریکردنە لە درێژەدانی شەڕە دەستکاری؛ بەڕێز ساکووراش بەھۆی ئەو گۆڕانکاریییە بەردەوامانەی بەڕێزتان لە وتاری ھاوزایەندیخوازی بەربەستی کردوون. بەڵام لەوە سەیرتر ئەو دەستکاراییانەی ئەمڕۆی بەڕێزتان بوو کە چەندین جار یاسا و سیاسەتەکانی ویکیپیدیاتان لەژێر پێدانا، ڕێک بە شێوەیەکی تەواو یەکدەنگیی ساڵی پێشووتان ئەوجار لە دەروازەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەدا [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&amp;diff=prev&amp;oldid=1595448 پێشێل کرد] و دواتریش بۆ سێ جار بەردەوام بوون شەڕە دەستکاری و ھەروەھا گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانی بەڕێوەبەرێکی ناپەیوەندیدار بەو شەڕە ([https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&amp;diff=prev&amp;oldid=1595461 جاری١]، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&amp;diff=prev&amp;oldid=1595465 جاری٢]، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&amp;diff=prev&amp;oldid=1595467 جاری٣]) بابەتێکی لەوەش نوێتر و سەیرتر [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&amp;diff=prev&amp;oldid=1595472 دەستکاریی] ئەو [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3AKeskesur&amp;redlink=1 بەکارھێنەرە نوێیەیە] کە ڕەنگی [[وپ:بووکەڵەکاری]] پێوە دیارە! ئەویش بەکارهێنەرێک کە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش بەربەست کراوە و تاکە دەستکاریی لێرە ھەر ئەوەی ئەمڕۆ بوو کە تەواو دەقەکەی ئێوەی دانا! {{وب|Sakura emad}} بۆ ئەو بابەتانەی باست کردن ڕاستە، ویکیپیدیا یاسا و ڕێسای خۆی ھەیە و ناکرێ بە بیانۆی یاسایەکەوە شەرعییەت بدرێتە ھەر دەستکارییەکی دەکرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەتوانن بڕۆن داوای چێکیووزەر بکەن ئەگەر بووکەڵەیە، نەوەک تۆمەت ببەخشنەوە، ئەوە یەک، دوو، تاکوو گوێم لا ئەگیرێت و سنوورێک بۆ ئەم سنووربەزاندنەی ساکوورا دانەندرێت، پەڕگەکە (کە سەرچاوەی هەیە) نەگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی لە ناو وتارەکە، بەردەوام ئەبم لە دانانەوەی لە داڕێژەکان تاکوو دائەنیشن و گوێم لێ ئەگرن و لەم کەللەڕەقییە ئەوەستن. با بڕۆن تیشک بخەنە هەزاران لەو وتارە بێسەرچاوانەی کە لە ویکیپیدیا هەیە نەک خەریکی سیاسەتبازی بن لەسەر وتارێکی دیاریکراو. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یانی تۆ دان بەوەدادەنێی کە ھەمیشە ئامادەی شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران بکەی وەک ئەوەی لەگەڵ من و کاک محمد کردت تا ئەوکاتەی بەربەستەکەت ئەکەینەوە و ئاڵاکە دادەنێینەوە؟ [https://w.wiki/Ru5S ھەرخۆی لێرە] دانت پێداناوە بەڵام لێرەش ئەمەوێ بزانم چیدەڵێی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] تاکوو ئەو دەستکارییە نایاساییانەت نەوەستێنیت و بەربەستن لانەبەیت لەسەر وتاری هاوزایەندخوازی و ناوەڕۆکە سەرچاوەدارەکانی بە نایاسایی لاتبردوون نەگەڕێنیتەوە بە پێستی خۆت وەڵامت دەدەمەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::زۆر چاکە وەڵامی ھەمووانت دایەوە نەک من وات لەکاک [[بەکارھێنەر:Kushared|محمدیش]] کرد و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھێڤجا وەک لێژنەی ناوبژی لێرە شاھێدە چیت لەگەڵ ئەویش کرد و [https://w.wiki/Ru3D مێژووی پەڕەی مۆدیوولەکە شاھێدە]. 
::::::::ھێڤجا @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئێستا من لەسەر بڕیاری تۆش وەستاوم کاری من لێرە تەواو بووە یەکلایی بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::{{وب|Épine}} بێگومان یاساکانی ویکیپیدیا ھێڵی سوورن و کەس ناتوانێ بە ھەڕەشەکردن ئامانجەکانی خۆی بسەپێنێت؛ ئەو وتەی ئێستا لێرە وتتان یان ئەوەی لە لێدوان لەگەڵ kushared باستان کرد ڕێک ھەڕەشەکردن و ھەوڵی ساردکردنەوەی ئەوانەی ترە بۆ گەیشتن بە مەبەستی خۆتان. ھەروەھا ئەزانیت تەواوی ئەو وتانەی ئێستای بەڕێزتان و ئەو سێ گەڕاندەوەی دەستکارییەی لە ئەمڕۆدا کردتان، بەپێی یاسای [[:en:Wikipedia:Three-revert rule|The three-revert rule]] شایەنی بەربەستبوونە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٣، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::ئەی بۆچی ساکوورا دووسەد جار دەستکاری خەڵکی لە یەک وتار گەڕاندووەتەوە شایەنی بەربەستبوون نییە؟ یان کوشەیرد بۆ چەندجار دەستکاری بگەڕێنێتەوە شایەنی بەربەستبوون نییە؟ ئەگەر بەڕێوەبەرێک گەندەڵ نەبووایە و ناوەڕۆکی لە شوێنی خۆی بهێشتایەتەوە، هیچ کام لەم شتانە ڕوویان نەدەدا. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٠٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] تەواوی دەستکاری و وتووێژەکانی ئەمڕۆی بەڕێز ئێپین پێشێلکردنی ڕوونی ڕێسا و سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە و ھەروەھا نیشاندەری نیەتی خراپی بەڕێزیان بۆ بەشداریکردنە کە خۆشی ئاماژەی پێکرد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::یەعنی من نیەتم خراپە ئێستا؟ more like لیژنەی لایەنگری. جەنابتان چوون لە دەرەوەی ویکیپیدیا بۆ چاو قاوە خواردن و کەس نەیزانی باسی چیتان کردووە ئێستاش هاتوون ئەم قسانە ئەکەن. surprising. دواتر لیژنەی ناوبژی هەڵبژاردنی ئەوێ کە نەکراوە بۆ زانیاریت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٠٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ئەو یاسایە بخوێنەوە، لەوێ وتراوە لە ھەندێک بابەتدا یاساکە کەسەکە ناگرێتەوە کە یەکێک لەوان گەڕاندنەوەی خراپکارییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بێگومان ھەر کەسێک ھەڕەشە بکات و بڵێت تاوەکوو دەستکارییەکەم پەسەند نەکرێت بەردەوام دەبم لە دەستکارییەکانم نییەتی بەشداریکردنێکی تەندروست نییە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:١٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک قسەکەم بە بەرژەوەندیی ئێوەیە شایەنی ناوبژیم و کاتێک لە بەرامبەر ئێوەیە ئەوە ناوبژیوان نیم. ھەر وەک دوێنێ شەو وتم من بەپێی یاساکان ھەڵسوکەوت دەکەم، بۆ ئەوەش نییەتی من نەگۆڕاوە بەڵکوو بەڕێزتان ئەوڕۆ شێوازی بەشداریکردنتان گۆڕاوە! قسەکانی ئێستای منیش وەک بەکارهێنەرێکی ئاسایی وەربگرە نەک ناوبژیوان یان ئەندامی لیژنەکە، سپاس کە وتت ھەڵبژاردنیشی ھەیە کە دیاریش نییە لە کوێیە! ئەوە ناوی خۆم پاک کردەوە لەێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:١٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەتەوێ بڵێی دەستکارییەکانی من خراپکارییە بەس ئەوەی ساکورا لە زایەندخوازی کردوویەتی خراپکاری نییە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:١١، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەگەر یاسا بەسەر ئەوانە تەدبیق نابێ بەسەر منیشا نابێ، خۆ کاڵفام نیم دانیشن selective enforcementم بەسەرا بسەپێنن. کەی سیاسەت بەسەر هەمووان سەپا ئەو کاتە وەرە باسی ئەم شتانەم لەگەڵ بکە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:١٣، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پەیوەندی بەوە نییە لای منت گرتووە یان نا، ئەو دەقەیەی کە وتووێژێکی وا ڕێگەت پێدا بچێتە دەرەوەی ویکیپیدیا هەموو سیقەیەکی منت لەدەستدا لەو ڕووەوە (هەرچەند هێشتا وەک بەکارهێنەرێک هێشتا دەتنرخێنم و پەشیمان نیم لەسەر ئەو قسە باشانەی لەسەرم کردن). بەڵام با بەلاڕێدا نەڕوات، ئەم باسە نە لەسەر منە نە لەسەر تۆ، لەسەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی ساکورایە: شەڕەدەستکاری لە پەڕەی هاوزایەندخوازی ئەکات، بە نایاسایی بەربەستنی دژی من بەکارهێناوە لەم وتارە کە خۆم پەرەم پێداوە، ناوەڕۆکی سەرچاوەدار دەسڕێتەوە و ویکیپیدیا سانسۆر ئەکا. باسی سیاسەتم بۆ ئەکەی؟ فەرموو وەرن سیاسەت بەسەر ئەما بسەپێنن حەز ئەکەن هەژماری من هەر بێسنوور بەربەست کەن بێ باکم، بەس مەیەن بڵێن تۆ وات کردووە و وات کردووە لەکاتێکدا چاوتان ئەو خراپکارییانەی ئەو بەکارهێنەرانە نابینێ. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٢٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بابەتەکە تەواو ڕوونە، لە شەش ئەدمین بەڕێزت قسەی پێنجانت ڕەت کردووەتەوە، ئەو قسانەی لێرەش کراون ھەمووی دەمێنێتەوە و ئەگەر من ھەتا ساڵێکی تریش ئەو بابەتە درێژە پێ بدەم ئەوە بەڕێزت قەبووڵی ناکەن مەگەر ئەوەی ئێمە بێینە سەر دینی بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] خراپکاری خراپکاریی بەدوای خۆیدا دێنێت. ئەو بابەتانەی تائێستا بووە بەتایبەتی لە ئەم یەک دوو هەفتەدا زۆربەی بەڕێزتان دەستتان پێکردووە کە دواتر بووەتە ھۆی بەردەوامبوونی خراپکاری (لە ھەندێک کاتیشدا یەک دوو بەکارھێنەری تر ئەو کارەیان کردووە!) بەڵام ئەوەتان لەبیر بێت ھیچ خراپکارییەک بە خراپکارییەکی تر پەردەپۆش ناکرێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاست دەکەن من خراپکارم. کە لەم ویکییە بەشداری ئەکرد و شەونخوونیم بۆی کردووە و ڕۆژی و شەوم بۆ خستووەتە سەر یەک، با ئێستا خراپکار بم. خراپترم پێ وتراوە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٣٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە کێشەمان لەگەڵ ھیچ کەسێک نییە و سپاس بۆ بەشدارییەکانی ھەمووتان، بەڵام ئەوەی لە ئێستادا گرنگە لەبەر چاوگرتنی یاساکانە!
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] «'''کۆتا لێدوان'''»: ھەر شتێک پێویست بوو تائێستا وتم، تەنیا ئەوەش بزانن کە من قەت لەخۆوە دژایەتیی کەسم نەکردووە، ئەگەر سەیر بکەی لە بابەتێکدا دژایەتیی زەمەنم کردووە، بۆ بابەتێکی تر دژایەتیی ساکوورا و لەو بابەتەشدا دژایەتیی بەڕێزت! واتا قەت لەخۆوە بڕیارم نەداوە و ھەمووشی بەپێی یاساکان بووە و بۆ ھەر بانگەشەیەکیشم بەستەری پێویستم داناوە. ئێستاش زۆر بابەتی گرینگتر ھەن بۆ ئەوەی لە ویکیپیدیادا ئەنجامی بدەین، من وەک خۆم پێویستە بڕۆم کار لەسەر پڕۆژەکانی تر بکەم، بۆ یەکلاییکردنەوەی ئەو بابەتەش من نە بەڕێوەبەرم و نە توانای ئەوەم ھەیە یەکلاییی بکەمەوە، ئەوەی تائێستاش وتم تەنیا ڕوانگەی بەکارھێنەرێکی سێیەم بوو! سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٣٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
{{سھ}} ڕای من ئەوەیە ئەو ئاڵایە ببێت کێشەیەکی نیە. دەکرێ بەکارهێنەری تر هەبن بە شیاوی نەزانن بە هەر هۆکارێ (ئەوەش بڵێم ئەوەی کە ئەوە سووکایەتییە بە ئاڵای کوردستان و... ئەساسی نیە). گشت کەس مافی دەستکاریی ویکیپیدیای هەیە. دانانی وێنەش پێویستی بە سەرچاوە نیە. بەڵام ئیستە ئەم ناکۆکییە دروست بووە. بۆ حەلی ئەم بابەتەش پێشنیار دەکەم ئەگەر ناتانهەوێ وێنەکە لە وتاری هاوزایەندخوازیدا ببێت، وتارێک دابنرێ دەربارەی هاوزایەندخوازی لە کوردستان و لەوێ وێنەی ئاڵاکە دابنرێ. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٤٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:کاک @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێشنیار دەکەم [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەم یەکدەنگییە]] بخوێنیتەوە پێش ئەوەی لێدوان بدەیت چونکە لێدوانەکەی ئێستات وادەردەخا من کێشەیەکی کەسیم لەگەڵ ئێپێن ھەبێ کە واش نییە، سەیری ئەم لێدوانە بکە لەناو وتووێژەکە ھاتووە:
:{{گێڕانەوەی لێدوان| بەڕێز پیرەھەڵۆش، بۆچوونەکەی سەبارەت بە بەکارھێنانی ئاڵاکە لە وتاری ھاوزایەندخوازیدا بوو. ئەگەر باسی داڕێژەکە بکەین و بۆچوونی پیرەھەڵۆ و ساکوورا (خۆی وتی بێلایەنە زیاتر) و ھەروەھا زەمەن (لەبەر ئەوەی دەستپێکەری وتووێژەکەیە) لەبەر چاو نەگرین؛ دەبێتە «٦ لەگەڵ» بۆ لابردنی ئاڵای تێکەڵاو و دانانی ئاڵای پەلکەزێڕینە بەتەنیایی و «٢ دژ». ھیڤجا (وتووێژ) ١٨:٢٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}
:نازانم وتووێژەکەی ئازاری ٢٠٢٥تان بیرە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٥٢، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::{{گێڕانەوەی لێدوان| تا ئێستا ئەوەی دەرکەوتووە بەشی زۆری کۆمەڵگەکە لەگەڵ ئەم ئاڵا تێکەڵەیە نییە؛ داڕێژەکە تایبەت بە کوردستان نییە! حەزیش دەکەم ئەو یاسایەی کە لایەک لە ئەندامانی کۆمەڵگەیەک دەخاتە ژێر پێی و بە مانەوەی ئەم ئاڵایە ناچاریان دەکات ئاماژە پێ بدەیت تا ئێمەش ئاشنای بین. ⇐'''ئارام '''وتووێژ ١٧:٣٦، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠١، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:: {{گێڕانەوەی لێدوان|بەشی زۆری کۆمەڵگە لەوانەی کە چالاکن لەگەڵی نین نەک ھەژمار. ڕای ھەمووان لەسەر سەرە بۆیە بە وتووێژەوە دەست پێ کرا و ئەگەر لەژێر پێ بایە، بەبێ وتووێژ دەکرا. ⇐ئارام وتووێژ ٠٣:٠٤، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}
ئێپێنیش کە بەربەستکراوە لەبەر ئەوەیە کە شەڕە دەستکاری و بەزاندنی یەکدەنگییەکەی لەگەڵمان کردووە؟ یانی ھەر لەم وتارەی ئێرە دانی پێداناوە کە تا پێی بکرێ شەڕە دەستکاریمان لەگەڵ ئەکا لەوە زیاتر چی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:نازانم گێلیت یان ناتەوێ تێبگەی ئەو بابەتە لەسەر هەبوونی ئاڵاکەیە لە ناو داڕێژەکە نەک ناوەڕۆکی وتار (کە ئێستا سەرچاوەی هەیە، هەرچەند لەسەرەوە پێتان وترا نایەوێ). ئێستا شەڕەدەستکاری لەگەڵ ئەندامانی ئەو کۆمەڵگەیە بووەستێنن و ئەو بەربەستنە نایاساییە لەسەر هەژمارم لابەرن بە زووترین کات. هەموو شەڕەدەستکارییەکانتان تۆمارێکە بۆ مێتا و بێڕێزی کردن بە زیرەکیی ئەندامانی ئەم کۆمەڵەیە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٩:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::وابزانم لێرە ھەڵە تێگەیشتنێکی زۆر گەورە ھەیە شتەکانتان بە Literal وەرگرتووە و سەیری Contextی بابەتەکەتان ھەر نەکردووە لە وتووێژەکە دیارە مەبەستی بەکارھێنەران ئەوەیە پێت بڵێن نابێ ئەو ئاڵایە تێکەل بە بابەتێکی گشتی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە بکەیت ئیتر بابەتەکە سەرەتا لەسەر داڕێژە کراوەتەوە لەبەر ئەوەیە زیاتر لەسەر داڕێژە چڕکراوەتەوە نموونە سەیری ھەڵسوکەوتەکانی زەمەن بکە لەگەڵت یان قسەکەی @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بیرتە چی وت لەسەر ئاڵاکە
::{{گێڕانەوەی لێدوان|بەڕێز @Épine '''ئێمە ھەر لە ساڵی پێشووە یەکدەنگیمان لەسەر ئەوە بووە کە ھەر شوێنێک پەیوەندیی بۆ کوردەوارییەوە نییە نابێ لەگەڵ ئاڵای کوردستان و ھێما کوردییەکان تێکەڵ بکرێ'''! تکایە ئەوە وەک توندڕەوی یان ناسیۆنالیزمی توند لێک مەدەوە. {{سەوز|ئێستا ئەو داڕێژە نووسراوە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە}} ('''شتێکی تەواو جیھانی و گشتییە''')، ھەر وەک داڕێژەی بیرۆکە سیاسییەکانی تر! '''ئەگەر دەتانەوێت ئاڵای کوردستانی لەگەڵ تێکەڵ بکرێ ئەوە دەبێ داڕێژەیەکی تر ساز بکرێت''' کە مەبەستی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بێت. ھیوادارم لە مەبەستم بە دروستی تێگەیشتبیت. ھیڤجا (وتووێژ) ١٦:٣٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)}}
::ھەر دوای ئەوە نەچوویت داڕێژەیەکی تایبەت بە ئاڵاکە ساز بکەیت بڕوانە [[داڕێژە:بەکارهێنەر ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە]] ئەرێ کەس حەقی بەتۆوە ھەبوو دەستکاریمان کرد لێت؟
::یانی لێرە بە ئاشکرا دیارە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە لە تێگەیشتنی یەکدەنگییەکە.
::ئەوە من بەربەستنەکە دەکەمەوە با بەڕێوەبەرێکی تر سەیری ئەم کەیسە بکات و بڕیاری خۆی بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٠٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::: {{و|Sakura emad}} من وا پێتان ئەڵێم بۆ  دەیەمین جار &quot;یەکدەنگی&quot; دژی سیاسەت و پرینسیپلەکانی ویکیپیدیا بێت بە هیچ جۆرێک لەسەر کەسمان نییە نە حسابی بۆ بکەین و نە ڕێزی لێ بگرین، نەک تۆ بگرە ٢٠٠ کەسیش لێرە بێت هەوڵی سانسۆرکردن بدەن و بەسەرمان بسەپێنن لەکوێ ئەبێ چی بکەین بە دڵتەزێنی شکست ئەهێنن. ئێرە کۆریای باکوور نییە تا بێن شتمان بەسەرا بسەپێنن و POV-pushing بکەن. دوعا بکە ArbCom لێرە چالاک نییە ئەگینا لەمێژە بە پشتەمل فڕێیان دەدانە دەرەوە.&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٢١، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::سەبارەت بە کردنەناوەی وێنە تێکەڵکراوەکە بۆ وتاری سەرەکی من لەئێستادا لێدوانم نییە. بەڵام دانانی ئەو ئاڵایە لەنێو داڕێژەی سەرەکی و خستنەسەر وێنەی دەروازەی سەرەکی کارێکی هەڵەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٠:٢٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سوپاس بۆ لێدوانەکەت. هەر لە سەرەتاوە وێنەکە نە لە دەروازە داندرابوو نە لە داڕێژە پێش بەربەستنە نایاساییەکانی ساکورا، لە ناوەڕۆکی وتار داندرابوو بە سەرچاوەوە، دواتر هاتووە بیانوومان بۆ ئەهێنێتەوە وەڵا ئەم سەرچاوەیە واو ئەمە وا، یەکێ نەزانێ خەبیر و سەرنووسەری ڕۆژنامەوانییە. دوای ئەوەی بە نایاسایی منی بەربەست کرد ئینجا لەوێ دامنا، ئەویش دوای ئەوەی لێرە و لەولاش بانگی هەمووتانم کرد و داوام کرد وتووێژ بکرێ و کەس گوێی نەگرت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٢٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::ئەم بابەتە زۆر قووڵ بۆتەوە، ئەمەش هۆکارە کە دەنگمان زۆر نییە. ساکوورا بەهۆی سەرچاوەوە یان شتێکی تر کە خۆت باشتر دەیزانیت نایەوێت ئاڵاکە دابنێیت، و تۆش دژی بیرکردنەوەکەی ساکوورایت، پیرەهەڵۆش بیروڕایەکی جیاوازی دا و هەڵە نەبم هیڤجاش هەمان ڕای پیرەهەڵۆی هەبوو. منیش لەم نێوانەیا نازانم کە کاملایەنە درووستەکەیە بۆیە دەنگم نییە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٠:٣٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەڕێوەبەر نابێ لەسەر ڕای دەورووبەر کاریگەری هەبێ لەسەر بۆچوونی و ئەبێ بەپێی سیاسەت بڕوا بەڕێوە. سیمبوڵێک کە ١) سەرچاوەی هەیە، ٢) لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردەوە موعتەرەفە و بەکاردێ قبووڵکردنی ساکوورا و زەمەنی پێویست نییە. ڕێنماییان بکە خراپکاری و شەڕەدەستکارییەکانیان لە وتاری هاوزایەندخوازی ڕابگرن. ساکوورا و زەمەن هەڵەن، زەمەن لە کامنز، لە ویکی ئینگلیزی، لە هەر شوێنێ ئەم بابەتەی کردووەتەوە پێی وتراوە هەڵەیە و با بڕوا بە بێدەنگی لە سووچێکا خەریکی کاری خۆی بێ. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::کەس پێی نەوتووم کە ھەڵەم، ئەوەی بەکارھێنەرێکی خواری وەک تۆی پێ ئەناسمەوە، یەکەم چەواشەکاری و دووەم ئنفنتی بێڕێزییەکانتە بەرامبەر بەکارھێنەرانی تر. لە کامنز نەسڕایەوە چونکە شەش حەوت بەکارھێنەرت ئاگادار کردبووەوە کە بێن لایەنگری فایلەکەی تۆ بکەن، منیش بەڕێوەبەری کامنز بوومایە تاقەتم دەچوو پێداچوونەوە بە ئاڵایەکی لاکۆڵانا بکەم. لە [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Human_rights_in_the_Kurdistan_Region ویکی ئینگلیزیش سڕایەوە:] {{ڕەنگ|#52903E|Remove it. If there's no reliable sources for its use, then it shouldn't be included it the article; that same standard goes for images just as well as text}} کە دواتر بە سەرچاوەیەکەوە داتنایەوە کە reliable نیە، وادەزانی شتێکی زۆر موھیمیت ھەموو وزەی خۆمان بۆ تۆ سەرف بکەین، با یەک تۆز دەستم بەتاڵ بێ دێینەوە سەر ئاڵا بازاڕییەکەت. زیاکراو: کەسێکی زۆر ڕق لە دڵ و زۆریش ناحاڵیت، ھەموو ئەوەی دەیکەیت ڕقەبەرایەتی و تێکدانی ویکیپیدیایە بۆ مەرامی تایبەتی خۆت. پێویست دەکا بە پێڕستێک مێژووی ناکۆکییەکانت لەگەڵ بەکارھێنەرانی تر لێرە دابنێم؟ ئەوەندە بە گومان و ڕق ئەستووریت کە وادەزانی ئەوەی لێدوان لەم مەسەلەیە ئەدا ھۆمۆفۆبیک و ڕەگەزپەرست و چی و چییە... گەر پێت بکرێ تەواوی ئەو بەکارھێنەرانەی لەم وتووێژانە بەشدار بوون لە مێتا داوای چێکیوزەریان بۆ دەکەی، وەک چۆن [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Checkuser/2026-06#h-IIXZER0XII@ckb.wikipedia-Requests-20260622162900 لێرە کردبووت]. grow up... [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٣، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::must have been the wind. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢١:٢٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::پێکەنیناوی بوو... پیاو نازانێ بە خۆت پێبکەنێ یان بە نووسینەکەت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! تکایە ھەر دووتان بوەستن لە ھێرش و پەلاماری کەسی بۆ سەر بەکارھێنەران! ئەو وتانە گشتیان پەلاماری کەسین؛ Épine: «نازانم '''''گێلیت''''' یان ناتەوێ تێبگەی». Zemen: «ئەوەی بەکارھێنەرێکی '''''خواری''''' وەک تۆی پێ ئەناسمەوە، یەکەم چەواشەکاری و دووەم ئنفنتی بێڕێزییەکانتە» و «کەسێکی زۆر ڕق لە دڵ و '''زۆریش ''ناحاڵیت'''''، ھەموو ئەوەی دەیکەیت ڕقەبەرایەتی و تێکدانی ویکیپیدیایە بۆ مەرامی تایبەتی خۆت». بەپێی یاساکان ھیچ کەس ناتوانێ لە ڕووی دەستکارییەکانەوە بگاتە خراپ وەسفکردنی بیرۆکە و ژیانی ئاساییی بەکارھێنەرێک! ئەوە نە کاری ئێمەیە و نە ڕێگەشمان پێ دراوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستت فەرموو. هەڵبەت من دوای چەندجار ڕوونکردنەوەی ئەم بابەتە، هەستم کرد ساکوورا گوێی لێم نییە و سوورە لەسەر سەپاندنی تێگەیشتنە هەڵەکەی خۆی. لێرەوە داوای لێبوردنی لێ ئەکەم بۆ ئەو لێدوانە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ٢٢:٤٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاس بۆ تێگەیشتن و قەبووڵکردنی ئەو بابەتە، ھیوادارم بەڕێز زەمەنیش بەم شێوەیە بکات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٢، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بیست جار لەم وتووێژانە کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە منەوە نەبووە ناوم ھێنراوە، چەندین تۆمەتی بۆ ھەڵبەستووم و بەردەوامیشە، لە کاتێکدا ھەر ویستوومە خۆمی لێ بەدوور بگرم. فەرموو [[ویکیپیدیا:داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری#بەکارھێنەران|لێرە]] بێ ئەوەی کەس لەگەڵ ئەوی بێ ھاتووە بووە بە محامی ئەو بەکارھێنەرە خراپکارە، بە من و ساکورا دەڵێ '''تاوانبار'''. کۆک نەبوون لەسەر مانەوەی ئاڵایەکی بازاڕی قەتڵە تا پێی تاوانبار بین؟ تەحەمولی ئەو چەواشانە ناکەم، بێزار بووم لەم تۆمەت بەخشینەوە بێ بنەمایانە، کە کەسیش بە دیاریکراوی قسەیەکی نییە لەسەری. منیش دەمەوێ بەرگری لە خۆم بکەم. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ڕەخنەم لە ھەر دوو لایەن گرت. داواتان لێ دەکەم لەوە بەدوایە چیتر ناوی یەکتر بە خراپی مەھێنن و بە ھیچ شێوەیەک ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ ھێرش مەکەنە سەر یەکتر و بەکارھێنانی تر؛ بەتایبەتی ئەوەیکە لە ڕووی دەستکارییەکانەوە شیکاریی یەکتری مەکەنەوە! ئەگەر ھەر لایەنێک لەمە بەدواوە بەردەوام بوو ئەوە دەتوانن سکاڵا تۆمار بکەن و بێگومان ئەگەری بەربەستنی زۆر دەبێت چونکە پێشتر ئاگادارکردنەوە دراوە! زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێوەش ئاگاداری ئەو بابەتە بن، تائێستا ھەر پەلامارێکی کەسی بۆ سەر خۆتان و بەکارھێنەرانی تر بووە ئەوە وەک ئاگادارنەبوونێک لە یاساکان ھەژماری بکەن. بەڵام ئەوە ئێستا ئاگادارکردنەوە درا و لەمە بەدواوە ھەر چی بوو دەەستتان کراوەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەلاماری کەسی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تۆمەت و درۆ و چەواشەم بە دەمەوە بکرێت، کەسیش نەیەتە جواب، ھەر ئەوە کاردانەوەم دەبێ. ئەمە ئیشی یەکەمجاری نییە، چەندین جار لەم ویکییە، لە مێتا و کامنزیش کردویەتی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ھەر چییەک بووە تائێستا ئەوە تێپەڕ بوو، ھەر وەک وتم جاری داھاتوو دەتوانن لەجیاتی وەڵامدانەوە سکاڵا تۆمار بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
{{سھ|:::::::::::::::::::}} {{و|چالاک}} {{و|Pirehelokan}}  بۆ زانیاری ھەموو لایەک ھیچ ستیواردێک لە مێتا نەیوتووە بەربەستەکەی لابەرن ئەوەندەی من لە مێتام و سەیرم کردووە شتی وام نەبینیوە و شتی وانییە نازانم چۆن ئێپێن لەخۆیەوە شت درووست دەکات ([https://w.wiki/RzEq وەک ئەوەی لێرە ئەڵێ ستیوارد وای وتووە]) و بەربەستەکە زۆر زۆر یاساییە و لاناچێت بەبێ وتووێژ ئەمەش قسەی ستیواردەکەیە کە ئێپێن دەڵێ وای وتووە بۆ زانیاریتان خۆتان بیخوێننەوە بزانن قەت شتی وای تێدایە 
{{گێڕانەوەی لێدوان|There's already an [[RFC]] about this, and as it's apparently a content issue there's not much we can do. If you believe this is a case of systemic abuse, see [[U4C]]. '''[[User:A09|&lt;span style=&quot;color:#004d99&quot;&gt;A09&lt;/span&gt;]]'''&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;[[User talk:A09|&lt;span style=&quot;color:#004d99&quot;&gt;(pogovor)&lt;/span&gt;]] 17:07, 2 July 2026 (UTC)}} [https://w.wiki/RwnJ ئەمەش بەستەرەکەی لە مێتا]
بەڵکو پێی دەڵێ ئێمە ھیچمان پێناکرێ بڕۆ U4C بکەوە کە ئەویش وەک لێژنەی ناوبژی خۆمان وایە بەڵام لە مێتایە[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٣، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
{{سھ|::::::::::::::::::::::}} بابەتی تەواوی کێشەی ئاڵاکە بە گشت کێشەکانییەوە، ئەمویست ئەمە بۆ پیرەھەڵۆکان بنووسم بەڵام چونکە ئێپێن ناوی منی لەکەدار کردووە و سکاڵای لەسەر تۆمارکردووم لەسەرمە خۆم پاک بکەمەوە باسی تەواوی کێشەکان بکەم
=== باکگراوندی بابەتەکە===
حەز دەکەم لێرەش باسی بکەمەوە بیرتە ئازاری ٢٠٢٥ وتووێژکێمان کرد لەسەر ئاڵاکە ([[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|بڕوانە ئێرە]])؟ بیرتە من و پیرەھەڵۆ بێلایەن بووین لەم وتووێژە بەڵام جگە لەوە یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو ئاڵاکە تێکەڵ بە شوێنی گشتی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە نەکرێت لەوانەش بە تایبەت داڕێژەکە چونکە سەرەتا بابەتەکە لەسەر ئەو کرابویەوە. ئیتر لەدوای ئەوەی یەکدەنگی بەدەستھێنرا کە ئاڵاکە تێکەڵ نەکرێتە ئەو شوێنانە ئێپێن حیسابی بۆ یەکدەنگییەکە نەکرد خۆشی داناپێداناوە ئێستا ئەتوانم بچم قسەکانی بێنم. ھەر ئاڵاکەی زیادەکردەوە ناو ئەو شوێنانە و قسەی خۆی بردە سەر تا حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە وتاری [[کوردانی ئیسرائیل]] زەمەن ئاڵایەکی خەیاڵی درووستدەکات و دەیخاتە سەر وتارەکە لەمەوە ئێپێن دێت و دەبێتە شەڕە دەستکارییان خۆشت ئەتوانی مێژووی وتارەکە ببینی، ئیتر لەوێوە لە [[وتووێژ:کوردانی ئیسرائیل|وتووێژی پەڕەکە]] زەمەن بە ئێپێن دەڵێ چۆن ئاڵاکەی تۆ خەیاڵییە و ھەر ئاوا درووستکراوە ئەوە ئاڵاکەی منیش ھەمان دۆخی ھەیە بۆیە لە وتارەکە دایدەنێم. ئیتر دەبێتە مناقەشەیان من دێمە ناویان و ئەڵێم [https://w.wiki/Ryrq شەڕە دەستکاری ڕابگرن و بەردەوامی گفتوگۆ بدەن] تەبعەن من 12:45 [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|بەکاتی گەردوونی]] ئەمەم پێ وتوون، دوای ئەوە گوێ بەمن نادەن زەمەن و ئێپێن ھەر خەریکی شەڕ ئەبن لەمێژووی دەستکارییەکەش ئەبینی تا 1:37 ھەر خەریکی ئەمە ئەبن و نامەی ئاگاداری بۆ یەکتر دەنێرن ([https://w.wiki/RysA جارێک ئێپێن]) و ([https://w.wiki/RysB جارێکیش زەمەن]) دوای ئەوە (چەندین ئاگاداری ھاوشێوەی ئاوا بۆ یەکتر ئەنێڕن: [https://w.wiki/RysD زەمەن١]، [https://w.wiki/RysE ئێپێن١]. دواتر بە زۆری من ئێپێن دەوەستێ و زەمەنیش، و من '''[https://w.wiki/Ryrx ھۆشدارییەک]''' بۆ زەمەن دەنێرم تا کاری بە ئێپێنەوە نەبێت بەڵام بێگوومان سوودی نابێت ھەر لەوێ لەو وتووێژ زەمەن وتووێژی ئێپێن دەسرێتەوە کە مافی خۆیەتی پەڕەی لێدوانی خۆیەتی بەڵام ئێپێن شەڕە دەستکاری دەکاتەوە و وتەکانی زیادەکاتەوە لە پەڕەی وتووێژی زەمەن، با بە تۆمار پێتی بدەم ([https://w.wiki/RysH زەمەن وتووێژی ئێپێن دەسرێتەوە] کە مافی خۆیەتی لە پەڕەی خۆیەتی)، ([https://w.wiki/RysK ئێپێن دەستکارییەکەی دەگەڕێنێتەوە]) ([https://w.wiki/RysL دووبارە زەمەن دەیسڕێتەوە]) ([https://w.wiki/RysN سێبارە ئێپێن دەیگەڕێنێتەوە]) ([https://w.wiki/RysQ سێبارە زەمەن دەیسڕێتەوە]) ([https://w.wiki/RysS چواربارە ئێپێن دەیگەڕێنێتەوە]) ھەرچەندە زەمەن مافی خۆیەتی بیسڕێتەوە [https://w.wiki/RysU بەڵام من لێرە لێدوانەکانی ئێپێن دادەنێمەوە] تا بەس ئەو شەڕە بوەستێ و [https://w.wiki/RysW دواتر زەمەن ئەڵێ بۆم ھەیە لێدوانەکانی بسڕمەوە منیش ئەڵێم ئەزانم بەس تا شەڕ ڕوونەدا بوەستە] بە ئێپێنیش ئەڵێم [https://w.wiki/RysY ناتوانی بە زۆر لێدوان لە پەڕەکەی بدەیت] و مافی ھەیە بیسڕێتەوە بەڵام ئێپێن سوورە لەسەر شەڕە دەستکاری و [https://w.wiki/RysZ ئەڵێ تا لێدوان لەسەر من بنووسێ منیش بەردەوام ئەبم لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانی. '''پێش ھۆشدارییەکەش''' بێگوومان من وتووێژی کوردانی ئیسرائیل دەگوازمەوە [https://w.wiki/Rysk وتووێژی سەرەکی] کە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ئاڵاکە ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:'''دووەم وتووێژ و یەکدەنگی''' 
[https://w.wiki/Rysk لەم وتووێژ توێیەی کردمەوە]، [https://w.wiki/RytM ھێڤجا بەشدار ئەبێ]، [https://w.wiki/RytS کاک محمد بەشدار دەبێت]،  لەگەڵ ئەوە دەبن کە ئاڵاکە دانەنرێ لە ھیچ لایەک کە پەیوەندی نییە بە ئاڵاکە بێگوومان ئەمەش داڕێژەکە و وتارەکەش دەگرێتەوە و گشت شوێنە گشتییەکانی کۆمەڵگای پەلکە زێڕینەش، بۆیە منیش یەکدەنگی ساڵی پار و ئەمساڵیشم ھەیە و تەواو یەدەنگیەکە بەردەستە بەمەش ھەڵدەستم گشت ئەو ئاڵایانە لادەبەم کە ھی زەمەن و ئێپێنن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
: '''کردارەکانم'''
سەرەتا دەچمە [https://w.wiki/Ryto داڕێژەکەی کۆمەڵگای پەڵکەزێڕینە و لایدەبەم] دواتر [https://w.wiki/Rytr ئاڵای کوردانی ئیسڕائیل لە وتارەکەی] ئینجا لە [https://w.wiki/RQzX وتاری ھاوزایەندخوازی ئاڵاکەی ئێپێن] ئینجا لە [https://w.wiki/Rytt دەروازەی کۆمەڵگاکە] ئینجا [https://w.wiki/Rytx ئاڵاکەی زەمەنیش دەسڕمەوە لەوتاری ئاڵای کوردستان] دواتر Kushared واتا کاک محمدیش دەچێ ئاڵاکە لە [https://w.wiki/Ryu7 داڕێژەی بەکارھێنەری کۆمەڵگای پەڵکەزێڕینە لادەبات] ڕەنگە بڵێی ئەمە داڕێژەی بەکارھێنەرە و مافی خۆی ھەیە بیگۆڕێ بەڵام نەخێر داڕێژەی گشتی ژێرناوی بۆشایی داڕێژەیە جگە لەوەی یەکدەنگی لەسەر ئەوەیە شوێنە گشتییەکانی کۆمەڵگاکە ئاڵای تایبەتی خۆی ھەبێ نەک تێکەڵە، ئێپێن کاتی خۆی لە ٢٠١٩ کە بەڕێوەبەر بووە نەیھێشتووە بەکارھێنەرێک بەناوی Gyan333 پەڕەی داڕێژەی پەڕەی بەکاریھێنەری داناوە [[داڕێژە:Gyan333/موسڵمانانی دژە تیرۆر|ئێپێن پێی گواستۆتەوە ژێر پەڕەی بەکارھێنەری خۆی]]. 
:'''دوای جێبەجێکردنی یەکدەنگی و کردارەکانم''' [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
ئێپێن دواتر دەچێ [https://w.wiki/RyuJ دەستکاری کاک محمد (Kushared) پووچەڵ دەکاتەوە] بەبێ گوێدانە یەکدەنگی کۆمەڵگاکە کە دووەم وتووێژیمان لەسەر کردەوە و بەبێ وتووێژ لەگەڵ کاک محمد و من دەستکارییەکەی چاک دەکەمەوە [https://w.wiki/RyuQ بۆ ھەفتەیەک ئێپێن بەربەست دەکەم] تەنھا لە داڕێژەکە نەک سەرانسەری پڕۆژەکە! تا لەم شەڕەی بوەستێ و پێشێلی یەکدەنگی نەکات و [https://w.wiki/RyuT نامەیەکیشی بۆ دەنێرم] پێی دەڵێم ئەوە من یەک ھەفتەیە لەگەڵ تۆ و زەمەنم کە شەڕە دەستکاری نەکەن! و بوەستن چونکە شەڕە دەستکارییەکەیان گەیشتبووە ئەوەی دەستکاری کاک محمدی بەرێوەبەریش بگەڕێننەوە کە تەنھا یەکدەنگی جێبەجێ دەکرد. دواتر لە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] قسە دەکەین و بۆی ڕووندەکەمەوە یەکدەنگییەکە لەسەر ئاڵاکەیە نەک وتار و داڕێژە و [https://w.wiki/Ryui ھێڤجاش لەوێ ھەمان قسەی پێدەڵێ] بەڵام ھەر تێناگات ھەر مناقەشە دەکات، و دەڵێ نەخێر یەکدەنگی نییە و من یەکدەنگ نیم! وادەزانێ یەکدەنگی واتای ئەوەیە گەر دەنگی ئەوی لەگەڵ نەبێ واتا یەکدەنگبوون حیساب نییە و پێشم دەڵێ دیکتاتۆر منیش ئەڵێم بچۆ بۆ مێتا سکاڵام لەسەر بکە بزانم لەوێ چیت پێدەڵێن ئەگەر من دیکتاتۆر بووم ئەوە مافەکەم لێدەسەننەوە و لەمن ڕزگارت دەبێ. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
: '''کارەکانی ئێپێن دوای بەربەستنی یەکەم'''
بەھەرحاڵ شتەکان درێژناکەمەوە لەم وتووێژە ھێڤجا پێی ئەلێ بچێ داڕێژەیەکی بەکارھێنەری تایبەت بە ئاڵای تێکەڵەکە درووستبکات دوای ئەوەی دەچێ درووستی دەکات بڕوانە [[داڕێژە:بەکارهێنەر ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە]] کەس تێکەڵێ داڕێژەکە نابێت ئەبینی ھەر وەک خۆیشی ماوە چونکە پێچەوانەی یەکدەنگی نییە. تەبعەن دوای ئەوە دەچێ ئەو دەستکارییانەی ئێمە دەگەڕێنێتەوە کە بەپێی یەکدەنگی کراون بۆ نموونە دەستکاریەکەم پووچەڵ دەکاتەوە لە [https://w.wiki/Ryw2 دەروازەی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە] کە بەپێی یەکدەنگی کراوە بەڵام ئەو بە سانسۆری دادەنێ ھەرخۆی کاک محمدی بەرێوەبەر دواتر پێیدەڵێ ئەمە سانسۆرکردن نییە و مانای ئەوەش نییە ھەمووشتێک بکەی و بێنێتە ویکیپیدیا، دواتر ئێپێن دەچێ ھەمان ئاڵا لە وتاری [[کوژرانی دۆسکی ئازاد]] دادەنێ ([https://w.wiki/Ryz8 بڕوانە]) کەس ناچێ دەستکارییەکەی بگەڕێنێتەوە ئاڵاکە لە شوێنێکی ئاسایی دانراوە و یەکدەنگی لابردنی لەسەر نییە. گەر مەبەستمان سانسۆرکردن بوایە وەک ئێپێن خۆی دەڵێ ئەوا ئاڵاکەمان لە گشت شوێنێک لادەبرد بۆ نموونە واژووەکەی پەڕەکەی بینیوتە ئەو شوێنانەش دایناوە، بەڵام کەس لێی دەستکاری کردووە یان زۆری لێکردبێ بیگۆڕێ؟ نەخێر چونکە کارمان سانسۆر نییە و دژی یەکدەنگی نییە. دواتر وەک ئەوەی ھیچ نەبووبێ [https://w.wiki/Ryzh دەچێ دەستکاریمان دەگەڕێنێتەوە لە ھاوزایەندخوازی] کە وتارێکی گشتی کۆمەڵگای پەڵکە زێڕنەیە و دووجار یەکدەنگی لەسەرە نابێ ئەو ئاڵایە لەوێ دابنرێ، من یەکسەر دەستکارییەکەی ناگەڕێنمەوە [https://w.wiki/Ry$Z سەرەتا کۆتا ھۆشداری بۆ ئێپێن دەنێرم] دانەیەکیش بۆ زەمەن دەنێرم چونکە زەمەنیش نەدەوەستا [[داڕێژە:بەکارھێنەر پارێزەری ئاڵای کوردستان|داڕێژەیەکی دژ بە ئێپێنی درووستکردبوو]] لە بەرامبەردا چەوتی لە ئاڵاکەی ئێپێن دابوو تیایدا. بەھەرحاڵ شت درێژ نەکەمەوە دواتر [https://w.wiki/Rz3f ئێپێن سکاڵا لەسەر زەمەن تۆماردەکا دژی خراپکاری] من سکاڵاکەی ئەو پەسەند دەکەم [https://w.wiki/Rz3i زەمەن بۆ یەک ھەفتە بەربەست دەکەم] بە شێوەی سەرانسەری تا بەس بوەستێ و ھیچی تر نەکات! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
: '''(گرنگ زۆر!) لەسەر ئاڵاکە ئێپێن قسە دەکات'''
سەرەتا ئێپێن [https://w.wiki/Rz4u دەپرسێ ئەم ئاڵایە چۆن بوو لابرا]، منیش وەڵامی دەدەمەوە و پێی دەڵێم [https://w.wiki/Rz53 سەرەتا وتووێژ کرا دواتر یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لاببرێت] دواتر لە [https://w.wiki/Rz5B ھۆکاری یەکدەنگییەکە ئەپرسێ و ئەڵێ ئەمە سانسۆرە] منیش [https://w.wiki/Rz5H بۆی ڕوون ئەکەمەوە ئەمە سانسۆر نییە] و گەر نەمانھێشتبا پڕ بە پێستی خۆت شت بنووسی لەسەر ئەو بابەتە ئەوکاتە مافت بوو، دواتر لێرە ئێپێن دەڵێ ئەی [https://w.wiki/Rz5c سەرچاوەیەی ھی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکەیە]؟ [https://w.wiki/Rz5n کەمپینێک دەکاتە سەرچاوە بۆ ئاڵاکە کە پەیوەندی] بە خوودی ڕێکخراوەکە نییە، کەسێک چووە کەمپینەکەی لە سایتی ڕیکخراوەکە درووستکردووە بەناوی داواکردنی ماف بۆ دوو ترانسجێندەر تا دەنگ کۆبکەنەوە و مافیان داوا بکرێ و ئەو ئاڵایەشی داناوە. بەڵام ئێپێن ئەڵێ نا ڕێکخراوەکە کردوویەتی کەچی واش نییە و تۆش ئەتوانی بچیە ئەو سایتی ڕێکخراوەکە و کەمپین درووست بکەی و ھەزارەھا دەنگ کۆبکەیەوە، ئەزانی وەک چی وایە ئەمە؟ خودی کۆمپانیای فەیسبووک باوەڕپێکراوە و بایەخدارە بکرێتە سەرچاوە وانییە؟ بەڵام ئەی ئەگەر بەکارھێنەرێک چوو لە فەیسبووک پۆستێکی کرد لەسەر داواکردنی ماف بۆ خەڵک و ھەزارەھا ڵایک و کۆمێنتی بۆ چوو و ئاڵاکەش لەسەر پۆستەکەی دابنێ بەمە ئەلێی باوەڕپێکراو وکۆمپانیای فەیسبووک ئەم شتەی کردووە؟ بێگوومان نەخێر بەکارھێنەرەکە کردوویەتی بۆ ڕێکخراوەکەش ھەمان شت بوو ئێپێنیش ئەیوست ئەمە بکاتە بەڵگە کە نەدەبووە بەڵگە! ئەوەی گرنگە لێرە من لەو کۆمێنتە ئەڵێم ئەو [https://w.wiki/Rz6S کەمپینە ئیشی خۆتە] و وێنەیەکیش دادەنێم ئاماژە بە پەبلیک فیگەر (Public figure)ێک ئەکەم بەناوی ژیار عەلی کە مەبەستمە بڵێم بەناوی ئەو تۆ ئەم کەمپینەت سازکردووە نەک بڵێم خوودی ژیار عەلی تۆیت! بەڵام ئەو لێرە واتێدەگا من پێی ئەڵێم تۆ خوودی ژیار عەلیت ([https://w.wiki/Rz7S بڕوانە]) ئەڵێ تۆ وێنەی کەسی منت بڵاوکردۆتەوە و دۆکست کردووم (دۆکس واتا ئاشکراکردنی زانیاری تایبەتی بەبێ ئیزن) دواتر من پێی ئەڵێم [https://w.wiki/Rz7f دۆکسکردنی چی! من تەنانەت ناوی خۆشتم نەبردووە] ھۆکاری ئەوەشی ئەڵێم ئیشی خۆتە ئەوەیە خۆت لە ویکیپیدیای ئینگلیزی وتار لەسەر ژیار عەلی دەنووسیت و پەرەی پێدەدەی ([https://en.wikipedia.org/wiki/Zhiar_Ali بڕوانە ئێرە]) قسەکەشم ڕاستە کە ئەلێم تۆ وتارت لەسەر ژیار عەلی نووسیوە و خۆشت پەرەت پێداوە ئێ ژیار عەلیش کەسێکی پەلیگ فیگەرە (Public Figure) خەڵکی بەناوبانگیش ھەموو کەس دەتوانێت وتاری لەسەر درووست بکات، ئێ منیش لێرە مەبەستم ئەوە بووە و وتووێژەکەم لەگەڵی ئەوە دەسەلمێنێ! [https://w.wiki/Rz8D بەڵام ھەر دەیەوێ ئەوەم بەسەردا ساغ بکاتەوە بە زۆر کە من وتبێتم] ئەو خوودی ژیار عەلیە بە زۆر تا بلێ سیاسەتت پێشێل کرد، [https://w.wiki/Rz8L بەڵام دیسانەوە بۆی جەخت ئەکەمەوە کە من نە دۆکسی ئەوم کردووە نە وتووشمە ئەو خوودی ژیار عەلییە] بەڵام دیسانەوە بە زۆر پێم [https://w.wiki/Rz8V ئەڵێ کە من ئەو ڕسمانەم بۆیە دانابێ تا بڵێم ئەمە خوودی ئەوە] بەڵام تەواوی وتووێژەکە بگەڕێی و سەراوژێری بکەی نایدۆزیەوە من وتبێتم ئەو خوودی ژیار عەلییە یان ئەو وێنەیەی ئەو باسی ئەکات ھەرگیز لەوێش نەم وتووە سەیربکە خوودی ئەم کەسە تۆیت وتوومە ئیشی تۆیە چونکە تۆ وتارت بەناوی ژیار عەلی نووسیوە و ژیار عەلیش کەسێکی ناوداری LGBTیە مەبەستم بووە بڵێم بەناوی ئەوەوە شتت نووسیوە ھەرگیز نایدۆزیەوە وتبێتم ئەو خوودی ئەو کەسەیە بەڵام بەھەرحاڵ با قسەکانم درێژ نەکەمەوە '''ھۆکاری ئەوەی وتم گرنگە''' ئەوەیە لەبەر ئەم قسەیە چووە سکاڵای لێکردووم لە مێتا و سکاڵای Doxxingیش سکاڵایەکی جدیە نازانم چۆن بە زۆر ئەیەوێ ئەوە بسەپێنێ بەسەرم کە من شتێکم کردبێ کە نەمکردووە! سەیربکە لە '''[https://w.wiki/Rz98 کۆتا نووسینیش ھەر ھەمان شتی پێدەڵێم]''' بەڵام کە ئەو تێنەگەیشتووە من چی بکەم! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:'''بەربەستنی دووەم و ھۆکارەکەی'''
دوای ئەم وتووێژەی سەرەوە کە لەگەڵم دەیکا ڕاستەوخۆ بەبێ ھیچ شتێک نە حساب بۆ ئەوە دەکا کە من پێم وتووە یەکدەنگی ھەیە ھەرلەناو خوودی وتووێژەکە نە ھیچ [https://w.wiki/Rz9s دەچێ ئاڵاکە دادەنێتەوە ناو وتارەکە دوای ئەو ھەموو شتەی ڕوویدا] و [https://w.wiki/RzA5 ھەرکە من دەستکارییەکەی دەگەڕێنمەوە] و ئاڵاکە لادەبەم کە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|دووجار یەکدەنگی لەسەر لاچوونی ھەیە]] دێ [https://w.wiki/RzAN ھۆشدارییەک لەپەڕەی وتووێژم دادەنێ] وەک ئەوەی ئێمە خراپکار بین و ئێمە یەکدەنگی جێبەجێ نەکەین! ئێ منیش ئەو ھەموو شەڕەی ئەو دەبینم تاکۆتایی ھەر خەریکی شەڕە، بەھیچ ڕاناوەستێ و ڕانەوەستاوە تا ئێستا ئەمجارە بۆیە ئەمجارە [https://w.wiki/RzAh ھەفتەیەک بەربەستنی سەرانسەری دەکەم] و پێی دەڵێم [https://w.wiki/RzAN بەربەستکرایت و گاڵتەناکەم کە دەڵێم بەبێ وتووێژ یەکدەنگی مەگەڕێننەوە] ئینجا پاش ئەمە سەیرکە لەھەمان وتووێژ چیم پێدەڵێ: &quot;[https://w.wiki/RzB9 لەبەر خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی و لەدوای ھەوڵدانی بەردەوام بۆ وتووێژی ناوخۆیی]&quot; وەک ئەوەی ھیچ ڕووینەدابێ تا ئێستا خۆتیش شاھێدی کە ئەمەت خوێندۆتەوە ئەزانی ئێپێن چیکردووە مێژووەکەی ئەبینی، ئینجاش ئاوام پێ ئەلێ ئینجا سکاڵام لەسەر تۆمار دەکا لە مێتا دەشڵێ لەسەر داواکاری خۆت وەک ئەوەی من پێم وتبێ دەبێ ئیلا بچی سکاڵا تۆمار بکەی! بەڵکو پێم وتووە '''ئەگەر دەزانی کارەکانی من خراپە و دیکتاتۆرم فەرموو بڕۆ مێتا! ئەزانی بۆچی ئەمانەشم وت'''؟ لەبیرتە لەکاتی خۆی چی لەگەڵ برووسک و کاک ھیوا کرد؟ خۆ ھێشتا سکاڵاکەی ئەوان لە مێتا ماوە ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Administrator_abuse_on_Central_Kurdish_Branch_Wikipedia بڕوانە ئێرە]) ئەی بیرتە چی لەگەڵ بەڕێز ئارام کرد کە ویستبووی ئاڵاکە یەکلایی بکاتەوە پێش من؟ بە کاک ئارام دەڵێ فەرموو وەرە بچینە مێتا ئەزانی چی تریش ئەڵێ، ئەڵێ لەبەر ئەوەیە ناتوانی بڕیار لەسەر ئاڵاکە بدەیت چونکە لە پەڕەکەی داڕێژەی بەکارھێنەری موسڵمانی تێدایە خۆشی [https://w.wiki/RzLT کاک ئارام دواتر ئەمە دەسەلمێنێت]. بەھەرحاڵ با زۆر درێژەی پێنەدەم دواتر لە پەڕەی وتووێژەکەی لەسەر بەربەستنەکە ئێپین بانگمان ئەکا و [https://w.wiki/RzLw قسە دەکەین منیش بە تێسلا ئەلێم ناتوانین بەربەستنەکەی بکەینەوە چونکە ئەمە نە جارێک و نە دوان و نە سیان ھەر دژایەتی یەکدەنگی دەکات و شەڕە دەستکاری دەکات لەگەڵمان]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
: '''بەربەستنی سێیەم و ھۆکارەکەی'''
دوای ئەوەی بەربەستنە یەک ھەفتەیەکەی دەکرێتەوە [https://w.wiki/RzMT دیسان دەچێ ئاڵاکە زیاد دەکاتەوە]! باوەڕ بەمە دەکەیت؟ جا من دووبارە [https://w.wiki/RzA5 ئەچم ئاڵاکە لادەدەم] دیسان لە کورتەی دەستکاری بۆی دەنووسم ئەمە یەکدەنگی کۆمەڵگای لەسەرە؟! پێت وایە ئەمجارە چی بکات؟ ئەمجارەش شەڕە دەستکاری ئەکات و [https://w.wiki/RzN3 دەستکارییەکەم ئەگەڕێنێتەوە]! ھەر ئەوەم بۆ لێدەداتەوە کە سانسۆرە کەچی خۆت لەسەرەوە بینیت کە لە ڕابردوو بۆی ڕوونکراوەتەوە کە سانسۆر نییە ئەمە و بۆشی سەلمێنراوە! ئیتر بڕیار دەبێت ئێپێن لە وتاری ھاوزایەندخوازی بەربەست بکەم [https://w.wiki/RzNZ بەبێ سنوور] و وائەزانی بۆ ھەمیشە بەربەستم کردوە و ئاوا؟ نا لە پەڕەکەی ئاگادارییەکی بۆ دەنووسم ئەڵێم [https://w.wiki/RzP3 '''ئەگەر ئەتەوێ بەربەستنەکەت بکرێتەوە''' بڕۆ لەگەڵ کۆمەڵگا وتووێژ بکە.] وا ئەزانی ئەیکا؟ نەخێر، ئەمجارە بەکارھێنەرێک بەناوی Keskesur ڕێک لەدوای بەربەستنەکە پەیدا دەبێت ئاڵاکە زیاد دەکاتەوە ناو ھاوزایەندخوازی ([https://w.wiki/RzT9 خۆتان سەیری مێژووی بەشدارییەکانی بکەن])، و دواتر ئەمجارە ئێپێن کە لە ھاوزایەندخوازی بەربەستە ئەچێ لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#سکاڵا لە بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە|دیوەخان]] سکاڵام لەسەر تۆمار ئەکا و ئەڵێ [https://w.wiki/RzPN یەکدەنگیەکە بەس لەسەر داڕێژە بووە] وەک ئەوەی '''[https://w.wiki/RzPc من لێرە]''' و '''ھێڤجاش [https://w.wiki/Ryui لێرە] '''پێی نەوتبێ یەکدەنگیەکە لەسەر خودی ئاڵاکەیە. یانی چەندین جار ئەم بەکارھێنەرە بۆی ڕوونکراوەتەوە بەڵام بە ھیچ شێوەیەک گوێی لە ھیچ نەگرتووە! دواتر خۆتانیش ئاگادارن ئەچێ لە [https://w.wiki/RzPo دیوەخان سکاڵا تۆمار دەکات] وادەزانی بە سکاڵاکردن لەسەر من وەستاوە؟ سەیربکە لێرە شەڕە دەستکاری لەگەڵ من و [https://w.wiki/Ru3D کاک محمد (Kushared) دەکا] بەبێ وەستان لەسەر ئەوەی ئاڵاکەی لەسەر دەروازەکە داناوە کە ھەمان یەکدەنگی لەسەرە و نابێ لەو شوێنە گشتیانە دابنرێ. س[https://w.wiki/Ru3D ەیری مێژووی مۆدیوولەکە بکەن] ئینجا کاک محمد دوای دوو گەڕاندنەوە سێیەمینی لەگەڵ ناکات و '''[https://w.wiki/RzQH ھۆشداری بۆ دەنێرێتە پەڕەکەی]''' و پێی دەڵێ &quot;تکایە دەستهەڵگرن لە بەکارهێنانی ئەو ئاڵا/وێنەیەی ئێستا گفتووگۆی لەسەرە، کەی بابەتەکە یەکلایی کرایەوە ئەتوانی بەکاری بهێنیت&quot; ئێپێن ئەڵێ یەکلایی بکرێتەوە و منتان بەربەستکردووە وەک ئەوەی لەخۆرا بەربەستکرابێت و ئەو ھەموو شەڕەی نەکردبێ و ھەر ئاڵای زیاد نەکردبێتەوە ناو وتارەکە بەبێ وتووێژ! دواتر '''[https://w.wiki/RzQe کاک محمد پێی دەڵێ دەستکاریمت گەڕاندۆتەوە و شەڕە دەستکاریت کردووە]''' ئێپێن پێی ئەڵێ ھەروا بووە [https://w.wiki/RzRL تا بەربەستنەکەی لە ھەژمارەکەی ھەڵنەگرین و ئاڵاکە نەگەڕێننەوە شوێنی خۆی] ئەوا ھەرچی پێی بکرێ دەیکا و تا ئەو ئاڵایە بگەیەنێتە شوێنی خۆی. با زۆر درێژەی پێنەدەم دواتر کە لە سکاڵاکەی دیوەخان تێر قسە دەکەین لەسەر بابەتەکە و ئەویش قسەی خۆی دەکا یەک شت زۆر دەکەوێتە بەرچاو بۆ نموونە لە درێژەی قسەکان لێرە ئەلێ ئەگەر بێت سنوورێک بۆمن واتا ساکورا دانەنرێ پەڕگەکەش (ئاڵاکە) کە سەرچاوەی ھەیە (&lt;abbr title=&quot;تەنھا کەمپینەکەیە لەگەڵ ماڵپەڕێک کە باسی گردبوونەوەی گەیەکان ئەکا لە [[لۆزان]] ھیچ سەرچاوەیەکی دیاریکراوم نەبینی بەدیاریکراوی باس لە ئاڵاکە بکات و سەرچاوەکەی سایتەکەی باسی لۆزانیش بەپارەیە و ناتوانی بچی بیخوێنیەوە ببینی باسی چی ئەکا&quot;&gt;تا ئێرە ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نییە&lt;/abbr&gt;) [https://w.wiki/RzRg نەگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی لە ناو وتارەکە، بەردەوام ئەبم لە دانانەوەی لە داڕێژەکان تاکوو دائەنیشن و گوێم لێ ئەگرن]. واتا ڕوون و ئاشکرا ئەلێ چیم پێ بکرێ ئەیکەم ھەتا وەکوو ئاڵاکە دانەنێوە ناو وتارەکە! لەدوای ئەوەی ئێمە ھەمیشە بەبەردەوامی ڕێگەمان نیشانداوە کە کارەکان چۆن دەکرێ و بچێ وتووێژ بکات و یەکدەنگی کۆمەڵگا نەشکێنێ بەبێ وتووێژ. بەھەرحاڵ ئینجا من بۆ دڵنیابوونەوە ئەو پرسیارەی لێ ئەکەم ([https://w.wiki/RzSZ بڕوانە ئێرە]) '''یانی تۆ دان بەوەدادەنێی کە ھەمیشە ئامادەی شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران بکەی؟''' لەوەڵامدا ئەڵێ: تاکوو ئەو دەستکارییە نایاساییانەت نەوەستێنیت و بەربەستن لانەبەیت لەسەر وتاری هاوزایەندخوازی (خۆت ئەزانی لەبەر شەڕە دەستکاری بەربەست کراوە) و ئاڵایەکە نەگەڕێنیەوە پڕ بە پێستی خۆت وەڵامت ئەدەمەوە! ئەمە قسەکەیەتی! '''ئەزانی دوای ئەمە من چیدەکەم؟ ناچم بەربەستنەکە زیاتر بکەم ناچم دژایەتی تری بکەم''' '''[https://w.wiki/RzSt ئەچم بەربەستنەکەی ھەڵدەگرم]''' و ئەڵێم با بەڕێوەبەرێکی تر خەریکت بێت! ئەزانی دوای ئەوەی بەربەتسنەکەی کرایەوە چیدەکا؟ بیرتانە وتم بەکارھێنەرێک بەناوی Keskesur ھاتبوو لەجیاتی ئێپێن شەڕە دەستکاری لەگەڵ ھەمووان دەکرد [https://w.wiki/RzTT سەیری مێژووی پەڕی ھاوزایەندخوازی بکەن]؟ ئەمجارە ڕێک دەچێ دەستکاری Kushared لە وتارەکە دەگەڕێنێتەوە بەبێ ھیچ وتووێژێک وەک ئەوەی تا ئێستا ھیچی پێ نەوترابێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
: '''چوارەم بەربەستن و ھۆکارەکەی'''
لە سێیەم بەربەستن کەمن بەربەستنەکەی دەکەمەوە و دەلێم با بەڕێوەبەرێکی تر خەریکت بێت لەدوای ئەو بەربەستن کردنەوەیە [https://w.wiki/RzTo زۆری پێناچێت ئێپێن دەچێ دەستکاری بەڕێوەبەر Kushared دەگەڕێنێتەوە و ئاڵاکە دادەنێتەوە] ئیتر لەدوای ئەو ھەموو ئاگاداری و ھۆشداری و سێ بەربەستن پێش ئەوە ھیچ چارەسەر نەماوە! [https://w.wiki/RzTi کاک محمدی بەرێوەبەر بەربەستنێکی شەش مانگی پێشکەش دەکات لەبەر ئەو کارە خراپانەی ئێپێن بەردەوام دەیانکات و ناوەستێت.] 
: '''سکاڵاکردن لە مێتا'''
ئیتر لەدوای ئەمە دەچێت سکاڵامان لەسەر تۆمار دەکات لە مێتا فەرموون خۆشتان سکاڵاکە ببینن ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Repeated_involved_blocks_and_outing_on_ckb.wikipedia_(Sakura_emad,_Kushared) سکاڵای یەکەم]) کە لەسەر ھەر ھەمووانی تۆمارکردووە کە بە تۆزقاڵێکیش لە دژی ئەو وەستابنەوە و بەشداریان کردبێت! بەڵام بە تایبەت من و کاک محمد. ئینجا ئەزانی چیتر دەکات؟ '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Stewards%27_noticeboard&amp;oldid=30761663#Systemic_tool_misuse_and_administrative_retaliation_on_ckb.wikipedia سکاڵا لە ویکیپیدیای سۆرانی تۆمار دەکات]''' ئەمە ھەندێک لە قسەکانییەتی &quot;Local administrators are actively coordinating to bypass standard dispute resolution&quot; ئەڵێ بەڕێوەبەرانی ناوەخۆ چالاکانە بە ھەماھەنگی کاردەکەن تا چارەسەر تێپەڕبکەن واتا چارەسەر بپەڕێنن و زیاتریشی نووسیوە کە ئێمە تووڵەکانمان بەکاردێنین لە دژی ئەو تا ئەو بێدەنگ بکەین! و لە Failure of Local Governance بە پوختی باس لەوە دەکا کە ویکیپیدیای سۆرانی توانای خۆ بەڕێوەبردنی نییە! ئەمە قسەکانیەتی لە مێتا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>4dbe73gglui5pxdl9ppzi55l31witn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوزایەندخوازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73329</id>
    <revision>
      <id>1598519</id>
      <parentid>1597223</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kushared</username>
        <id>5048</id>
      </contributor>
      <comment>ئەم وێنەیە وتووێژی لەسەرە، دانانەوەی پێویستی بە کۆدەنگی هەیە کە پێشتر کۆدەنگی بەدەستهاتووە لەسەر دانەنانی لە وتار، داڕێژە و پەڕە گشتییەکان مەگەر وتار و پەڕەیەک هەبێت دەبارەی کوردستان.</comment>
      <origin>1598519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248361" sha1="jsfwdb25c4atax2navf90acyo557i9b" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی [[زایەند]]ێکی ھاوبەشدا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}} و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}} و [[گەی]]ن،{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}} بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}} ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات. پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت. کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە. لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. ئێستە ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانەوە]] بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، چەندین ڕاپۆرت و بەڵگەی فەرمی نموونە وەکوو یاسای ژمارە ١٥ی ساڵی ٢٠٢٤ی عێراق&lt;ref&gt;یاسای ژمارە ١٥ی ساڵی ٢٠٢٤: هەموارکردنی یەکەمی یاسای بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی ژمارە ٨ی ساڵی ١٩٨٨&lt;/ref&gt; لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە. لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Saeed |یەکەم=Zana |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Legal Problems in the First Amendment to the Anti-Prostitution Law (A Critical Analytical Study |ناونیشان=https://doi.org/10.37651/aujlps.2025.160278.1529 |journal=Journal of Anbar University for Law and Political Sciences |بەرگ=١٥|issue=2 part 2 |پەڕەکان=١٠٦–١٢٤|doi=10.37651/aujlps.2025.160278.1529 |issn=2075-2024}}&lt;/ref&gt;&lt;!--Iraqi state officially changed the title of the legislation to the &quot;Law on Combating Prostitution and Homosexuality&quot;, grouping them together under the exact same penal parameters--&gt; و [[مناڵبازی|مناڵباز]]&lt;ref name=&quot;Kirchick-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kirchick |یەکەم١=James |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://nymag.com/intelligencer/2022/05/the-long-sordid-history-of-the-gay-conspiracy-theory.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240921133817/https://nymag.com/intelligencer/2022/05/the-long-sordid-history-of-the-gay-conspiracy-theory.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Intelligencer (website)|Intelligencer]] |سەردێڕ=The Long, Sordid History of the Gay Conspiracy Theory |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[New York (magazine)|New York]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grant-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Grant|یەکەم١=Melissa Gira|دوایین٢=Yearwood|یەکەم٢=Lori Teresa|دوایین٣=Yearwood|یەکەم٣=Lori Teresa|دوایین٤=Bacharach|یەکەم٤=Jacob|دوایین٥=Bacharach|یەکەم٥=Jacob|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=&quot;Grooming&quot; Is Republicans' Cruel New Buzzword for Targeting Trans Kids|ناونیشان=https://newrepublic.com/article/165761/republican-governors-grooming-crt-trans-rights|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|magazine=The New Republic|issn=0028-6583}}&lt;/ref&gt; و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی|گەیەکان]]،&lt;ref name=&quot;CoE-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Center on Extremism|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=What is 'Grooming?' The Truth Behind the Dangerous, Bigoted Lie Targeting the LGBTQ+ Community|ناونیشان=https://www.adl.org/resources/blog/what-grooming-truth-behind-dangerous-bigoted-lie-targeting-lgbtq-community|بڵاوکەرەوە=Anti-Defamation League|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240409030935/https://www.adl.org/resources/blog/what-grooming-truth-behind-dangerous-bigoted-lie-targeting-lgbtq-community|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک بە «ھەتیوباز» و «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The American Psychological Association (APA) Official Consensus Statement on Sexual Orientation |ناونیشان=https://www.apa.org/topics/lgbtq/orientation |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.apa.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Leslie |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mainstream global mental health, educational, and medical communities state definitively that pedophilia is not a sexual orientation; it is classified as a psychiatric disorder (a paraphilic disorder). |ناونیشان=https://www.wral.com/archive/13762098/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=WRAL.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوڕەگەزخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (هاوڕەگەزخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام ئێستە وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Rasan mural vandalism.jpg|وێنۆک|نەخشێکی سەردیوار لە [[سلێمانی]]، [[هەرێمی کوردستان]] کە تێیدا هاوزایەندخوازەکان وەک بەشێک لە خێزان وێنا دەکات. وێنەکە لەلایەن [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] نەخشێندراوە، دواتر لەلایەن کەسانێک کە دژی ئەم پەیامەن شێوێندرا، دواتر ڕێکخراوەکە وێنەکەی چاککردەوە.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا، وەک ھەموو جیھان، ڕەفتاری ھاوزایەندخوازانە ھەبووە، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. دەربارەی باشووری کوردستان، ئێستە ھاوزایەندخوازی لە عێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە [[ھەرێمی کوردستان]] ئەگەرچی ھاوزایەندخوازی لە یاسادا تاوان نییە، بە نافەرمی ڕووبەڕووی کێشەی زۆر دەبنەوە و لە پێشووشدا لەلایەن چەند لایەنێکە ھەوڵ بۆ تاوانبارکردنی دراوە.&lt;ref&gt;https://76crimes.com/2022/09/07/kurdistan-eyes-crackdown-on-advocates-of-lgbt-rights/&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; ساڵی ٢٠٢١ [[بی بی سی]] بەڵگەفیلمێکی کورتی دروست کرد دەربارەی سەختییەکانی ژیانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە عێراق و [[ھەرێمی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=BBC News - Fear and Survival: Being LGBTQ in Iraq |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/m0016zg8 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢١،[[کۆمەڵەی دادگەریی کوردستان]]، کۆمەڵەیەکی سیاسیی ئیسلامی لە ھەرێمی کوردستان، سکاڵایەکی یاساییان لە [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] کرد.&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/english/categories/kurdistan/1054888&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣، بە بڕیاری دادگا ڕێکخراوەکە داخرا. ئادام کووگڵی [[ھیومن ڕایتس وۆچ]] وتی: داخستنی ڕاسان نەک ھەر ھێرشێکە بۆ سەر کۆمەڵەی مەدەنی، بەڵکوو ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ئەو کەسانەی کە ڕێکخراوەکە پشتگیری دەکردن.&lt;ref name =&quot;hrw&quot;&gt;https://www.hrw.org/news/2023/07/06/kurdistan-region-iraq-lgbt-rights-group-shuttered&lt;/ref&gt; بەپێی ھەمان ڕاپۆرت، داخستنی ڕێکخراوەی ڕاسان تەنیا یەکێکە لەو توندوتیژیانەی ئاڕاستەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە کراون، جگە لە ھێرش و توندوتیژی لەلایەن میلیشیاکانی عێراقەوە بەرامبەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکرێن، حکوومەتیش بەشدارە لەو توندوتیژیانە.&lt;ref name=&quot;hrw&quot;/&gt;

لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش]] ھاوزایەندخوازان و باقیی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لەژێر زەبر و زۆری حکوومەتدان و چالاکوانانی مافی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە لایەن حکوومەتی [[کۆماری ئیسلامی ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە]] ڕووبەڕووی حوکمی زیندان و سێدارە دەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Human Right: KHRN Stands with Queer Community Against Oppression, Discrimination |ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/news/rights/lgbt-rights/2024/05/17/khrn-stands-with-queer-community-against-oppression-discrimination}}&lt;/ref&gt; یەکێک لەو کەسانەی لە ساڵی ٢٠٢٢دا حوکمی سێدارەی بۆ دەرچوو کەسێکی ژنێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە حکوومەتی ئێران حوکمی &quot;فیساد لەسەر زەویی&quot; بەسەردا سەپاند بۆ بەشداری لە بەڵگەفیلمێکی بی بی سی دەربارەی ھاوزایەندخوازی لە باشووری کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Guardian: Iran condemns two women to death for ‘corruption’ over LGBTQ+ media links |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/08/iran-condemns-two-women-to-death-for-corruption-over-lgbtq-media-links}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=BBC: Iran sentences two LGBT activists to death |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62793573}}&lt;/ref&gt;

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە سەردەمی نوێدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ئێستە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و عێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; ئێستە بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. ئێستە لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە ئێستە بەشێکە لە عێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام ئێستە ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
ئێستە کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە ئێستە بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ Homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]</text>
      <sha1>jsfwdb25c4atax2navf90acyo557i9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بورجی ئیفێل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117730</id>
    <revision>
      <id>1598546</id>
      <parentid>1585320</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17115" sha1="k06ggb03owkis8oa9z2nw0olj2893l0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|بورجی ئیفێل]]
'''بورجی ئیفێل''' ([[فەڕەنسی]]: Tour Eiffel) [[بورج]]ێکی [[ئاسن]]ییە لە شاری [[پاریس]] لە [[فەڕەنسا]]. ئێفێل لە ساڵی ١٨٨٧ تا ١٨٨٩ دا بناغەی دانراوە.&lt;ref name=&quot;Key_figures&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=SETE|سەردێڕ=The Eiffel Tower at a glance|ناونیشان=http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414130600/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Official Eiffel Tower website}}&lt;/ref&gt; ئێفێل بەرزترین بینای پاریسە، لە ساڵی ٢٠١١ ٦٫٩٨ ملیۆن کەس لە ئێفێل سەرکەوتن.&lt;ref name=&quot;tour-eiffel.fr&quot;&gt;http://www.tour-eiffel.fr/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html{{بەستەری مردوو|url=http://www.tour-eiffel.fr/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە کۆی گشتیدا لە ساڵی ٢٠١٠دا ٢٥٠ ملیۆن کەس لەم تاوەرە دیداریان کردووە.&lt;ref name=&quot;tour-eiffel.fr&quot;/&gt;

تاوەری ئێفێل لە لایەن ئەندازیاری فەڕەنسی [[گوستاڤ ئیفێل|گۆستاڤ ئێفێلەوە]] دروست کراوە.

لە بینای تاوەری ئێفێلدا ١٨٠٠ پارچە [[پۆڵا]] بەکارھێنراوە. ٢٣٠ کرێکار بۆ ماوەی زیاتر لە دوو ساڵ کاریان لەسەر ساختمانی ئەم تاوەرە کردووە و لەم ماوەیەدا تەنھا یەک کرێکار گیانی لەدەستداوە.

بورجی ئیفیڵ لەلایەن [[گوستاڤ ئیفێل]] دیزاینە ئەندازیارییەکەی کراوە، گۆستاڤ لە ١٥ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٣٢ زایینی لەدایکبووە و دەرچووی (prestigious Ecole Centrale de Paris) لە فەڕەنسا و لەساڵی ١٨٨٧ دیزاینی [[نژیاروانی]]ەکەی کردووە و ماوەی کارکردن لە پڕۆژەکەدا دوو ساڵ و دوو مانگ و پێنج ھەفتە و ڕۆژانە ٣٠٠ کرێکار و سەرپەرشتیار کاریان لە نژیاروانیەکەیدا کردووە. ئەم پڕۆژەیە لەبەرواری ٢٨ی ١ی ١٨٨٧ دەستبەکاربوون ستافی کارکردن لە بورجەکەدا و بەبەردەوامی دوای نزیکی دووساڵ زیاتر لەبەرواری ٣١ی ٣ی ١٨٨٩ کارەکانی کۆتایی ھاتووە و بودجەی تەرخانکراوی پرۆژەکە ١٬٥ ملیۆن دۆلارە و ھەتا ئەمڕۆش نزیکەی ١٦٣٬٥ ملیۆن دۆلاری تێدا خەرج کراوە.

== پێشکەشکردنی گشتی ==
[[پەڕگە:Emplacement tour Eiffel 7e arrondissement.JPG|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی حەوتەمی پاریس کە بورجی ئیڤڵ و گۆڕەپانی مارسی لێیە.]]
سەرەڕای ئەو دژایەتییەی کە لە سەرەتاوە ڕووبەڕووی بووەوە، بورجی ئیڤڵ بووە ھێمای شاری [[پاریس]] و دروشمەکەی، کە تێیدا تووانای تەکنیکی فەڕەنسی دەرخست. بورجەکە بە بۆنەی [[پێشانگای جیھانی]] ساڵی [[١٨٨٩]] نیشان درا و جەماوەر سەرسامی بوون، و لە کاتی کردنەوەیەوە زیاتر لە ٢٣٦ ملیۆن سەردانکەری بۆ خۆی ڕاکێشاوە.

بورجەکە لەلایەن [[مۆریس کۆکلن]] و [[ئیمێل نووگییە]]وە وێنا کرا، کە بەدوای یەکدا سەرۆکی نووسینگەی لێکۆڵینەوەکان و سەرۆکی نووسینگەی ڕێگاکانی ئیڤڵ و ھاوبەشەکانی بوون. بورجی ئیڤڵ دروست کرا تا ببێتە نوێگەریی پێشانگای پاریسی ١٨٨٩ کە ھاوکات بوو لەگەڵ سەدەمین ساڵیادی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. یەکەم نەخشەی بورجەکە لە حوزەیرانی [[١٨٨٤]] تەوواو کرا و لەلایەن [[ستیڤان سۆڤێستر]] سەرۆکی تەلارسازانی پڕۆژەکە باشتر کرا و ڕێکوپێکیی زیاتری پێ بەخشی.
لە [[١ی ئایار|١ی ئایاری]] [[١٨٨٦]]، وەزیری بازرگانی و پیشەسازی [[ئێدوار لۆکڕای]]، کە پەرۆشی پڕۆژەکە بوو، فەرمانێکی دەرکرد بۆ کردنەوەی زیادکردنێکی ئاشکرا لە چوارچێوەی پێشانگای ساڵانەی ١٨٨٩. [[گوستاڤ ئیڤڵ]] لە زیادکردنەکەدا سەرکەوت و گرێبەستەکە لە [[٨ی کانوونی دووەم|٨ی کانوونی دووەمی]] [[١٨٨٧]] واژوو کرا و ماوەی تەوواوکردنی بیناکە دیاری کرا. لە نێوان سەرچاوەکانی ئیلھامبەخش بۆ پڕۆژەی بورجەکە، دەبێت ئاماژە بە پێشانگای ڤیتۆریۆ ئیمانوێلی ٢ لە ناوەندی [[میلانۆ]] بکرێت بەھۆی تەلارسازییە کانزایییەکەیەوە.

بورجەکە لە ماوەی ساڵێک و ٦ مانگ و پێنج ڕۆژدا دروست کرا، لە ساڵی [[١٨٨٧]] تا [[١٨٨٩]]، بە دەستی ٢٥٠ کرێکار، و بە فەرمی لە [[٣١ی ئازار|٣١ی ئازاری]] [[١٨٨٩]] کرایەوە. بە خێرایی ڕووکارەکەی داخوراو بوو، بورجی ئیڤڵ سەرکەوتنی ڕاستەقینەی نەناسی تا ساڵانی ١٩٦٠، لەگەڵ دەستپێکردنی گەشتیاریی جیھانی. بورجەکە لە ھەموو ڕۆژەکانی ساڵدا کراوەیە و ئێستا ساڵانە پێشوازی لە زیاتر لە شەش ملیۆن سەردانکەر دەکات.

بە بەرزییەکەی کە گەیشتە ٣٠٠ مەتر ڕێگەی بە بورجەکە دا نازناوی [[بەرزترین بینا لە جیھان|بەرزترین بینا لە جیھاندا]] ھەڵبگرێت تا ساڵی [[١٩٣٠]] کە کاتی دروستکردنی بینای کرایسلەر Chrysler لە [[نیویۆرک]] بوو. بورجی ئیڤڵ لە گۆڕەپانی مارسی Champ-de-Mars لە نزیک [[سین (ڕوونکردنەوە)|ڕووباری سین]] لە ناوچەی حەوتەمی پاریس دروست کرا، لە ئێستادا، بورجەکە لەلایەن کۆمپانیای (کۆمپانیای بەکارخستنی بورجی ئیڤڵ: سێتی) بەڕێوە دەبرێت. شوێنەکە ٥٠٠ کەس دادەمەزرێنێت (٢٥٠ فەرمانبەر بۆ SETE و ٢٥٠ فەرمانبەر لە دەزگاکانی تردا).

بورجی ئیڤڵ لە نێو مۆنۆمێنتە مێژووییەکاندا لە [[٢٤ی حوزەیران|٢٤ی حوزەیرانی]] [[١٩٦٤]] تۆمار کرا و ھەروەھا لە نێو میراتی جیھانی لە ڕێکخراوی یونسکۆ لە ساڵی [[١٩٩١]] تۆمار کرا، لەگەڵ شوێنەوارەکانی تری پاریس.

== دیزاین و دروستکردن ==

کارەکانی دروستکردن لە [[٢٦ی کانوونی دووەم|٢٦ی کانوونی دووەمی]] [[١٨٨٧]] دەستی پێکرد، و بۆ ماوەی ٢٦ [[مانگ]] بەردەوام بوو بە بەشداری نزیکەی ٥٠ [[ئەندازیاری|ئەندازیار]] و ٣٠٠ [[کرێکار (ڕوونکردنەوە)|کرێکار]]؛ لە پێنج مانگی یەکەمدا [[بناغە (ڕوونکردنەوە)|بناغەکان]] دروست کران لە کاتێکدا دروستکردنی بورجەکە بیست و یەک مانگی دواتری خایاند، تا ھەموو کارەکان لە [[٣١ی ئازار|٣١ی ئازاری]] [[١٨٨٩]] کۆتایییان ھات. بورجەکە بە فەرمی لە [[٦ی ئایار|٦ی ئایاری]] [[١٨٨٩]] کرایەوە.

ئەو ماوەیەی کە دروستکردنەکەی تێدا ئەنجام درا [[١٨٨٧]]–[[١٨٨٩]] بە پێوانەیی دادەنرێت، ئەمەش بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ئامێرانەی لەو سەردەمەدا لەبەر دەستدا بوون و بەراوردکردنیان لەگەڵ ئاستی وردی و گەورەیی کە ئەم بینایەی پێ دەناسرێتەوە.

بورجەکە لە ١٨,٠٣٨ پارچە [[ئاسن]] و ٢.٥ ملیۆن [[بزمار]] پێکھاتووە و کێشەکەی بە گشتی ١٠ ھەزار [[تەن]]ە، کە لەسەر چوار [[ستوون (ڕوونکردنەوە)|ستوون]] وەستاوە کە لە نێوانیاندا [[بنکە]]یەکیان پێکھێناوە کە ڕەھەندەکانی ١٢٥*١٢٥ مەترە واتا [[ڕووبەر|بە ڕووبەری]] ١٥,٦٢٥ [[مەتر دووجا]] (م&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;).

== بەکارھێنانەکانی بورجەکە ==

بەھۆی پتەووی و بەرزیی بورجەکە، ئەوە دەرگای بۆ زۆرێک لە بەکارھێنانەکان بۆ توواناکانی ئەم بورجە کردەوە. ئەم بەکارھێنانانە بەم شێوەیەی خوارەوە جۆراوجۆر بوون.

=== پەخش ===

لە سەرەتای ساڵی [[١٩٠٦]]ی زاینیدا یەکەم ھەوڵەکان بۆ بەکارھێنانی لە [[پەخش (ڕوونکردنەوە)|پەخشی ڕادیۆییدا]] بینرا، بەو مەرجەی کە لە ساڵی [[١٩٢٠]]ی زاینیدا بە کردەیی کەوتە کار.

ھەروەھا بورجەکە یەکەم ھەوڵەکانی بەکارھێنانی لە [[پەخش (ڕوونکردنەوە)|پەخشی تەلەڤیزیۆنیدا]] لە [[١٩٢١]]–[[١٩٣٥]]ی زایینی بەخۆیەوە بینی، بەڵام ئەم خزمەتگوزارییە بە کردەیی لە ساڵی [[١٩٥٧]]ی زایینییەوە دەستی پێکرد.

=== تاقیگەی ئەزموونەکان ===

لەو کاتەوەی کە ئەم بینایە تەوواو بووە، بووەتە جێی سەرنجی زۆرێک لە زانایان و ئەندازیاران و تووێژەران بۆ ئەوەی بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوە جۆراوجۆرەکان بەکاری بھێنن، چ پەیوەندی بە [[کەشووھەوا|کەشووھەوا]]وە ھەبێت یان کەووتنی تەنی ئازاد یان [[ڕوانین]] و بەکارھێنانی تری بێت. لە ساڵی [[١٩٠٩]]ی زاینیدا [[تونێلی ھەوا]] بۆ ئەنجامدانی ھەندێک تووێژینەوەی زانستی دروست کرا.

=== چێشتخانەکان ===

لە ناو بورجەکەدا دوو چێشتخانە ھەن کە خزمەتگوزارییەکانیان پێشکەش بە سەردانکەران دەکەن و دیمەنێکی پانۆرامای شاری [[پاریس]] دەخەنە ڕوو، ئەوانیش:
* نھۆمی یەکەم: چێشتخانەی «Altitude 95»
* نھۆمی دووەم: چێشتخانەی «Le Jules Verne» (ئەسانسۆری تایبەت بە خۆی لە گۆشەی باشووری بورجەکەدا ھەیە)

=== ڕووناکی ===

لە سەرەتایەوە، [[گوستاڤ ئیڤڵ]] ئەوەی لەبەرچاو گرتبوو کە ڕووناککەرەوەی دەستکرد بۆ ڕووناککردنەوەی بورجەکە بەکاربھێنرێت، چونکە یەکەم سیستمى ڕووناکی بە بۆنەی پێشانگای نێونەتەوەیی لە ساڵی [[١٨٩٩]]ی زاینیدا دامەزرا. بورجەکە بە درێژایی مێژووەکەیدا بە ھەموو جۆرە ڕووناکییەکاندا تێپەڕیوە، لە [[غاز]]ەوە تا دەگاتە [[کارەبا]]. لە ساڵی [[٢٠٠٠]]ی زاینیدا و بۆ ئاھەنگگێڕان بە بۆنەی [[ھەزارە|ھەزارەی]] نوێوە، سیستمێکی تەوواوکاری ڕووناکی دامەزرا کە پێکھاتبوو لە:
* ٢٠,٠٠٠ گڵۆپی ڕووناکی (بە ڕێژەی ٥,٠٠٠ لە ھەر لایەک).
* ٤٠ کم لە جەمسەرە کارەبایییەکان.
* ٤٠,٠٠٠ بەستەری کارەبایی و ٨٠,٠٠٠ پارچەی تری کانزایی (کێشیان نزیکەی ٦٠ تەنە).
* ٢٣٠ تابلۆ و سندووقی کارەبایی.
* ١٠,٠٠٠ م&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt; لە تۆڕەکانی سەلامەتی کارەبایی.
* ١٢٠ کیلۆوات لە وزە.

== بورجی ئیڤڵ لە ١٨٨٩ تا جەنگی جیھانیی یەکەم ==

لە ٦ی ئایاری ١٨٨٩دا، پێشانگای نێونەتەوەیی دەرگاکانی بۆ ڕای گشتی کردەوە، کە تووانییان لە ١٥ی ئایارەوە سەر بکەونە سەر بورجی ئیڤڵ. لەکاتێکدا بورجەکە لە قۆناغی دروستکردنیدا ڕەخنەی لێ گیرا، بەتایبەتی لە شوباتی ١٨٨٧، لەلایەن ھەندێک لە ھونەرمەندە بەناوبانگەکانی ئەو سەردەمە، لە کاتی پێشانگاکەدا، دەستبەجێ، سەرکەوتنێکی جەماوەریی بەدەستھێنا بە بەدەستھێنانی پشتگیریی سەردانکەران. لە ھەفتەی یەکەمەوە، ھەرچەندە ئەسانسۆرەکان لە کاردا نەبوون، بەڵام ٢٨,٩٢٢ کەس بە پێ سەرکەوتنە سەر لووتکەی بیناکە. لە کۆتاییدا، لە نێو ٣٢,٠٠٠,٠٠٠ کەس کە ئامادەی پێشانگاکە بوون، نزیکەی دوو ملیۆن کەسیان بینەری دەستوپێسپێر بوون. مۆنۆمێنتەکە، کە ئەوکات بەرزترین بوو لە جیھاندا (تا ساڵی ١٩٣٠ و دروستکردنی بینای کرایسلەر لە نیویۆرک)، سەرنجی ھەندێک کەسایەتیی ڕاکێشا، یەکێک لە بەناوبانگترینیان لە ھەموو حاڵەتەکاندا ئەوە بوو کە سەرنجی گوستاڤ ئیڤڵ و ھاوکارە ئەمریکییەکەی تۆماس ئەدیسۆنی ڕاکێشا.
بورجی ئیڤڵ تەنھا بورج نەبوو کە ئارەزوومەندانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ھۆڵە فراوانەکەی ئامێرەکان (٤٤٠ مەتر درێژی و ١١٠ مەتر پانی) بۆ فێردیناند دوتێرت و ڤیکتۆر کۆنتامین یان ھەروەھا قوبە ناوەندییەکەی بۆ جۆزێف بۆڤار لەو شوێنەوارانە بوون کە سەردانکەرانیان بۆ لای خۆیان ڕاکێشا. بەڵام نوێگەریی ڕاستەقینە لە بڵاوبوونەوەی کارەبادایە، کە ڕێگەی دا بە بەکارھێنانی لە یاریپێکردنی ڕووناکی.
[[پەڕگە:Fréquentation tour Eiffel.svg|وێنۆک|ئاماری ژمارەی سەردانەکان لە ساڵی ١٨٨٩ەوە.]]
بەڵام، ھەر کە پێشانگاکە کۆتایی ھات، چێژی بینین و ژمارەی سەردانکەرانیش لەگەڵیدا کەمی کرد. لە ساڵی ١٨٩٩دا، تەنھا ١٤٩,٥٨٠ چوونەژوورەوە تۆمار کرابوو. بۆ زیندووکردنەوەی سوودوەرگرتنی بازرگانی لە بورجەکە، گوستاڤ ئیڤڵ نرخی بلیتەکانی کەم کردەوە، بێ ئەوەی کاریگەرییەکی زۆری ھەبێت. دەبوو چاوەڕێ بکات تا پێشانگای جیھانیی ساڵی ١٩٠٠. لەم بۆنەیەدا زیاتر لە ملیۆنێک بلیت فرۆشران، کە زۆر زیاتر بوو لە دە ساڵی ڕابردوو، بەڵام لە واقیعدا و بە دیدێکی ڕەھا، کەمبوونەوەکە گەورەتر بوو، چونکە ژمارەی سەردانکەران لە پێشانگای ١٩٠٠ زیاتر بوو لەوەی لە ساڵی ١٨٨٩دا بوو. ژمارەی چووەژوورەوەکان جارێکی تر لە ساڵی ١٩٠١ەوە کەمی کرد، چونکە گەرەنتی نەبوو بۆ داھاتووی بورجەکە کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٩ تێپەڕ بکات، کە ڕێکەوتی کۆتایی ھاتنی ماوەی ئیمتیازە ئەسڵییەکە بوو. بە شێوەیەک کە ھەندێک کەس گەیشتنە ئەگەری لەناوبردنی بورجەکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەندازیاریی شارستانی|نژیاروانی|پاریس|فەڕەنسا}}
{{ئەندازیاریی شارستانی-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Eiffel Tower}}

[[پۆل:بورجەکان]]
[[پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل]]</text>
      <sha1>k06ggb03owkis8oa9z2nw0olj2893l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>118592</id>
    <revision>
      <id>1598243</id>
      <parentid>1598052</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەخێربێیتەوە */</comment>
      <origin>1598243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14065" sha1="kloox9kb2fd5vi8fdl5sea62wd7fchw" xml:space="preserve">{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لە سەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بە ھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. 
&lt;center&gt;ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی&lt;/center&gt;
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[ویکیپیدیای کوردی|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] ویکیپیدیای کوردیی زازاکی 
| ئەزموونی ویکیپیدیای کوردیی باشووری
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ‌بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و  ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]'''  تایبەتی تۆیە و دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت، '''[[تایبەت:لێدوانەکانم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;'''  یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. 
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٠، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ (UTC)

:بە خێر بێی بۆ ویکیپیدیا. ئەو ڕێنوێنەی سەرەوە بخوێنەرەوە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ (UTC)
{{بۆکسی ئەرشیڤ|
*[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi/ئەرشیڤی١|ئەرشیڤی١]]}}

== پێش خانەنشین بوون ==

دەمباش Amine yousefi, لەگەڵ ئەوەی بە تەواوەتی ڕیز دەگرم لە بڕیار و بۆچوونەکانت سەبارەت بە مانەوەت یاخود نەمانەوەت لە ویکیپیدیای کوردی بەلام حەزم کرد وەک یەکێک لە بەکارھێنەران داوات لێبکەم کە پێداچوونەوەیەک بە بڕیارەکەدا بکەیتەوە. ھەرچەند کەم و کوری ھەبن دەبێت بە گفتوگۆ چارەی بکەین؛ و ھەر وێنەی سەر پەڕی بەرێزت باشترین ھۆکارە بۆ ئەو پەیامەم. دواجار ھەستی دڵسۆزیت بۆ ویکیپیدیای کوردی و کارەکانت جێگای پێزانیمە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] شووشە بۆکوێ {{ئیمۆجی|1F622|size=27}} بەبێ ھیچ قسەیەک. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:: ئامینە خان دەزانم لێرە بە زۆر بەشداری دەکەیت و ماویتەتەوە، بەڵام دڵنیا بە کە ھیچ نەبووە. Sakura emad وازی لە لێدانی تاگی سڕینەوە بەمشێوەیەی پێشتر و بۆ وتارەکانی پێشتر ھێناوە. زۆر بەکارھێنەریش پێی وتووە و خۆیشی وتوویەتی کە تاگلێدانی ڕاگرتووە. ئەوەی Épineیش دوێنێ کردی تەنیا تاقیکردنەوە بووە بۆ توینکڵ. دەزانم ماندوویت. باشە، حەز دەکەیت، پشوویەک بدە، بەڵام پشووی یەکجاری نەبێت. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٤٧، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:en:Portal:Azerbaijan]] in Sorani Kurdish Wikipedia? It certainly does not need to be large and detailed.

Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Multituberculata|Multituberculata]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Multituberculata|لێدوان]]) ‏١٥:٠٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== نامەت ھەیە ==

{{نامەت ھەیە}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٠٢، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ھا! ==

ئەمە خەوە یا ڕاستی؟! ھیوادارم تا بەر دەرگا نەھاتبن تا فەرمووتان لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)
::سڵاو کاک ئارام {{وب|Aram}} {{سوپاس بۆ تۆ}} لە ڕاستیدا نەهاتوومە چالاک ببمەوە، تەنیا پرسیارێکی زەرووری بوو. ویستم بەستەرەکانی ئەم وتارە لابەم [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A6%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A8] بە هەڵە بەستەر دراوە بە ڤەژینبوکس، بەڵام نەمتوانی، زەحمەت نەبێت لایان ببەن. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٧، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)
:::کێشە نییە تا بەر دەرگاش بێن. مادام ھەن و تەندروستن، بۆ ئێمە زۆرە. داواکەشت نرایە بان چاو. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٥٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== بەخێربێیتەوە ==

سڵاو شووشە! بەخێربێیتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٠، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:سڵاو {{وب|Sakura emad}} زۆر سپاس بۆ تۆ. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::ئامینە خانم منیش وەک خۆم بەخێرهاتنتان پێ دەڵێم، بێگومان هەموو کاتێک جێگای چۆڵی ئێوە دیار بوو. بەهیوای بەردەوامبوونتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٤٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::: سڵاو و ڕێز {{وب|hivja}} زۆر خۆشحاڵ و دڵگەرم بووم بە پەیامەکەتان، زۆر سپاس بۆ ئێوە، هەر بژین. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٤٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>kloox9kb2fd5vi8fdl5sea62wd7fchw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:مێرووەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>120716</id>
    <revision>
      <id>1598540</id>
      <parentid>1514178</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="1qjcgl8ctivb4h64ni76dm57hv776l4" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Insects}}

[[پۆل:شەشپێیان]]
[[پۆل:گیانلەبەران]]
[[پۆل:بێبڕبڕەکان]]</text>
      <sha1>1qjcgl8ctivb4h64ni76dm57hv776l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جەستن ترودۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124460</id>
    <revision>
      <id>1598417</id>
      <parentid>1474479</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Pirehelokan پەڕەی [[ویکیپیدیا:جەستن ترودۆ]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[جەستن ترودۆ]]</comment>
      <origin>1474479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86450" sha1="5xgd1sts8162whupa1kv29bplarsqg5" xml:space="preserve">[[سۆفی گرێگوار]][[سۆفی گرێگوار]]{{پێویستی بە شارەزایە}}
{{Databox|item=Q3099714}}
'''جەستن پییەر جەیمز ترودۆ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Justin Pierre James Trudeau; {{post-nominals|country=CAN|PC|MP}} ({{IPAc-en|ˈ|t|r|u:|d|oʊ|,_|t|r|u:|ˈ|d|oʊ}}، {{Audio-nohelp|Justinpierrejamestrudeau.ogg|گوێڕاگرە}}؛ {{IPA-fr|ʒystɛ̃ tʁydo|lang}}؛ لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١ لە [[ئۆتاوا]]) سیاسەتمەدارێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]] و لە ساڵی ٢٠١٥ەوە وەک ٢٣یەمین سەرۆک وەزیرانی [[کەنەدا]] کاری کردووە و لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکی پارتی لیبراڵە. ترودۆ دووەم گەنجترین سەرۆک وەزیرانە لە مێژووی کەنەدادا ھەروەھا ئەو یەکەم منداڵە کە باوکی یان خزمی تری ھەڵگری ھەمان ئەم پۆستە بێت، کوڕی گەورەی سەرۆک وەزیرانی پێشووی کەنەدا [[پیێەر ترودۆ]]یە. دەرچووی ئامادەیی ژان دێ بریبەوف بووە، لە ساڵی ١٩٩٤ [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مکگیلی]] تەواو کردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری ئەدەبدا بەدەست ھێناوە، پاشان لە ساڵی ١٩٩٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی دووەمی لە زانکۆی [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیایی بەڕیتانی]] بەدەستھێناوە دواتر لە شاری &quot; [[ڤانکۆڤەر]] &quot; وەک مامۆستا وانەکانی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] و [[زانستە مرۆڤییەکان|زانستە مرۆییەکان]] و [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[ھونەر]]ی وتووەتەوە. لە سەرەتادا لە ساڵی ٢٠٠٢ دا بۆ پەرەپێدانی خوێندنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[مۆنتریال]]؛ وەک خۆبەخشێک کاری داکۆکیکردن لە [[مافی گەنجان|مافەکانی گەنجان]] و کێشەکانی ژینگە دەبێتە تەوەری سەرەکی کارەکانی دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ وەک نوێنەری لاوان کورسییەک لە پارتی لیبڕالی کەنەدی بۆ خۆی مسۆگەر دەکات. دوای ھەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە ھەڵبژاردنی فیدڕاڵی ساڵی ٢٠٠٨ دا بە نوێنەری سوارچاکانی ناوچەی پاپیناو لە ئەنجومەنی نوێنەران ھەڵبژێردرا، لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک ڕەخنەگری فەرمیی پارتی لیبڕاڵ بۆ گەنجان و فرەکەلتووری خزمەتی کردووە و ساڵی دواتر بووە بە ڕەخنەگری ھاووڵاتیبوون و کۆچکردن لەکەنەدا. لە ٢٠١١دا وەک ڕەخنەگرێک بۆ خوێندنی ناوەندی و وەرزشی کاری کردووە. ترودۆ لە نیسانی ٢٠١٣دا سەرکردایەتی پارتی لیبراڵی بردەوە و پارتەکەی بەرەو سەرکەوتن برد لە ھەڵبژاردنی فیدڕاڵی ساڵی ٢٠١٥دا، بەو ھۆیەوە پارتی لیبراڵ کە لە پلەی سێیەمەکان بوو لەناو پەرلەمان ژمارەی کورسییەکانی لە ٣٦ کورسییەوە بۆ ١٨٤ کورسی بەرزکردەوە، ئەمەش گەورەترین زیادکردنی ژمارەیییە لەلایەن لایەنێکەوە لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی کەنەدا ئەنجام درابێت.

وەک [[سەرۆک وەزیران]]، دەستپێشخەرییە گەورەکانی حکوومەت کە لە ماوەی خولی یەکەمیدا کردی بریتین لە: بە یاساییکردنی کێشانی مەریوانە ھەروەھا چەندین چاکسازی کرد لە دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران بە دامەزراندنی دەستەی ڕاوێژکاری سەربەخۆ بۆ چاوپێکەوتنەکانی ئەنجومەنی پیران و دامەزراندنی باجی کاربۆنی فیدراڵی؛ جگە لە چاکسازییەکانی لە سیاسەتی دەرەوەدا، حکوومەتی ترودۆ واژووی لەسەر ڕێککەوتننامەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا - مەکسیک - کەنەدا (USMCA) و ڕێککەوتننامەی گشتگیر و پێشکەوتووخواز بۆ ھاوبەشی یترانس پاسفیک کرد و [[ڕێککەوتننامەی پاریس]]ی لەسەر گۆڕانی کەشوھەوا واژوو کرد.

بردنەوەی زۆرترین کورسی (١٥٧) لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١٩ دا ترودۆ خولی دووەمی بە پێکھێنانی حکوومەتی دەستەبەرکرد، سەرەڕای ئەوەی پارتی لیبراڵ دەنگی جەماوەری لە دەستدا لەچاو ھەلبژاردنی یەکەم بەڵام  ڕێژەی دەنگی جەماوەری نیشتمانی پارتە فەرمانرەواکانی تری بەدەستھێنا. لە ماوەی خولی دووەمیدا ڕووبەڕووی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە کەنەدا|پەتای کۆڤید-١٩ لە کەنەدا]] بووەتەوە، لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] ئەندامێتی کاتی ئەنجومەنی ئاسایشی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ی کرد.

== سەرەتای ژیان ==
لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٧١دا نووسینگەی سەرۆک وەزیران (PMO) ڕایگەیاند کە ھاوسەری [[سەرۆک وەزیران]] پیێەر ترودۆ، [[مارگرێت سینکلەر|مارگرێت سینکلەیر]] دووگیانە و لە مانگی کانوونی یەکەمدا منداڵەکەی لەدایک ئەبێت.&lt;ref name=&quot;newspapers.com&quot;&gt;https://www.newspapers.com/&lt;/ref&gt; جەستن ترودۆ لە ڕۆژی [[کریسمس|کریسمەسی]] ١٩٧١ لە کاتژمێر ٩:٢٧ خولەکی ئێوارە لە نەخۆشخانەی شارستانی [[ئۆتاوا]] لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;newspapers.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=VrYyAAAAIBAJ&amp;pg=3710%2C10082&lt;/ref&gt; ئەو دووەم منداڵە لە مێژووی کەنەدادا کە لە سەرۆک وەزیرانێک لەدایکبووە لەکاتی حوکمرانیدا؛ یەکەمیان مارگرێت ماری تیۆدۆرا ماکدۆناڵدی کچی جۆن ئەی ماکدۆناڵد بوو (٨ی شوباتی ١٨٦٩ – ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣). دوو برای لەخۆی بچووکتری هەیە بەناوەکانی: [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەر (ساشا)]] (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣) و [[میشێل ترودۆ|میشێل]] (٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨).
[[پەڕگە:Margaret Sinclair, Pat Nixon, Justin Trudeau 1972-04-14 (cropped).jpg|350px|وێنۆک|مارگرێت ترودۆ لەگەڵ پات نیکسۆن لە ھۆڵی ڕیدو لە ئۆتاوا لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٢.]]
ترودۆ بە زۆرینەی پێکھاتە ڕەگەزییەکەی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندی]] و [[فەرەنسی کەنەدی|فەرەنسی-کەنەدی]] باپیرەکانی بازرگان بوون [[چارڵز ئێمیل ترودۆ]] و [[جەیمس سینکلەیر|جەیمز سینکلەر]] لە [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] لەدایکبووە،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/player/play/1797431899&lt;/ref&gt; لە کابینەی [[سەرۆک وەزیران]] لویس سانت لۆران خزمەتی وەزیری فیشەریان دەکرد باپیری گەورەی دایکتر و دوتر و تۆماس بێرنارد لە شاری ماکاسەر لە [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٠٦ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچی کردووە بۆ پێنتیکۆن لە [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆلۆمبیای بەریتانی]] لە ڕێگەی بنەماڵەی بێرناردەوە خزم وکەسوکاری [[ئێرلەندییەکانی باندۆنن]]،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130508193255/http://www.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=d59901cd-17d4-4346-9114-11a9957eaea7&amp;Language=E&amp;Section=ALL&lt;/ref&gt; ترودۆ پێنجەمین نەوەزای گەورە لیوا ویلیام فارقوھاری سەرکردەی دامەزراندنی [[سەنگافورە]]ن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/2012/09/margaret-trudeau.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180827173220/http://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/2012/09/margaret-trudeau.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/immigration/immigration-records/passenger-lists/passenger-lists-1865-1922/Pages/item.aspx?IdNumber=15662&amp;&lt;/ref&gt;

ترودۆ لەگەڵ خوشکەزای باوکی ئانڕۆلو دانیس وەک دایکێکی خواپێداو تۆماس واکەر برای دایکی وەک باوک لە [[ئۆتاوا]] لەناوچەی نۆتردام باسیلیکا لە پاش نیوەڕۆی ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢ لە ئۆتاوا دا لە ئاودا ھەڵدرا کە یەکەم دەرکەوتنی گشتی خۆی دیاری کرد.&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/image/44484158/&lt;/ref&gt; لە ١٤ ی نیسانی ١٩٧٢دا باوک و دایکی ترودۆ میوانداریی ئێکلەی کرد لە ناوەندی ھونەری نەتەوەیی،&lt;ref&gt;https://gothunderbirds.ca/news/2016/5/18/football-o-connor-returns-home-to-ottawa-meets-prime-minister.aspx&lt;/ref&gt; لەو سەردانەدا [[ڕیچارد نیکسۆن|ڕیچارد ئێم نیکسۆن]] سەرۆکی ئەمریکا گوتی: حەز دەکەم بەخۆشی [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیرانی داھاتووی کەنەدا]] ببڕم بۆ جەستن پیێەر ترودۆ، کە [[پیێەر ئیلیۆت ترودۆ|پیێەر ئێلیۆت ترودۆ]] وەڵامی دانەوە کە دەبێت کوڕی ئەو ڕۆڵە ھەرگیز لە خۆی بسەنێتەوە{{Refn| ئایا خوای گەورە بۆ لای خۆی دەباتەوە «وەک دەربرینێکی خۆشەویستی دایکە بۆ منداڵەکەی لە ئەدەبی خۆراوایی دا».&lt;ref&gt;Fay, p. 136&lt;/ref&gt;|group=تێبینیی}}، ھیوای خواست کە نیعمەت و کارامەیی سەرۆکی ھەبێت. پێشتر ھەر ئەو ڕۆژە [[خانمی یەکەم]]ی ئەمریکا پات نیکسۆن ھات بۆ بینینی لە دایەنگەکەی بۆ ئەوەی دیارییەکی پێشکەش بکات.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1350&amp;dat=19720117&amp;id=zcZOAAAAIBAJ&amp;pg=1937,5989636&amp;hl=en&lt;/ref&gt;

دایبابی لە ٢٧ی ئایاری ١٩٧٧ جیابوونەوەی خۆیان ڕاگەیاند کاتێک ترودۆ تەمەنی پێنج ساڵان بوو.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/1977/05/28/archives/trudeaus-separate-he-keeps-children-trudeau-and-his-wife-separate.html&lt;/ref&gt; چەندین ساڵ دوای ئەوە دەنگۆی ئاشتبوونەوەیەک ھەبوو بەڵام پارێزەری دایکی مایکڵ لیڤین لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرنتۆ]] بۆ تەڵاقدانی بێ ھەڵە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣دا لە شاری [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] بۆ دادگای باڵای ئۆنتاریۆ تۆمارکرد و لە ٢ی نیسانی ١٩٨٤ بڕیاری کۆتاییدا،&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/rob-magazine/mr-conflict-of-interest/article18285085/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/politics/ottawa/when-pierre-put-his-boys-first/&lt;/ref&gt; باوکی نیازی خۆی بۆ خانەنشینکردنی بە سەرۆک وەزیران لە ٢٩ی شوباتی ئەو ساڵەدا ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130731195713if_/http://books.google.com/books?id=uV9S7TCG2VYC&amp;pg=PA414#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; لە کۆتایدا دایبابی ھاتن بۆ ڕێکخستنی ھاوبەشی کردنیان لەبارەی پەروەردە و فێربوونی ترودۆ، دایان لاڤەرگینی دایەنی وتی:جەستن کوڕی دایکییەتی، بۆیە ئاسان نییە، بەڵام منداڵان زۆر بەخێرایی ئازاریان پێدەگات و ھەرچۆنێک بێت منداڵی بەبەختن.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=2194&amp;dat=19771031&amp;id=970yAAAAIBAJ&amp;pg=6187,11452806&amp;hl=en&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە ھاوسەرگیری دایبابیدا وتی: ئەوان زۆر بە میھرەبانی و سۆزەوە یەکتریان خۆشدەویست بەڵام جیاوازی لە نێوان باوکم و دایکمدا ٣٠ ساڵبوو، ھیچ کاتێک ھاوبەشێکی یەکسان نەبوو لەچاو ژیانی باوکم،&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/news/canada/2009/07/20/justin_on_growing_up_trudeau.html&lt;/ref&gt; ئەرکەکەی و وڵاتەکەی خۆی. ترودۆ دوو زڕ خوشک و برایەکی هەیە بەناوەکانی: کایل و ئەلیسیا لە دایکییەوە و سارا لە باوکی.&lt;ref&gt;http://www.bphope.com/margaret-trudeau-forgiveness-gratitude-wisdom/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151104234827/http://www.thestar.com/news/world/2010/11/24/pierre_trudeaus_daughter_sarah_lives_under_the_radar.html&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Justint Pierre Elliott Trudeau (1).jpg|350px|وێنۆک|جەستنی تەمەن ١٠ ساڵان لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢دا لە شاری پالاس دێ بیوئارتس دی لیل لە فەڕەنسا لەگەڵ باوکیدا.]]
ترودۆ لە ٢٤ سوسێکدرای [[ئۆتاوا]] نیشتەجێ بوو کە شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆک وەزیرانی کەنەدابوو ھەر لە لەدایکبوونییەوە تا ئەو کاتەی حکوومەتی باوکی لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی لە ٢٢ی ئایاری ١٩٧٩دا شکستی پێھێنرا.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19790616&amp;id=rIIuAAAAIBAJ&amp;pg=5217,63340&amp;hl=en&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرا ترودۆش بگوازنەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی نوێیان کە شوێنی سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆنی فەرمین لە ستورنۆوای لە شەقامی ٥٤١ی ئەکاسیا لە پارکی ڕۆککلیف، بەڵام بەھۆی لافاوەوە دواخرا، جۆ کلارک سەرۆک وەزیران پێشنیاری لەیک ھارینگتۆنی کرد بۆیان، دواتریش کوڕەکانی نارد بۆ ئەوەی لەگەڵ داپیرە و باپیرە گەورەی دایکیان لە باکووری شاری (ڤانکۆڤەر) بمێننەوە تاوەکو کۆتایی ھاوین. جەستن و براکانی بۆ دەستپێکردنی ساڵی خوێندن گەڕانەوە بۆ [[ئۆتاوا]]، بەڵام تەنھا لە نھۆمی سەرەوەی ستورنۆوەی دەژیان لەکاتێکدا چاککردنەوەکان لەژێر زەمینەکەی بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19790906&amp;id=y4w1AAAAIBAJ&amp;pg=3456,1816135&amp;hl=en&lt;/ref&gt; دایکی خانوویەکی نوێی کڕی و گواستییەوە بۆ خانووە نوێکە لە نزیک شەقامی ٩٥ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|کوین ڤیکتۆریا]] لە [[ئۆتاوا]]،&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=3K4yAAAAIBAJ&amp;pg=4371%2C24947&lt;/ref&gt; لە مانگی ئەیلوولی ١٩٧٩ ترودۆ گەڕایەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆک وەزیران لە ئۆتاوا ئەمەش دوای سەرکەوتنی باوکی لە ھەڵبژاردن و بوون بە سەرۆک وەزیران.&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/image/42950191/&lt;/ref&gt;

باوکی بەنیازبوو تروودۆو دەست بکات بە خوێندنی فەرمی لە لیچی فەرەنسی،&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=ouhfAAAAIBAJ&amp;pg=1352%2C4315355&lt;/ref&gt; بەڵام دایکی ترودۆ باوکی قایل کرد بە گرنگی ناردنی کوڕەکانیان بۆ قوتابخانەیەکی گشتی.&lt;ref&gt;http://www.pressreader.com/similar/283055528255552&lt;/ref&gt; لە کۆتاییدا ترودۆ لە ساڵی ١٩٧٦دا لە قوتابخانەی گشتی پارکی ڕۆککلیف ناونووس کرا لە خوێندنی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=Z08xAAAAIBAJ&amp;pg=7008%2C1156226&lt;/ref&gt;

دوای خانەنشینبوونی باوکی لە حوزەیرانی ١٩٨٤دا، دایکی لە ماڵی (نیو ئەدینبۆر) مایەوە لەکاتێکدا باقی خێزانەکەی لە شەقامی پاین ١٤١٨ لە مۆنتریال دەژیان کە بە کۆرمیر ھاوس ناسراوە.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19791231&amp;id=VZEjAAAAIBAJ&amp;pg=2756,3392239&amp;hl=en&lt;/ref&gt;

ترودۆ و براکانی پشکیان پێبەخشرا لە سندوقی متمانە پێکراوی ژمارە دار لەلایەن باوکیانەوە، کە لە پارەی ئاسایی پشکیان بۆ دابین دەکرێت لە مانگی ئابی ٢٠١١ کۆمپانیای ترودۆ ١٫٢ ملیۆن دۆلاری ھەبوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121003132232/http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.ca/2014/10/18/justin-trudeau-memoir_n_6008032.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200612230450/https://www.huffingtonpost.ca/2014/10/18/justin-trudeau-memoir_n_6008032.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ترودۆ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری ئەدەبیدا ھەیە لە [[زانکۆی مەکگیل]] و بەکالۆریۆسی پەروەردەیی لە زانکۆی کۆلۆمبیای بەریتانی ھەیە.&lt;ref&gt;https://www.huffingtonpost.ca/2013/03/05/contender-justin-trudeau-story-ebook-part-1_n_2782493.html&lt;/ref&gt; لە یەکەم ساڵیدا لە مەکگیل ترودۆ ئاشنا بوو بە سکرتێری سەرەکی داھاتووی (جێراڵد بەتس) لە ڕێگەی ھاوڕێیەتی ھاوبەشیان، جۆناسان ئیبلێت. جێراڵد ترودۆی بانگھێشت کرد بۆ ئەوەی بچێتە ناو یەکێتی مەکگیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151120164221/http://publications.mcgill.ca/mcgillnews/2015/10/21/portrait-of-the-pm-designate-as-a-young-man/&lt;/ref&gt; لەوێوە ڕێککەوتن کە لە کاتی گەڕانەوەی بۆ مۆنتریال یەکترببینن.&lt;ref&gt;https://www.straight.com/news/568821/vancouver-building-used-be-home-justin-trudeau-damaged-after-ambulance-crashes-limousine&lt;/ref&gt; ترودۆ پاش دەرچوون لە شاری ڤانکۆڤەر مایەوە و لە قوتابخانە ناوخۆیییەکان بوو بە مامۆستای وانەبێژ لە ئەکادیمیای وێست پۆینتی گری تایبەت ھەروەھا بەشێوەی ھەمیشەییش وەک مامۆستای بیرکاری و فەرەنسی دامەزرا. ترودۆ لە مەکگیل دەستی بە خوێندنی ماستەر لە جوگرافیای ژینگەیی کرد،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160221225444/http://www.cbc.ca/news2/politics/canadavotes2011/myelection/ridings/082/&lt;/ref&gt; بەڵام لە بەرنامەکە کشایەوە بۆ گەڕان بەدوای کارێکی گشتی دا.

جەستن ترودۆ لە مانگی ئابی ٢٠٠٠دا لە شاری کرێستن لە کۆلۆمبیای بەریتانیا لەسەر ئاستی لووتکە بەشداری کۆنگرەیەکی باڵا بوو بۆ کۆکردنەوەی کۆمەک لە ڕێزو خۆشەویستی بۆ [[میشێل ترودۆ]]ی برای و قوربانیانی دیکەی کڵاڵەکان. دوای کۆنگرەکە سەروتاری بێ واژووی وتارێک لە ڕۆژنامەی کرێستۆن ڤالی پریڤید (ڕۆژنامەیەکی ناوخۆیی) بڵاوکرایەوە کە تێیدا ترودۆی تۆمەتبارئەکرد بە ھەندێک کاری نەشیاو.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/jul/02/justin-trudeau-denies-groping-reporter-music-festival-2000-british-columbia&lt;/ref&gt;کە ٢٨ ساڵ بوو، لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ دا وەک کەسایەتییەکی کاریگەر دەرکەوت، ئەمەش دوای پێشکەشکردنی وتارێک لە پرسەی باوکی کە دواتر دەزگای پەخشی کەنەدی (CBC) چەندین پەیوەندی بە ترودۆە کرد بۆ دووبارە پێشکەشکردنەوەی وتار.&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/news/canada/justin-trudeaus-reported-kokanee-grope-matters-but-not-for-the-obvious-reason/&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٧دا ترودۆ لە زنجیرە ی بچووکی تەلەڤیزیۆنی CBCی گەورەدا وەک ئەستێرەیەک دەرکەوت.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/archives/entry/2000-justin-trudeau-delivers-eulogy-for-his-father-pierre&lt;/ref&gt;

== داکۆکیکارییەکانی ==
ترودۆ و خێزانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٠ دا ھەڵمەتی «کۆکانی سەلەری ئەلپینیان بۆ سەلامەتی وەرزشی زستانە» دەستپێکرد، ئەوەش دوای ٢ ساڵ لە مردنی [[میشێل ترودۆ|میشێلی]] برای لە ھەرەسێکدا کە لە گەشتێکی خلیسکێنەی سەر بەفر گیانی لەدەستدا.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/national/trudeau-son-decries-avalanche-warning-cut/article1020771/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٢دا ڕەخنەی لە بڕیارێکی حکوومەتی کۆلۆمبیای بەریتانی گرت بۆ ڕاگرتنی تێچووەکانی سیستەمی ھۆشداری لە ھەرەسی گشتی.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130927181723/http://www.env.gov.bc.ca/bcparks/publications/visions/visions_apr01.pdf&lt;/ref&gt;

ترودۆ و (ی وی) بریکار بەرنامەی لاوانی (کەتیماڤیک)یان بەڕێوەبرد کە پرۆژەیەک بوو لەلایەن ھاوڕێی خێزانی درێژخایەن ژاک ھیبێرت لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٦ دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/245011416&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Justin Trudeau à la Maison des Grands-Parents.jpg|350px|وێنۆک|جەستن لە ساڵی ٢٠٠٧دا لەگەڵ &quot; مەیسۆن دێ گراندس - باوان &quot;دا، دامەزرێنەرانی لوسیل جیرارد و جاکلین دێشەردن، لە میانەی یادی ١٥ ساڵەی ڕێکخراوی پێشکەوتووانی قازانج نەویست .]]
لە ساڵی ٢٠٠٢–٠٣ دا ترودۆ لە زنجیرەی (CBC Radio's Canada Reads) بەشداربوو، کە تێیدا پاڵەوانی کۆلۆنیای خەونە نەبراوەکانی واین جۆنستۆن بوو.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/2263299823&lt;/ref&gt; ترودۆ و [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەری]] برای لە مانگی نیسانی ٢٠٠٤ ناوەندی ترودۆیان بۆ ئاشتی و ململانێ لە زانکۆی تۆرنتۆ کردەوە دواتر ئەم بنکەیە بوو بە بەشێک لە قوتابخانەی مونک بۆ کاروباری جیھانی ساڵی ٢٠٠٦ میوانداری خە ڵاتی جیلەڕی کرد بۆ ئەدەب.&lt;ref&gt;https://magazine.utoronto.ca/campus/peace-and-conflict-studies-centre-named-for-trudeau/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٥دا دژی کانێکی ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ھاتە دەنگ ئەوەش کاتێک یورنا مێخەک باسی دەکرد کە ئەم کانە دەبێتە ھۆی ژەھراویکردنی ڕووباری نەھانی کە ناوچەیەکی کەلەپووری جیھانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە و دەکەوێتە ناوچەکانی باکووری ڕۆژاواوە ئەو وەک وترابوو: ڕووبارەکە شوێنێکی تەواو نایاب و ئەفسوناوییە. من ناڵێم کانگە ھەڵەیە بەڵام ئەوە شوێنی ئەوە نییە ئەوە تەنھا کارێکی ھەڵەیە کە بکرێت.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/opinion/we-hold-the-nahanni-in-trust-for-the-world-lets-protect-it/article4180594/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، سەردەستەی ڕێوڕەسمەکان بوو لە کۆبوونەوەی تۆرۆنتۆ کە لەلایەن ڕۆمێۆ دالایرەوە ڕێکئەخرا کە داوای بەشداریکردنی کەنەدی دەکرد لە بەلاڕێدادانی قەیرانی دارفور.&lt;ref&gt;https://archive.today/20130628045330/http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Canada/2006/09/18/1857216.html&lt;/ref&gt; ترودۆ لە تەمەنی گەنجییەوە پشتگیری لە پارتی لیبراڵ کرد و لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ١٩٨٨دا پشتیوانی خۆی پێشکەش بە سەرۆکی پارتەکە جۆن تێرنەر کرد. دوای دوو ساڵ لە بۆنەیەکی خوێندکاریدا لە کۆلیێژی ژان دی برێبەوف بەرگری لە فیدراڵی کەنەدا کرد.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/329715722&lt;/ref&gt;

ترودۆ دوای مردنی باوکی زیاتر تێکەڵ بە پارتی لیبراڵ بوو بە درێژایی ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ ئۆڵۆمپیا چارمین کرۆکس،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/canada/chrtien-bids-adieu-to-a-lifetime-in-politics-1.390751&lt;/ref&gt; پێکەوە میوانداریی ڕێزلێنانی سەرۆک وەزیرانی دەرچوو جین چریتین کرد لەکۆنگرەی سەرکردایەتی حیزبی ٢٠٠٣دا، ھەروەھا بۆ سەرۆکایەتی کردنی ئەرکێکی نوێبوونەوەی لاوان، دوای شکستی پارتی لیبرال لەھەڵبژاردنی فیدراڵی ٢٠٠٦دا، دەستنیشانکرا.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ ترودۆ ڕەخنەی لە ناسیونالیزمی کیبێک گرت بە وەسفکردنی ناسیونالیزمی سیاسی بە گشتی وەک بیرۆکەیەکی کۆنی سەدەی نۆزدەیەم لەسەر بنەمای بچوکی ھزر و پەیوەست نییە بە کیبێکی مۆدێرنەوە. ئەم لێدوانە وەک ڕەخنەیەک لە مایکڵ ئیگناتیف تەماشا را، پاشان کاندیدێک لە ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی پارتی لیبراڵی ٢٠٠٦دا، کە پشتگیری ناساندنی کیبێک وەک نەتەوە دەکرد. دواتر ترودۆ نامەیەکی گشتی لەسەر ئەو بابەتە نووسی، کە بیرۆکەی بەنەتەوەبوونی کیبێکی بە &quot;دژی ھەموو شتێک کە باوکم بڕوای پێدەکرد&quot; لە قەڵەمدا.

ترودۆ پشتیوانی خۆی بۆ کاندیدی سەرکردایەتی جێرارد کەنەدی کرد ئەمەش بەماوەیەکی کەم پێش کۆنگرەی ساڵی ٢٠٠٦ ڕایگەیاند و لەکاتی وتاری کۆتایی کاندیدەکاندا کێنێدی ناساند. کاتێک کەنەدی لەدوای دووەم دەنگدان دابەزی، ترودۆ چووە پاڵی بۆ پشتیوانیکردنی براوەی کۆتایی، ستێفان دیۆن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140614071015/http://www.canada.com/nationalpost/story.html?id=702673aa-fed1-4cfb-af94-3ed54d57a57d&amp;k=63212&amp;p=1&lt;/ref&gt;

ترودۆ لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧دا پاڵاوتنی پارتی لیبراڵی بردەوە، ٦٩٠ دەنگی بۆ دێروس و ٢٢٠ دەنگ بۆ جیۆردانۆ بەرامبەر ماری دێرۆس، کە ئەندامی ئەنجومەنی شاری مۆنتریال و باسیلیۆ جیۆردانۆ بوو.&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/news/2007/01/10/will_justin_trudeau_run_for_parliament_mp.html&lt;/ref&gt;

[[ستیفن ھارپەر]] سەرۆک وەزیرانی کەنەدا بانگەشەی ھەڵبژاردنی بۆ ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ کرد، کە لەو کاتەدا ترودۆوماوەی ساڵێک بوو لە پاپیناو ھەڵمەتی بانگەشەی بۆ دەکرد،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/canada/trudeau-pledges-loyalty-to-constituents-after-papineau-win-1.697527&lt;/ref&gt; ئیدوارد گرینسپ، سەرنووسەری کۆمپانیای گلۆب و مەیڵ، ئاماژەی بەوەدا، کە ترودۆ وەک گەورەیەک تەماشائەکرێت، وەک سەرۆک وەزیرانی داھاتووی شاراوە، و لەو ڕوانگەوە ھەلسوکەوتی لەگەڵ دەکرێت.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110716193158/http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau?currentPage=1%3A&lt;/ref&gt;

پارتی پارێزگاران لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٨دا حکوومەتی کەمینەی بردەوە، ترودۆش وەک ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی ڕەسمی چووە ناو پەرلەمانەوە.&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/opinion/columnists/2009/02/27/trudeau_looking_lonely_on_left.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235103/http://www.thestar.com/opinion/columnists/2009/02/27/trudeau_looking_lonely_on_left.html |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; ترودۆ یەکەم ئەندام بوو لە ٤٠ ھەمین پەرلەمانی کەنەدا بۆ ناساندنی ئەو جووڵەیەی ئەندامی تایبەت کە تێیدا داوای &quot; سیاسەتی خزمەتگوزاری خۆبەخشی نەتەوەیی بۆ گەنجان کرد&quot;. پێشنیارەکە پشتگیری پەرلەمانتارانی بردەوە لەسەر ھێڵی حزبی دواتر لە شاری ڤانکۆڤەر ھاوسەرۆکی کۆنگرەی نەتەوەیی لە نیسانی ٢٠٠٩ی پارتی لیبراڵی کرد، لە مانگی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵیش وەک ڕەخنەگری پارتەکە بۆ فرەکلتوری و لاوان دەستنیشان کرا.

لە ئەیلوولی ٢٠١٠دا وەک ڕەخنەگر بۆ گەنجان و ھاووڵاتی بوون و کۆچکردن دیاریکرا. لەو ماوەیە ڕەخنەی لە یاسادانەکانی حکوومەت گرت کە قاچاخچی مرۆڤیان ئەکردە ئامانج کە تێیدا باسی لەوە دەکرد کە قوربانیانی قاچاخچییەتی بە یاسا دەکرێن. ترودۆ مشتومڕی دروست کرد کاتێک ئاشکرابوو کە ١٬٣ ملیۆن دۆلاری لە کرێی قسەکردنی گشتی لە کاری [[خێرخوازی]] و بۆردی قوتابخانەکان لە سەرانسەری کەنەدا بەدەست ھێناوە، کە ٢٧٧ ھەزار دۆلاریان تەنھا بۆ ترودۆ بووە.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot;&gt;https://nationalpost.com/category/news/&lt;/ref&gt;

ھانی زیادبوونی ھەوڵەکانی بەھاناوەچوونەکەی کەنەدای دا لەدوای بوومەلەرزەکەی ھایتی ٢٠١٠، ھەروەھا داوای زیاتر چوونە ناوەوەی ڕێوشوێنەکانی کۆچکردنی کرد بۆ [[ھایتی]]یەکان کە لەکاتی قەیراندا بەرەو کەنەدا ئەجوڵان.

ترودۆ لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١١دا لە پاپیناو ھەڵبژێردرایەوە، بەھۆی ئەوەی پارتی لیبراڵ کەوتە پلەی سێیەم لە ئەنجومەنی [[شارەوانی]] بە تەنھا ٣٤ کورسی بەدەستھێنا دوای ھەڵبژاردن ڕاستەوخۆ دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/865122396&lt;/ref&gt; ترودۆ دەنگۆی ئەوەی خرا پاڵی کە دەتوانێت بەخێرایی جێی بگرێتەوە بەم بۆنەیەوە ترودۆ وتی: ھەست ناکەم کە ھیچ بژاردەیەک ڕەت بکەمەوە … بەھۆی ئەو مێژووەی کە ھەمە لەگەڵ پاکانەیییەکانم، زۆر کەسان بە شێوەیەک ڕووم تێدەکەن کە بێ مێشک بم، ئەم شتانە نیگەرانم دەکات، چەند ھەفتەیەک دوای ھەڵبژاردن بۆب ڕای پەرلەمانتاری تۆرنتۆ دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی وەک سەرۆکی کاتی پارتی لیبراڵ دەست بەکاربێت تا کۆنگرەی سەرکردایەتی ئەو پارتە دەبەسترێت کە دواتر بڕیار درا لە نیسانی ٢٠١٣دا ئەنجام بدریت. ترودۆ وەک ڕەخنەگرێکی پارتەکە بۆ خوێندنی دواناوەندی و لاوان و وەرزشە گەنجەکان دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;https://www.thespec.com/opinion/editorial/article/564463--trudeau-again.html{{بەستەری مردوو|url=https://www.thespec.com/opinion/editorial/article/564463--trudeau-again.html |date=شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

ترودۆ ویستی بەشداری بکات لە یارییەکی بۆکسێنی خێرخوازیدا لە جیاتی توێژینەوەی نەخۆشی شێرپەنجە لە شەڕی کۆکردنەوەی کۆمەک بۆ چارەسەری شێرپەنجە، بەڵام کێشەی دۆزینەوەی ڕکابەرێکی پارێزگاران ھەبوو تا ئەوکاتەی سیناتۆری پارێزگار پاتریک برازێو ڕازیبوو کاتێک لە جیاتی ترودۆ داوای کرد لەلایەن ستفانیا کاپوڤیلیای سەرتاش بەشداربێت.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot; /&gt; شەڕەکە لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٢ لە ئۆتاوا لە شاری ھامپتۆن ئین بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە سەن نیووز دا پەخش کرا بە لێدوانێکی ئیزرا لیڤانت و برایان لیللی و ترودۆ دەستی پێکرد لە خولی سێیەمدا ترودۆ شکستی هێنا لە یارییەکە.&lt;ref&gt;https://wayback.archive-it.org/all/20120401200713/http://news.nationalpost.com/2012/03/31/justin-trudeau-boxing/&lt;/ref&gt;

== سەرکردایەتی پارتی لیبرال ==
دوای دەست لەکارکێشانەوەی دیۆن وەک سەرۆکی پارتی لیبراڵ لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ناوی ترودۆ وەک کاندیدێکی شاراوە باسکرا ئەمەش لەڕێگای ڕاپرسییەکانەوە بوو کە وەک پەسەندترین کاندید لە نێوان کەنەدییەکان بۆ پۆستەکە نیشانیاندا.&lt;ref&gt;https://o.canada.com/&lt;/ref&gt;

بەڵام ترودۆ نەچوو بۆ ناو پێشبڕکێکە بۆیە ئیگناتیف لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا بە سەرۆکی پارتی لیبرال ناونرا بەڵام دوای ئەوەی پارتی لیبرال لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١١دا وەک پارتێکی ھەژارانە خۆی نیشاندا، بۆیە ئیگناتیف دەستی لە سەرکردایەتیی کێشایەوە و ترودۆ دیسان وەک کاندیدێکی شاراوە بۆ سەرکردایەتی کردنی ئەو پارتە تەماشا کرا.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/liberals-field-questions-about-future-leaders-1.1078041&lt;/ref&gt;

ترودۆ دوای ھەڵبژاردن وتی کە ئەو بڕیاری لێنەدراوە بۆ بوون بە سەرۆکی پارتی لیبرال ھەربۆیە چەند مانگێک دواتر لە ١٢ی تشرینی یەکەم لە زانکۆی ویلفرید لاوریر ڕایگەیاند کە بە دوای ئەو پۆستەدا ناگەڕێ چونکە ژیانێکی خێزانی تایبەتی ھەیە، کاتێک سەرکردەی کاتی «ڕای کە» وەک وتەبێژێک خۆی دەرخست و ڕایگەیاند کە ترودۆ لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا ناچێتە ناو پێشبڕکێکە، بەم ڕاگەیاندنە ترودۆ ڕووبەرووی شەپۆلێکی ھاندانی وەک «تسونامی» بوویەوە لەلایەن لایەنگرانی بۆ ئەوەی بە بڕیارەکەی پێشوویدا بچێتەوە.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot; /&gt;

بەپێی چەند ڕاپرسییەک کە لەنێوان لایەنگرانی پارتی لیبرال ئەنجامدراوە دەریدەخات کە ئەگەر ترودۆ ببێتە سەرۆکی پارتی لیبراڵیی ئەوا پشتگیری دەکەن، ھەروەھا لە کێبڕکێی لەگەڵ پارتی پارێزگاران پاڵپشتی دەکەن ئەگەر بێتوو سەرکردایەتیان بکات. ترودۆ لە مانگی حەوتی ساڵی ٢٠١٢ ڕایگەیاند کە بە بڕیارەکەی پێشوویدا بچێتەوە لەبارەی بوون بە سەرۆکی پارت و لە کۆتایی ھاویندا دوا بڕیاری خۆی ڕابگەیەنێت.&lt;ref&gt;https://torontosun.com/2012/06/27/were-justin-love&lt;/ref&gt;

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢دا چەند میدیایەک دەستیان کرد بە ڕاپۆرتی ئەوەی ترودۆ سەرکردایەتییەکەی دەست پێئەکات لە ھەفتەی داھاتوو لەکاتێکدا ترودۆ وەک پێشەنگی سەرکردایەتی پارتی لیبراڵەکان تەماشادەکرێت. ئەو لە ماوەی خۆیدا وەک ئەندام پەرلەمانێک کەم قسەی لەسەر مەسەلەی سیاسەت دەکرد و نەدەزانرا لە کوێ لەسەر زۆر مەسەلەی وەک ئابووری و دەرەوە ڕاوەستاوە.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/justin-trudeau-to-run-for-liberal-leadership-1.1167760&lt;/ref&gt; ھەندێک لە ستراتیجیستەکان و شارەزایان لەو بڕوایەدابوون کە سەرکردایەتییەکە کاتی تاقیکردنەوەی ترودۆ ئەبێت لەسەر ئەم کێشانە لەگەڵ ئەوەشدا ترسێک ھەبوو لەناو حیزبدا کە پێگەی بەناوبانگی ترودۆ لەوانەیە ڕێ لە کاندیدی بەھێزتر بگرێت بۆ چوونە ناو پێشبڕکێیەکە. ترودۆ لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا لە مۆنتریال گردبوونەوەیەکی سازکرد بۆ ئەوەی خۆی وەک کاندیدێکی سەرۆکی پارتی لیبراڵی بناسێنێت.&lt;ref&gt;https://ca.news.yahoo.com/blogs/canada-politics/justin-trudeau-run-liberal-leadership-splash-no-substance-154520920.html&lt;/ref&gt; جەماوەرێکی زۆر کۆببوونەوە زۆرینەی بەشداربووان پتر لە ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵ لەناو پارتەکە پۆستی جیاوازیان ھەبووە بۆ نموونە جیراڵد بۆتس سەرۆکی پێشووی WWF-کەنەدا کە پێشتر وەک سکرتێری سەرەکی داڵتۆن ماکگوینتی سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئۆنتاریۆ خزمەتی کردووە. ھەروەھا یاریدەدەرە پایەبەرزەکانی تر بریتیبوون لە بەڕێوەبەری کەمپین کاتی تێلفۆرد و ڕاوێژکاری سیاسەت مایک ماکنێیر و ڕۆبێرت ئەسسیلین کە ھەموویان کاریان بۆ سەرکردەکانی پارتی لیبراڵەکانی ئەم دوایییە کردبوو. [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەری]] براشی لە کارە دۆکیومێنتارییەکەی ھاوکارییەکی زۆری کرد و بوو بە ڕاوێژکاری باڵای کەمپینەکەی ترودۆ.&lt;ref&gt;https://nationalpost.com/category/opinion/&lt;/ref&gt;

ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی ئەندامان و سەرۆکی پارتەکە لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢دا ئەنجام درا. پێشبینی ئەکرا پێشبڕکێیەکی سێ لایەنە بێت لە نێوان پارێزگاران و لیبراڵەکان و پارتی سەوزدا. ھەفتەیەک پێش ھەڵبژاردن سەن میدیا لە ڕاپۆرتێکدا باسی ئەو لێدوانانەی کرد کە ترودۆ لە چاوپێکەوتنی ساڵی ٢٠١٠ لەگەڵ تێلێ-قوبێک ئەنجامی داوە، تێیدا وتی:کەنەدا لە ئێستادا باش کار ناکات چونکە ئەوە [[ئەلبێرتا]]یە کە کۆنترۆڵی کۆمەڵگەکەمان و ئەجێندای کۆمەڵایەتی-دیموکراتی دەکەن. ڕاوێژکاری کەمپینی ترودۆ گوتی ئێستا لێدوانەکان گەورە دەکرێن بەھۆی پروپاگەندەکانی ھەڵبژاردن. بۆ ڕۆژی دواتر ترودۆ داوای لێبوردنی کرد و گوتی ھەڵە بووە &quot; ئەلبێرتا &quot; وەک &quot; کورتنووس &quot; بەکار ھێنا لە ئاماژەکردن بە حکوومەتەکەی ستیفن ھارپەر. پارێزگاران لە ھەڵبژاردنەکەدا بە کەمتر لە ١٢٠٠ دە نگ بە سە ڕ ناوچەی کالگاریدا بە ڕێوە چوو ھارڤی لۆک کاندیدی لیبراڵەکان ڕایگەیاند کە ئەو ھەڵبژاردنەی بەپێی خۆی دۆڕاندووە و ئەو لێدوانانەی ترودۆ داینا کاریگەری لەسەر ئەنجامەکان نەبوو.&lt;ref&gt;https://nationalpost.com/news/canada/the-other-brother-sacha-the-apolitical-one-joins-justin-trudeaus-campaign-team&lt;/ref&gt; مارک گارنیو کاندیدی سەرکردایەتی کە وەک ڕکابەری سەرەکی ترودۆ لە پێشبڕکێکەدا تەماشا دەکرا ڕەخنەی لە ترودۆ گرت کە وەک پێویست پۆستی سیاسی گەورەی وەرنەگرتووە و گارنێو داوای لێکرد کە پێش ئەوەی ئەندامان و لایەنگرانی دەست بە دەنگدان بکەن، سیاسەتی وردتر بڵاوبکەنەوە گارنیو دواتر بەرەنگاری ترودۆی بۆ گفتوگۆیەکی زنجیرانەی یەک لەسەر یەک کردەوە و وتی:ئەگەر ترودۆ نەیتوانی لە دیبەیتێکی دژ بەو داتایە بەرگری لە بیرۆکەکانی بکات، ناتوانێت ئەو کارە لە دژی سەرۆک وەزیران ھارپەر بکات. ترودۆ لە گفتوگۆیەکی مشتومڕدا لەگەڵ بەرەنگاری جۆیس مورای کە تاکە کاندیدی سەرکردایەتی لیبراڵ بوو کە بە توندی لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی شارەوانییەکان بە سیستمێکی نوێنەرایەتی ڕێژەیی قسەی کرد.&lt;ref name=&quot;cbc.ca&quot;&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-campaign-forced-to-address-2010-comments-on-alberta-1.1241750&lt;/ref&gt; ئەو بەرەنگاری ترودۆ بوو لەسەر پشتگیریکردنی بۆ سیستەمی دەنگدان. گارنیۆ لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٣ لە پێشبڕکێی ڕێبەرایەتی وازی لە کێبرکێکە ھێنا و وتی، بەگوێرەی ئەو ڕاپسیانەی کە لەلایەن ھەڵمەتەکەی ئەنجام دراوە دەردەکەوێت ناتوانێت ترودۆ شکست پێبھێنێ. دوایین بەرەنگاری لەگەڵ جۆیس مۆرای بوو، بەڵام کاتێک کۆنگرەیەکی [[ڕۆژنامەوانی]]ان ئەنجامدا، سیاسەتمەدارە لیبراڵەکان و کەسایەتییە گشتییەکان زیاتر پاڵپشتی خۆیان بۆ ترودۆ ڕاگەیاند. ترودۆ لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٣دا براوەی ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی پارتی لیبرالی ڕاگەیاند، کە لە ٨٠٪ کە دەیکردە ٣٠ھەزارو ٨٠٠ دەنگ بەدەستھێنابوو. جۆیس مۆرای پلەی دووەم و مارتا ھال فیندلای پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا. ڕاپرسییەکان کە لە ماوەی پێشبڕکێی ڕێبەرایەتیدا ئەنجامدران، دەریان خست کە پشتگیری لیبڕاڵەکان بۆ ترودۆ بووە، ئەو پشتگیرییانەش زیاتربوون دوای چەند ڕۆژێک لە بردنەوەی سەرکردایەتی پارتەکەی.&lt;ref name=&quot;theglobeandmail.com&quot;&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/politics/tories-retain-calgary-centre-as-liberals-greens-split-vote/article5718001/&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپرسییەکی مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ی ئی کۆئۆس، ژمارەکانی پەسەندکردنی ترودۆ باشتربووە بۆ پەسەندکردن–٢٩–٤٨ پەسەندکردن؛ تۆماس مولکەیر بە ٥٠–٢٥ خاڵ بازیدا بۆ پێشەنگییەکی کەم، لەکاتێکدا کە ڕێژەکانی ستیفن ھارپەر بۆ ٢٤–٦٩ خاڵ نقوم بوو ڕاپرسییەکی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ی ئی کۆئۆس نیشانی لیبراڵەکانی دا کە ٣٢٪ ی دەنگدەران پەسەندیان کردووە، پارێزگاران بە ٢٦٫٢٪. لەوانەیە دەنگدەران کە بە لابردنی ئەوانەی لە ساڵی ٢٠١١ دەنگیان نەدا مەزەندە بکرێت.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-seen-by-senior-liberals-as-a-risk-worth-taking-1.1127617&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٣ جەستن ترودۆ لە پرسەی [[نێلسۆن ماندێلا|نیلسۆن ماندێلادا]] وازی لە کورسییەکەی ھێنا، و کورسییەکەیدا بە ئیرۆین کۆتلەر وەک نوێنەری پارتی لیبراڵی کەنەدا، ئەمەش بەھۆی کارەکانی کۆتلەر بوو لەگەڵ [[نێلسۆن ماندێلا]] لە شەڕی ئاپارتایید. لە ماوەی ھەڵمەتی سەرکردایەتی ترودۆ بەڵێنیدا کە ھەموو سامانەکانی خۆی، تایبەت بە خانووبەرەی یورڵ، لە متمانەیەکی کوێرانەدا بۆ پەرلەمانتارانی ئۆپۆزسیۆن ئاشکراکرد، ھەروەھا بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی کە لەلایەن ئۆتاوا دەست کەووتوە، ئەو پەیمانەی جێبەجێکردووە کە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣ داوییەتی سەبارەت بە سامانە تایبەتییەکانی.

لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا ترودۆ و کارۆلین بنتی پەرلەمانتاری، کریستیا فریلاندیان بە پاسەوانی کرد بۆ ناو ئەنجومەنی شارەوانییەکان، ھەروەک نەریتێکی کۆن بۆ ھەڵبژاردن تاوەکو سەرکەوتن بەدەستبھێنیت. ترودۆ بە ڤیدیۆیەکی ئینتەرنێتی دەستپێکرد ھەفتەی پێش کۆنگرەی پارتی لیبراڵی ٢٠١٤ بە ناونیشانی &quot; ئابوورییەک کە سوودی بۆ ھەموومان ھەیە &quot; کە تێیدا پلاتفۆرمی ئابووری خۆی دەگێرێتەوە. ئەو وتی کە قەرزەکانی کەنەدا بۆ ڕێژەی GDP لەم ساڵانەی دواییدا کەم بووەوە و ئێستا کاتی ئەوەیە ئۆتاوا &quot; ھەنگاو ھەڵبڕێ &quot;.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/national/inside-justin-trudeaus-war-room/article9242414/&lt;/ref&gt;

لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا، دوای درێژترین ھەڵمەتی فەرمی لە ماوەی سەدەیەکدا، ترودۆ لیبراڵەکانی بەرەو سەرکەوتنی یەکلاکەرەوە برد لە ھەڵبژاردنی فیدراڵیدا لیبراڵەکان لە کۆی ٣٣٨ کورسی ١٨٤ کورسیان بردەوە، بە ڕێژەی ٣٩٬٥٪ دەنگی جەماوەری، بۆ حکوومەتی زۆرینەی بەھێز ١٥٠ کورسی بەدەستھێناوە بەبەراورد بەھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١١.

ئەمە دووەم باشترین نمایش بوو لە مێژووی حیزبدا. لیبراڵەکان بەزۆری لەسەر بەھێزی کەسایەتییەکەی لەنیوەی ڕۆژھەڵاتی وڵات بردویانەتەوە جگە لە وەرگرتنی ھەموو ئەتڵەسی کەنەدا و تۆرنتۆ، ٤٠ کورسیان لە [[کێبێک|کیبێک]] بردەوە زیاترینیان کە لیبراڵەکان لەو پارێزگایە بەدەستیان ھێنابێت باوکی ترودۆ لە ساڵی ١٩٨٠دا بەرەو نزیک گسکدانی پارێزگاکە بردویانن، ھەروەھا بۆ یەکەمجاریش لەو کاتەوە کە لیبراڵەکان لە ھەڵبژاردنێک زۆرینەی کورسییەکانی کیبێکیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;cbc.ca&quot; /&gt; ئەو ١٥٠ کورسییە گەورەترین زیادکردنی ژمارەیی بوو بۆ تاکە لایەنێک لەوەتەی کە لە کیشوەرەوە و بۆ یەکەمجار دەستنیشانکرا کە لایەنێک لە پلەی سێیەمەوە لە شارەوانییەکان بۆ حکوومەتی زۆرینە ھەڵگەڕابێتەوە.

جگە لە تێھەڵچوونەوەی پلاتفۆرمی حیزبەکەی، سەرکەوتنی ترودۆ متمانەی بەدەستھێنا بۆ نمایشەکەی ھەم لەسەر کەمپین و ھەمیش لەسەر مشتومڕی سەرکردەکانی تەلەڤیزیۆن کە لە پێشبینییە نزمەکان بوون کە لەلایەن پروپاگەندەی پارێزگارەکان و دەزگاکانی ڕاگەیاندنی پارێزگارەکانەوە دروستکرابوون.&lt;ref name=&quot;theglobeandmail.com&quot; /&gt;

ترودۆ پاش ئەوەی سی بی سی نیووزیدا بە ماوەیەکی کەم سەرکەوتنی ڕاگەیاند کە زۆرینەی حکوومەتی بردەوە دەستی بە قسەکانی کرد بە ئاماژەیەک بۆ &quot; ڕێگا ھەتاوەکان &quot; ویلفرید لاوریر (فەرەنسی: voies ensoleillées) نزیکبوونەوە لە ھێنانی کەنەدییەکان سەرەڕای جیاوازییەکانیان. بە وتەی ترودۆ، لاورییەر &quot; دەیزانی سیاسەت دەتوانێت ھێزێکی ئەرێنی بێت، ھەر ئەوەش ئەو پەیامەیە کە کەنەدای ئەمڕۆ ناردویەتی. [[ستیڤن ھارپەر|ھارپەر]] ئەو شەوە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک سەرۆکی پارتی پارێزگاران ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/liberal-mps-murray-and-garneau-challenge-frontrunner-trudeau-1.1329327&lt;/ref&gt;

== سەرۆک وەزیرانی کەنەدا (٢٠١٥-ئێستا) ==
ترودۆ و ئەندامانی کابینەکەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لەبەردەم پارێزگاری گشتی دەیڤد جۆنستۆن سوێندیان خوارد. ترودۆ وتی یەکەم کاری کابینەکەی کەمکردنەوەی باجە بۆ ئەوکەنەدییانەی داھاتیان مامناوەندییە و ھەروەھا بەرزکردنەوەی باجە بۆ ئەو کەنەدیانەی کە داھاتیان زۆر بەرزە، ئەم بریارەی بە یاسایی کرد لە پەرلەمان لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ دەنگی لەسەر درا. ھەروەھا ترودۆ بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و بەڵێنیدا کە پەیوەندی لەگەڵ [[خەڵکی ڕەسەن]] لە [[کەنەدا]] دروست بکاتەوە و حکوومەتێکی کراوە، ڕەوشت و شەفاف بەڕێوە ببات. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥، لەکاتی یەکەم کۆبوونەوەی پارتی لیبراڵەکان لە دوای پێکھێنانی حکوومەتی زۆرینە، ئەو حزبە ڕایگەیاند، کە سەرژمێرییە بە زۆرەملێیەکەی ساڵی ٢٠١٠دا دووبارە ھەڵوەشایەوە، چونکە کاریگەری لەسەر سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا ھەبووە. مانگی ١ی ساڵی ٢٠١٧دا، ماری داوسۆن، ئەندامی دەستەی دەستپاکی [[کەنەدا]]، دەستی بە لێکۆڵینەوە کرد لەسەر تێچووی گەشتێکی ترودۆ کە خۆی و خێزانەکەی بردە دوورگەی تایبەتی ئەگا خان ئایڤ لە باھاماس. ڕاپۆرتێکی دەستپاکی (ئایتیک) کە لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٧دا بڵاوکراوەتەوە، ئەوەی بۆ دەرکەوتوە کە ترودۆ چوار ماددەی یاسای ململانێی بەرژەوەندی پێشێل کردووە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران کە ململانێی فیدراڵی کە یاساکانی بەرژەوەندییە گشتییەکانی شکاندبێت. شوباتی ٢٠١٨ تروودۆو ڕەخنەی لێگیراوە کاتێک ئیدارەکەی جەسپاڵی نەتەوەیی خەلستانی ئاتوال-ی بانگھێشت کرد بۆ ئاھەنگی [[شێو|نانی ئێوارەی]] کۆمسیۆنی باڵای کەنەدا لە دەلھی پێشتر ئاتوال تاوانبار کرابوو بەھۆی تەقەکردن و ھەوڵی کوشتنی مالیکیات سینگ سیدھو [[وەزیری کابینە]]ی [[ھیندستان]] لە ساڵی ١٩٨٦دا، ھەروەھا دەستدرێژی بۆ سەر (بی. سی)ی سەرۆک وەزیران ئوجاجەل دۆسەنج لە ساڵی ١٩٨٥دا دوای نانی ئێوارە، کۆمسیۆنی گشتی بانگھێشتەکەی ھەڵوەشاندەوە و داوای لێبوردنی لە ڕووداوەکە کرد.

لە ماوەی [[سەرۆک وەزیران]]یدا، جەستن ترودۆ بووە ئامانجی چەندین ھەڕەشەی کوشتن و پلانی کوشتن.
[[پەڕگە:The Leader of the Liberal Party of Canada, Mr. Justin Trudeau calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, accompanied by his daughter, in Toronto, Canada on April 16, 2015.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|سەرۆک وەزیرانی کەنەدا و کچەکەی کە تەوقە لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی هندستان ئەکات.]]
تەممووزی ٢٠١٩ کۆمەڵێک کەس کە پێک ھاتبوون لە ٢٠ دەزگای ئەکادیمی سەربەخۆ ھەڵسەنگاندنیان لەسەر خولی یەکەمی ترودۆ وەک [[سەرۆک وەزیران]] کرد، کە ناوی (خەمڵاندنی حکوومەتی لیبراڵی جەستن ترودۆ بوو) کە ترودۆ ٣٥٣ بەڵێن و فەرمانێکی بۆ گۆڕانکاری داوە بەڵام ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە حکوومەتی فیدرالی تروودۆو ٩٢ لەسەدی بەڵێنەکانی نەبردووەتە سەر لەوانە، بەڵێنە تەواو و بەرایییەکان. کاتێک کە ماوەی کابینەکەی تەواو بوو و بەڵێنەکان وەک خۆیان مانەوە، ئەوەیان نیشاندا کە حکوومەتەکەی ترودۆ ٥٣٬٥٪ بەڵێنەکانی کەمپینەکەیانی نەبردووەتەسەر حکوومەتی ترودۆ لەگەڵ دوایین حکوومەتی [[ستیڤن ھارپەر|ھارپەر]] بەرزترین ڕێژەی بەدواداچوونی ھەبوو لە ھەڵمەتەکانی خۆیان لە ماوەی ٣٥ ساڵی ڕابردوودا.

== کاروباری ناوخۆ ==
سیاسەتی ئابووری حکوومەتی ترودۆ سەرەتا پشتی بەزیادکردنی داھاتی باج بەست بۆ پارەدان بۆ زیادکردنی خەرجی حکوومەت لەکاتێکدا حکوومەت لەخولی یەکەمی خۆیدا بوودجەی ھاوسەنگی نەبڕی، بەڵام ھەموو ساڵێک ڕێژەی قەرزەکانی کەنەدای کەمکردەوە بۆ - GDP تا ساڵی ٢٠٢٠، کاتێک کە [[پەتای کۆڤید - ١٩ی]] لێدا. سیاسەتی پێشکەوتووخوازی کۆمەڵایەتی ترودۆ داکۆکییەکی بەھێزی شیکردەوە بۆ [[مافەکانی ژنان|مافی ژنان]] و [[لەباربردنی منداڵ]] لە خولی یەکەمیدا ھەروەھا کەنەدا ئامانجی خۆی دیاری کرد بۆ پێشوازیکردن لە ژمارەیەکی زۆر لە [[کۆچ]]بەر و [[پەنابەر]]ان. کەنەدا مافی [[خۆکوشتن]]ی بەیاسایی کرد بۆ کەسانی نەخۆش و بێچارەکان جێبەجێکردنیشی خستە بەردەست [[پزیشک]]ان، لە ساڵی ٢٠١٦ و [[ماریوانا|مەریوانای]] بە یاسایی کرد.
[[پەڕگە:Women Deliver 2019 Conference Location Announcement (34569966804).jpg|350px|وێنۆک|چەپ|ڕاگەیاندنی شوێنی کۆنفرانسی ژنان ساڵی ٢٠١٩.]]
سیاسەتی ژینگەیی ئەو بریتیبوو لەناساندنی پابەندبوونی نوێ بەکەمکردنەوەی دەردانی گازی خانووە سەوزەکان بە٣٠٪ پێش ساڵی ٢٠٣٠، ھەروەھا بۆ بەدەستھێنانی تۆڕی سفری دەرچوونی تا ساڵی ٢٠٥٠. ئامرازە سەرەکییەکەی بۆ گەیشتن بەم ئامانجە سیاسەتی نرخدانانی [[کاربۆن]]ی فیدراڵییە ھەروەھا پەرلەمانی ترودۆ یاسای بۆ پاراستنی دەریایی و قەدەغەکردنی [[پلاستیک]] بە تاک بەکارھێنان و بەھێزکردنی ھەڵسەنگاندنی کاریگەری ژینگەیی پەسەند کرد. لەگەڵ ئەوەشدا ترودۆ لەگەڵ بۆرییەکانی [[نەوت]] و [[گاز]]دایە بۆ ھێنانی سەرچاوەی سووتەمەنی بەبەردوسی کەنەدی بۆ بازاڕەکانی دەرەوە.

لە ٨ی شوباتی ٢٠١٩دا گلۆب و مەیل ڕاپۆرتێکیان پێشکەش کرد کە سەرچاوەکانی نزیک لە [[حکوومەت]] ڕایانگەیاند، کە گوایە [[سەرۆک وەزیران|نووسینگەی سەرۆک وەزیران]] ھەوڵیداوە کاریگەری لەسەر داواکاری گشتی جۆدی ویلسۆن-رەیبۆلد بکات سەبارەت بە دادگاییکردنی بەردەوام لە SNC-Lavalin کاتێک پرسیاری ئەو دەنگۆیانە دەکرێت، ترودۆ وتی کە چیرۆکەکەی لە گلۆبدا درۆیە و ھیچ کاتێک &quot; ئاراستەی &quot; ویلسن ڕایبۆلد &quot; ی سەبارەت بەو کەیسە نەکردبوو. ویلسن ڕایبۆلد ھیچ تێبینییەکی لەسەر ئەم بابەتە نەکرد، بە ئاماژەدان بە مافی پارێزەری کەسی خۆی. پاش ماوەیەکی کەم ترودۆ خۆبەخشانە دەستبەرداری ئیمتیازات و متمانەی کابینەکەی بوو، و ڕایگەیاند کە ڕێگەی پێدەدات قسە بکات. لە ١١ی شوباتدا کۆمیسیاری گشتی کردنەوەی دۆسییەی لێکۆڵینەوەی لەو دەنگۆیانە ڕاگەیاند. ترودۆ وتی: پێشوازی لە لێکۆڵینەوەکە دەکەم، لیژنەی دادوەری ئەنجومەنی نوێنەران زنجیرەیەک دانیشتنی لەسەر بانگەشەکردن بۆ دەستتێوەردانی ئەنجام دا. لیژنەی دادوەری ئەنجومەنی نوێنەران زنجیرەیەک دانیشتنی لەسەر بانگەشەکردن بۆ دەستتێوەردانی ئەنجام دا. لێکۆڵینەوەکە لە چەند گەواھیدەرێکی بیستووە لەوانە جۆدی ویلسن - ڕەیبۆلد کە وەک بەڵگەیەک لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا پێشکەشی کردووە کە بە نھێنی لە نێوان خۆی و سەرۆک وەزیرانی کارلێکەری سەرۆکایەتی دا تۆماری کردووە، کە دواتر بۆ ڕای گشتی بڵاوکراوەتەوە. لە تۆمارە دەنگییەکەدا ویرنیک دەبیسترێت کە داوای کردووە تێبگات بۆچی &quot;ڕێگای DPA&quot; بەکارناھێت، ئەوەش ھاتووە کە خەڵک &quot;لە ڕابردووەوە قسە دەکەن&quot;، ھەروەھا پێشنیاری ترودۆ ئەکات بۆ بەدەستھێنانی ئامۆژگاری یاسایی سەربەخۆ لە دادگەری دادگای باڵای پێشوو ھەروەھا لە بێڤەرلی مکلاچڵین ویڵسن ڕایبۆلد بیستراوە کە پێشنیاری ئەوەی کردووە کە ترودۆ &quot;شکاندنی بنەمای دەستووری سەربەخۆیی داواکاری گشتیە&quot; لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٩ ئەندامانی کۆمیتەی لیبراڵەکان وەک کوتلەیەک دەنگیان دا بۆ داخستنی لێکۆڵینەوەی لیژنەی دادوەری. ترودۆ بابەتی لێکۆڵینەوەی کۆمیساری ئیتیک لە [[کەنەدا]] بوو، بەپێی یاسای ململانێی بەرژەوەندی، سەبارەت بە تۆمەتی تاوان دژی SNC-Lavalin لە کاروباری SNC-Lavalin ڕاپۆرتی کۆتایی کۆمسیۆن کە لە ١٤ی ئابی ٢٠١٩ دەرچووە، کۆتایی بە کەیسی ترودۆ ھێنا کە بە بەشی ٩ کردەوەکەی ئەنجامداوە.

== کاروباری دەرەوە ==
ترودۆ چێژی لەپەیوەندی باش وەرگرت لەگەڵ [[سەرۆک]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[باراک ئۆباما]]، سەرەڕای پشتیوانی ترودۆ بۆ ھێڵی بۆری کیستۆن کە لەلایەن سەرۆکی دیموکراتەوە ڕەتکرایەوە. یەکەم بەرەنگاربوونەوەی سیاسەتی دەرەوەی ترودۆ بریتیبوو لە بەدواداچوونی بەڵێنەکەی لەسەر ھەڵمەتەکە بۆ کشانەوەی پشتیوانی ئاسمانی [[کەنەدا]] لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سوریا]] و پێشوازیکردن لە ٢٥ھەزار [[پەنابەر]]ی جەنگی [[سووریا|سوریا]].

کاتێک [[دۆناڵد ترامپ]] بوو بە [[سەرۆک]]، پەیوەندییەکانی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەرەو خراپبوون ڕۆشتبوون، ئیدارەی ترامپ دانوستانی دووبارەی NAFTAی ناچارکرد بۆ دروستکردنی CUSMA، کە [[کەنەدا]] تەنازولی زۆری کرد لە ڕێگەدان بە زیادکردنی ھاوردەکردنی شیری ئەمریکی، ئەمەش سیستمی بەڕێوەبردنی پێدانی شیرەمەنی کەنەدای لاواز کرد. هەروەها [[دۆناڵد ترامپ]] باجی گومرگی بەسەر پۆڵا و ئەلەمنیۆمەکانی کەنەدیدا جێبەجێکرد، دواتر ترودۆ تۆڵەی کردەوە بە سەپاندنی گومرگ بەسەر ستیلی ئەمریکی، [[ئەلەمنیۆم]] و چەندین بەرھەمی تری ئەمریکی. ھەروەھا پەیوەندی [[کەنەدا]] لەگەڵ [[چین]] دا لە سەردەمی جەستن ترودۆدا وەک [[سەرۆک وەزیران]] بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی دۆستییەی کاروباری مێنگ وانژۆ تێکچوو. لە کاتی دەستگیرکردنی وانژو لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە فڕۆکەخانەی [[ڤانکۆڤەر]]، دوو کەسی کەنەدی (مایکڵ سپاڤۆر و مایکڵ کۆڤریگ) لە وڵاتی [[چین]] دەستبەسەرکران و ھەریەک لە [[کەنەدا]] و [[چین]] داوای ئازادکردنی ھاونیشتیمانیان لەیەکتر دەکرد کە وەک زیندانی سیاسی ئەیبینن، حکوومەتی ترودۆ بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەوان دەسەڵاتی ئازادکردنی مێنگ وانژویان نییە لە ڕێزگرتن لە پەیماننامەی ڕادەستکردنەوەی [[کەنەدا]] لەگەڵ [[ئەمریکا]] و دەوڵەتی یاسا.

لە ساڵی ٢٠٢٠دا کەنەدا مەزادەکەی خۆی لە دەستدا بۆ پەیوەندیکردن بە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە. ئەمە دووەمجارە کەنەدا شکست بھێنێت لە ھەوڵێک بۆ چوونە پاڵ [[ئەنجومەنی ئاسایش]]، کە یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٩ دا لەژێر دەسەڵاتی ترودۆ بوو.

== ھەڵبژاردنی فیدرالی ٢٠١٩ ==
[[پەڕگە:Trudeau visit White House for USMCA (cropped) (rotated).jpg|350px|وێنۆک|چەپ|خۆی لەکاتی سەردانی کردنی کۆشکی سپی.]]

ترودۆ لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ سەردانی پارێزگاری گشتی جوولی پەیتی کرد، بۆ داواکردنی ھەڵوەشانەوەی پەرلەمان (ئەو کارە کە ھەڵبژاردنێک دەکات) ترودۆ پێش دەستپێکردنی فەرمی ھەڵمەتەکە نیازی خۆی تەنیا بۆ بەشداریکردن لە دیبەیتەکانی سێ سەرکردەکە ڕاگەیاند و دووانیان لەلایەن کۆمیسیۆنی دیبەیتەکانی سەرکردەکانەوە ڕێکخرابوون و یەکێکیش لەلایەن TVA ڕێکخرابوو. دیبەیتی سیتیتی ڤی/ماکلین لە ١٢ی ئەیلوول بەڕێوەچوو، سەکۆیەکی بەتاڵی لەسەر ستەیج بۆ ترودۆ بەجێھێشت دیبەیتی مونک لەسەر سیاسەتی دەرەوە لە بنەڕەتدا لە ١ی تشرینی یەکەمدا دانرا، ھەرچەندە ڕێکخەرانی ئەو ڕووداوەیان لە ئەنجامی بڕیاری ترودۆ بۆ ئامادەنەبووبوون بەتاڵ کردەوە.

لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا وێنە و ڤیدیۆی مشتومڕی لەسەر بڵاوکرایەوە کە ترودۆ بە دەموچاوی قاوەیی و دەموچاوی ڕەشەوە پیشان درا گۆڤاری تایم لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دا، لە بەھاری ساڵی ٢٠٠١ دا، لە لاپەرەیەکی شەوانەی عەرەبی، وێنەی ترودۆی بڵاوکردەوە کە ماکیاژی دەموچاو قاوەیی لەبەردا بوو، لەکاتێکدا ترودۆ مامۆستا بوو لە ئەکادیمیای وێست پۆینت گری و ترودۆ بە ئاشکرا داوای لێبوردنی کرد، ڕازی بوون بەو وێنەیە کە ھەڵگری پەیامی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستانە]] بووە و گوتی: نەدەبوو ئەو کارە وابووایە و بمزانیبایە و نەمزانیبایە ھەر ھەڵەبووم زۆر داوای لێبوردن دەکەم زیاتر بەردەوام بوو لەسەر ئەوەی لێبووردنەکەی، ئەوە شتێک بوو کە لەو کاتەدا پێموانەبوو [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرست]] بووبێت، بەڵام ئێستا دەیناسمەوە کە شتێکی ڕەگەزپەرستانەیە بۆ ئەنجامدانی. ھەروەھا ترودۆو دانی بەوەدا نا کە ماکیاجی دەموچاوی ڕەش لە قوتابخانەی ئامادەیی لەبەر کردووە لەکاتێکدا گۆرانی &quot; دەی - ۆ &quot; ی لە نمایشێکی بەھرەدا چڕیوە کە دوابەدوای ئەوە لەلایەن گڵۆباڵ نیووزەوە بڵاوکرایەوە. بەندی سێیەم ڤیدیۆیەکی ترودۆە کە بە جلوبەرگی [[ڕەگەزپەرستی]] بڵاوکردووەتەوە و دوای بڵاوبوونەوەی ئەم گرتە ڤیدیۆیە ترودۆ دانی بەوەدا نا بیری ئەوەی نەماوە کە چەند جار ماکیاژی دەموچاوی ڕەشی لەبەرکردووە.

لە ڕۆژانی دوای ئەو ئابڕوچوونەدا، ڕاپرسیکاران ئاماژەیان بەوە کرد کە زۆرێک لە کەنەدییەکان یان بەھۆی ئەو [[ئابڕوو]]چوونە بێزارنەبوون یان داوای لێبووردنی ترودۆیان قبووڵ کردووە. ھەروەھا گرووپە کەمینەکان و کۆمێنتە ڕەگەزییەکان و ھەندێک لە ڕکابەرەکانی ترودۆ ھاتنە سەر بەرگری ئەوانی تر بۆ زیاتر ڕەخنەگرتن، بە ئەندامانی حیزبەکەی خۆشییەوە.

دوو گفتوگۆی فەرمی لەلایەن کۆمیسیۆنی گفتوگۆی تازە دروست بووی سەرکردەکانەوە بەڕێوەچوون گفتوگۆیەک بەزمانی ئینگلیزی لە ٧ی تشرینی یەکەم و گفتوگۆیەکیش بە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوو. ھەردوو دیبەیتەکە لە مۆزەخانەی مێژووی کەنەدی لە گاتینە و کیبێک بەرێوەچوون.

== ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٩ ==
[[پەڕگە:Canada Election 2019 Results Map (Simple).svg|350px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی دەرئەنجامی هەڵبژاردنەکانی کەنەدا ساڵی ٢٠١٩.]]

پارتی لیبراڵی ترودۆ لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١٩ دا زۆرترین کورسی بەدەست ھێنا، بەڵام ٢٠ کورسیشی لە ئەنجومەنی شارەوانییەکان لەدەستدا (کە کۆی گشتی لە ١٧٧ کورسییەوە بۆ ١٥٧ کورسی دابەزێنراوە) لە کاتی ھەڵوەشانەوەشدا لیبراڵەکان کورسی تەواویان بردەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە ترودۆ بدەن حکوومەتی کەمینە پێک بھینن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٩ەوە ئەو پارتەی کە زۆرترین بەشی دەنگی جەماوەری نیشتمانی بەدەست ھێنا زۆرترین کورسی بەدەست نەھێنا— ترودۆ ٣٣٫١ لە سەدی دەنگی جەماوەری ھەبوو، لەکاتێکدا سەرۆکی پارێزگاران ئەندرو شریری ٣٤٫٤ لە سەدی ھەبوو. ھەروەھا یەکەم جار بوو کە حکوومەتێک بە کەمتر لە سەدا ٣٥ی دەنگی جەماوەریی نەتەوەیی لە دوای جۆن ئەی ماکدۆناڵدەوە لە ساڵی ١٨٦٧ ەوە دەسەڵاتی گرتە دەست کە ٣٤, ٨٪ی دەنگەکانی ھەبوو. لە [[ئەلبێرتا]] و ساسکاچوان پارتی لیبراڵ بە ڕێژەی لە ١٤٪ و لە ١٠٪ی دەنگی جەماوەری بردەوە. لە [[ئۆنتاریۆ]]، لیبراڵەکان ھەر ٢٥ کورسییەکەی [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] و ٢٤ کورسییان لە ٢٩ کورسی دەوروبەری ناوچەی گەورەی [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] بردەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکان بەھۆی ناجەماوەریبوونی حکوومەتی کۆنسەر ڤەتیڤئۆنتاری پریمەر دۆگ فۆردەوە بووە.

== پەتای کۆرۆنا ==
[[پەڕگە:Chris Coons and Justin Trudeau MSC2020 meeting.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|لەگەڵ ئەندامی ئەنجومەنی پیران کریس کۆنز.]]
جەستن ترودۆ [[سەرۆک وەزیران]] بوو کاتێک [[پەتای کۆڤید-١٩]] لەجیھان بڵاوبوویەوە، وەڵامی حکوومەتەکەی بۆ ئەم پەتایە بریتیبوو لە پارە بۆ پارێزگا و ناوچەکان بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ دۆخی نوێ، دەرماڵەی بۆ توێژینەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] تەرخان کرد و گەشتەکانی دەرەوەی وڵاتی سنووردارکرد لەگەڵ پشکنینی گەشتە نێودەوڵەتییەکان، فەرمانی خۆسڕینەوە دەرکرد لەژێر یاسای کەرەنتینە، ستراتیژی پیشەسازی، ھەڵمەتی ھۆشیاری تەندروستی گشتی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەریی ئابووری ئەو پەتایە لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ترودۆ دەستبەرداری پێدانی قەرزی خوێندنی قوتابیان بوو، زیادکردنی تێچووی منداڵی کەنەدا، دوو ھێندە کردنی پارەی باجی کاڵا و خزمەتگوزاری ساڵانە، ھەروەھا سوودی وەڵامی فریاکەوتنی [[کەنەدا]]ی وەک بەشێک لە پاکێجی یەکەم لە مانگی ئازاردا ناساند. لە مانگی نیسان ترودۆ مووچەی فریاگوزاری [[کەنەدا]] و ھەژماری بازرگانی فریاکەوتنی کەنەدا و سوودی قوتابی فریاکەوتنی [[کەنەدا]]ی ناساند. لە ٣٠ی نیسان، ئیڤ گیرۆکس ئەفسەری لیژنەی دارایی پەرلەمان ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە پڕۆژەی کەمیی فیدراڵی بۆ ساڵی دارایی ٢٠٢٠ دەکرێت لە ٢٥٢ ملیار دۆلار زیادئەبێت، بەپشت بەستن بە نزیکەی ١٤٦ ملیار دۆلار لەخەرجکردنی ڕێوشوێنەکانی بۆ یارمەتی فیدراڵی. ترودۆ ھەروەھا ھێزە چەکدارەکانی کەنەدی لە ماڵەکانی چاودێری درێژخایەن لە کیبێک و [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی لەیزەر بڵاو کردەوە.

== خێرخوازی ==
دوای ئەو سکاڵایانەی کە لەلایەن لایەنە بەرھەڵستکارەکان کرا کە گوایە [[خێزانی ترودۆ]] پەیوەندی بە ئێمەی خێرخوازییەوە ھەبووە، کۆمیسیاری ئیتیک لە ٣ ی تەممووزی ٢٠٢٠ دا لێکۆڵینەوەیەکی لە بارەی ترودۆ و بڕیاری حکوومەت بۆ بوونی دەزگای خێرخوازی ھاوینە کردەوە، پرۆگرامی بەخششی قوتابی ڕاگەیاند کە دەتوانێت یارمەتی دارایی قوتابیان بدات لە کاتی پەتای COVID – 19. ترودۆ وتی: ئێمە ئەو خێرەین کە توانای بەڕێوەبردنی بەرنامەیەکی لەو جۆرەمان ھەبوو ئێمە و حکوومەتی فیدراڵ بڕیارماندا &quot; ڕێگای بەش بەش &quot; پەیرەو بکەین لە بڕی بەرنامەی بەخشین بۆ حکوومەتی فیدراڵ.

ئێمە خێرخوازین ڕەخنەمان لێگیراوە لە پەیوەندی نزیکی لەگەڵ [[خێزانی ترودۆ]] لێکۆڵینەوەکە دوای ئەو ئاشکراکردنانە ھات کە دایک و برا هەروەها ژنەکەی ترودۆ نزیکەی ٣٠٠ھەزار دۆلاریان بۆ خەرج کراوە. بە گشتی بۆ قسەکردن لە ڕووداوەکانی (WE Charity Events) ھەروەھا کۆمیسیاری گشتی لە ١٦ ی تەممووزی ٢٠٢٠دا ڕایگەیاند کە لێکۆڵینەوەکە فراوانترئەکرێت چونکە بیل مۆرنیۆ وەزیری داراییش دەگرێتەوە.

== ژیانی تایبەتی ==
[[پەڕگە:Justin and Sophie Trudeau - Global Citizen Festival Hamburg 08.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|خۆی لەگەڵ سۆفی گرێگوار.]]
ترودۆ یەکەمجار [[سۆفی گریگواری|سۆفی گرێگواری]] بینی کاتێک ھەردووکیان لە [[مۆنتریال]] گەورە بوون گرێگوار ھاوپۆل و ھاوڕێی منداڵی براکەی [[میشێل ترودۆ|میشێل]] بوو لە حوزەیرانی ٢٠٠٣ دا دوای چەند ساڵێک یەکتریان بینییەوە، کاتێک گرێگوار وەک کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنی کێبێک و وەک ھاومیوانداری ترودۆ بۆ تۆپی خێرخوازی دیاری کرا؛ چەند مانگێک دوای دیدارەکە دەستیان کرد بە ژووان بەستین ترودۆ و گرێگوار لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ دا بەشدار بوون و لە ٢٨ ی ئایاری ٢٠٠٥ لە مەراسیمێکدا لە کەنیسەی سانت مادێلینی ئۆتێرمۆنتی [[مۆنتریال]] ھاوسەرگیریان کرد. سێ منداڵیان ھەیە: کوڕێک بەناوی زاڤیار لەدایکبووی ساڵی ٢٠٠٧، کچێک بەناوی ئێلا گرەیس لەدایکبووی ساڵی ٢٠٠٩ وە کوڕە بچووکەکەیان بەناوی ھادرێن لەدایکبووی ٢٠١٤.

لە حوزەیرانی ٢٠١٣ دا پاش دوو مانگ لەوەی ترودۆ بوو بە سەرۆکی پارتی لیبراڵەکان، ئەو دوو ھاوسەرە ماڵەکەیان لە ناوچەی کۆتێ دێس- نیگێس لە [[مۆنتریال]] فرۆشت و دەستیان کرد بە ژیان لە خانوویەکی نوێی کرێدا لە پارکی ڕۆککلیفی [[ئۆتاوا]]، ئەو شوێنەی کە پێشتر ترودۆ وەک منداڵێک تێیدا نیشتەجێ بوو لە کاتی حوکمرانی باوکیدا وەک سەرۆک وەزیران.

١٨ی ئابی ٢٠١٤دا، کەسێک خۆی خستە ماڵەکەی گرێگوار و سێ منداڵەکەی کە هەوڵی ڕەشبگیری دابوو لەگەڵ ئەوەشدا ھیچ شتێک نەدزراو و ھیچ زیانێکیش بەر موڵکەکە نەکەوت. دوای ڕووداوەکە ترودۆ کە لە وینیپیگ بوو لە کاتی گەڕانەوەی نیازی خۆی بۆ لێپرسینەوە لەگەڵ پۆلیسی شاھانەی کەنەدی خستە ڕوو دەربارەی ئاسایشی ماڵەکەی. دوای سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٥، ترودۆ لە ڕیدو کۆخت نیشتەجێ بوو، لەسەر زەوی ھۆڵی ڕیدو ئەمەش بەھۆی کاری نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوەی ماڵەکەی لە ٢٤ سوسێکس.

لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٠ [[خێزانی ترودۆ]] لە ماڵی خۆیان لە [[ئۆتاوا]] خۆیان کەرەنتین کرد بەھۆی تووشبوونی ھاوسەرەکەی بە [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|پەتای کۆرۆنا]] تا ٢٨ی ئازار چاک بۆوە.

== ئایین ==
باوکی ترودۆ سەر بە مەزهەبی [[ڕۆمانی کاسۆلیکی]] بوو و دایکی لە ئەنگلیکانیزمەوە گۆڕی بۆ [[کاسۆلیکی]]. پێش ھاوسەرگیرییەکەیان لە ڕۆژی یەک شەمە لە کاتی مناڵیدا جەستن ئامادەی ماس بوو و ھەموو شەوێک پێش خەوتن دوعاکانی ئەوت لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بووە کاسۆلیکێکی لاواز، وەک ھەستی کرد کە زۆربەی ژیانی ڕۆژانەی خۆی بە شتی فەرمی و پێکھاتەی کڵێساکەی دەباتەسەر. ترودۆ لەو ماوەیەدا باوەڕی خۆی بە &quot; وەک زۆر کاسۆلیک لە سەرانسەری ئەم وڵاتەدا باس کرد، گوتی:باشە من کاسۆلیکیم، من باوەڕم ھەیە، بەڵام من بەڕاستی ناچمە کلێسا. دواتر لە جەژنی ئیستەر، نیوەی شەو لە [[کریسمس|ئاھەنگی کریسمس]] دوای مردنی [[میشێل ترودۆ|میشێلی]] برای لە ساڵی ١٩٩٨ لە لایەن ھاوڕێیەکییەوە قایل کرا بۆ بەشداریکردن لە کۆرسێکی ئەلفا، لەو ماوەیە باوەڕی ئاینی خۆی بەدەستھێنایەوە. لە ٢٠١١ ترودۆ ڕایگەیاند &quot; باوەڕی تایبەتی خۆم بەشێکی یەکجار گرنگە لەوەی کە من کێم و ئەو بەھایانەی کە ھەوڵی بۆ دەدەم ڕابەریبکەم &quot;.

== ئازایەتی و مەدالیا ==
شانازی بروانامە
{{چینی ناوەند}}
[[پەڕگە:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100px]]
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:silver;&quot; align=&quot;center&quot;
|Ribbon || Description || Notes
|-
|[[پەڕگە:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100px]] || [[Queen Elizabeth II Diamond Jubilee Medal]] for Canada||
* 2012: As an elected Member of the [[House of Commons of Canada]], Trudeau was awarded the medal as a member of the [[Canadian order of precedence]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=The Office of the Secretary to the Governor|سەردێڕ=The Diamond Jubilee Medal awarded to Justin Trudeau, M.P.|ناونیشان=http://gg.ca/honour.aspx?id=1298&amp;t=13&amp;ln=Trudeau|وێبگە=Website of the Governor General of Canada|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

;'''Honorary degrees'''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;width:20%;&quot;| Location
! style=&quot;width:20%;&quot;| Date
! style=&quot;width:40%;&quot;| School
! style=&quot;width:20%;&quot;| Degree
! style=&quot;width:20%;&quot;| Gave Commencement Address
|-
| {{Flagu|Scotland}} || '''July 5, 2017''' || [[University of Edinburgh]] || Doctorate || Yes&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ed.ac.uk/news/2017/canadian-pm-trudeau-receives-honorary-degree|سەردێڕ=Canadian PM Justin Trudeau receives honorary degree|ئیش=The University of Edinburgh|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Global News|سەردێڕ=Justin Trudeau receives honourary degree from University of Edinburgh|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=veMI-Xw0ji8|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flagu|New York}} || '''May 16, 2018''' || [[New York University]] || [[Doctor of Laws]] (LL.D) || Yes&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=CBC News|سەردێڕ=Justin Trudeau's full commencement speech to NYU graduates|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Vs6jok1vplA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2018 Honorees,Honorary Degrees &amp; Speakers |ناونیشان=https://www.nyu.edu/life/events-traditions/commencement/all-university-commencement/honorary-degrees-speakers.html |وێبگە=www.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

{{Expand list|date=September 2020}}

== تۆماری ھەڵبژاردن ==
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |٢٠١٣ پارتی لیبڕاڵی ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی کەنەدا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | کاندیدەکان
! colspan=&quot;4&quot; | یەکەمین دەنگدان
|-
! خاڵ یان کورسیی
! ٪
! دەنگەکان
! ٪
|-
| '''Justin Trudeau''' || align=right | '''٢٤٫٦٦٩''' || align=right | '''٨٠٫١''' || align=right | '''٨١٫٣٩٨''' || align=right | '''٧٨٫٧٦'''
|-
| Joyce Murray || align=right | ٣٫١٣١ || align=right | ١٠٫٢ || align=right | ١٢٫١٤٨ || align=right | ١١٫٧٦
|-
| Martha Hall Findlay || align=right | ١٫٧٦٠ || align=right | ٥٫٧ || align=right | ٦٫٥٨٥ || align=right | ٦٫٣٧
|-
| Martin Cauchon || align=right | ٨١٦ || align=right | ٢٫٦ || align=right | ١٫٦٣٠ || align=right | ١٫٥٨
|-
| Deborah Coyne || align=right | ٢١١٤ || align=right | ٠٫٧ || align=right | ٨٣٣ || align=right | ٠٫٨١
|-
| Karen McCrimmon || align=right | ٢١٠ || align=right | ٠٫٧ || align=right | ٧٥٧ || align=right | ٠٫٧٣
|-
! تێکڕا
! ٣٠٬٨٠٠
! ١٠٠٫٠
! ١٠٤٬٥٥٢
! ١٠٠٫٠٠
|}

== بەرھەمە چاپکراوەکان ==
[[نیشتمانی ھاوبەش (یاداشت)]]

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینیی&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Justin Trudeau|جەستن تروودۆو}}

{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|collapsible=collapsed|d=Q3099714|commons=category:Justin Trudeau|n=category:Justin Trudeau|b=no|v=no|voy=no|mw=no|species=no|m=no|wikt=no|s=no}}
* {{وێبگەی فەرمی|https://pm.gc.ca/}}
* [https://www.liberal.ca/rt-hon-justin-trudeau/ Liberal Party of Canada profile]
* {{Canadian Parliament links|ID=١٧٣٠٠}}
* [https://web.archive.org/web/20190203143612/https://www.ourcommons.ca/Parliamentarians/en/members/Justin-Trudeau(58733) House of Commons profile]
* {{فەیسبووک|JustinPJTrudeau}}
* {{توویتەر|JustinTrudeau}}
* {{ئینستاگرام|justinpjtrudeau}}
* {{C-SPAN|Justin Trudeau}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{سەرکردەکانی ئێستای ناتۆ}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کەنەدا|ژن|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل]]
[[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]]</text>
      <sha1>5xgd1sts8162whupa1kv29bplarsqg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598418</id>
      <parentid>1598417</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <origin>1598418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86396" sha1="d50qgehk949ikaktayyoar96ppbx0rn" xml:space="preserve">{{پێویستی بە شارەزایە}}
{{Databox|item=Q3099714}}
'''جەستن پییەر جەیمز ترودۆ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Justin Pierre James Trudeau; {{post-nominals|country=CAN|PC|MP}} ({{IPAc-en|ˈ|t|r|u:|d|oʊ|,_|t|r|u:|ˈ|d|oʊ}}، {{Audio-nohelp|Justinpierrejamestrudeau.ogg|گوێڕاگرە}}؛ {{IPA-fr|ʒystɛ̃ tʁydo|lang}}؛ لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١ لە [[ئۆتاوا]]) سیاسەتمەدارێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]] و لە ساڵی ٢٠١٥ەوە وەک ٢٣یەمین سەرۆک وەزیرانی [[کەنەدا]] کاری کردووە و لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکی پارتی لیبراڵە. ترودۆ دووەم گەنجترین سەرۆک وەزیرانە لە مێژووی کەنەدادا ھەروەھا ئەو یەکەم منداڵە کە باوکی یان خزمی تری ھەڵگری ھەمان ئەم پۆستە بێت، کوڕی گەورەی سەرۆک وەزیرانی پێشووی کەنەدا [[پیێەر ترودۆ]]یە. دەرچووی ئامادەیی ژان دێ بریبەوف بووە، لە ساڵی ١٩٩٤ [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مکگیلی]] تەواو کردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری ئەدەبدا بەدەست ھێناوە، پاشان لە ساڵی ١٩٩٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی دووەمی لە زانکۆی [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیایی بەڕیتانی]] بەدەستھێناوە دواتر لە شاری &quot; [[ڤانکۆڤەر]] &quot; وەک مامۆستا وانەکانی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] و [[زانستە مرۆڤییەکان|زانستە مرۆییەکان]] و [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[ھونەر]]ی وتووەتەوە. لە سەرەتادا لە ساڵی ٢٠٠٢ دا بۆ پەرەپێدانی خوێندنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[مۆنتریال]]؛ وەک خۆبەخشێک کاری داکۆکیکردن لە [[مافی گەنجان|مافەکانی گەنجان]] و کێشەکانی ژینگە دەبێتە تەوەری سەرەکی کارەکانی دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ وەک نوێنەری لاوان کورسییەک لە پارتی لیبڕالی کەنەدی بۆ خۆی مسۆگەر دەکات. دوای ھەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە ھەڵبژاردنی فیدڕاڵی ساڵی ٢٠٠٨ دا بە نوێنەری سوارچاکانی ناوچەی پاپیناو لە ئەنجومەنی نوێنەران ھەڵبژێردرا، لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک ڕەخنەگری فەرمیی پارتی لیبڕاڵ بۆ گەنجان و فرەکەلتووری خزمەتی کردووە و ساڵی دواتر بووە بە ڕەخنەگری ھاووڵاتیبوون و کۆچکردن لەکەنەدا. لە ٢٠١١دا وەک ڕەخنەگرێک بۆ خوێندنی ناوەندی و وەرزشی کاری کردووە. ترودۆ لە نیسانی ٢٠١٣دا سەرکردایەتی پارتی لیبراڵی بردەوە و پارتەکەی بەرەو سەرکەوتن برد لە ھەڵبژاردنی فیدڕاڵی ساڵی ٢٠١٥دا، بەو ھۆیەوە پارتی لیبراڵ کە لە پلەی سێیەمەکان بوو لەناو پەرلەمان ژمارەی کورسییەکانی لە ٣٦ کورسییەوە بۆ ١٨٤ کورسی بەرزکردەوە، ئەمەش گەورەترین زیادکردنی ژمارەیییە لەلایەن لایەنێکەوە لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی کەنەدا ئەنجام درابێت.

وەک [[سەرۆک وەزیران]]، دەستپێشخەرییە گەورەکانی حکوومەت کە لە ماوەی خولی یەکەمیدا کردی بریتین لە: بە یاساییکردنی کێشانی مەریوانە ھەروەھا چەندین چاکسازی کرد لە دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران بە دامەزراندنی دەستەی ڕاوێژکاری سەربەخۆ بۆ چاوپێکەوتنەکانی ئەنجومەنی پیران و دامەزراندنی باجی کاربۆنی فیدراڵی؛ جگە لە چاکسازییەکانی لە سیاسەتی دەرەوەدا، حکوومەتی ترودۆ واژووی لەسەر ڕێککەوتننامەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا - مەکسیک - کەنەدا (USMCA) و ڕێککەوتننامەی گشتگیر و پێشکەوتووخواز بۆ ھاوبەشی یترانس پاسفیک کرد و [[ڕێککەوتننامەی پاریس]]ی لەسەر گۆڕانی کەشوھەوا واژوو کرد.

بردنەوەی زۆرترین کورسی (١٥٧) لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١٩ دا ترودۆ خولی دووەمی بە پێکھێنانی حکوومەتی دەستەبەرکرد، سەرەڕای ئەوەی پارتی لیبراڵ دەنگی جەماوەری لە دەستدا لەچاو ھەلبژاردنی یەکەم بەڵام  ڕێژەی دەنگی جەماوەری نیشتمانی پارتە فەرمانرەواکانی تری بەدەستھێنا. لە ماوەی خولی دووەمیدا ڕووبەڕووی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە کەنەدا|پەتای کۆڤید-١٩ لە کەنەدا]] بووەتەوە، لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] ئەندامێتی کاتی ئەنجومەنی ئاسایشی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ی کرد.

== سەرەتای ژیان ==
لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٧١دا نووسینگەی سەرۆک وەزیران (PMO) ڕایگەیاند کە ھاوسەری [[سەرۆک وەزیران]] پیێەر ترودۆ، [[مارگرێت سینکلەر|مارگرێت سینکلەیر]] دووگیانە و لە مانگی کانوونی یەکەمدا منداڵەکەی لەدایک ئەبێت.&lt;ref name=&quot;newspapers.com&quot;&gt;https://www.newspapers.com/&lt;/ref&gt; جەستن ترودۆ لە ڕۆژی [[کریسمس|کریسمەسی]] ١٩٧١ لە کاتژمێر ٩:٢٧ خولەکی ئێوارە لە نەخۆشخانەی شارستانی [[ئۆتاوا]] لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;newspapers.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=VrYyAAAAIBAJ&amp;pg=3710%2C10082&lt;/ref&gt; ئەو دووەم منداڵە لە مێژووی کەنەدادا کە لە سەرۆک وەزیرانێک لەدایکبووە لەکاتی حوکمرانیدا؛ یەکەمیان مارگرێت ماری تیۆدۆرا ماکدۆناڵدی کچی جۆن ئەی ماکدۆناڵد بوو (٨ی شوباتی ١٨٦٩ – ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣). دوو برای لەخۆی بچووکتری هەیە بەناوەکانی: [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەر (ساشا)]] (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣) و [[میشێل ترودۆ|میشێل]] (٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨).
[[پەڕگە:Margaret Sinclair, Pat Nixon, Justin Trudeau 1972-04-14 (cropped).jpg|350px|وێنۆک|مارگرێت ترودۆ لەگەڵ پات نیکسۆن لە ھۆڵی ڕیدو لە ئۆتاوا لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٢.]]
ترودۆ بە زۆرینەی پێکھاتە ڕەگەزییەکەی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندی]] و [[فەرەنسی کەنەدی|فەرەنسی-کەنەدی]] باپیرەکانی بازرگان بوون [[چارڵز ئێمیل ترودۆ]] و [[جەیمس سینکلەیر|جەیمز سینکلەر]] لە [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] لەدایکبووە،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/player/play/1797431899&lt;/ref&gt; لە کابینەی [[سەرۆک وەزیران]] لویس سانت لۆران خزمەتی وەزیری فیشەریان دەکرد باپیری گەورەی دایکتر و دوتر و تۆماس بێرنارد لە شاری ماکاسەر لە [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٠٦ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچی کردووە بۆ پێنتیکۆن لە [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆلۆمبیای بەریتانی]] لە ڕێگەی بنەماڵەی بێرناردەوە خزم وکەسوکاری [[ئێرلەندییەکانی باندۆنن]]،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130508193255/http://www.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=d59901cd-17d4-4346-9114-11a9957eaea7&amp;Language=E&amp;Section=ALL&lt;/ref&gt; ترودۆ پێنجەمین نەوەزای گەورە لیوا ویلیام فارقوھاری سەرکردەی دامەزراندنی [[سەنگافورە]]ن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/2012/09/margaret-trudeau.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180827173220/http://www.cbc.ca/whodoyouthinkyouare/2012/09/margaret-trudeau.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/immigration/immigration-records/passenger-lists/passenger-lists-1865-1922/Pages/item.aspx?IdNumber=15662&amp;&lt;/ref&gt;

ترودۆ لەگەڵ خوشکەزای باوکی ئانڕۆلو دانیس وەک دایکێکی خواپێداو تۆماس واکەر برای دایکی وەک باوک لە [[ئۆتاوا]] لەناوچەی نۆتردام باسیلیکا لە پاش نیوەڕۆی ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢ لە ئۆتاوا دا لە ئاودا ھەڵدرا کە یەکەم دەرکەوتنی گشتی خۆی دیاری کرد.&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/image/44484158/&lt;/ref&gt; لە ١٤ ی نیسانی ١٩٧٢دا باوک و دایکی ترودۆ میوانداریی ئێکلەی کرد لە ناوەندی ھونەری نەتەوەیی،&lt;ref&gt;https://gothunderbirds.ca/news/2016/5/18/football-o-connor-returns-home-to-ottawa-meets-prime-minister.aspx&lt;/ref&gt; لەو سەردانەدا [[ڕیچارد نیکسۆن|ڕیچارد ئێم نیکسۆن]] سەرۆکی ئەمریکا گوتی: حەز دەکەم بەخۆشی [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا|سەرۆک وەزیرانی داھاتووی کەنەدا]] ببڕم بۆ جەستن پیێەر ترودۆ، کە [[پیێەر ئیلیۆت ترودۆ|پیێەر ئێلیۆت ترودۆ]] وەڵامی دانەوە کە دەبێت کوڕی ئەو ڕۆڵە ھەرگیز لە خۆی بسەنێتەوە{{Refn| ئایا خوای گەورە بۆ لای خۆی دەباتەوە «وەک دەربرینێکی خۆشەویستی دایکە بۆ منداڵەکەی لە ئەدەبی خۆراوایی دا».&lt;ref&gt;Fay, p. 136&lt;/ref&gt;|group=تێبینیی}}، ھیوای خواست کە نیعمەت و کارامەیی سەرۆکی ھەبێت. پێشتر ھەر ئەو ڕۆژە [[خانمی یەکەم]]ی ئەمریکا پات نیکسۆن ھات بۆ بینینی لە دایەنگەکەی بۆ ئەوەی دیارییەکی پێشکەش بکات.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1350&amp;dat=19720117&amp;id=zcZOAAAAIBAJ&amp;pg=1937,5989636&amp;hl=en&lt;/ref&gt;

دایبابی لە ٢٧ی ئایاری ١٩٧٧ جیابوونەوەی خۆیان ڕاگەیاند کاتێک ترودۆ تەمەنی پێنج ساڵان بوو.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/1977/05/28/archives/trudeaus-separate-he-keeps-children-trudeau-and-his-wife-separate.html&lt;/ref&gt; چەندین ساڵ دوای ئەوە دەنگۆی ئاشتبوونەوەیەک ھەبوو بەڵام پارێزەری دایکی مایکڵ لیڤین لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرنتۆ]] بۆ تەڵاقدانی بێ ھەڵە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣دا لە شاری [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] بۆ دادگای باڵای ئۆنتاریۆ تۆمارکرد و لە ٢ی نیسانی ١٩٨٤ بڕیاری کۆتاییدا،&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/rob-magazine/mr-conflict-of-interest/article18285085/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/politics/ottawa/when-pierre-put-his-boys-first/&lt;/ref&gt; باوکی نیازی خۆی بۆ خانەنشینکردنی بە سەرۆک وەزیران لە ٢٩ی شوباتی ئەو ساڵەدا ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130731195713if_/http://books.google.com/books?id=uV9S7TCG2VYC&amp;pg=PA414#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; لە کۆتایدا دایبابی ھاتن بۆ ڕێکخستنی ھاوبەشی کردنیان لەبارەی پەروەردە و فێربوونی ترودۆ، دایان لاڤەرگینی دایەنی وتی:جەستن کوڕی دایکییەتی، بۆیە ئاسان نییە، بەڵام منداڵان زۆر بەخێرایی ئازاریان پێدەگات و ھەرچۆنێک بێت منداڵی بەبەختن.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=2194&amp;dat=19771031&amp;id=970yAAAAIBAJ&amp;pg=6187,11452806&amp;hl=en&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە ھاوسەرگیری دایبابیدا وتی: ئەوان زۆر بە میھرەبانی و سۆزەوە یەکتریان خۆشدەویست بەڵام جیاوازی لە نێوان باوکم و دایکمدا ٣٠ ساڵبوو، ھیچ کاتێک ھاوبەشێکی یەکسان نەبوو لەچاو ژیانی باوکم،&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/news/canada/2009/07/20/justin_on_growing_up_trudeau.html&lt;/ref&gt; ئەرکەکەی و وڵاتەکەی خۆی. ترودۆ دوو زڕ خوشک و برایەکی هەیە بەناوەکانی: کایل و ئەلیسیا لە دایکییەوە و سارا لە باوکی.&lt;ref&gt;http://www.bphope.com/margaret-trudeau-forgiveness-gratitude-wisdom/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151104234827/http://www.thestar.com/news/world/2010/11/24/pierre_trudeaus_daughter_sarah_lives_under_the_radar.html&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Justint Pierre Elliott Trudeau (1).jpg|350px|وێنۆک|جەستنی تەمەن ١٠ ساڵان لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢دا لە شاری پالاس دێ بیوئارتس دی لیل لە فەڕەنسا لەگەڵ باوکیدا.]]
ترودۆ لە ٢٤ سوسێکدرای [[ئۆتاوا]] نیشتەجێ بوو کە شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆک وەزیرانی کەنەدابوو ھەر لە لەدایکبوونییەوە تا ئەو کاتەی حکوومەتی باوکی لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی لە ٢٢ی ئایاری ١٩٧٩دا شکستی پێھێنرا.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19790616&amp;id=rIIuAAAAIBAJ&amp;pg=5217,63340&amp;hl=en&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرا ترودۆش بگوازنەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی نوێیان کە شوێنی سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆنی فەرمین لە ستورنۆوای لە شەقامی ٥٤١ی ئەکاسیا لە پارکی ڕۆککلیف، بەڵام بەھۆی لافاوەوە دواخرا، جۆ کلارک سەرۆک وەزیران پێشنیاری لەیک ھارینگتۆنی کرد بۆیان، دواتریش کوڕەکانی نارد بۆ ئەوەی لەگەڵ داپیرە و باپیرە گەورەی دایکیان لە باکووری شاری (ڤانکۆڤەر) بمێننەوە تاوەکو کۆتایی ھاوین. جەستن و براکانی بۆ دەستپێکردنی ساڵی خوێندن گەڕانەوە بۆ [[ئۆتاوا]]، بەڵام تەنھا لە نھۆمی سەرەوەی ستورنۆوەی دەژیان لەکاتێکدا چاککردنەوەکان لەژێر زەمینەکەی بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19790906&amp;id=y4w1AAAAIBAJ&amp;pg=3456,1816135&amp;hl=en&lt;/ref&gt; دایکی خانوویەکی نوێی کڕی و گواستییەوە بۆ خانووە نوێکە لە نزیک شەقامی ٩٥ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|کوین ڤیکتۆریا]] لە [[ئۆتاوا]]،&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=3K4yAAAAIBAJ&amp;pg=4371%2C24947&lt;/ref&gt; لە مانگی ئەیلوولی ١٩٧٩ ترودۆ گەڕایەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆک وەزیران لە ئۆتاوا ئەمەش دوای سەرکەوتنی باوکی لە ھەڵبژاردن و بوون بە سەرۆک وەزیران.&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/image/42950191/&lt;/ref&gt;

باوکی بەنیازبوو تروودۆو دەست بکات بە خوێندنی فەرمی لە لیچی فەرەنسی،&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=ouhfAAAAIBAJ&amp;pg=1352%2C4315355&lt;/ref&gt; بەڵام دایکی ترودۆ باوکی قایل کرد بە گرنگی ناردنی کوڕەکانیان بۆ قوتابخانەیەکی گشتی.&lt;ref&gt;http://www.pressreader.com/similar/283055528255552&lt;/ref&gt; لە کۆتاییدا ترودۆ لە ساڵی ١٩٧٦دا لە قوتابخانەی گشتی پارکی ڕۆککلیف ناونووس کرا لە خوێندنی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?id=Z08xAAAAIBAJ&amp;pg=7008%2C1156226&lt;/ref&gt;

دوای خانەنشینبوونی باوکی لە حوزەیرانی ١٩٨٤دا، دایکی لە ماڵی (نیو ئەدینبۆر) مایەوە لەکاتێکدا باقی خێزانەکەی لە شەقامی پاین ١٤١٨ لە مۆنتریال دەژیان کە بە کۆرمیر ھاوس ناسراوە.&lt;ref&gt;https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19791231&amp;id=VZEjAAAAIBAJ&amp;pg=2756,3392239&amp;hl=en&lt;/ref&gt;

ترودۆ و براکانی پشکیان پێبەخشرا لە سندوقی متمانە پێکراوی ژمارە دار لەلایەن باوکیانەوە، کە لە پارەی ئاسایی پشکیان بۆ دابین دەکرێت لە مانگی ئابی ٢٠١١ کۆمپانیای ترودۆ ١٫٢ ملیۆن دۆلاری ھەبوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121003132232/http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.ca/2014/10/18/justin-trudeau-memoir_n_6008032.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200612230450/https://www.huffingtonpost.ca/2014/10/18/justin-trudeau-memoir_n_6008032.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ترودۆ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری ئەدەبیدا ھەیە لە [[زانکۆی مەکگیل]] و بەکالۆریۆسی پەروەردەیی لە زانکۆی کۆلۆمبیای بەریتانی ھەیە.&lt;ref&gt;https://www.huffingtonpost.ca/2013/03/05/contender-justin-trudeau-story-ebook-part-1_n_2782493.html&lt;/ref&gt; لە یەکەم ساڵیدا لە مەکگیل ترودۆ ئاشنا بوو بە سکرتێری سەرەکی داھاتووی (جێراڵد بەتس) لە ڕێگەی ھاوڕێیەتی ھاوبەشیان، جۆناسان ئیبلێت. جێراڵد ترودۆی بانگھێشت کرد بۆ ئەوەی بچێتە ناو یەکێتی مەکگیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151120164221/http://publications.mcgill.ca/mcgillnews/2015/10/21/portrait-of-the-pm-designate-as-a-young-man/&lt;/ref&gt; لەوێوە ڕێککەوتن کە لە کاتی گەڕانەوەی بۆ مۆنتریال یەکترببینن.&lt;ref&gt;https://www.straight.com/news/568821/vancouver-building-used-be-home-justin-trudeau-damaged-after-ambulance-crashes-limousine&lt;/ref&gt; ترودۆ پاش دەرچوون لە شاری ڤانکۆڤەر مایەوە و لە قوتابخانە ناوخۆیییەکان بوو بە مامۆستای وانەبێژ لە ئەکادیمیای وێست پۆینتی گری تایبەت ھەروەھا بەشێوەی ھەمیشەییش وەک مامۆستای بیرکاری و فەرەنسی دامەزرا. ترودۆ لە مەکگیل دەستی بە خوێندنی ماستەر لە جوگرافیای ژینگەیی کرد،&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160221225444/http://www.cbc.ca/news2/politics/canadavotes2011/myelection/ridings/082/&lt;/ref&gt; بەڵام لە بەرنامەکە کشایەوە بۆ گەڕان بەدوای کارێکی گشتی دا.

جەستن ترودۆ لە مانگی ئابی ٢٠٠٠دا لە شاری کرێستن لە کۆلۆمبیای بەریتانیا لەسەر ئاستی لووتکە بەشداری کۆنگرەیەکی باڵا بوو بۆ کۆکردنەوەی کۆمەک لە ڕێزو خۆشەویستی بۆ [[میشێل ترودۆ]]ی برای و قوربانیانی دیکەی کڵاڵەکان. دوای کۆنگرەکە سەروتاری بێ واژووی وتارێک لە ڕۆژنامەی کرێستۆن ڤالی پریڤید (ڕۆژنامەیەکی ناوخۆیی) بڵاوکرایەوە کە تێیدا ترودۆی تۆمەتبارئەکرد بە ھەندێک کاری نەشیاو.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/jul/02/justin-trudeau-denies-groping-reporter-music-festival-2000-british-columbia&lt;/ref&gt;کە ٢٨ ساڵ بوو، لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ دا وەک کەسایەتییەکی کاریگەر دەرکەوت، ئەمەش دوای پێشکەشکردنی وتارێک لە پرسەی باوکی کە دواتر دەزگای پەخشی کەنەدی (CBC) چەندین پەیوەندی بە ترودۆە کرد بۆ دووبارە پێشکەشکردنەوەی وتار.&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/news/canada/justin-trudeaus-reported-kokanee-grope-matters-but-not-for-the-obvious-reason/&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٧دا ترودۆ لە زنجیرە ی بچووکی تەلەڤیزیۆنی CBCی گەورەدا وەک ئەستێرەیەک دەرکەوت.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/archives/entry/2000-justin-trudeau-delivers-eulogy-for-his-father-pierre&lt;/ref&gt;

== داکۆکیکارییەکانی ==
ترودۆ و خێزانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٠ دا ھەڵمەتی «کۆکانی سەلەری ئەلپینیان بۆ سەلامەتی وەرزشی زستانە» دەستپێکرد، ئەوەش دوای ٢ ساڵ لە مردنی [[میشێل ترودۆ|میشێلی]] برای لە ھەرەسێکدا کە لە گەشتێکی خلیسکێنەی سەر بەفر گیانی لەدەستدا.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/national/trudeau-son-decries-avalanche-warning-cut/article1020771/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٢دا ڕەخنەی لە بڕیارێکی حکوومەتی کۆلۆمبیای بەریتانی گرت بۆ ڕاگرتنی تێچووەکانی سیستەمی ھۆشداری لە ھەرەسی گشتی.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130927181723/http://www.env.gov.bc.ca/bcparks/publications/visions/visions_apr01.pdf&lt;/ref&gt;

ترودۆ و (ی وی) بریکار بەرنامەی لاوانی (کەتیماڤیک)یان بەڕێوەبرد کە پرۆژەیەک بوو لەلایەن ھاوڕێی خێزانی درێژخایەن ژاک ھیبێرت لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٦ دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/245011416&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Justin Trudeau à la Maison des Grands-Parents.jpg|350px|وێنۆک|جەستن لە ساڵی ٢٠٠٧دا لەگەڵ &quot; مەیسۆن دێ گراندس - باوان &quot;دا، دامەزرێنەرانی لوسیل جیرارد و جاکلین دێشەردن، لە میانەی یادی ١٥ ساڵەی ڕێکخراوی پێشکەوتووانی قازانج نەویست .]]
لە ساڵی ٢٠٠٢–٠٣ دا ترودۆ لە زنجیرەی (CBC Radio's Canada Reads) بەشداربوو، کە تێیدا پاڵەوانی کۆلۆنیای خەونە نەبراوەکانی واین جۆنستۆن بوو.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/2263299823&lt;/ref&gt; ترودۆ و [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەری]] برای لە مانگی نیسانی ٢٠٠٤ ناوەندی ترودۆیان بۆ ئاشتی و ململانێ لە زانکۆی تۆرنتۆ کردەوە دواتر ئەم بنکەیە بوو بە بەشێک لە قوتابخانەی مونک بۆ کاروباری جیھانی ساڵی ٢٠٠٦ میوانداری خە ڵاتی جیلەڕی کرد بۆ ئەدەب.&lt;ref&gt;https://magazine.utoronto.ca/campus/peace-and-conflict-studies-centre-named-for-trudeau/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ساڵی ٢٠٠٥دا دژی کانێکی ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ھاتە دەنگ ئەوەش کاتێک یورنا مێخەک باسی دەکرد کە ئەم کانە دەبێتە ھۆی ژەھراویکردنی ڕووباری نەھانی کە ناوچەیەکی کەلەپووری جیھانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە و دەکەوێتە ناوچەکانی باکووری ڕۆژاواوە ئەو وەک وترابوو: ڕووبارەکە شوێنێکی تەواو نایاب و ئەفسوناوییە. من ناڵێم کانگە ھەڵەیە بەڵام ئەوە شوێنی ئەوە نییە ئەوە تەنھا کارێکی ھەڵەیە کە بکرێت.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/opinion/we-hold-the-nahanni-in-trust-for-the-world-lets-protect-it/article4180594/&lt;/ref&gt; ترودۆ لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، سەردەستەی ڕێوڕەسمەکان بوو لە کۆبوونەوەی تۆرۆنتۆ کە لەلایەن ڕۆمێۆ دالایرەوە ڕێکئەخرا کە داوای بەشداریکردنی کەنەدی دەکرد لە بەلاڕێدادانی قەیرانی دارفور.&lt;ref&gt;https://archive.today/20130628045330/http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Canada/2006/09/18/1857216.html&lt;/ref&gt; ترودۆ لە تەمەنی گەنجییەوە پشتگیری لە پارتی لیبراڵ کرد و لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ١٩٨٨دا پشتیوانی خۆی پێشکەش بە سەرۆکی پارتەکە جۆن تێرنەر کرد. دوای دوو ساڵ لە بۆنەیەکی خوێندکاریدا لە کۆلیێژی ژان دی برێبەوف بەرگری لە فیدراڵی کەنەدا کرد.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/329715722&lt;/ref&gt;

ترودۆ دوای مردنی باوکی زیاتر تێکەڵ بە پارتی لیبراڵ بوو بە درێژایی ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ ئۆڵۆمپیا چارمین کرۆکس،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/canada/chrtien-bids-adieu-to-a-lifetime-in-politics-1.390751&lt;/ref&gt; پێکەوە میوانداریی ڕێزلێنانی سەرۆک وەزیرانی دەرچوو جین چریتین کرد لەکۆنگرەی سەرکردایەتی حیزبی ٢٠٠٣دا، ھەروەھا بۆ سەرۆکایەتی کردنی ئەرکێکی نوێبوونەوەی لاوان، دوای شکستی پارتی لیبرال لەھەڵبژاردنی فیدراڵی ٢٠٠٦دا، دەستنیشانکرا.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ ترودۆ ڕەخنەی لە ناسیونالیزمی کیبێک گرت بە وەسفکردنی ناسیونالیزمی سیاسی بە گشتی وەک بیرۆکەیەکی کۆنی سەدەی نۆزدەیەم لەسەر بنەمای بچوکی ھزر و پەیوەست نییە بە کیبێکی مۆدێرنەوە. ئەم لێدوانە وەک ڕەخنەیەک لە مایکڵ ئیگناتیف تەماشا را، پاشان کاندیدێک لە ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی پارتی لیبراڵی ٢٠٠٦دا، کە پشتگیری ناساندنی کیبێک وەک نەتەوە دەکرد. دواتر ترودۆ نامەیەکی گشتی لەسەر ئەو بابەتە نووسی، کە بیرۆکەی بەنەتەوەبوونی کیبێکی بە &quot;دژی ھەموو شتێک کە باوکم بڕوای پێدەکرد&quot; لە قەڵەمدا.

ترودۆ پشتیوانی خۆی بۆ کاندیدی سەرکردایەتی جێرارد کەنەدی کرد ئەمەش بەماوەیەکی کەم پێش کۆنگرەی ساڵی ٢٠٠٦ ڕایگەیاند و لەکاتی وتاری کۆتایی کاندیدەکاندا کێنێدی ناساند. کاتێک کەنەدی لەدوای دووەم دەنگدان دابەزی، ترودۆ چووە پاڵی بۆ پشتیوانیکردنی براوەی کۆتایی، ستێفان دیۆن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140614071015/http://www.canada.com/nationalpost/story.html?id=702673aa-fed1-4cfb-af94-3ed54d57a57d&amp;k=63212&amp;p=1&lt;/ref&gt;

ترودۆ لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧دا پاڵاوتنی پارتی لیبراڵی بردەوە، ٦٩٠ دەنگی بۆ دێروس و ٢٢٠ دەنگ بۆ جیۆردانۆ بەرامبەر ماری دێرۆس، کە ئەندامی ئەنجومەنی شاری مۆنتریال و باسیلیۆ جیۆردانۆ بوو.&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/news/2007/01/10/will_justin_trudeau_run_for_parliament_mp.html&lt;/ref&gt;

[[ستیفن ھارپەر]] سەرۆک وەزیرانی کەنەدا بانگەشەی ھەڵبژاردنی بۆ ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ کرد، کە لەو کاتەدا ترودۆوماوەی ساڵێک بوو لە پاپیناو ھەڵمەتی بانگەشەی بۆ دەکرد،&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/canada/trudeau-pledges-loyalty-to-constituents-after-papineau-win-1.697527&lt;/ref&gt; ئیدوارد گرینسپ، سەرنووسەری کۆمپانیای گلۆب و مەیڵ، ئاماژەی بەوەدا، کە ترودۆ وەک گەورەیەک تەماشائەکرێت، وەک سەرۆک وەزیرانی داھاتووی شاراوە، و لەو ڕوانگەوە ھەلسوکەوتی لەگەڵ دەکرێت.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110716193158/http://www.wmagazine.com/society/2008/09/justin_trudeau?currentPage=1%3A&lt;/ref&gt;

پارتی پارێزگاران لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٨دا حکوومەتی کەمینەی بردەوە، ترودۆش وەک ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی ڕەسمی چووە ناو پەرلەمانەوە.&lt;ref&gt;https://www.thestar.com/opinion/columnists/2009/02/27/trudeau_looking_lonely_on_left.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235103/http://www.thestar.com/opinion/columnists/2009/02/27/trudeau_looking_lonely_on_left.html |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; ترودۆ یەکەم ئەندام بوو لە ٤٠ ھەمین پەرلەمانی کەنەدا بۆ ناساندنی ئەو جووڵەیەی ئەندامی تایبەت کە تێیدا داوای &quot; سیاسەتی خزمەتگوزاری خۆبەخشی نەتەوەیی بۆ گەنجان کرد&quot;. پێشنیارەکە پشتگیری پەرلەمانتارانی بردەوە لەسەر ھێڵی حزبی دواتر لە شاری ڤانکۆڤەر ھاوسەرۆکی کۆنگرەی نەتەوەیی لە نیسانی ٢٠٠٩ی پارتی لیبراڵی کرد، لە مانگی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵیش وەک ڕەخنەگری پارتەکە بۆ فرەکلتوری و لاوان دەستنیشان کرا.

لە ئەیلوولی ٢٠١٠دا وەک ڕەخنەگر بۆ گەنجان و ھاووڵاتی بوون و کۆچکردن دیاریکرا. لەو ماوەیە ڕەخنەی لە یاسادانەکانی حکوومەت گرت کە قاچاخچی مرۆڤیان ئەکردە ئامانج کە تێیدا باسی لەوە دەکرد کە قوربانیانی قاچاخچییەتی بە یاسا دەکرێن. ترودۆ مشتومڕی دروست کرد کاتێک ئاشکرابوو کە ١٬٣ ملیۆن دۆلاری لە کرێی قسەکردنی گشتی لە کاری [[خێرخوازی]] و بۆردی قوتابخانەکان لە سەرانسەری کەنەدا بەدەست ھێناوە، کە ٢٧٧ ھەزار دۆلاریان تەنھا بۆ ترودۆ بووە.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot;&gt;https://nationalpost.com/category/news/&lt;/ref&gt;

ھانی زیادبوونی ھەوڵەکانی بەھاناوەچوونەکەی کەنەدای دا لەدوای بوومەلەرزەکەی ھایتی ٢٠١٠، ھەروەھا داوای زیاتر چوونە ناوەوەی ڕێوشوێنەکانی کۆچکردنی کرد بۆ [[ھایتی]]یەکان کە لەکاتی قەیراندا بەرەو کەنەدا ئەجوڵان.

ترودۆ لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١١دا لە پاپیناو ھەڵبژێردرایەوە، بەھۆی ئەوەی پارتی لیبراڵ کەوتە پلەی سێیەم لە ئەنجومەنی [[شارەوانی]] بە تەنھا ٣٤ کورسی بەدەستھێنا دوای ھەڵبژاردن ڕاستەوخۆ دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref&gt;https://search.proquest.com/docview/865122396&lt;/ref&gt; ترودۆ دەنگۆی ئەوەی خرا پاڵی کە دەتوانێت بەخێرایی جێی بگرێتەوە بەم بۆنەیەوە ترودۆ وتی: ھەست ناکەم کە ھیچ بژاردەیەک ڕەت بکەمەوە … بەھۆی ئەو مێژووەی کە ھەمە لەگەڵ پاکانەیییەکانم، زۆر کەسان بە شێوەیەک ڕووم تێدەکەن کە بێ مێشک بم، ئەم شتانە نیگەرانم دەکات، چەند ھەفتەیەک دوای ھەڵبژاردن بۆب ڕای پەرلەمانتاری تۆرنتۆ دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی وەک سەرۆکی کاتی پارتی لیبراڵ دەست بەکاربێت تا کۆنگرەی سەرکردایەتی ئەو پارتە دەبەسترێت کە دواتر بڕیار درا لە نیسانی ٢٠١٣دا ئەنجام بدریت. ترودۆ وەک ڕەخنەگرێکی پارتەکە بۆ خوێندنی دواناوەندی و لاوان و وەرزشە گەنجەکان دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;https://www.thespec.com/opinion/editorial/article/564463--trudeau-again.html{{بەستەری مردوو|url=https://www.thespec.com/opinion/editorial/article/564463--trudeau-again.html |date=شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

ترودۆ ویستی بەشداری بکات لە یارییەکی بۆکسێنی خێرخوازیدا لە جیاتی توێژینەوەی نەخۆشی شێرپەنجە لە شەڕی کۆکردنەوەی کۆمەک بۆ چارەسەری شێرپەنجە، بەڵام کێشەی دۆزینەوەی ڕکابەرێکی پارێزگاران ھەبوو تا ئەوکاتەی سیناتۆری پارێزگار پاتریک برازێو ڕازیبوو کاتێک لە جیاتی ترودۆ داوای کرد لەلایەن ستفانیا کاپوڤیلیای سەرتاش بەشداربێت.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot; /&gt; شەڕەکە لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٢ لە ئۆتاوا لە شاری ھامپتۆن ئین بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە سەن نیووز دا پەخش کرا بە لێدوانێکی ئیزرا لیڤانت و برایان لیللی و ترودۆ دەستی پێکرد لە خولی سێیەمدا ترودۆ شکستی هێنا لە یارییەکە.&lt;ref&gt;https://wayback.archive-it.org/all/20120401200713/http://news.nationalpost.com/2012/03/31/justin-trudeau-boxing/&lt;/ref&gt;

== سەرکردایەتی پارتی لیبرال ==
دوای دەست لەکارکێشانەوەی دیۆن وەک سەرۆکی پارتی لیبراڵ لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ناوی ترودۆ وەک کاندیدێکی شاراوە باسکرا ئەمەش لەڕێگای ڕاپرسییەکانەوە بوو کە وەک پەسەندترین کاندید لە نێوان کەنەدییەکان بۆ پۆستەکە نیشانیاندا.&lt;ref&gt;https://o.canada.com/&lt;/ref&gt;

بەڵام ترودۆ نەچوو بۆ ناو پێشبڕکێکە بۆیە ئیگناتیف لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا بە سەرۆکی پارتی لیبرال ناونرا بەڵام دوای ئەوەی پارتی لیبرال لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١١دا وەک پارتێکی ھەژارانە خۆی نیشاندا، بۆیە ئیگناتیف دەستی لە سەرکردایەتیی کێشایەوە و ترودۆ دیسان وەک کاندیدێکی شاراوە بۆ سەرکردایەتی کردنی ئەو پارتە تەماشا کرا.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/liberals-field-questions-about-future-leaders-1.1078041&lt;/ref&gt;

ترودۆ دوای ھەڵبژاردن وتی کە ئەو بڕیاری لێنەدراوە بۆ بوون بە سەرۆکی پارتی لیبرال ھەربۆیە چەند مانگێک دواتر لە ١٢ی تشرینی یەکەم لە زانکۆی ویلفرید لاوریر ڕایگەیاند کە بە دوای ئەو پۆستەدا ناگەڕێ چونکە ژیانێکی خێزانی تایبەتی ھەیە، کاتێک سەرکردەی کاتی «ڕای کە» وەک وتەبێژێک خۆی دەرخست و ڕایگەیاند کە ترودۆ لە حوزەیرانی ٢٠١٢دا ناچێتە ناو پێشبڕکێکە، بەم ڕاگەیاندنە ترودۆ ڕووبەرووی شەپۆلێکی ھاندانی وەک «تسونامی» بوویەوە لەلایەن لایەنگرانی بۆ ئەوەی بە بڕیارەکەی پێشوویدا بچێتەوە.&lt;ref name=&quot;nationalpost.com&quot; /&gt;

بەپێی چەند ڕاپرسییەک کە لەنێوان لایەنگرانی پارتی لیبرال ئەنجامدراوە دەریدەخات کە ئەگەر ترودۆ ببێتە سەرۆکی پارتی لیبراڵیی ئەوا پشتگیری دەکەن، ھەروەھا لە کێبڕکێی لەگەڵ پارتی پارێزگاران پاڵپشتی دەکەن ئەگەر بێتوو سەرکردایەتیان بکات. ترودۆ لە مانگی حەوتی ساڵی ٢٠١٢ ڕایگەیاند کە بە بڕیارەکەی پێشوویدا بچێتەوە لەبارەی بوون بە سەرۆکی پارت و لە کۆتایی ھاویندا دوا بڕیاری خۆی ڕابگەیەنێت.&lt;ref&gt;https://torontosun.com/2012/06/27/were-justin-love&lt;/ref&gt;

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢دا چەند میدیایەک دەستیان کرد بە ڕاپۆرتی ئەوەی ترودۆ سەرکردایەتییەکەی دەست پێئەکات لە ھەفتەی داھاتوو لەکاتێکدا ترودۆ وەک پێشەنگی سەرکردایەتی پارتی لیبراڵەکان تەماشادەکرێت. ئەو لە ماوەی خۆیدا وەک ئەندام پەرلەمانێک کەم قسەی لەسەر مەسەلەی سیاسەت دەکرد و نەدەزانرا لە کوێ لەسەر زۆر مەسەلەی وەک ئابووری و دەرەوە ڕاوەستاوە.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/justin-trudeau-to-run-for-liberal-leadership-1.1167760&lt;/ref&gt; ھەندێک لە ستراتیجیستەکان و شارەزایان لەو بڕوایەدابوون کە سەرکردایەتییەکە کاتی تاقیکردنەوەی ترودۆ ئەبێت لەسەر ئەم کێشانە لەگەڵ ئەوەشدا ترسێک ھەبوو لەناو حیزبدا کە پێگەی بەناوبانگی ترودۆ لەوانەیە ڕێ لە کاندیدی بەھێزتر بگرێت بۆ چوونە ناو پێشبڕکێیەکە. ترودۆ لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا لە مۆنتریال گردبوونەوەیەکی سازکرد بۆ ئەوەی خۆی وەک کاندیدێکی سەرۆکی پارتی لیبراڵی بناسێنێت.&lt;ref&gt;https://ca.news.yahoo.com/blogs/canada-politics/justin-trudeau-run-liberal-leadership-splash-no-substance-154520920.html&lt;/ref&gt; جەماوەرێکی زۆر کۆببوونەوە زۆرینەی بەشداربووان پتر لە ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵ لەناو پارتەکە پۆستی جیاوازیان ھەبووە بۆ نموونە جیراڵد بۆتس سەرۆکی پێشووی WWF-کەنەدا کە پێشتر وەک سکرتێری سەرەکی داڵتۆن ماکگوینتی سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئۆنتاریۆ خزمەتی کردووە. ھەروەھا یاریدەدەرە پایەبەرزەکانی تر بریتیبوون لە بەڕێوەبەری کەمپین کاتی تێلفۆرد و ڕاوێژکاری سیاسەت مایک ماکنێیر و ڕۆبێرت ئەسسیلین کە ھەموویان کاریان بۆ سەرکردەکانی پارتی لیبراڵەکانی ئەم دوایییە کردبوو. [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ئەلێکساندەری]] براشی لە کارە دۆکیومێنتارییەکەی ھاوکارییەکی زۆری کرد و بوو بە ڕاوێژکاری باڵای کەمپینەکەی ترودۆ.&lt;ref&gt;https://nationalpost.com/category/opinion/&lt;/ref&gt;

ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی ئەندامان و سەرۆکی پارتەکە لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢دا ئەنجام درا. پێشبینی ئەکرا پێشبڕکێیەکی سێ لایەنە بێت لە نێوان پارێزگاران و لیبراڵەکان و پارتی سەوزدا. ھەفتەیەک پێش ھەڵبژاردن سەن میدیا لە ڕاپۆرتێکدا باسی ئەو لێدوانانەی کرد کە ترودۆ لە چاوپێکەوتنی ساڵی ٢٠١٠ لەگەڵ تێلێ-قوبێک ئەنجامی داوە، تێیدا وتی:کەنەدا لە ئێستادا باش کار ناکات چونکە ئەوە [[ئەلبێرتا]]یە کە کۆنترۆڵی کۆمەڵگەکەمان و ئەجێندای کۆمەڵایەتی-دیموکراتی دەکەن. ڕاوێژکاری کەمپینی ترودۆ گوتی ئێستا لێدوانەکان گەورە دەکرێن بەھۆی پروپاگەندەکانی ھەڵبژاردن. بۆ ڕۆژی دواتر ترودۆ داوای لێبوردنی کرد و گوتی ھەڵە بووە &quot; ئەلبێرتا &quot; وەک &quot; کورتنووس &quot; بەکار ھێنا لە ئاماژەکردن بە حکوومەتەکەی ستیفن ھارپەر. پارێزگاران لە ھەڵبژاردنەکەدا بە کەمتر لە ١٢٠٠ دە نگ بە سە ڕ ناوچەی کالگاریدا بە ڕێوە چوو ھارڤی لۆک کاندیدی لیبراڵەکان ڕایگەیاند کە ئەو ھەڵبژاردنەی بەپێی خۆی دۆڕاندووە و ئەو لێدوانانەی ترودۆ داینا کاریگەری لەسەر ئەنجامەکان نەبوو.&lt;ref&gt;https://nationalpost.com/news/canada/the-other-brother-sacha-the-apolitical-one-joins-justin-trudeaus-campaign-team&lt;/ref&gt; مارک گارنیو کاندیدی سەرکردایەتی کە وەک ڕکابەری سەرەکی ترودۆ لە پێشبڕکێکەدا تەماشا دەکرا ڕەخنەی لە ترودۆ گرت کە وەک پێویست پۆستی سیاسی گەورەی وەرنەگرتووە و گارنێو داوای لێکرد کە پێش ئەوەی ئەندامان و لایەنگرانی دەست بە دەنگدان بکەن، سیاسەتی وردتر بڵاوبکەنەوە گارنیو دواتر بەرەنگاری ترودۆی بۆ گفتوگۆیەکی زنجیرانەی یەک لەسەر یەک کردەوە و وتی:ئەگەر ترودۆ نەیتوانی لە دیبەیتێکی دژ بەو داتایە بەرگری لە بیرۆکەکانی بکات، ناتوانێت ئەو کارە لە دژی سەرۆک وەزیران ھارپەر بکات. ترودۆ لە گفتوگۆیەکی مشتومڕدا لەگەڵ بەرەنگاری جۆیس مورای کە تاکە کاندیدی سەرکردایەتی لیبراڵ بوو کە بە توندی لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی شارەوانییەکان بە سیستمێکی نوێنەرایەتی ڕێژەیی قسەی کرد.&lt;ref name=&quot;cbc.ca&quot;&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-campaign-forced-to-address-2010-comments-on-alberta-1.1241750&lt;/ref&gt; ئەو بەرەنگاری ترودۆ بوو لەسەر پشتگیریکردنی بۆ سیستەمی دەنگدان. گارنیۆ لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٣ لە پێشبڕکێی ڕێبەرایەتی وازی لە کێبرکێکە ھێنا و وتی، بەگوێرەی ئەو ڕاپسیانەی کە لەلایەن ھەڵمەتەکەی ئەنجام دراوە دەردەکەوێت ناتوانێت ترودۆ شکست پێبھێنێ. دوایین بەرەنگاری لەگەڵ جۆیس مۆرای بوو، بەڵام کاتێک کۆنگرەیەکی [[ڕۆژنامەوانی]]ان ئەنجامدا، سیاسەتمەدارە لیبراڵەکان و کەسایەتییە گشتییەکان زیاتر پاڵپشتی خۆیان بۆ ترودۆ ڕاگەیاند. ترودۆ لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٣دا براوەی ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی پارتی لیبرالی ڕاگەیاند، کە لە ٨٠٪ کە دەیکردە ٣٠ھەزارو ٨٠٠ دەنگ بەدەستھێنابوو. جۆیس مۆرای پلەی دووەم و مارتا ھال فیندلای پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا. ڕاپرسییەکان کە لە ماوەی پێشبڕکێی ڕێبەرایەتیدا ئەنجامدران، دەریان خست کە پشتگیری لیبڕاڵەکان بۆ ترودۆ بووە، ئەو پشتگیرییانەش زیاتربوون دوای چەند ڕۆژێک لە بردنەوەی سەرکردایەتی پارتەکەی.&lt;ref name=&quot;theglobeandmail.com&quot;&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/politics/tories-retain-calgary-centre-as-liberals-greens-split-vote/article5718001/&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپرسییەکی مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ی ئی کۆئۆس، ژمارەکانی پەسەندکردنی ترودۆ باشتربووە بۆ پەسەندکردن–٢٩–٤٨ پەسەندکردن؛ تۆماس مولکەیر بە ٥٠–٢٥ خاڵ بازیدا بۆ پێشەنگییەکی کەم، لەکاتێکدا کە ڕێژەکانی ستیفن ھارپەر بۆ ٢٤–٦٩ خاڵ نقوم بوو ڕاپرسییەکی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ی ئی کۆئۆس نیشانی لیبراڵەکانی دا کە ٣٢٪ ی دەنگدەران پەسەندیان کردووە، پارێزگاران بە ٢٦٫٢٪. لەوانەیە دەنگدەران کە بە لابردنی ئەوانەی لە ساڵی ٢٠١١ دەنگیان نەدا مەزەندە بکرێت.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-seen-by-senior-liberals-as-a-risk-worth-taking-1.1127617&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٣ جەستن ترودۆ لە پرسەی [[نێلسۆن ماندێلا|نیلسۆن ماندێلادا]] وازی لە کورسییەکەی ھێنا، و کورسییەکەیدا بە ئیرۆین کۆتلەر وەک نوێنەری پارتی لیبراڵی کەنەدا، ئەمەش بەھۆی کارەکانی کۆتلەر بوو لەگەڵ [[نێلسۆن ماندێلا]] لە شەڕی ئاپارتایید. لە ماوەی ھەڵمەتی سەرکردایەتی ترودۆ بەڵێنیدا کە ھەموو سامانەکانی خۆی، تایبەت بە خانووبەرەی یورڵ، لە متمانەیەکی کوێرانەدا بۆ پەرلەمانتارانی ئۆپۆزسیۆن ئاشکراکرد، ھەروەھا بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی کە لەلایەن ئۆتاوا دەست کەووتوە، ئەو پەیمانەی جێبەجێکردووە کە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣ داوییەتی سەبارەت بە سامانە تایبەتییەکانی.

لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا ترودۆ و کارۆلین بنتی پەرلەمانتاری، کریستیا فریلاندیان بە پاسەوانی کرد بۆ ناو ئەنجومەنی شارەوانییەکان، ھەروەک نەریتێکی کۆن بۆ ھەڵبژاردن تاوەکو سەرکەوتن بەدەستبھێنیت. ترودۆ بە ڤیدیۆیەکی ئینتەرنێتی دەستپێکرد ھەفتەی پێش کۆنگرەی پارتی لیبراڵی ٢٠١٤ بە ناونیشانی &quot; ئابوورییەک کە سوودی بۆ ھەموومان ھەیە &quot; کە تێیدا پلاتفۆرمی ئابووری خۆی دەگێرێتەوە. ئەو وتی کە قەرزەکانی کەنەدا بۆ ڕێژەی GDP لەم ساڵانەی دواییدا کەم بووەوە و ئێستا کاتی ئەوەیە ئۆتاوا &quot; ھەنگاو ھەڵبڕێ &quot;.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/news/national/inside-justin-trudeaus-war-room/article9242414/&lt;/ref&gt;

لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا، دوای درێژترین ھەڵمەتی فەرمی لە ماوەی سەدەیەکدا، ترودۆ لیبراڵەکانی بەرەو سەرکەوتنی یەکلاکەرەوە برد لە ھەڵبژاردنی فیدراڵیدا لیبراڵەکان لە کۆی ٣٣٨ کورسی ١٨٤ کورسیان بردەوە، بە ڕێژەی ٣٩٬٥٪ دەنگی جەماوەری، بۆ حکوومەتی زۆرینەی بەھێز ١٥٠ کورسی بەدەستھێناوە بەبەراورد بەھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١١.

ئەمە دووەم باشترین نمایش بوو لە مێژووی حیزبدا. لیبراڵەکان بەزۆری لەسەر بەھێزی کەسایەتییەکەی لەنیوەی ڕۆژھەڵاتی وڵات بردویانەتەوە جگە لە وەرگرتنی ھەموو ئەتڵەسی کەنەدا و تۆرنتۆ، ٤٠ کورسیان لە [[کێبێک|کیبێک]] بردەوە زیاترینیان کە لیبراڵەکان لەو پارێزگایە بەدەستیان ھێنابێت باوکی ترودۆ لە ساڵی ١٩٨٠دا بەرەو نزیک گسکدانی پارێزگاکە بردویانن، ھەروەھا بۆ یەکەمجاریش لەو کاتەوە کە لیبراڵەکان لە ھەڵبژاردنێک زۆرینەی کورسییەکانی کیبێکیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;cbc.ca&quot; /&gt; ئەو ١٥٠ کورسییە گەورەترین زیادکردنی ژمارەیی بوو بۆ تاکە لایەنێک لەوەتەی کە لە کیشوەرەوە و بۆ یەکەمجار دەستنیشانکرا کە لایەنێک لە پلەی سێیەمەوە لە شارەوانییەکان بۆ حکوومەتی زۆرینە ھەڵگەڕابێتەوە.

جگە لە تێھەڵچوونەوەی پلاتفۆرمی حیزبەکەی، سەرکەوتنی ترودۆ متمانەی بەدەستھێنا بۆ نمایشەکەی ھەم لەسەر کەمپین و ھەمیش لەسەر مشتومڕی سەرکردەکانی تەلەڤیزیۆن کە لە پێشبینییە نزمەکان بوون کە لەلایەن پروپاگەندەی پارێزگارەکان و دەزگاکانی ڕاگەیاندنی پارێزگارەکانەوە دروستکرابوون.&lt;ref name=&quot;theglobeandmail.com&quot; /&gt;

ترودۆ پاش ئەوەی سی بی سی نیووزیدا بە ماوەیەکی کەم سەرکەوتنی ڕاگەیاند کە زۆرینەی حکوومەتی بردەوە دەستی بە قسەکانی کرد بە ئاماژەیەک بۆ &quot; ڕێگا ھەتاوەکان &quot; ویلفرید لاوریر (فەرەنسی: voies ensoleillées) نزیکبوونەوە لە ھێنانی کەنەدییەکان سەرەڕای جیاوازییەکانیان. بە وتەی ترودۆ، لاورییەر &quot; دەیزانی سیاسەت دەتوانێت ھێزێکی ئەرێنی بێت، ھەر ئەوەش ئەو پەیامەیە کە کەنەدای ئەمڕۆ ناردویەتی. [[ستیڤن ھارپەر|ھارپەر]] ئەو شەوە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک سەرۆکی پارتی پارێزگاران ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/politics/liberal-mps-murray-and-garneau-challenge-frontrunner-trudeau-1.1329327&lt;/ref&gt;

== سەرۆک وەزیرانی کەنەدا (٢٠١٥-ئێستا) ==
ترودۆ و ئەندامانی کابینەکەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لەبەردەم پارێزگاری گشتی دەیڤد جۆنستۆن سوێندیان خوارد. ترودۆ وتی یەکەم کاری کابینەکەی کەمکردنەوەی باجە بۆ ئەوکەنەدییانەی داھاتیان مامناوەندییە و ھەروەھا بەرزکردنەوەی باجە بۆ ئەو کەنەدیانەی کە داھاتیان زۆر بەرزە، ئەم بریارەی بە یاسایی کرد لە پەرلەمان لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ دەنگی لەسەر درا. ھەروەھا ترودۆ بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و بەڵێنیدا کە پەیوەندی لەگەڵ [[خەڵکی ڕەسەن]] لە [[کەنەدا]] دروست بکاتەوە و حکوومەتێکی کراوە، ڕەوشت و شەفاف بەڕێوە ببات. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥، لەکاتی یەکەم کۆبوونەوەی پارتی لیبراڵەکان لە دوای پێکھێنانی حکوومەتی زۆرینە، ئەو حزبە ڕایگەیاند، کە سەرژمێرییە بە زۆرەملێیەکەی ساڵی ٢٠١٠دا دووبارە ھەڵوەشایەوە، چونکە کاریگەری لەسەر سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا ھەبووە. مانگی ١ی ساڵی ٢٠١٧دا، ماری داوسۆن، ئەندامی دەستەی دەستپاکی [[کەنەدا]]، دەستی بە لێکۆڵینەوە کرد لەسەر تێچووی گەشتێکی ترودۆ کە خۆی و خێزانەکەی بردە دوورگەی تایبەتی ئەگا خان ئایڤ لە باھاماس. ڕاپۆرتێکی دەستپاکی (ئایتیک) کە لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٧دا بڵاوکراوەتەوە، ئەوەی بۆ دەرکەوتوە کە ترودۆ چوار ماددەی یاسای ململانێی بەرژەوەندی پێشێل کردووە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران کە ململانێی فیدراڵی کە یاساکانی بەرژەوەندییە گشتییەکانی شکاندبێت. شوباتی ٢٠١٨ تروودۆو ڕەخنەی لێگیراوە کاتێک ئیدارەکەی جەسپاڵی نەتەوەیی خەلستانی ئاتوال-ی بانگھێشت کرد بۆ ئاھەنگی [[شێو|نانی ئێوارەی]] کۆمسیۆنی باڵای کەنەدا لە دەلھی پێشتر ئاتوال تاوانبار کرابوو بەھۆی تەقەکردن و ھەوڵی کوشتنی مالیکیات سینگ سیدھو [[وەزیری کابینە]]ی [[ھیندستان]] لە ساڵی ١٩٨٦دا، ھەروەھا دەستدرێژی بۆ سەر (بی. سی)ی سەرۆک وەزیران ئوجاجەل دۆسەنج لە ساڵی ١٩٨٥دا دوای نانی ئێوارە، کۆمسیۆنی گشتی بانگھێشتەکەی ھەڵوەشاندەوە و داوای لێبوردنی لە ڕووداوەکە کرد.

لە ماوەی [[سەرۆک وەزیران]]یدا، جەستن ترودۆ بووە ئامانجی چەندین ھەڕەشەی کوشتن و پلانی کوشتن.
[[پەڕگە:The Leader of the Liberal Party of Canada, Mr. Justin Trudeau calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, accompanied by his daughter, in Toronto, Canada on April 16, 2015.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|سەرۆک وەزیرانی کەنەدا و کچەکەی کە تەوقە لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی هندستان ئەکات.]]
تەممووزی ٢٠١٩ کۆمەڵێک کەس کە پێک ھاتبوون لە ٢٠ دەزگای ئەکادیمی سەربەخۆ ھەڵسەنگاندنیان لەسەر خولی یەکەمی ترودۆ وەک [[سەرۆک وەزیران]] کرد، کە ناوی (خەمڵاندنی حکوومەتی لیبراڵی جەستن ترودۆ بوو) کە ترودۆ ٣٥٣ بەڵێن و فەرمانێکی بۆ گۆڕانکاری داوە بەڵام ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە حکوومەتی فیدرالی تروودۆو ٩٢ لەسەدی بەڵێنەکانی نەبردووەتە سەر لەوانە، بەڵێنە تەواو و بەرایییەکان. کاتێک کە ماوەی کابینەکەی تەواو بوو و بەڵێنەکان وەک خۆیان مانەوە، ئەوەیان نیشاندا کە حکوومەتەکەی ترودۆ ٥٣٬٥٪ بەڵێنەکانی کەمپینەکەیانی نەبردووەتەسەر حکوومەتی ترودۆ لەگەڵ دوایین حکوومەتی [[ستیڤن ھارپەر|ھارپەر]] بەرزترین ڕێژەی بەدواداچوونی ھەبوو لە ھەڵمەتەکانی خۆیان لە ماوەی ٣٥ ساڵی ڕابردوودا.

== کاروباری ناوخۆ ==
سیاسەتی ئابووری حکوومەتی ترودۆ سەرەتا پشتی بەزیادکردنی داھاتی باج بەست بۆ پارەدان بۆ زیادکردنی خەرجی حکوومەت لەکاتێکدا حکوومەت لەخولی یەکەمی خۆیدا بوودجەی ھاوسەنگی نەبڕی، بەڵام ھەموو ساڵێک ڕێژەی قەرزەکانی کەنەدای کەمکردەوە بۆ - GDP تا ساڵی ٢٠٢٠، کاتێک کە [[پەتای کۆڤید - ١٩ی]] لێدا. سیاسەتی پێشکەوتووخوازی کۆمەڵایەتی ترودۆ داکۆکییەکی بەھێزی شیکردەوە بۆ [[مافەکانی ژنان|مافی ژنان]] و [[لەباربردنی منداڵ]] لە خولی یەکەمیدا ھەروەھا کەنەدا ئامانجی خۆی دیاری کرد بۆ پێشوازیکردن لە ژمارەیەکی زۆر لە [[کۆچ]]بەر و [[پەنابەر]]ان. کەنەدا مافی [[خۆکوشتن]]ی بەیاسایی کرد بۆ کەسانی نەخۆش و بێچارەکان جێبەجێکردنیشی خستە بەردەست [[پزیشک]]ان، لە ساڵی ٢٠١٦ و [[ماریوانا|مەریوانای]] بە یاسایی کرد.
[[پەڕگە:Women Deliver 2019 Conference Location Announcement (34569966804).jpg|350px|وێنۆک|چەپ|ڕاگەیاندنی شوێنی کۆنفرانسی ژنان ساڵی ٢٠١٩.]]
سیاسەتی ژینگەیی ئەو بریتیبوو لەناساندنی پابەندبوونی نوێ بەکەمکردنەوەی دەردانی گازی خانووە سەوزەکان بە٣٠٪ پێش ساڵی ٢٠٣٠، ھەروەھا بۆ بەدەستھێنانی تۆڕی سفری دەرچوونی تا ساڵی ٢٠٥٠. ئامرازە سەرەکییەکەی بۆ گەیشتن بەم ئامانجە سیاسەتی نرخدانانی [[کاربۆن]]ی فیدراڵییە ھەروەھا پەرلەمانی ترودۆ یاسای بۆ پاراستنی دەریایی و قەدەغەکردنی [[پلاستیک]] بە تاک بەکارھێنان و بەھێزکردنی ھەڵسەنگاندنی کاریگەری ژینگەیی پەسەند کرد. لەگەڵ ئەوەشدا ترودۆ لەگەڵ بۆرییەکانی [[نەوت]] و [[گاز]]دایە بۆ ھێنانی سەرچاوەی سووتەمەنی بەبەردوسی کەنەدی بۆ بازاڕەکانی دەرەوە.

لە ٨ی شوباتی ٢٠١٩دا گلۆب و مەیل ڕاپۆرتێکیان پێشکەش کرد کە سەرچاوەکانی نزیک لە [[حکوومەت]] ڕایانگەیاند، کە گوایە [[سەرۆک وەزیران|نووسینگەی سەرۆک وەزیران]] ھەوڵیداوە کاریگەری لەسەر داواکاری گشتی جۆدی ویلسۆن-رەیبۆلد بکات سەبارەت بە دادگاییکردنی بەردەوام لە SNC-Lavalin کاتێک پرسیاری ئەو دەنگۆیانە دەکرێت، ترودۆ وتی کە چیرۆکەکەی لە گلۆبدا درۆیە و ھیچ کاتێک &quot; ئاراستەی &quot; ویلسن ڕایبۆلد &quot; ی سەبارەت بەو کەیسە نەکردبوو. ویلسن ڕایبۆلد ھیچ تێبینییەکی لەسەر ئەم بابەتە نەکرد، بە ئاماژەدان بە مافی پارێزەری کەسی خۆی. پاش ماوەیەکی کەم ترودۆ خۆبەخشانە دەستبەرداری ئیمتیازات و متمانەی کابینەکەی بوو، و ڕایگەیاند کە ڕێگەی پێدەدات قسە بکات. لە ١١ی شوباتدا کۆمیسیاری گشتی کردنەوەی دۆسییەی لێکۆڵینەوەی لەو دەنگۆیانە ڕاگەیاند. ترودۆ وتی: پێشوازی لە لێکۆڵینەوەکە دەکەم، لیژنەی دادوەری ئەنجومەنی نوێنەران زنجیرەیەک دانیشتنی لەسەر بانگەشەکردن بۆ دەستتێوەردانی ئەنجام دا. لیژنەی دادوەری ئەنجومەنی نوێنەران زنجیرەیەک دانیشتنی لەسەر بانگەشەکردن بۆ دەستتێوەردانی ئەنجام دا. لێکۆڵینەوەکە لە چەند گەواھیدەرێکی بیستووە لەوانە جۆدی ویلسن - ڕەیبۆلد کە وەک بەڵگەیەک لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا پێشکەشی کردووە کە بە نھێنی لە نێوان خۆی و سەرۆک وەزیرانی کارلێکەری سەرۆکایەتی دا تۆماری کردووە، کە دواتر بۆ ڕای گشتی بڵاوکراوەتەوە. لە تۆمارە دەنگییەکەدا ویرنیک دەبیسترێت کە داوای کردووە تێبگات بۆچی &quot;ڕێگای DPA&quot; بەکارناھێت، ئەوەش ھاتووە کە خەڵک &quot;لە ڕابردووەوە قسە دەکەن&quot;، ھەروەھا پێشنیاری ترودۆ ئەکات بۆ بەدەستھێنانی ئامۆژگاری یاسایی سەربەخۆ لە دادگەری دادگای باڵای پێشوو ھەروەھا لە بێڤەرلی مکلاچڵین ویڵسن ڕایبۆلد بیستراوە کە پێشنیاری ئەوەی کردووە کە ترودۆ &quot;شکاندنی بنەمای دەستووری سەربەخۆیی داواکاری گشتیە&quot; لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٩ ئەندامانی کۆمیتەی لیبراڵەکان وەک کوتلەیەک دەنگیان دا بۆ داخستنی لێکۆڵینەوەی لیژنەی دادوەری. ترودۆ بابەتی لێکۆڵینەوەی کۆمیساری ئیتیک لە [[کەنەدا]] بوو، بەپێی یاسای ململانێی بەرژەوەندی، سەبارەت بە تۆمەتی تاوان دژی SNC-Lavalin لە کاروباری SNC-Lavalin ڕاپۆرتی کۆتایی کۆمسیۆن کە لە ١٤ی ئابی ٢٠١٩ دەرچووە، کۆتایی بە کەیسی ترودۆ ھێنا کە بە بەشی ٩ کردەوەکەی ئەنجامداوە.

== کاروباری دەرەوە ==
ترودۆ چێژی لەپەیوەندی باش وەرگرت لەگەڵ [[سەرۆک]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[باراک ئۆباما]]، سەرەڕای پشتیوانی ترودۆ بۆ ھێڵی بۆری کیستۆن کە لەلایەن سەرۆکی دیموکراتەوە ڕەتکرایەوە. یەکەم بەرەنگاربوونەوەی سیاسەتی دەرەوەی ترودۆ بریتیبوو لە بەدواداچوونی بەڵێنەکەی لەسەر ھەڵمەتەکە بۆ کشانەوەی پشتیوانی ئاسمانی [[کەنەدا]] لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سوریا]] و پێشوازیکردن لە ٢٥ھەزار [[پەنابەر]]ی جەنگی [[سووریا|سوریا]].

کاتێک [[دۆناڵد ترامپ]] بوو بە [[سەرۆک]]، پەیوەندییەکانی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەرەو خراپبوون ڕۆشتبوون، ئیدارەی ترامپ دانوستانی دووبارەی NAFTAی ناچارکرد بۆ دروستکردنی CUSMA، کە [[کەنەدا]] تەنازولی زۆری کرد لە ڕێگەدان بە زیادکردنی ھاوردەکردنی شیری ئەمریکی، ئەمەش سیستمی بەڕێوەبردنی پێدانی شیرەمەنی کەنەدای لاواز کرد. هەروەها [[دۆناڵد ترامپ]] باجی گومرگی بەسەر پۆڵا و ئەلەمنیۆمەکانی کەنەدیدا جێبەجێکرد، دواتر ترودۆ تۆڵەی کردەوە بە سەپاندنی گومرگ بەسەر ستیلی ئەمریکی، [[ئەلەمنیۆم]] و چەندین بەرھەمی تری ئەمریکی. ھەروەھا پەیوەندی [[کەنەدا]] لەگەڵ [[چین]] دا لە سەردەمی جەستن ترودۆدا وەک [[سەرۆک وەزیران]] بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی دۆستییەی کاروباری مێنگ وانژۆ تێکچوو. لە کاتی دەستگیرکردنی وانژو لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە فڕۆکەخانەی [[ڤانکۆڤەر]]، دوو کەسی کەنەدی (مایکڵ سپاڤۆر و مایکڵ کۆڤریگ) لە وڵاتی [[چین]] دەستبەسەرکران و ھەریەک لە [[کەنەدا]] و [[چین]] داوای ئازادکردنی ھاونیشتیمانیان لەیەکتر دەکرد کە وەک زیندانی سیاسی ئەیبینن، حکوومەتی ترودۆ بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەوان دەسەڵاتی ئازادکردنی مێنگ وانژویان نییە لە ڕێزگرتن لە پەیماننامەی ڕادەستکردنەوەی [[کەنەدا]] لەگەڵ [[ئەمریکا]] و دەوڵەتی یاسا.

لە ساڵی ٢٠٢٠دا کەنەدا مەزادەکەی خۆی لە دەستدا بۆ پەیوەندیکردن بە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە. ئەمە دووەمجارە کەنەدا شکست بھێنێت لە ھەوڵێک بۆ چوونە پاڵ [[ئەنجومەنی ئاسایش]]، کە یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٩ دا لەژێر دەسەڵاتی ترودۆ بوو.

== ھەڵبژاردنی فیدرالی ٢٠١٩ ==
[[پەڕگە:Trudeau visit White House for USMCA (cropped) (rotated).jpg|350px|وێنۆک|چەپ|خۆی لەکاتی سەردانی کردنی کۆشکی سپی.]]

ترودۆ لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ سەردانی پارێزگاری گشتی جوولی پەیتی کرد، بۆ داواکردنی ھەڵوەشانەوەی پەرلەمان (ئەو کارە کە ھەڵبژاردنێک دەکات) ترودۆ پێش دەستپێکردنی فەرمی ھەڵمەتەکە نیازی خۆی تەنیا بۆ بەشداریکردن لە دیبەیتەکانی سێ سەرکردەکە ڕاگەیاند و دووانیان لەلایەن کۆمیسیۆنی دیبەیتەکانی سەرکردەکانەوە ڕێکخرابوون و یەکێکیش لەلایەن TVA ڕێکخرابوو. دیبەیتی سیتیتی ڤی/ماکلین لە ١٢ی ئەیلوول بەڕێوەچوو، سەکۆیەکی بەتاڵی لەسەر ستەیج بۆ ترودۆ بەجێھێشت دیبەیتی مونک لەسەر سیاسەتی دەرەوە لە بنەڕەتدا لە ١ی تشرینی یەکەمدا دانرا، ھەرچەندە ڕێکخەرانی ئەو ڕووداوەیان لە ئەنجامی بڕیاری ترودۆ بۆ ئامادەنەبووبوون بەتاڵ کردەوە.

لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا وێنە و ڤیدیۆی مشتومڕی لەسەر بڵاوکرایەوە کە ترودۆ بە دەموچاوی قاوەیی و دەموچاوی ڕەشەوە پیشان درا گۆڤاری تایم لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ دا، لە بەھاری ساڵی ٢٠٠١ دا، لە لاپەرەیەکی شەوانەی عەرەبی، وێنەی ترودۆی بڵاوکردەوە کە ماکیاژی دەموچاو قاوەیی لەبەردا بوو، لەکاتێکدا ترودۆ مامۆستا بوو لە ئەکادیمیای وێست پۆینت گری و ترودۆ بە ئاشکرا داوای لێبوردنی کرد، ڕازی بوون بەو وێنەیە کە ھەڵگری پەیامی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستانە]] بووە و گوتی: نەدەبوو ئەو کارە وابووایە و بمزانیبایە و نەمزانیبایە ھەر ھەڵەبووم زۆر داوای لێبوردن دەکەم زیاتر بەردەوام بوو لەسەر ئەوەی لێبووردنەکەی، ئەوە شتێک بوو کە لەو کاتەدا پێموانەبوو [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرست]] بووبێت، بەڵام ئێستا دەیناسمەوە کە شتێکی ڕەگەزپەرستانەیە بۆ ئەنجامدانی. ھەروەھا ترودۆو دانی بەوەدا نا کە ماکیاجی دەموچاوی ڕەش لە قوتابخانەی ئامادەیی لەبەر کردووە لەکاتێکدا گۆرانی &quot; دەی - ۆ &quot; ی لە نمایشێکی بەھرەدا چڕیوە کە دوابەدوای ئەوە لەلایەن گڵۆباڵ نیووزەوە بڵاوکرایەوە. بەندی سێیەم ڤیدیۆیەکی ترودۆە کە بە جلوبەرگی [[ڕەگەزپەرستی]] بڵاوکردووەتەوە و دوای بڵاوبوونەوەی ئەم گرتە ڤیدیۆیە ترودۆ دانی بەوەدا نا بیری ئەوەی نەماوە کە چەند جار ماکیاژی دەموچاوی ڕەشی لەبەرکردووە.

لە ڕۆژانی دوای ئەو ئابڕوچوونەدا، ڕاپرسیکاران ئاماژەیان بەوە کرد کە زۆرێک لە کەنەدییەکان یان بەھۆی ئەو [[ئابڕوو]]چوونە بێزارنەبوون یان داوای لێبووردنی ترودۆیان قبووڵ کردووە. ھەروەھا گرووپە کەمینەکان و کۆمێنتە ڕەگەزییەکان و ھەندێک لە ڕکابەرەکانی ترودۆ ھاتنە سەر بەرگری ئەوانی تر بۆ زیاتر ڕەخنەگرتن، بە ئەندامانی حیزبەکەی خۆشییەوە.

دوو گفتوگۆی فەرمی لەلایەن کۆمیسیۆنی گفتوگۆی تازە دروست بووی سەرکردەکانەوە بەڕێوەچوون گفتوگۆیەک بەزمانی ئینگلیزی لە ٧ی تشرینی یەکەم و گفتوگۆیەکیش بە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوو. ھەردوو دیبەیتەکە لە مۆزەخانەی مێژووی کەنەدی لە گاتینە و کیبێک بەرێوەچوون.

== ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٩ ==
[[پەڕگە:Canada Election 2019 Results Map (Simple).svg|350px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی دەرئەنجامی هەڵبژاردنەکانی کەنەدا ساڵی ٢٠١٩.]]

پارتی لیبراڵی ترودۆ لە ھەڵبژاردنی فیدراڵی ساڵی ٢٠١٩ دا زۆرترین کورسی بەدەست ھێنا، بەڵام ٢٠ کورسیشی لە ئەنجومەنی شارەوانییەکان لەدەستدا (کە کۆی گشتی لە ١٧٧ کورسییەوە بۆ ١٥٧ کورسی دابەزێنراوە) لە کاتی ھەڵوەشانەوەشدا لیبراڵەکان کورسی تەواویان بردەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە ترودۆ بدەن حکوومەتی کەمینە پێک بھینن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٩ەوە ئەو پارتەی کە زۆرترین بەشی دەنگی جەماوەری نیشتمانی بەدەست ھێنا زۆرترین کورسی بەدەست نەھێنا— ترودۆ ٣٣٫١ لە سەدی دەنگی جەماوەری ھەبوو، لەکاتێکدا سەرۆکی پارێزگاران ئەندرو شریری ٣٤٫٤ لە سەدی ھەبوو. ھەروەھا یەکەم جار بوو کە حکوومەتێک بە کەمتر لە سەدا ٣٥ی دەنگی جەماوەریی نەتەوەیی لە دوای جۆن ئەی ماکدۆناڵدەوە لە ساڵی ١٨٦٧ ەوە دەسەڵاتی گرتە دەست کە ٣٤, ٨٪ی دەنگەکانی ھەبوو. لە [[ئەلبێرتا]] و ساسکاچوان پارتی لیبراڵ بە ڕێژەی لە ١٤٪ و لە ١٠٪ی دەنگی جەماوەری بردەوە. لە [[ئۆنتاریۆ]]، لیبراڵەکان ھەر ٢٥ کورسییەکەی [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] و ٢٤ کورسییان لە ٢٩ کورسی دەوروبەری ناوچەی گەورەی [[تۆرۆنتۆ|تۆرنتۆ]] بردەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکان بەھۆی ناجەماوەریبوونی حکوومەتی کۆنسەر ڤەتیڤئۆنتاری پریمەر دۆگ فۆردەوە بووە.

== پەتای کۆرۆنا ==
[[پەڕگە:Chris Coons and Justin Trudeau MSC2020 meeting.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|لەگەڵ ئەندامی ئەنجومەنی پیران کریس کۆنز.]]
جەستن ترودۆ [[سەرۆک وەزیران]] بوو کاتێک [[پەتای کۆڤید-١٩]] لەجیھان بڵاوبوویەوە، وەڵامی حکوومەتەکەی بۆ ئەم پەتایە بریتیبوو لە پارە بۆ پارێزگا و ناوچەکان بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ دۆخی نوێ، دەرماڵەی بۆ توێژینەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] تەرخان کرد و گەشتەکانی دەرەوەی وڵاتی سنووردارکرد لەگەڵ پشکنینی گەشتە نێودەوڵەتییەکان، فەرمانی خۆسڕینەوە دەرکرد لەژێر یاسای کەرەنتینە، ستراتیژی پیشەسازی، ھەڵمەتی ھۆشیاری تەندروستی گشتی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەریی ئابووری ئەو پەتایە لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ترودۆ دەستبەرداری پێدانی قەرزی خوێندنی قوتابیان بوو، زیادکردنی تێچووی منداڵی کەنەدا، دوو ھێندە کردنی پارەی باجی کاڵا و خزمەتگوزاری ساڵانە، ھەروەھا سوودی وەڵامی فریاکەوتنی [[کەنەدا]]ی وەک بەشێک لە پاکێجی یەکەم لە مانگی ئازاردا ناساند. لە مانگی نیسان ترودۆ مووچەی فریاگوزاری [[کەنەدا]] و ھەژماری بازرگانی فریاکەوتنی کەنەدا و سوودی قوتابی فریاکەوتنی [[کەنەدا]]ی ناساند. لە ٣٠ی نیسان، ئیڤ گیرۆکس ئەفسەری لیژنەی دارایی پەرلەمان ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە پڕۆژەی کەمیی فیدراڵی بۆ ساڵی دارایی ٢٠٢٠ دەکرێت لە ٢٥٢ ملیار دۆلار زیادئەبێت، بەپشت بەستن بە نزیکەی ١٤٦ ملیار دۆلار لەخەرجکردنی ڕێوشوێنەکانی بۆ یارمەتی فیدراڵی. ترودۆ ھەروەھا ھێزە چەکدارەکانی کەنەدی لە ماڵەکانی چاودێری درێژخایەن لە کیبێک و [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی لەیزەر بڵاو کردەوە.

== خێرخوازی ==
دوای ئەو سکاڵایانەی کە لەلایەن لایەنە بەرھەڵستکارەکان کرا کە گوایە [[خێزانی ترودۆ]] پەیوەندی بە ئێمەی خێرخوازییەوە ھەبووە، کۆمیسیاری ئیتیک لە ٣ ی تەممووزی ٢٠٢٠ دا لێکۆڵینەوەیەکی لە بارەی ترودۆ و بڕیاری حکوومەت بۆ بوونی دەزگای خێرخوازی ھاوینە کردەوە، پرۆگرامی بەخششی قوتابی ڕاگەیاند کە دەتوانێت یارمەتی دارایی قوتابیان بدات لە کاتی پەتای COVID – 19. ترودۆ وتی: ئێمە ئەو خێرەین کە توانای بەڕێوەبردنی بەرنامەیەکی لەو جۆرەمان ھەبوو ئێمە و حکوومەتی فیدراڵ بڕیارماندا &quot; ڕێگای بەش بەش &quot; پەیرەو بکەین لە بڕی بەرنامەی بەخشین بۆ حکوومەتی فیدراڵ.

ئێمە خێرخوازین ڕەخنەمان لێگیراوە لە پەیوەندی نزیکی لەگەڵ [[خێزانی ترودۆ]] لێکۆڵینەوەکە دوای ئەو ئاشکراکردنانە ھات کە دایک و برا هەروەها ژنەکەی ترودۆ نزیکەی ٣٠٠ھەزار دۆلاریان بۆ خەرج کراوە. بە گشتی بۆ قسەکردن لە ڕووداوەکانی (WE Charity Events) ھەروەھا کۆمیسیاری گشتی لە ١٦ ی تەممووزی ٢٠٢٠دا ڕایگەیاند کە لێکۆڵینەوەکە فراوانترئەکرێت چونکە بیل مۆرنیۆ وەزیری داراییش دەگرێتەوە.

== ژیانی تایبەتی ==
[[پەڕگە:Justin and Sophie Trudeau - Global Citizen Festival Hamburg 08.jpg|350px|وێنۆک|چەپ|خۆی لەگەڵ سۆفی گرێگوار.]]
ترودۆ یەکەمجار [[سۆفی گریگواری|سۆفی گرێگواری]] بینی کاتێک ھەردووکیان لە [[مۆنتریال]] گەورە بوون گرێگوار ھاوپۆل و ھاوڕێی منداڵی براکەی [[میشێل ترودۆ|میشێل]] بوو لە حوزەیرانی ٢٠٠٣ دا دوای چەند ساڵێک یەکتریان بینییەوە، کاتێک گرێگوار وەک کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنی کێبێک و وەک ھاومیوانداری ترودۆ بۆ تۆپی خێرخوازی دیاری کرا؛ چەند مانگێک دوای دیدارەکە دەستیان کرد بە ژووان بەستین ترودۆ و گرێگوار لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ دا بەشدار بوون و لە ٢٨ ی ئایاری ٢٠٠٥ لە مەراسیمێکدا لە کەنیسەی سانت مادێلینی ئۆتێرمۆنتی [[مۆنتریال]] ھاوسەرگیریان کرد. سێ منداڵیان ھەیە: کوڕێک بەناوی زاڤیار لەدایکبووی ساڵی ٢٠٠٧، کچێک بەناوی ئێلا گرەیس لەدایکبووی ساڵی ٢٠٠٩ وە کوڕە بچووکەکەیان بەناوی ھادرێن لەدایکبووی ٢٠١٤.

لە حوزەیرانی ٢٠١٣ دا پاش دوو مانگ لەوەی ترودۆ بوو بە سەرۆکی پارتی لیبراڵەکان، ئەو دوو ھاوسەرە ماڵەکەیان لە ناوچەی کۆتێ دێس- نیگێس لە [[مۆنتریال]] فرۆشت و دەستیان کرد بە ژیان لە خانوویەکی نوێی کرێدا لە پارکی ڕۆککلیفی [[ئۆتاوا]]، ئەو شوێنەی کە پێشتر ترودۆ وەک منداڵێک تێیدا نیشتەجێ بوو لە کاتی حوکمرانی باوکیدا وەک سەرۆک وەزیران.

١٨ی ئابی ٢٠١٤دا، کەسێک خۆی خستە ماڵەکەی گرێگوار و سێ منداڵەکەی کە هەوڵی ڕەشبگیری دابوو لەگەڵ ئەوەشدا ھیچ شتێک نەدزراو و ھیچ زیانێکیش بەر موڵکەکە نەکەوت. دوای ڕووداوەکە ترودۆ کە لە وینیپیگ بوو لە کاتی گەڕانەوەی نیازی خۆی بۆ لێپرسینەوە لەگەڵ پۆلیسی شاھانەی کەنەدی خستە ڕوو دەربارەی ئاسایشی ماڵەکەی. دوای سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٥، ترودۆ لە ڕیدو کۆخت نیشتەجێ بوو، لەسەر زەوی ھۆڵی ڕیدو ئەمەش بەھۆی کاری نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوەی ماڵەکەی لە ٢٤ سوسێکس.

لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٠ [[خێزانی ترودۆ]] لە ماڵی خۆیان لە [[ئۆتاوا]] خۆیان کەرەنتین کرد بەھۆی تووشبوونی ھاوسەرەکەی بە [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|پەتای کۆرۆنا]] تا ٢٨ی ئازار چاک بۆوە.

== ئایین ==
باوکی ترودۆ سەر بە مەزهەبی [[ڕۆمانی کاسۆلیکی]] بوو و دایکی لە ئەنگلیکانیزمەوە گۆڕی بۆ [[کاسۆلیکی]]. پێش ھاوسەرگیرییەکەیان لە ڕۆژی یەک شەمە لە کاتی مناڵیدا جەستن ئامادەی ماس بوو و ھەموو شەوێک پێش خەوتن دوعاکانی ئەوت لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بووە کاسۆلیکێکی لاواز، وەک ھەستی کرد کە زۆربەی ژیانی ڕۆژانەی خۆی بە شتی فەرمی و پێکھاتەی کڵێساکەی دەباتەسەر. ترودۆ لەو ماوەیەدا باوەڕی خۆی بە &quot; وەک زۆر کاسۆلیک لە سەرانسەری ئەم وڵاتەدا باس کرد، گوتی:باشە من کاسۆلیکیم، من باوەڕم ھەیە، بەڵام من بەڕاستی ناچمە کلێسا. دواتر لە جەژنی ئیستەر، نیوەی شەو لە [[کریسمس|ئاھەنگی کریسمس]] دوای مردنی [[میشێل ترودۆ|میشێلی]] برای لە ساڵی ١٩٩٨ لە لایەن ھاوڕێیەکییەوە قایل کرا بۆ بەشداریکردن لە کۆرسێکی ئەلفا، لەو ماوەیە باوەڕی ئاینی خۆی بەدەستھێنایەوە. لە ٢٠١١ ترودۆ ڕایگەیاند &quot; باوەڕی تایبەتی خۆم بەشێکی یەکجار گرنگە لەوەی کە من کێم و ئەو بەھایانەی کە ھەوڵی بۆ دەدەم ڕابەریبکەم &quot;.

== ئازایەتی و مەدالیا ==
شانازی بروانامە
{{چینی ناوەند}}
[[پەڕگە:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100px]]
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:silver;&quot; align=&quot;center&quot;
|Ribbon || Description || Notes
|-
|[[پەڕگە:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100px]] || [[Queen Elizabeth II Diamond Jubilee Medal]] for Canada||
* 2012: As an elected Member of the [[House of Commons of Canada]], Trudeau was awarded the medal as a member of the [[Canadian order of precedence]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=The Office of the Secretary to the Governor|سەردێڕ=The Diamond Jubilee Medal awarded to Justin Trudeau, M.P.|ناونیشان=http://gg.ca/honour.aspx?id=1298&amp;t=13&amp;ln=Trudeau|وێبگە=Website of the Governor General of Canada|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

;'''Honorary degrees'''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;width:20%;&quot;| Location
! style=&quot;width:20%;&quot;| Date
! style=&quot;width:40%;&quot;| School
! style=&quot;width:20%;&quot;| Degree
! style=&quot;width:20%;&quot;| Gave Commencement Address
|-
| {{Flagu|Scotland}} || '''July 5, 2017''' || [[University of Edinburgh]] || Doctorate || Yes&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ed.ac.uk/news/2017/canadian-pm-trudeau-receives-honorary-degree|سەردێڕ=Canadian PM Justin Trudeau receives honorary degree|ئیش=The University of Edinburgh|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Global News|سەردێڕ=Justin Trudeau receives honourary degree from University of Edinburgh|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=veMI-Xw0ji8|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Flagu|New York}} || '''May 16, 2018''' || [[New York University]] || [[Doctor of Laws]] (LL.D) || Yes&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=CBC News|سەردێڕ=Justin Trudeau's full commencement speech to NYU graduates|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Vs6jok1vplA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2018 Honorees,Honorary Degrees &amp; Speakers |ناونیشان=https://www.nyu.edu/life/events-traditions/commencement/all-university-commencement/honorary-degrees-speakers.html |وێبگە=www.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

{{Expand list|date=September 2020}}

== تۆماری ھەڵبژاردن ==
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |٢٠١٣ پارتی لیبڕاڵی ھەڵبژاردنی سەرکردایەتی کەنەدا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | کاندیدەکان
! colspan=&quot;4&quot; | یەکەمین دەنگدان
|-
! خاڵ یان کورسیی
! ٪
! دەنگەکان
! ٪
|-
| '''Justin Trudeau''' || align=right | '''٢٤٫٦٦٩''' || align=right | '''٨٠٫١''' || align=right | '''٨١٫٣٩٨''' || align=right | '''٧٨٫٧٦'''
|-
| Joyce Murray || align=right | ٣٫١٣١ || align=right | ١٠٫٢ || align=right | ١٢٫١٤٨ || align=right | ١١٫٧٦
|-
| Martha Hall Findlay || align=right | ١٫٧٦٠ || align=right | ٥٫٧ || align=right | ٦٫٥٨٥ || align=right | ٦٫٣٧
|-
| Martin Cauchon || align=right | ٨١٦ || align=right | ٢٫٦ || align=right | ١٫٦٣٠ || align=right | ١٫٥٨
|-
| Deborah Coyne || align=right | ٢١١٤ || align=right | ٠٫٧ || align=right | ٨٣٣ || align=right | ٠٫٨١
|-
| Karen McCrimmon || align=right | ٢١٠ || align=right | ٠٫٧ || align=right | ٧٥٧ || align=right | ٠٫٧٣
|-
! تێکڕا
! ٣٠٬٨٠٠
! ١٠٠٫٠
! ١٠٤٬٥٥٢
! ١٠٠٫٠٠
|}

== بەرھەمە چاپکراوەکان ==
[[نیشتمانی ھاوبەش (یاداشت)]]

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینیی&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Justin Trudeau|جەستن تروودۆو}}

{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|collapsible=collapsed|d=Q3099714|commons=category:Justin Trudeau|n=category:Justin Trudeau|b=no|v=no|voy=no|mw=no|species=no|m=no|wikt=no|s=no}}
* {{وێبگەی فەرمی|https://pm.gc.ca/}}
* [https://www.liberal.ca/rt-hon-justin-trudeau/ Liberal Party of Canada profile]
* {{Canadian Parliament links|ID=١٧٣٠٠}}
* [https://web.archive.org/web/20190203143612/https://www.ourcommons.ca/Parliamentarians/en/members/Justin-Trudeau(58733) House of Commons profile]
* {{فەیسبووک|JustinPJTrudeau}}
* {{توویتەر|JustinTrudeau}}
* {{ئینستاگرام|justinpjtrudeau}}
* {{C-SPAN|Justin Trudeau}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{سەرکردەکانی ئێستای ناتۆ}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کەنەدا|ژن|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل]]
[[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]]</text>
      <sha1>d50qgehk949ikaktayyoar96ppbx0rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لوقمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128173</id>
    <revision>
      <id>1598256</id>
      <parentid>1512864</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */</comment>
      <origin>1598256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15627" sha1="4p37jajzs26jaabrqbygmjkk3a135qo" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێلایەنی}}
{{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}}
{{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}}
}}
'''لوقمانی دانا''' ''(بە[[عەرەبی]]: لقمان الحکیم)''، پیاوێکی دانا و حەکیم بوو و کوڕێکی ھەبوو، ناوی لە [[قورئان]] دا ھاتووە لە سوورەتێک بەناوی خۆی، [[لوقمان (سوورەت)|سوورەتی لوقمان]].

==ناساندن==
===لوقمان کێیە؟===
بۆچوونی زۆربەی زانایان وایە کە لوقمانی دانا [[پێغەمبەر]] نەبووە، بەڵکو یەکێک بووە لە بەندە ساڵح و چاکەکارانی خودا، زۆر حەکیم و دانا بووە بۆیە ھەرجارێک ناوی دێت وشەی دانایی بەدووادا دەوترێت.&lt;ref&gt;[http://mawdoo3.com/%D9%85%D9%86_%D9%87%D9%88_%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86 سایتی الموضوع-لوقمان کێیە]&lt;/ref&gt; پەند و وتەکانی بە یەکێک لە جوانترین وتەکان دادەنرێت لەلای موسڵمانان.
===نەژاد و پیشەی===
لوقمانی کوڕی یاعور، دەگوترێت کە خوشکەزای یان پورزای [[ئەیوب]] بووە، لە [[ئەسوان]] بووە لە [[میسڕ]]، خالیدی کوڕی ڕەبیع وتوویەتی کە دارتاش بووە، وتراوە کە بەرگدوور بووە، چەند کەسێک ئاماژەیان بە سەردەمی کردووە بەوەی کە لە سەردەمی [[داوود]] بوو تا سەردەمی [[یوونس]] کە ئەمە قسەی مێژوونووس (مەسعودی)ە، بەڵام لە قورئاندا ئاماژە بە سەردەم و کاتەکەی نەکراوە.&lt;ref&gt;[http://mawdoo3.com/%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9_%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85 سایتی الموضوع-حکمة لقمان الحکیم]&lt;/ref&gt;

==لوقمان لە [[قورئان]]==
سوورەتێک بەناوی کراوە کە [[لوقمان (سوورەت)|سوورەتی لوقمانە]]، کە تیایدا لوقمان ئامۆژگاری و وەسێت بۆ کوڕەکەی دەکات کە قورئان پەندەکانی بە زیندوویی ھێشتووەتەوە، لە یەکەم ئامۆژگاریەکانی ئەوەیە کە بە کوڕەکەی ڕادەگەیەنێ کە ھاوبەش بۆ خودا پەیدا نەکات و شیرک نەکات چونکە بەڕاستی ستەمێکی زۆر گەورەیە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٢}}

واتە: بەڕاستی ئێمە داناییمان بە لوقمان بەخشی (پێمان وت) سوپاس و شوکرانەی خوا بکە، جا ھەرکەس شوکرانەی خوا بکات ئەوە شوکرانەی خۆی دەکات (بۆ سوود و قازانجی خۆی)، وە ھەر کەسێ سوپاسی نەکرد ئەوا خودا بێ نیاز و سوپاسکراوە (واتە پێویستی بە سوپاسی کەس نیە).

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٣}}

واتە: جا لوقمان بە کوڕەکەی وت کاتێک ئامۆژگاری دەکرد (وتی) ئەی کوڕی شیرینم ھاوبەش بۆ خوا دامەنێ چونکە بەڕاستی ھاوبەش دانان ستەمێکی زۆر گەورەیە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٤}}  ((ڵێرەدا خوای گەورە ئامۆژگاریەکان لە دەمی لوقمان دەفەرموێ))

واتە: وە فەرمانمان داوە بە ئادەمیزاد بە (چاکی ھەڵسوکەوت کردن) دایک و باوکی، دایکی ھەڵیگرتووە بە دووگیانی (پێی لاواز دەبێ) لاواز لەدوای لاوازی بڕینەوەش لە شیر (لە دوا تەمەنی) دوو ساڵی، کە سوپاسگوزاری من (خودا) و دایک و باوکت بە (ئەی مرۆڤ) تەنھا بۆ لای منە گەڕانەوەتان.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٥}}

واتە: وە ئەگەر (دایک و باوکت) ھەوڵیان دا لەگەڵت کە شتێ بگەی بە ھاوبەشم کە ھیچ بەڵگە و زانیاریەکت پێی نیە ئەوا گوێڕایەڵییان مەکە، بەڵام لە دونیادا زۆر بە چاکی ھاوڕیتەیان بکە و شوێن ڕێگای کەسێک بکەوە کە بە دڵسۆزی گەڕاوەتەوە لای من، لە پاشا ھەموو ھەر بۆ لای من دەگەڕێنەوە ئینجا لە کار و کردەوەتان لە دونیادا ئاگادارتان دەکەمەوە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٦}}

واتە: (لوقمان وتی) ئەی کوڕی شیرینم، بەڕاستی ئەو (چاکە و تاوانە) ئەگەر کێشی تۆوە خەردەلەیەکیش بێت لەناو بەردێکدا یان لە ئاسمانەکان یان لە زەوی دا بێت خودا (لە قیامەتدا) دەیھێنێت بەڕاستی خوا وردبین و ئاگادارە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٧}}

واتە: ئەی کوڕی شیرینم نوێژەکان بەجێ بێنە و فەرمان بە چاکە بکە و ڕێگری لە خراپە بکە، ھۆگر و ئارام بە لەسەر ھەر بەڵا و ناخۆشیەک کە تووشت دەبێت بێگوومان ئەوە (ئەو کارانەی کە بۆم باسکردیت) لەو کارە گەورانەیە گە خودا دەیەوێن.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٨}}

واتە: ڕووت لە خەڵکی وەرمەگێڕە (لووت بەرز مەبە) و بەسەر زەویدا بە ناز و فیزەوە مەڕۆ، بەڕاستی خودا خۆبەزلزان و شانازی کەری خۆش ناوێت.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٩}}

واتە: وە لە ڕۆیتنتدا بە مامناوەندی بڕۆ (نە توند و خێرا، نە سەبر و ھێواش) و وە لە دەنگیشت نزم بکەرەوە (لە قسەکردندا) بەڕاستی ناخۆشترین و بێزارکەرترین دەنگ دەنگی گوێ درێژەکانە.

((سوورەتی لوقمان ١٢-١٩))

==چەند نمونەیەک لە حیکمەت==
چەند نمونەیەک لە پەندەکانی و وەسێتەکانی بۆ کوڕەکەی:
* کوڕی شیرینم، ئامۆژگاریت دەکەم بە دو شت دەستیان پێوە بگری سەلامەت دەبی، پارە تا پێی بژی، وە [[ئایین]] بۆ سەرفرازی ڕۆژی دواییت.
* کوڕی شیرینم، لە یادی خوا بێ ئاگا مەبە و لە خوا بترسە و با کەسیش پێت نەزانێت خەڵکی لە خۆت بایی نەکەن، بە قسەی نەزان نەخەڵەتێی چونکە بەڕاستی تۆ مرواریت لەدەست دایە و وادەزانی پشقلە
* کوڕی شیرینم، نەرم و نیان بە ھەمیشە ھاوڕێی چاک بە، زۆر بیر بکەوە و کەم قسە بکە مەگەر لە وتنی ڕاستی دا، زۆر بگری و کەم پێبکەنە، گاڵتە و سوعبەت زۆر مەکە و قیژەقیژ مەکە و دەمەقاڵێ زۆر مەکە
* با بێدەنگیەکەت بیرکردنەوە بێت و ھەرکاتێ قسەت کرد بە دانایی قسە بکە
* کوڕی شیرینم، ماڵی خۆت بە فیڕۆ مەدە، ماڵی خەڵکیش بە چاک مەزانە، ماڵی خۆت ئەو ماڵەیە کە لە پێش خۆتدا بەڕیی دەکەیت و ماڵی خەڵکیش ئەو ماڵەیە کە لە دوای مردن بەجێ دەھێلرێت
* کوڕی خۆم، کاتێک دەسەڵات ھانی دای ستەم لە خەڵکی بکەی، دەسەڵاتی خوات بیر بکەوێتەوە بەسەرتا، ئاگات لە سزای خوا بێت وە سزاکەەی ھەمیشەییە و کۆتایی نایێت
* کوڕی خۆم خۆت لە تەماح بپارێزە چونکە تەماح ھەژاریەکی ئامادەیە
* کوڕی شیرینم، خۆت لە تووڕەیی بپارێزە چونکە تووڕەیی دڵی پیاوی دانا لەناودەبات
* کوڕم، خۆت لە درۆ بپارێزە چونکە ئایینت تێکدەدات و شەخسیەتت لای خەڵک ناھێڵێ جا ئەوکاتە شەرم و جوانی و سامانت نامێنێ و ڕیسوا دەبیت، کاتێ قسە دەکەی کەس کوێت لێ ناگرێ و باوەڕیشت پێ ناکەن
* کوڕی خۆم، ئەو کەسەی درۆت بۆ دەکات لێی دڵنیا مەبە درۆشت بە دەمەوە دەکات
* کوڕی خۆم، داوای کۆتایی کار مەکە و سەرەتاکەشی ڕەت مەکەوە چونکە ئەمە بۆچون کەم دەکاتەوە 
* کوڕی ئازیزم، سەرسام مەبە بە چاکەکانت ئەگەرچی زۆریش بێ، چونکە تۆ نازانی ئایا خوای گەورە لێی وەرگرتووی یان نا
* کوڕی شیرینم، ئەگەر شەیتان لە ڕێی گومان و دوودڵیەوە بۆت ھات ئەوا تۆش بە دڵنیایی و ئامۆژگاری بەسەریدا زاڵ بە، ئەگەر لەڕێی تەمەڵی و بێزاریەوە بۆت ھات بە باسی قەبر و قیامەت بەسەریدا زاڵ بە، ئەگەر لە ڕێی ھاندان و ترساندنەوە ھات بۆت، ھەواڵی ئەوەی بدەرێ کە دونیاش کۆتایی دێت 
* کوڕم، بەڕاستی کەسی ڕەوشت ناشرینی دەم شڕی بەدبەخت کاتێک کە قسە دەکات زمانی خۆی ڕیسوای دەکات و ئەگەر بێدەنگیش بێت نەزانیەکەی ڕسوای دەکات، ئەگەر کارێک بکات خراپە دەکات ئەگەر کارێکیش نەکات تەمەنی بە فیڕۆ دەڕوات، ئەگەر دەوڵەمەند بێت یاخی ئەبێت، ئەگەر ھەژاریش بێت نائومێد ئەبێت، ئەگەر دڵخۆشیش بێت فیز دەکات ئەگەر خەمباریش بێت ئەبێتە دیل ئەگەر ڕێزی بگری یاخی دەبێت ئەگەر ڕێزی نەگری ڕەشبین دەبێت ئەگەر داوا بکات سوورە لەسەری ئەگەر داواشی لێ بکرێ نابەخشێ، ئەگەر پێبکەنێت قاقا دەکات ئەگەر بشگری ھاوار ئەکات، ئەگەر تووڕە بێت زۆر توندە ئەگەر باسیشی بکرێ تووڕە دەبێت، ئەگەر ببەخشێ منەت ئەکات ئەگەر پێی ببەخشرێ سپڵەیی دەکات ئەگەر نھێنی لا دانرا خیانەتی لێ ئەکات ئەگەر نھێنیشی لا دانایت بوھتانت یۆ دەکات ئەگەر لە خار تۆوە بوو توانجت لێ ئەگرێت، ئەگەر لەسەروو تۆشەوە بێ تووڕە ئەبێ، ئەگەر ھاوەڵێتی بکەیت ماندوت ئەکات ئەگەر لێشی دووربکەویەوە وازت لێناھێنێ، ئەگەر ڕێنمایی بکرێ وەری ناگرێ ئەگەر فەرمانی پێ بکری گوێڕایەڵی ناکات، ئەوەی لەگەڵی دەژی بەختەوەر نیە ئەوەشی لێی دوورە لێی بێوەی نیە، کاتێ قسە دەکات نایپێکێت لە کاتی ناخۆشیدا ئارامگر نیە، لە بابەتێکدا ناوەستێت، کاری چاکە ئەنجام نادات، سوپاسی کەس ناکات و واز لە فێڵ کردنیش ناھێنێ، لە کەسی سەرکەووتوو متمانە وەرناگرێ، ئەگەرچی بە لەگەڵ زانایانیشدا ڕێک نەووێت بە زانستەکەی لە خۆی باییە، ئەگەر یەکێک لەگەڵ زانایاندابێت وادەزانێ ئەو چاکەکارە، ئەگەر خراپەکاریش بێت وادەزانێ بێ دەسەڵاتیەکەی زیرەکیە و خراپەکەی چاکە و زیادەڕەوییەکەی ورەیە و نەفامیەکەی ئارامگریە حەزی لە چی بێت وەریدەگرێت ڕقی لە چیش بێ وازی لێدێنێ ئەگەر حەق و ڕاستی لەگەڵ ئارەزووی دا بو ستایشی دەکات ئەگەر حەقیش پێچەوانەی حەز و ئارەزووی بێت بەدرۆی دەخاتەوە و وازی لێدێنێ، کانێک پێویستی ئی}یکی بە حەق بوو پرسیاری دەکات کاتێ پرسیاریشی لێبکرێ وەڵام ناداتەوە، کاتێک ئەھلی حەق ئامادە بوون لەگەڵیانە، کاتێکیش ئامادە نەبوون ئەچێتە سەر ناحەق، لەگەڵ زانایان دادەنیشێ و گوێیان لێناگرێت، کاتێکیش لەناو زانایان نەبێ فیز دەکات بەسەریاندا و پێیان پێدەکەنێ حەق دەڵێ بەڵام بە کردەوە پێچەوانەیەتی، فەرمان بە چاکە دەکات و خراپەش ئەنجام دەدات، فەرمان بە حەق دەکات و لەسەر ناحەقیشە، ھەموو جۆرە مامەڵەیەک لەگەڵ خەڵکی دەکات ئەگەر بۆخۆی بێ پێی خۆش نیە، چاکە پیشانی خەڵکی دەدات و خۆی لێی دوورە، فەرمان دەکا بە ورە بەرزی و لە خۆیدا نیە، لە شەرع خۆی شارەزا دەکات و کاری پێناکات، بە کاری دواڕۆژ شوێن دونیا دەکەوێ، ئەگەر بەھێزبێ توندە بەرامبەرت، ئەگەر لاواز بێ لاوازترت دەکات ئەگەر دەوڵەمەندیش بێت پێت دەڵێ لەخۆباییە ئەگەر ھەژاریش بێت دەڵێ داماوە، ئەگەر سوور بێت لەسەر چاکە پێت دەڵێت ڕۆچووە،  ئەگەر خاویش بی پێت دەڵێ زۆر لە خۆی دەکات، ئەگەر پێی ببەخشی پێت دەڵی زیادەڕەوی دەکات، ئەگەر نەشیدەیتێ دەڵێ چرووکە ئەگەر نەرم بیت لەگەڵی و لێی نزیک بیتەوە دەڵێ ماستاو چیە، ئەگەر لێشی دوورەپەرێز بی دەڵێ فیزلە
* ئەگەر خەڵکی شانازیان بە جوانی قسەکانیان کرد ئەوا تۆ شانازی بە جوانی بێدەنگیت بکە
ئەمانە و زۆر وتە و ئامۆژگاری و وەسێتی تر.
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}

* [[قورئان|قورئانی پیرۆز]]، سوورەتی لوقمان، ئایەتی ١٢-١٩
* تەفسیری ڕامانی قورئانی پیرۆز
* تەفسیری ئاسانی قورئانی پیرۆز
* تەفسیری پوختەی قورئانی پیرۆز
* [http://tweeshu.blogspot.com/2013/12/blog-post_3.html ماڵپەری تووێشوو-پەند و ئامۆژگاریەکانی لوقمانی حەکیم]{{بەستەری مردوو|url=http://tweeshu.blogspot.com/2013/12/blog-post_3.html |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85 ویکیپیدیای عەرەبی]
==پەراوێز==

{{پۆلی کۆمنز|Luqman}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی]]</text>
      <sha1>4p37jajzs26jaabrqbygmjkk3a135qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598290</id>
      <parentid>1598256</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15687" sha1="tpw10pgekugfnp5w8exdvhz0s8jvkji" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێلایەنی}}
{{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}}
{{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}}
}}
'''لوقمانی دانا''' ''(بە[[عەرەبی]]: لقمان الحکیم)''، پیاوێکی دانا و حەکیم بوو و کوڕێکی ھەبوو، ناوی لە [[قورئان]] دا ھاتووە لە سوورەتێک بەناوی خۆی، [[لوقمان (سوورەت)|سوورەتی لوقمان]].

==ناساندن==
===لوقمان کێیە؟===
بۆچوونی زۆربەی زانایان وایە کە لوقمانی دانا [[پێغەمبەر]] نەبووە، بەڵکو یەکێک بووە لە بەندە ساڵح و چاکەکارانی خودا، زۆر حەکیم و دانا بووە بۆیە ھەرجارێک ناوی دێت وشەی دانایی بەدووادا دەوترێت.&lt;ref&gt;[http://mawdoo3.com/%D9%85%D9%86_%D9%87%D9%88_%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86 سایتی الموضوع-لوقمان کێیە]&lt;/ref&gt; پەند و وتەکانی بە یەکێک لە جوانترین وتەکان دادەنرێت لەلای موسڵمانان.
===نەژاد و پیشەی===
لوقمانی کوڕی یاعور، دەگوترێت کە خوشکەزای یان پورزای [[ئەیوب]] بووە، لە [[ئەسوان]] بووە لە [[میسڕ]]، خالیدی کوڕی ڕەبیع وتوویەتی کە دارتاش بووە، وتراوە کە بەرگدوور بووە، چەند کەسێک ئاماژەیان بە سەردەمی کردووە بەوەی کە لە سەردەمی [[داوود]] بوو تا سەردەمی [[یوونس]] کە ئەمە قسەی مێژوونووس (مەسعودی)ە، بەڵام لە قورئاندا ئاماژە بە سەردەم و کاتەکەی نەکراوە.&lt;ref&gt;[http://mawdoo3.com/%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9_%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85 سایتی الموضوع-حکمة لقمان الحکیم]&lt;/ref&gt;

==لوقمان لە [[قورئان]]==
سوورەتێک بەناوی کراوە کە [[لوقمان (سوورەت)|سوورەتی لوقمانە]]، کە تیایدا لوقمان ئامۆژگاری و وەسێت بۆ کوڕەکەی دەکات کە قورئان پەندەکانی بە زیندوویی ھێشتووەتەوە، لە یەکەم ئامۆژگاریەکانی ئەوەیە کە بە کوڕەکەی ڕادەگەیەنێ کە ھاوبەش بۆ خودا پەیدا نەکات و شیرک نەکات چونکە بەڕاستی ستەمێکی زۆر گەورەیە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٢}}

واتە: بەڕاستی ئێمە داناییمان بە لوقمان بەخشی (پێمان وت) سوپاس و شوکرانەی خوا بکە، جا ھەرکەس شوکرانەی خوا بکات ئەوە شوکرانەی خۆی دەکات (بۆ سوود و قازانجی خۆی)، وە ھەر کەسێ سوپاسی نەکرد ئەوا خودا بێ نیاز و سوپاسکراوە (واتە پێویستی بە سوپاسی کەس نیە).

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٣}}

واتە: جا لوقمان بە کوڕەکەی وت کاتێک ئامۆژگاری دەکرد (وتی) ئەی کوڕی شیرینم ھاوبەش بۆ خوا دامەنێ چونکە بەڕاستی ھاوبەش دانان ستەمێکی زۆر گەورەیە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٤}}  ((ڵێرەدا خوای گەورە ئامۆژگاریەکان لە دەمی لوقمان دەفەرموێ))

واتە: وە فەرمانمان داوە بە ئادەمیزاد بە (چاکی ھەڵسوکەوت کردن) دایک و باوکی، دایکی ھەڵیگرتووە بە دووگیانی (پێی لاواز دەبێ) لاواز لەدوای لاوازی بڕینەوەش لە شیر (لە دوا تەمەنی) دوو ساڵی، کە سوپاسگوزاری من (خودا) و دایک و باوکت بە (ئەی مرۆڤ) تەنھا بۆ لای منە گەڕانەوەتان.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٥}}

واتە: وە ئەگەر (دایک و باوکت) ھەوڵیان دا لەگەڵت کە شتێ بگەی بە ھاوبەشم کە ھیچ بەڵگە و زانیاریەکت پێی نیە ئەوا گوێڕایەڵییان مەکە، بەڵام لە دونیادا زۆر بە چاکی ھاوڕیتەیان بکە و شوێن ڕێگای کەسێک بکەوە کە بە دڵسۆزی گەڕاوەتەوە لای من، لە پاشا ھەموو ھەر بۆ لای من دەگەڕێنەوە ئینجا لە کار و کردەوەتان لە دونیادا ئاگادارتان دەکەمەوە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٦}}

واتە: (لوقمان وتی) ئەی کوڕی شیرینم، بەڕاستی ئەو (چاکە و تاوانە) ئەگەر کێشی تۆوە خەردەلەیەکیش بێت لەناو بەردێکدا یان لە ئاسمانەکان یان لە زەوی دا بێت خودا (لە قیامەتدا) دەیھێنێت بەڕاستی خوا وردبین و ئاگادارە.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٧}}

واتە: ئەی کوڕی شیرینم نوێژەکان بەجێ بێنە و فەرمان بە چاکە بکە و ڕێگری لە خراپە بکە، ھۆگر و ئارام بە لەسەر ھەر بەڵا و ناخۆشیەک کە تووشت دەبێت بێگوومان ئەوە (ئەو کارانەی کە بۆم باسکردیت) لەو کارە گەورانەیە گە خودا دەیەوێن.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٨}}

واتە: ڕووت لە خەڵکی وەرمەگێڕە (لووت بەرز مەبە) و بەسەر زەویدا بە ناز و فیزەوە مەڕۆ، بەڕاستی خودا خۆبەزلزان و شانازی کەری خۆش ناوێت.

* {{قورئان|سوورەت=٣١|ئایەت=١٩}}

واتە: وە لە ڕۆیتنتدا بە مامناوەندی بڕۆ (نە توند و خێرا، نە سەبر و ھێواش) و وە لە دەنگیشت نزم بکەرەوە (لە قسەکردندا) بەڕاستی ناخۆشترین و بێزارکەرترین دەنگ دەنگی گوێ درێژەکانە.

((سوورەتی لوقمان ١٢-١٩))

==چەند نمونەیەک لە حیکمەت==
چەند نمونەیەک لە پەندەکانی و وەسێتەکانی بۆ کوڕەکەی:
* کوڕی شیرینم، ئامۆژگاریت دەکەم بە دو شت دەستیان پێوە بگری سەلامەت دەبی، پارە تا پێی بژی، وە [[ئایین]] بۆ سەرفرازی ڕۆژی دواییت.
* کوڕی شیرینم، لە یادی خوا بێ ئاگا مەبە و لە خوا بترسە و با کەسیش پێت نەزانێت خەڵکی لە خۆت بایی نەکەن، بە قسەی نەزان نەخەڵەتێی چونکە بەڕاستی تۆ مرواریت لەدەست دایە و وادەزانی پشقلە
* کوڕی شیرینم، نەرم و نیان بە ھەمیشە ھاوڕێی چاک بە، زۆر بیر بکەوە و کەم قسە بکە مەگەر لە وتنی ڕاستی دا، زۆر بگری و کەم پێبکەنە، گاڵتە و سوعبەت زۆر مەکە و قیژەقیژ مەکە و دەمەقاڵێ زۆر مەکە
* با بێدەنگیەکەت بیرکردنەوە بێت و ھەرکاتێ قسەت کرد بە دانایی قسە بکە
* کوڕی شیرینم، ماڵی خۆت بە فیڕۆ مەدە، ماڵی خەڵکیش بە چاک مەزانە، ماڵی خۆت ئەو ماڵەیە کە لە پێش خۆتدا بەڕیی دەکەیت و ماڵی خەڵکیش ئەو ماڵەیە کە لە دوای مردن بەجێ دەھێلرێت
* کوڕی خۆم، کاتێک دەسەڵات ھانی دای ستەم لە خەڵکی بکەی، دەسەڵاتی خوات بیر بکەوێتەوە بەسەرتا، ئاگات لە سزای خوا بێت وە سزاکەەی ھەمیشەییە و کۆتایی نایێت
* کوڕی خۆم خۆت لە تەماح بپارێزە چونکە تەماح ھەژاریەکی ئامادەیە
* کوڕی شیرینم، خۆت لە تووڕەیی بپارێزە چونکە تووڕەیی دڵی پیاوی دانا لەناودەبات
* کوڕم، خۆت لە درۆ بپارێزە چونکە ئایینت تێکدەدات و شەخسیەتت لای خەڵک ناھێڵێ جا ئەوکاتە شەرم و جوانی و سامانت نامێنێ و ڕیسوا دەبیت، کاتێ قسە دەکەی کەس کوێت لێ ناگرێ و باوەڕیشت پێ ناکەن
* کوڕی خۆم، ئەو کەسەی درۆت بۆ دەکات لێی دڵنیا مەبە درۆشت بە دەمەوە دەکات
* کوڕی خۆم، داوای کۆتایی کار مەکە و سەرەتاکەشی ڕەت مەکەوە چونکە ئەمە بۆچون کەم دەکاتەوە 
* کوڕی ئازیزم، سەرسام مەبە بە چاکەکانت ئەگەرچی زۆریش بێ، چونکە تۆ نازانی ئایا خوای گەورە لێی وەرگرتووی یان نا
* کوڕی شیرینم، ئەگەر شەیتان لە ڕێی گومان و دوودڵیەوە بۆت ھات ئەوا تۆش بە دڵنیایی و ئامۆژگاری بەسەریدا زاڵ بە، ئەگەر لەڕێی تەمەڵی و بێزاریەوە بۆت ھات بە باسی قەبر و قیامەت بەسەریدا زاڵ بە، ئەگەر لە ڕێی ھاندان و ترساندنەوە ھات بۆت، ھەواڵی ئەوەی بدەرێ کە دونیاش کۆتایی دێت 
* کوڕم، بەڕاستی کەسی ڕەوشت ناشرینی دەم شڕی بەدبەخت کاتێک کە قسە دەکات زمانی خۆی ڕیسوای دەکات و ئەگەر بێدەنگیش بێت نەزانیەکەی ڕسوای دەکات، ئەگەر کارێک بکات خراپە دەکات ئەگەر کارێکیش نەکات تەمەنی بە فیڕۆ دەڕوات، ئەگەر دەوڵەمەند بێت یاخی ئەبێت، ئەگەر ھەژاریش بێت نائومێد ئەبێت، ئەگەر دڵخۆشیش بێت فیز دەکات ئەگەر خەمباریش بێت ئەبێتە دیل ئەگەر ڕێزی بگری یاخی دەبێت ئەگەر ڕێزی نەگری ڕەشبین دەبێت ئەگەر داوا بکات سوورە لەسەری ئەگەر داواشی لێ بکرێ نابەخشێ، ئەگەر پێبکەنێت قاقا دەکات ئەگەر بشگری ھاوار ئەکات، ئەگەر تووڕە بێت زۆر توندە ئەگەر باسیشی بکرێ تووڕە دەبێت، ئەگەر ببەخشێ منەت ئەکات ئەگەر پێی ببەخشرێ سپڵەیی دەکات ئەگەر نھێنی لا دانرا خیانەتی لێ ئەکات ئەگەر نھێنیشی لا دانایت بوھتانت یۆ دەکات ئەگەر لە خار تۆوە بوو توانجت لێ ئەگرێت، ئەگەر لەسەروو تۆشەوە بێ تووڕە ئەبێ، ئەگەر ھاوەڵێتی بکەیت ماندوت ئەکات ئەگەر لێشی دووربکەویەوە وازت لێناھێنێ، ئەگەر ڕێنمایی بکرێ وەری ناگرێ ئەگەر فەرمانی پێ بکری گوێڕایەڵی ناکات، ئەوەی لەگەڵی دەژی بەختەوەر نیە ئەوەشی لێی دوورە لێی بێوەی نیە، کاتێ قسە دەکات نایپێکێت لە کاتی ناخۆشیدا ئارامگر نیە، لە بابەتێکدا ناوەستێت، کاری چاکە ئەنجام نادات، سوپاسی کەس ناکات و واز لە فێڵ کردنیش ناھێنێ، لە کەسی سەرکەووتوو متمانە وەرناگرێ، ئەگەرچی بە لەگەڵ زانایانیشدا ڕێک نەووێت بە زانستەکەی لە خۆی باییە، ئەگەر یەکێک لەگەڵ زانایاندابێت وادەزانێ ئەو چاکەکارە، ئەگەر خراپەکاریش بێت وادەزانێ بێ دەسەڵاتیەکەی زیرەکیە و خراپەکەی چاکە و زیادەڕەوییەکەی ورەیە و نەفامیەکەی ئارامگریە حەزی لە چی بێت وەریدەگرێت ڕقی لە چیش بێ وازی لێدێنێ ئەگەر حەق و ڕاستی لەگەڵ ئارەزووی دا بو ستایشی دەکات ئەگەر حەقیش پێچەوانەی حەز و ئارەزووی بێت بەدرۆی دەخاتەوە و وازی لێدێنێ، کانێک پێویستی ئی}یکی بە حەق بوو پرسیاری دەکات کاتێ پرسیاریشی لێبکرێ وەڵام ناداتەوە، کاتێک ئەھلی حەق ئامادە بوون لەگەڵیانە، کاتێکیش ئامادە نەبوون ئەچێتە سەر ناحەق، لەگەڵ زانایان دادەنیشێ و گوێیان لێناگرێت، کاتێکیش لەناو زانایان نەبێ فیز دەکات بەسەریاندا و پێیان پێدەکەنێ حەق دەڵێ بەڵام بە کردەوە پێچەوانەیەتی، فەرمان بە چاکە دەکات و خراپەش ئەنجام دەدات، فەرمان بە حەق دەکات و لەسەر ناحەقیشە، ھەموو جۆرە مامەڵەیەک لەگەڵ خەڵکی دەکات ئەگەر بۆخۆی بێ پێی خۆش نیە، چاکە پیشانی خەڵکی دەدات و خۆی لێی دوورە، فەرمان دەکا بە ورە بەرزی و لە خۆیدا نیە، لە شەرع خۆی شارەزا دەکات و کاری پێناکات، بە کاری دواڕۆژ شوێن دونیا دەکەوێ، ئەگەر بەھێزبێ توندە بەرامبەرت، ئەگەر لاواز بێ لاوازترت دەکات ئەگەر دەوڵەمەندیش بێت پێت دەڵێ لەخۆباییە ئەگەر ھەژاریش بێت دەڵێ داماوە، ئەگەر سوور بێت لەسەر چاکە پێت دەڵێت ڕۆچووە،  ئەگەر خاویش بی پێت دەڵێ زۆر لە خۆی دەکات، ئەگەر پێی ببەخشی پێت دەڵی زیادەڕەوی دەکات، ئەگەر نەشیدەیتێ دەڵێ چرووکە ئەگەر نەرم بیت لەگەڵی و لێی نزیک بیتەوە دەڵێ ماستاو چیە، ئەگەر لێشی دوورەپەرێز بی دەڵێ فیزلە
* ئەگەر خەڵکی شانازیان بە جوانی قسەکانیان کرد ئەوا تۆ شانازی بە جوانی بێدەنگیت بکە
ئەمانە و زۆر وتە و ئامۆژگاری و وەسێتی تر.
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}

* [[قورئان|قورئانی پیرۆز]]، سوورەتی لوقمان، ئایەتی ١٢-١٩
* تەفسیری ڕامانی قورئانی پیرۆز
* تەفسیری ئاسانی قورئانی پیرۆز
* تەفسیری پوختەی قورئانی پیرۆز
* [http://tweeshu.blogspot.com/2013/12/blog-post_3.html ماڵپەری تووێشوو-پەند و ئامۆژگاریەکانی لوقمانی حەکیم]{{بەستەری مردوو|url=http://tweeshu.blogspot.com/2013/12/blog-post_3.html |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85 ویکیپیدیای عەرەبی]
==پەراوێز==

{{پۆلی کۆمنز|Luqman}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو قورئان]]</text>
      <sha1>tpw10pgekugfnp5w8exdvhz0s8jvkji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەریم شنگالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129804</id>
    <revision>
      <id>1598212</id>
      <parentid>1598069</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14780" sha1="knu5ohm1v6x3zjkl45pfszpz3opd375" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name        = کەریم شنگالی
| honorific-suffix = 
| image       = 
| caption     = 
| office      = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]]
| term_start  = ٢٠٠١&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%DA%A9%DB%95%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%A1%D9%A9%D9%A5%D9%A0 |سەردێڕ=کەریم شنگالی (١٩٥٠) |بڵاوکەرەوە=Partipedia |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| term_end    = ٢٠١٩
| predecessor = 
| successor   = [[ڕێبەر ئەحمەد]]
| office2     = ڕاوێژکار لە [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]]
| term_start2 = ٢٠١٩&lt;ref name=&quot;K24-bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/844954 |سەردێڕ=کەریم شنگالی کۆچی دوایی کرد |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| term_end2   = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥&lt;ref name=&quot;K24-death&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| office3     = بەڕێوەبەری گشتیی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان
| term_start3 = ١٩٩٣&lt;ref name=&quot;KDP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&amp;a=148291 |سەردێڕ=بە ئامادەبوونی سەرۆک بارزانی پێشوازیی لە تەرمی سیاسەتمەدار کەریم شنگالی کرا |بڵاوکەرەوە=KDP.info |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| term_end3   = ١٩٩٤&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt;
| birth_name  = عەبدولکەریم سوڵتان عەبدوڵڵا&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;
| birth_date  = {{birth date|1950|1|1}}&lt;ref name=&quot;K24-bio&quot;/&gt;
| birth_place = [[شنگال]]&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt; یان [[مووسڵ]]&lt;ref name=&quot;K24-bio&quot;/&gt;، [[عێراق]]
| death_date  = {{Death date and age|2025|6|10|1950|1|1}}&lt;ref name=&quot;K24-death&quot;/&gt;
| death_place = [[دوبەی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]&lt;ref name=&quot;Teba-Burial&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebakurdi.com/3352-2/ |سەردێڕ=تەرمی وەزیری پێشووی ناوخۆی هەرێم بەخاک سپێردرا |بڵاوکەرەوە=TEBA KURDİ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614221457/https://www.tebakurdi.com/3352-2/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| death_cause = نەخۆشی&lt;ref name=&quot;K24-death&quot;/&gt;
| nationality = [[عێراق]]ی
| party       = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;
| alma_mater  = [[زانکۆی بەغدا]] (کۆلێژی یاسا و ڕامیاری)&lt;ref name=&quot;Xebat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xebat.net/ku/?p=188791 |سەردێڕ=كەریم شنگالی وەزیری پێشووی ناوخۆی هەرێمی كوردستان كۆچی دوایی كرد |بڵاوکەرەوە=Xebat |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| occupation  = {{hlist|[[سیاسەتمەدار]]|[[یاساناس]]|[[پێشمەرگە]]}}
| religion    = [[ئیسلام]]&lt;ref name=&quot;Teba-Burial&quot;/&gt;
}}

'''عەبدولکەریم سوڵتان عەبدوڵڵا''' (١٩٥٠ لە [[شنگال]]،&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt; [[عێراق]] – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە [[دوبەی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]])، ناسراو بە '''کەریم شنگالی'''، '''کەریم سنجاری'''، '''حەسەن''' و '''حەسەن شنگالی'''،&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; سیاسەتوانێکی کورد و ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بوو. وەزیری ناوخۆی ھەرێمی کوردستان بوو، لە کابینەکانی پێنجەم، شەشەم، حەوتەم، و ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.

== ژیاننامە ==
کەریم شنگالی لە ساڵی ١٩٥٠ لەدایک بووە؛ سەرچاوەکان لەسەر شوێنی لەدایکبوونی ناکۆکن، ھەندێکیان ئاماژە بە [[شنگال]] دەکەن&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Xebat&quot;/&gt; و ھەندێکی دیکەیان شاری [[مووسڵ]] بە شوێنی لەدایکبوونی دادەنێن.&lt;ref name=&quot;K24-bio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Esta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esta.krd/351692/ |سەردێڕ=كەریم شنگالی كۆچی دواییكرد |بڵاوکەرەوە=Esta Media Network |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٧١ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی یاسای کۆلێژی یاسا و ڕامیاری لە [[زانکۆی بەغدا]] بەدەست ھێناوە.&lt;ref name=&quot;Xebat&quot;/&gt; لە نێوان ساڵانی ١٩٧١ بۆ ١٩٧٣ لە شاری [[بەغدا]] کاری پارێزەری کردووە.&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt;

دوای نسکۆی [[شۆڕشی ئەیلوول]] لە ساڵی ١٩٧٥، وەک پەنابەر ڕووی لە [[ئێران]] کرد و بووە ئەندامی لێژنەی سەرپەرشتیی ئاوارەکانی باشووری کوردستان.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٧٦ وەک پەنابەری سیاسی ڕووی لە [[ئەورووپا]] کرد.&lt;ref name=&quot;K24-bio&quot;/&gt; شنگالی زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانی.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;

== خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی ==
کەریم شنگالی لە ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندی بە ڕیزەکانی [[یەکێتیی قوتابیانی کوردستان]]ەوە کرد و ساڵی دواتر، لە ١٩٦٨، بووە ئەندامی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].&lt;ref name=&quot;Xebat&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٦٩ وەک ئەندامی ناوچەی بەغدا لە لقی پێنجی پارتی دەستبەکار بوو. لە ئازاری ١٩٧٣ پەیوەندی بە ھێزی پێشمەرگەوە کرد.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;

لە نیسانی ١٩٧٥، لەلایەن [[مەسعوود بارزانی]]یەوە بۆ ئامادەکارییەکانی [[شۆڕشی گوڵان]] ڕاسپێردرا.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; ھەر لەو مانگەدا، لەگەڵ چوار کەسایەتیی دیکە بانگھێشتی یەکەمین کۆبوونەوەی سەرکردایەتیی کاتیی پارتی کرا کە لە نزیک [[نەغەدە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بەڕێوە چوو.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; دوای ئاشکرابوونی لەلایەن دەزگای [[ساواک]]ی ئێرانەوە، لەگەڵ [[جەوھەر نامیق سالم]] بە قاچاخ خۆی گەیاندە [[باکووری کوردستان]] و لەوێشەوە گەڕایەوە باشووری کوردستان.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;

لە ساڵی ١٩٧٦ لە کۆنفرانسی بەرلین بە ئەندامی سەرکردایەتیی کاتیی پارتی ھەڵبژێردرا.&lt;ref name=&quot;Channel8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128274 |سەردێڕ=تەرمى کەریم شنگالى گەڕێندرایەوە هەولێر |بڵاوکەرەوە=Channel 8 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٧٧ بە ناوی نھێنی &quot;حەسەن&quot; و &quot;حەسەن شنگالی&quot; بەشداریی لە شۆڕشی گوڵاندا کرد و بووە جێگری بەرپرسی ھەرێمی یەکی سەرکردایەتیی کاتیی پارتی.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;

لە ساڵی ١٩٧٩دا بۆ ماوەیەک وازی لە کاری حیزبی ھێنا، بەڵام لە ساڵی ١٩٨١ پەیوەندی بە ڕیزەکانی '''پارتی دیموکراتی گەلی کوردستان'''ـەوە کرد.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٩٠دا گەڕایەوە نێو ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و وەک ئەندامی لێژنەی ڕێکخستنی ناوەندیی پارتی دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt; ساڵی ١٩٩١ بۆ مەکتەبی سەرۆکی پارتی گواسترایەوە.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;

== پۆستەکان ==

=== لە بواری حکوومیدا ===
* '''بەڕێوەبەری گشتیی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان:''' لە ساڵی ١٩٩٣ تا ١٩٩٤.&lt;ref name=&quot;Esta&quot;/&gt;
* '''[[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری ناوخۆ]]:''' لە ساڵی ٢٠٠١ەوە ئەم پۆستەی وەرگرت و لە کابینەکانی چوارەم، پێنجەم، شەشەم، حەوتەم و ھەشتەمی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بەردەوام بوو.&lt;ref name=&quot;AA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/وەزیری-ناوخۆی-پێشووی-هەرێمی-کوردستان-کەریم-شنگالی-کۆچی-دوایی-کرد/3593377 |سەردێڕ=وەزیری ناوخۆی پێشووی هەرێمی کوردستان کەریم شنگالی کۆچی دوایی کرد |بڵاوکەرەوە=Anadolu Agency |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Xebat&quot;/&gt;
* '''ڕاوێژکار لە [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]]:''' دوای پێکھێنانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی ھەرێم، وەک ڕاوێژکار لە سەرۆکایەتیی ھەرێم دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;KurdistanBas&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanbas.com/ku/news/15393 |سەردێڕ=کەریم شنگالی کۆچی دوایی کرد |بڵاوکەرەوە=Kurdistan Bas |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanbas.com/ku/news/15393 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wishe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=183976&amp;Jor=8 |سەردێڕ=كەریم شنگالی كۆچی دوایی كرد |بڵاوکەرەوە=Wishe |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
* '''بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان:''' بۆ ماوەیەک ئەم پۆستەشی بەڕێوە بردووە.&lt;ref name=&quot;Channel8&quot;/&gt;

=== لە بواری حیزبیدا ===
* '''ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری کۆنگرەی نۆیەم:''' لە ساڵی ١٩٧٩دا ئەندامی لیژنەی ئامادەکاریی کۆنگرەی نۆیەمی پارتی بووە.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;
* '''ئەندامی لێژنەی باڵای ھەڵبژاردن:''' ساڵی ١٩٩٢ وەک نوێنەری پارتی لەلایەن [[بەرەی کوردستانی]]یەوە بۆ ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Partipedia&quot;/&gt;
* '''ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی:''' لە کۆنگرەکانی یازدە (١٩٩٣) و دوازدە (١٩٩٩) ھەڵبژێردرا.&lt;ref name=&quot;Channel8&quot;/&gt;
* '''ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی:''' لە کۆنگرەی سێزدەیەمی پارتی (٢٠١٠) وەک ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی و دواتر مەکتەبی سیاسی ھەڵبژێردرا.&lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PoliticPress&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://politicpress.com/172756/ |سەردێڕ=کەریم سنجاری کۆچی دوایی کرد |بڵاوکەرەوە=Politic Press |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== کۆچی دوایی ==
کەریم شنگالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بە مەبەستی وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی سەردانی دەرەوەی وڵاتی کرد و لەو کاتەوە لەژێر چاودێریی پزیشکیدا بوو.&lt;ref name=&quot;Westganews&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&amp;jmara=145036&amp;Jor=1 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Westga News |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; دواجار لە ڕۆژی سێشەممە، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، بەھۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە شاری [[دوبەی]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;K24-death&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Teba-Burial&quot;/&gt;

ڕۆژی دواتر، چوارشەممە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، تەرمەکەی لە ڕێگەی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]ەوە گەڕێنرایەوە بۆ [[هەرێمی کوردستان]]. لە مەراسیمێکی فەرمیدا بە ئامادەبوونی [[مەسعوود بارزانی]]، [[نێچیرڤان بارزانی]]، [[مەسرور بارزانی]] و ژمارەیەکی زۆر لە بەرپرسانی باڵای حیزبی و حکوومی و دیپلۆماتکاران، پێشوازی لە تەرمەکەی کرا.&lt;ref name=&quot;KurdistanTV&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/232347 |سەردێڕ=كەریم شنگالی وەزیری پێشووی ناوخۆی هەرێمی كوردستان كۆچی دوایی كرد |بڵاوکەرەوە=Kurdistan TV |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; دواتر لە [[مزگەوتی جەلیل خەیات]] نوێژی لەسەر کرا و لە [[ھەولێر]] بەخاک سپێردرا.&lt;ref name=&quot;Teba-Burial&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی پارتی دیموکراتی کوردستان]]
[[پۆل:پێشمەرگە]]
[[پۆل:خەڵکی شنگال]]
[[پۆل:خەڵکی مووسڵ]]</text>
      <sha1>knu5ohm1v6x3zjkl45pfszpz3opd375</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:ماتماتیک/دەستپێک</title>
    <ns>100</ns>
    <id>142918</id>
    <revision>
      <id>1598512</id>
      <parentid>1417396</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="3ql71v7ug9fpxwqp8gxwsei36gwrkqa" xml:space="preserve">{{قەدبڕ|دو:ما}}

'''بیرکاری''' یان '''ماتماتیک''' خوێندنی [[چەندێتی]]، [[پێکھاتە]]، [[واڵایی]]، و [[گۆڕان|گۆڕانە]]. زانایانی بیرکاری و فەیلەسوفان بۆچوونی جیاوازیان ھەیە لەسەر پێناسی بیرکاری.
[[بیرکار|بیرکاران]] بەردەوام بۆ [[شێوەئاسا|شێوەئاساکان]] دەگەڕێن، گومانە تازەکان دەکەن بە ڕێسا، وە بە ھەڵھێنجان لە [[پێناسە|پێناسەکان]] و [[بەڵگەنەویست|بەڵگەنەویستەکانی]] بەچەشنی گونجاو ھەڵبژێردراو بناغەی [[ڕاستی]] دادەڕێژن. بە کەڵکوەرگرتن لە [[دەرھەستکاری]] و بە بەکارھێنانی ئاوەز، زانستی بیرکاری ھەرڕۆژ لە گەشە و پەرەسەندندایە. گۆڕەپانەکانی [[ژماردن]]، [[پێواندن]]، تۆژینەوەی ڕێکخراوانەی [[شێوە|شێوەگەلی ئەندازەیی]]، و [[جووڵە|جووڵەی]] [[شتی فیزیکی|شتە فیزیکییەکان]] ھەرڕوژ بەربڵاوتر و بەرینتر دەبنەوە. 

&lt;div align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;&gt;[[ماتماتیک|زیاتر لەبارەی ماتماتیکەوە...]]&lt;/div&gt;
----
{{چینی ناوەند}}
ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|ماتماتیک}}''' لە دەروازەی ماتماتیکدا ھەیە.
{{ھن}}
{{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل:دەروازەی ماتماتیک/وتارە پەیوەندیدارەکان|text={{شین|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}}
&lt;/center&gt;
{{کۆتایی}}

[[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی ماتماتیک]]</text>
      <sha1>3ql71v7ug9fpxwqp8gxwsei36gwrkqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598514</id>
      <parentid>1598512</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="co40e95xco56yy3xkvmm0m4vtbyeux9" xml:space="preserve">{{قەدبڕ|دو:ما}}

'''بیرکاری''' یان '''ماتماتیک''' خوێندنی [[چەندێتی]]، [[پێکھاتە]]، [[واڵایی]]، و [[گۆڕان|گۆڕانە]]. زانایانی بیرکاری و فەیلەسوفان بۆچوونی جیاوازیان ھەیە لەسەر پێناسی بیرکاری.
[[بیرکار|بیرکاران]] بەردەوام بۆ [[شێوەئاسا|شێوەئاساکان]] دەگەڕێن، گومانە تازەکان دەکەن بە ڕێسا، وە بە ھەڵھێنجان لە [[پێناسە|پێناسەکان]] و [[بەڵگەنەویست|بەڵگەنەویستەکانی]] بەچەشنی گونجاو ھەڵبژێردراو بناغەی [[ڕاستی]] دادەڕێژن. بە کەڵکوەرگرتن لە [[دەرھەستکاری]] و بە بەکارھێنانی ئاوەز، زانستی بیرکاری ھەرڕۆژ لە گەشە و پەرەسەندندایە. گۆڕەپانەکانی [[ژماردن]]، [[پێواندن]]، تۆژینەوەی ڕێکخراوانەی [[شێوە|شێوەگەلی ئەندازەیی]]، و [[جووڵە|جووڵەی]] [[شتی فیزیکی|شتە فیزیکییەکان]] ھەرڕوژ بەربڵاوتر و بەرینتر دەبنەوە. 

&lt;div align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;&gt;[[ماتماتیک|زیاتر لەبارەی ماتماتیکەوە...]]&lt;/div&gt;
----
{{چینی ناوەند}}
ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|ماتماتیک}}''' لە دەروازەی ماتماتیکدا ھەیە.
{{ھن}}
{{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل:دەروازەی ماتماتیک/وتارە پەیوەندیدارەکان|text='''{{شین|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}}
&lt;/center&gt;
{{کۆتایی}}

[[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی ماتماتیک]]</text>
      <sha1>co40e95xco56yy3xkvmm0m4vtbyeux9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Block notice</title>
    <ns>10</ns>
    <id>147160</id>
    <revision>
      <id>1598316</id>
      <parentid>585210</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>Localization</comment>
      <origin>1598316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="pod08fvplxqdn30jyngsfm85ninbgh6" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Documentation
 | content = {{Block notice/inner
    | banners               = {{{banners|}}}
    | temp or indef         = {{yesno-no|{{{temp or indef|}}}}}
    | allow anon            = {{yesno-yes|{{{allow anon|}}}}}
    | allow notalk          = {{yesno-yes|{{{allow notalk|}}}}}
    | extra params          = {{{extra params|}}}
    | extra usage before    = {{{extra usage before|}}}
    | extra usage           = {{{extra usage|}}}
    | see also              = {{{see also|}}}
   }}
}}{{#ifeq: {{SUBPAGENAME}} | sandbox
 | &lt;!-- Don't categorize sandboxes --&gt;
 | [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]]
}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pod08fvplxqdn30jyngsfm85ninbgh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-dblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148742</id>
    <revision>
      <id>1598310</id>
      <parentid>593858</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="ez1e6zqdv2ogq5ikxvygf2j08r3xobi" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[وپ:خراپکاری|لابردنی بەردەوامی ناوەڕۆک]]}}}
|page={{{page|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-dblock --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ez1e6zqdv2ogq5ikxvygf2j08r3xobi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-vblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148744</id>
    <revision>
      <id>1598314</id>
      <parentid>593870</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="17fphhdn3vw01anx33e5lg0pa8i7qg5" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]}}}
|page={{{page|}}}
|sig={{{sig|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>17fphhdn3vw01anx33e5lg0pa8i7qg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-sockblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148777</id>
    <revision>
      <id>1598313</id>
      <parentid>594001</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="4d1s90t14ehk5yev8t00dr6xamp0qch" xml:space="preserve">{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|reason={{{reason|[[ویکیپیدیا:بووکەڵەکاری|بەکارھێنانی زیاتر لە یەک ھەژمار]]{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#if:{{{master|}}}|&amp;#32;وەک بووکەڵەی [[بەکارھێنەر:{{{master}}}]]}}{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#if:{{{spi|}}}|&amp;#32;بەپێی بەڵگەکانی لە [[ویکیپیدیا:لێکۆڵینەوەکانی بووکەڵەکاری/{{{spi}}}]] دراوە}}{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#if:{{{evidence|}}}|&amp;#32;{{{evidence}}}،}} }}}
|indef={{{indef|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|sig={{{sig|}}}
|page={{{page|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-sockblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}{{distinguish|Template:SockBlock|Template:SockmasterProven}}|extra params={{!}}''note extra parameters above''|extra usage before=&lt;p&gt;This template has '''three additional parameters''' which can be used to specify the relevant master, SPI and evidence as applicable:
*The &lt;code&gt;master&lt;/code&gt; parameter can be used to specify the username of the master account (if applicable).
*The &lt;code&gt;spi&lt;/code&gt; parameter can be used to specify the name of the relevant SPI report if applicable.
*The &lt;code&gt;evidence&lt;/code&gt; parameter can be used to include evidence outside of an SPI, or additional to an SPI. It adds content as a new sentence following the first one. That is, directly after &quot;abusing multiple accounts&quot; in the default version.
}}{{sandbox other||
&lt;!-- Categories go below this line; interwikis go to Wikidata --&gt;
[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4d1s90t14ehk5yev8t00dr6xamp0qch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-nothereblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148820</id>
    <revision>
      <id>1598321</id>
      <parentid>918021</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="a6btfgspnzl9cxxb23h89qz0jq9hcov" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|reason= ئەوەی ڕوونە کە {{{reason|لێرە نیت بۆ بەشداربوون و بنیادنانی ئەم پرۆژەیە}}}
|page={{{page|}}}
|indef=yes
|notalk={{{notalk|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:Uw-nothereblock --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6btfgspnzl9cxxb23h89qz0jq9hcov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گنوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149284</id>
    <revision>
      <id>1598210</id>
      <parentid>1598075</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6109" sha1="eyf7okm388wc5zkl93gox3eqr5yxuum" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:The GNU logo.png|alt=لۆگۆی گنوو|وێنۆک|لۆگۆی گنوو]]
'''گنوو''' ({{بە ئینگلیزی|GNU}}) (&lt;small&gt;گۆکردن: &lt;/small&gt;{{چەپ بۆ ڕاست|{{IPAc-en|audio=En-gnu.ogg|ɡ|n|uː}}}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = https://www.gnu.org/ | سەردێڕ = What is GNU? | ئیش = The GNU Operating System | ڕێکەوت = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ | بڵاوکەرەوە = [[Free Software Foundation]] | ڕێکەوتی سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | وتەگێڕانەوە = The name ‘GNU’ is a [[recursive acronym]] for ‘GNU's Not Unix‘; it is pronounced ''g-noo'', as one syllable with no vowel sound between the ''g'' and the ''n''. | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی شوباتی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;) سیستەمی کارپێکردنی گنوو لە ساڵی ١٩٨٣ بە ئامانجی درووست کردنی سیستەمێکی تەواو ئازاد بە دەست [[ریچارد ستۆڵمن]] درووست بوو. گنوو (GNU) کورتکراوەیەکی پێچەوانەییە کە لە یەکەمین پیتی وشەکانی (GNU's Not Unix) بە واتای گنوو یونیکس نییە وەرگیراوە. هەروەها گنوو ناوی جۆرێک قۆچی وەحشییە کە لە [[ئەفریقا]] دەژی. لۆگۆی گنوو بە دیزاینی سەری قۆچی وەحشی، بە دەست (Etienne Suvasa) دیزاین کراو و لە [[وێب|وێبگەکانی]] گنوو و بابەتەکانی دامەزراوەی [[نەرمامێر|نەرمەواڵە]] ئازادەکان بەرکار دێت. پڕۆژەی گنوو لە ساڵی ١٩٨٤ بە ئامانجی پشتگیر و  درووست کردنی نەمەواڵەی ئازاد سیستەمی کارپێکردنی گنوو دامەزرا. دامەزراوەی نەرمەواڵە ئازادەکان لە ساڵی ١٩٨٥ بە ئامانجی سەرخستن و پشتگیری لە جوولانەوەی نەرمەواڵەی ئازاد بە تایبەت پڕۆژەی گنوو دەست بەکار بوو. ئەمڕۆ گرنگترین و بەناوبانگترین سیستەمی کارپێکردنێک کە لە نەرمەواڵەکانی گنوو و مۆڵەتنامەی (GNU GPL) بەکاردێنێت، لینکوسە کە ناوکی [[لینوکس]] بەکاردەهێنێت و بە شێوەی دابەشکراوی لینوکس دەخرێتە بەردەست کە هەندێک کەس بە گنوو/لینوکس ناوی دەبەن. ناوکی سەرەکی سیستەمی کارپێکردنی گنوو، گنوو هێرد (GNU Hurd)ە کە هێشتا لە حاڵەتی پەرەپێداندایە تا دەگاتە ئاستی جێگیر، بەکارهێنەر و بەکارهێنانی زۆری نییە.

== مێژوو ==
لە دەیەی ١٩٧٠ تا سەرەتاکانی دەیەی ١٩٨٠، بەرنامەداڕێژەرانی کۆمپیوتەر هەموو ئەو کۆدانەی کە دەیانووسی لەگەڵ کەسانی تر بەشدارییان پێ دەکرد. هەر کەس کۆدی بەرنامەی خۆی دەخستە بەردەست بەرنامەداڕێژەرانی دیکە. و بە بەشداری کردنی پڕۆگرام کارێکی ئاسایی بوو. بەڵام لە سەرەتای ١٩٨٠ وە هەموو شتێک بە هێواشی گۆڕا. کۆمپانیاکانی نەرمەواڵە لەمەبەدوا کۆدی نەرمەواڵەکانیان نەدەخستە بەردەست کەسانی دیکە و بەرنامەداڕێژەرەکان نەیاندەتوانی نەرمەواڵەی کەسانی کە بگۆڕن و پەرەی پێ بدەن و باشی بکەن. لەمە بە دوا بە بەشداری کردنی نەرمەواڵە بە تاوان هەژمار دەکرا. لەم ساڵانەدا ڕیچارد ستاڵیمەن کە لە تاقیگەی ھۆشی دەستکردی دەزگای تەکنۆلۆجیای ماساچۆست (MIT) ئیشی دەکرد. ئەو باوەڕی وا بوو کە نەرمەواڵە دەبێت بە بەردەوام ئازاد بێت ھەمووان توانای دەستکاری و پەرە پێدانیان تێدا ھەبێت. یەکەمین ھەنگاو بۆ ھەبوونی کۆمپیوتەرێکی ئازاد، بوونی سیستمێکی کارپێکردنی ئازادە و نەرمەواڵەی ئازادی لە سەر بێت؛ بۆیە ڕیچارد ستاڵیمەن پڕۆژەی گنووی دەست پێ کرد. لە ماوەی ساڵەکانی ١٩٨٤ تا ١٩٨٥ ئەو کامپایلەری جی سی سی و ئیمەکسی نووسی و بڵاوی کردەوە. بەم شێوەیە یەکەمین کەرەستەکانی پێویست بۆ دیزاین و دروستکردنی سیستمی کارپێکردن دەستەبەر بوو. لەو کاتەوە تا ئێستە کەسانی زۆر بە شێوەی خۆبەخشانە بۆ پەرەپێدانی بەشە جیاوازەکانی ئەم سیستمە ھاوکاریان کردووە و بەشە جیاوازەکانیان پەرە پێداوە. تا ساڵی ١٩٩٠ تەواوی بەشەکانی سیستمی کارپێکردنەکە جگە لە ناوک ئامادە بوو. کە لە ساڵی ١٩٩١ لینوس تروڤاڵدز ناوکێکی بە ناو لینوکس دروست کرد کە بە تێکەڵ بوونی پڕۆگرامەکانی گنوو لە گەڵ لینوکس سیستمی کارپێکردنکە کامڵ بوو.

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

== سەرچاوەکان ==
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/GNU|سەردێڕ = GNU|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}
{{پۆلی کۆمنز|GNU Project}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>eyf7okm388wc5zkl93gox3eqr5yxuum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:کوردستان/وتەی ھەڵبژێردراو/٤</title>
    <ns>100</ns>
    <id>150276</id>
    <revision>
      <id>1598489</id>
      <parentid>601379</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>نوێکردنەوەی داڕێژەی شیعر</comment>
      <origin>1598489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="6n7n9bo5thejp9f9wx4ja58o1k4corw" xml:space="preserve">{{شیعر}}
{{ب|دەمگرێ، ئەمما لەگرتووخانە ڕق ئەستوورترم|لێم دەدا، ئەمما لەسەر داوا ڕەواکەم سوورترم}}
{{ب|دەمکوژێ، ئەمما بەگژ جەللادەکەمدا دێمەوە|کوردم و ناتوێمەوە، ناتوێمەوە، ناتوێمەوە}}
{{کۆتاییی شیعر|[[ھێمن]]}}</text>
      <sha1>6n7n9bo5thejp9f9wx4ja58o1k4corw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:کوردستان/وتەی ھەڵبژێردراو/٥</title>
    <ns>100</ns>
    <id>150278</id>
    <revision>
      <id>1598490</id>
      <parentid>1038739</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>نوێکردنەوەی داڕێژەی شیعر</comment>
      <origin>1598490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="ioo5gamk4wyhtqm627kuy98uh6hjd5b" xml:space="preserve">{{شیعر}}
{{ب|ئەی خاکی وەتەن غەفڵەتی بێ غایە ھەتا کەی؟|مەشغووڵی ھەوا و ھەوەس و کایە ھەتا کەی؟}}
{{ب|بۆ یادی مەقامی ئەبەدی مەحوە لە دڵتا؟|شەوق و تەرەب و مەنزڵی بێ پایە، ھەتا کەی؟}}
{{کۆتاییی شیعر|[[ناری]]}}

&lt;div style=&quot;margin-left:250px;font-size:17px;&quot;&gt; &lt;!-- جێگیرکردنی فۆنت و ستایل --&gt;
{{Ltr}}

{{ltr/end}}
&lt;/div&gt; &lt;!--- تا ئێرە ---&gt;

&lt;noinclude&gt; &lt;!--- ئەم کۆدە مەسڕەوە ---&gt;
&lt;!---
تەنھا دەستکاری ناو بەشی سەرچاوەکان بکە.
---&gt;

&lt;/noinclude&gt;&lt;!--- ئەم کۆدە مەسڕەوە بەکاردێت بۆ شاردنەوەی سەرچاوەکان لە بەشی گشتی زانیارییەکان و دەروازە، بۆ ئەوەی تەنھا سەرچاوەکان لەناوەوەی ئێرە ببینرێت و لە ھیچ شوێنێکی تر نیشان نەدرێت ---&gt;</text>
      <sha1>ioo5gamk4wyhtqm627kuy98uh6hjd5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:شیعر/وتەی ھەڵبژێردراو/١</title>
    <ns>100</ns>
    <id>150286</id>
    <revision>
      <id>1598484</id>
      <parentid>601491</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>نوێکردنەوەی داڕێژەی شیعر</comment>
      <origin>1598484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="tar6dtm6kxkojj1yd58sh1ncb9u5spu" xml:space="preserve">{{شیعر}}
{{ب|کوردی زوبانی ئەسڵمە گەر تەرکی کەم بە کول|بۆ فارسی، بە کوللی ئەمن دەبمە بێ وەفا}}
{{کۆتاییی شیعر}}
[[مەحوی]]

[[پۆل:دەروازەی شیعر]]</text>
      <sha1>tar6dtm6kxkojj1yd58sh1ncb9u5spu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598488</id>
      <parentid>1598484</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="didic5w32q45sd4sjsk2kdbotn0yypy" xml:space="preserve">{{شیعر}}
{{ب|کوردی زوبانی ئەسڵمە گەر تەرکی کەم بە کول|بۆ فارسی، بە کوللی ئەمن دەبمە بێ وەفا}}
{{کۆتاییی شیعر|[[مەحوی]]}}


[[پۆل:دەروازەی شیعر]]</text>
      <sha1>didic5w32q45sd4sjsk2kdbotn0yypy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:تیۆریی ژمارەکان/دەستپێک</title>
    <ns>100</ns>
    <id>151066</id>
    <revision>
      <id>1598515</id>
      <parentid>921796</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+چاککردنی داڕێژە</comment>
      <origin>1598515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="b25g7ovo5hy7wnh1qli8br760gzepqj" xml:space="preserve">{{بەشەکانی زانست}}
----
{{قەدبڕ|دو:تژ}}
&lt;div style=&quot;margin-right:80px;&quot;&gt;
[[پەڕگە:Numbers.svg|ناوەڕاست|100px]]
&lt;/div&gt;
{{چینی ناوەند}}
'''{{گەورەتر|بەخێربێن بۆ دەروازەی تیۆریی ژمارەکان!}}'''
----
'''تیۆریی ژمارەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Number theory}}) لقێکە لە [[زانست]]ی [[بیرکاری]] کە باسی تایبەتمەندییەکانی [[ژمارەی تەواو|ژمارە تەواوەکان]] دەکات. [[کارڵ فریدریش گاوس]] (١٧٧٧–١٨٥٥) لە وتەیەکی خۆیدا دەڵێت: «[[دەروازە:ماتماتیک|بیرکاری]] شاژنی ھەموو زانستەکان و تیۆریی ژمارەکان شاژنی بیرکارییە».
{{کۆتایی}}
{{چینی ناوەند}}'''[[تیۆریی ژمارە|زیاتر لەبارەی تیۆریی ژمارەوە…]] '''{{کۆتایی}}
----
{{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|تیۆریی ژمارەکان}}''' لە دەروازەی تیۆریی ژمارەکاندا ھەیە.{{ھن}}
{{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل:دەروازەی تیۆریی ژمارەکان/وتارە پەیوەندیدارەکان|text='''{{شین|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}}{{کۆتایی}}</text>
      <sha1>b25g7ovo5hy7wnh1qli8br760gzepqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598557</id>
      <parentid>1598515</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+چاککردنەوەی داڕێژە</comment>
      <origin>1598557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="4hho94gcl18ytcanplfkpv3czf0r0j0" xml:space="preserve">{{بەشەکانی زانست}}
----
{{قەدبڕ|دو:تژ}}
&lt;div style=&quot;margin-right:80px;&quot;&gt;
[[پەڕگە:Numbers.svg|ناوەڕاست|100px]]
&lt;/div&gt;
{{چینی ناوەند}}
'''{{گەورەتر|بەخێربێن بۆ دەروازەی تیۆریی ژمارەکان!}}'''
----
'''تیۆریی ژمارەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Number theory}}) لقێکە لە [[زانست]]ی [[بیرکاری]] کە باسی تایبەتمەندییەکانی [[ژمارەی تەواو|ژمارە تەواوەکان]] دەکات. [[کارڵ فریدریش گاوس]] (١٧٧٧–١٨٥٥) لە وتەیەکی خۆیدا دەڵێت: «[[دەروازە:ماتماتیک|بیرکاری]] شاژنی ھەموو زانستەکان و تیۆریی ژمارەکان شاژنی بیرکارییە».
{{کۆتایی}}
{{چینی ناوەند}}'''[[تیۆریی ژمارە|زیاتر لەبارەی تیۆریی ژمارەوە…]] '''{{کۆتایی}}
----
{{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|تیۆریی ژمارەکان}}''' لە دەروازەی تیۆریی ژمارەکاندا ھەیە.{{ھن}}
{{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_تیۆریی_ژمارەکان/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}}
{{کۆتایی}}</text>
      <sha1>4hho94gcl18ytcanplfkpv3czf0r0j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:پزیشکی/وتەی ھەڵبژێردراو/٢</title>
    <ns>100</ns>
    <id>151508</id>
    <revision>
      <id>1598487</id>
      <parentid>1038760</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>نوێکردنەوەی داڕێژەی شیعر تێکی دابوو.</comment>
      <origin>1598487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="my8eql2f0b2ky3kknsxprwysib7neqe" xml:space="preserve">{{شیعر}}
{{ب|نەخۆشی خۆشترە لای من لە ساغی و سیححەت ئەی جانا|ئەگەر یەک ھەفتە جارێ بێی بپرسی چۆنە ئەحواڵت؟}}
{{کۆتاییی شیعر|[[ئەحمەد موختار جاف]]}}

&lt;noinclude&gt; &lt;!--- ئەم کۆدە مەسڕەوە ---&gt;
&lt;!---
تەنھا دەستکاری ناو بەشی سەرچاوەکان بکە.
---&gt;

&lt;/noinclude&gt;&lt;!--- ئەم کۆدە مەسڕەوە بەکاردێت بۆ شاردنەوەی سەرچاوەکان لە بەشی گشتی زانیارییەکان و دەروازە، بۆ ئەوەی تەنھا سەرچاوەکان لەناوەوەی ئێرە ببینرێت و لە ھیچ شوێنێکی تر نیشان نەدرێت ---&gt;</text>
      <sha1>my8eql2f0b2ky3kknsxprwysib7neqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-soablock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>152565</id>
    <revision>
      <id>1598322</id>
      <parentid>612954</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="q282z2stq9bjzd775x7uo1bqktya5ku" xml:space="preserve">&lt;/noinclude&gt;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[ویکیپیدیا:ڕێکلام|بانگەشە و ڕێکلامکردن]]}}}
|page={{{page|}}}
|guidance=only
|indef=yes
|notalk={{{notalk|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;includeonly&gt;{{{category|[[Category:Wikipedians who are indefinitely blocked for advertising|{{PAGENAME}}]]}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!-- Template:Uw-soablock --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q282z2stq9bjzd775x7uo1bqktya5ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-spamublock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>152567</id>
    <revision>
      <id>1598323</id>
      <parentid>612958</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="m9svi3snvcmf4o7ye5vifdjo9ec6bu3" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#ifeq:{{{notalk|}}}|yes|&lt;div class=&quot;notice&quot; style=&quot;background:#ffe0e0; border:1px solid #886644; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;|&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px&quot;&gt;}} [[پەڕگە:Stop x nuvola.svg|40px|ڕاست|alt=|link=]]ئەم ھەژمارە دوو کێشەی ھەیە: ھەژمارەکە بۆ [[ویکیپیدیا:ڕێکلام|بانگەشە و ڕێکلام]] بەکارھاتووە، کە [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە#ویکیپیدیا وێبگەی بانگەشە نییە|دژی]] سیاسەتەکانی و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|ھۆکاری ویکیپیدیایە]]، ھەروەھا وا دیارە کە ناوی ھەژمارەکەشت کۆمپانیایەک، ڕێکخراوێک، گرووپێک یان وێبگەیەک دەنوێنێت، کە ھەروەھا دیسان دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە. لەبەر ئەم کێشانە، ھەژمارەکەتان '''بە بێسنوور [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست کرا]]''' لە دەستکاریکردنی ویکیپیدیا. {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#ifeq:{{{notalk|}}}|yes|لە پاڵ ئەمەشدا، توانای دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەی خۆشت نییە.}}&lt;/p&gt;

ئەگەر دەتەوێت دەستکاریی سوودبەخشی بابەتێک جگە لە کۆمپانیا یان ڕێکخراوەکەی خۆتان بکەیت، یان ئەگەر پێت وایە ئەم بەربەستنە ھەڵەیە، دەتوانیت داوای ھەڵگرتنی بەربەستنەکە بکەیت. بۆ ئەنجامدانی ئەمە، [[داڕێژە:لابردنی بەربەستن/doc|تکایە ئەم پەڕەیە بخوێنەرەوە]]. بۆ ئەوەی داواکارییەکەت سەرکەوتوو بێت، پێویستە:
:*لە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا تێبگەیت و دووبارە ئەو جۆرە دەستکارییانەی کە بوونەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە.
:*بە شێوەیەکی گشتی باسی ئەو دەستکارییانە بکەیت کە دەتەوێت لە داھاتوو ئەنجامیان بدەیت ئەگەر بەربەستن ھەڵگیرا.
{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{sig|}}}|&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;/includeonly&gt;&lt;includeonly&gt;#switch:{{&lt;/includeonly&gt;&lt;includeonly&gt;subst:NAMESPACE}}|User|User talk={{{category|[[پۆل:ئەو بەکارھێنەرانەی لەبەر ناوی ڕێکلامی بە بێسنوور بەربەستکراون|{{PAGENAME}}]]}}}}}{{z17}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!-- Template:Uw-spamublock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{{{PAGENAME}}|notalk=yes}}
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}
[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
[[Category:Username-related templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9svi3snvcmf4o7ye5vifdjo9ec6bu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-ewblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>152627</id>
    <revision>
      <id>1598312</id>
      <parentid>613300</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="pzis8xl4zfuq0tpzq67aadbtij28k19" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[وپ:شەڕە دەستکاری|شەڕە دەستکاری]]}}}
|extra={{{extra|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا لەژێر [[وپ:یەکدەنگی|یەکدەنگی]]دا دەنووسرێتەوە. کاتێک بەکارھێنەرێک دەستکارییەکانی گەڕاندیتەوە، پێویستە بە وتووێژ ناکۆکییەکان چارەسەر بکەیت، نەک یەکسەر تۆش دەستکارییەکانی ئەو بگەڕێنیتەوە. ئەگەر بە بەردەوامی دەستکاری بگەڕێنیتەوە، ئەمە دەبێتە شەڕە دەستکاری و ھەژمارەکەت بەربەست دەکرێت}}}
|page={{{page|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-ewblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzis8xl4zfuq0tpzq67aadbtij28k19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-ablock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>153725</id>
    <revision>
      <id>1598309</id>
      <parentid>618534</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="417" sha1="6b1tsky79j854kdu8pod2bvfsbw6d2z" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|}}}
|indef={{{indef|}}}
|anon=yes
|notalk={{{notalk|}}}
|sig={{{sig|}}}
|page={{{page|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-ablock --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|allow anon=no|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6b1tsky79j854kdu8pod2bvfsbw6d2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-disruptblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>153790</id>
    <revision>
      <id>1598311</id>
      <parentid>618943</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User block templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="jth5hn50nh4iiwywds16wfac3ag7mj4" xml:space="preserve">{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;uw-block
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|ئەنجامدانی [[وپ:دەستکاریی تێکدەر|دەستکاریی تێکدەر]] بە شێوەیەکی بەردەوام}}}
|page={{{page|}}}
|sig={{{sig|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-disruptblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}
[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jth5hn50nh4iiwywds16wfac3ag7mj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-uhblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>154210</id>
    <revision>
      <id>1598325</id>
      <parentid>620907</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="3sb5wwu9lcoxzuwn3ecd83y0b4y2iag" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#ifeq:{{{notalk|}}}|yes|&lt;div class=&quot;notice&quot; style=&quot;background:#ffe0e0; border:1px solid #886644; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;|&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px&quot;&gt;}}&lt;p&gt;[[پەڕگە:Stop x nuvola.svg|ڕاست|40px|alt=|link=]]لەبەر ئەوەی {{{1|{{{reason|{{{ھۆکار|ناوی ھەژمارەکەت پێشێلکارییەکی ڕوونی  [[ویکیپیدیا:سیاسەتی ناوی بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەرە]]&amp;nbsp;– ناوەکە نەشیاوە، ھەڕەشەی پێوە دیارە و وا دەنوێنێت کە ڕەنگە مەبەستێکی باشت نەبێت لە بەشداریکردن لەم پرۆژەیە}}}}}}}}}، ھەژمارەکەت '''بەبێ سنوور بەربەست کراوە''' ([[وپ:سیاسەتی بەربەستن|سیاسەتی بەربەستن]] و [[وپ:سیاسەتی ناوی بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەرە]]کەمان ببینە).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;ھەمووان پێشوازیان لێ دەکرێت بە مەبەستێکی چاک بەشداری لە پرۆژەکە بکەن، بەڵام بە توندی وەڵامی ئەوانە دەدەینەوە کە نیازیان خراپە. {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#ifeq:{{{notalk|}}}|yes|مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەی خۆشت لێ سەندراوەتەوە.|ئەگەر پێت وایە بە ھەڵە بەربەست کراویت، تکایە داوای ھەڵگرتنی بەربەستنەکە بکە بە دانانی {{دا|ھەڵگرتنی بەربەستن|2=&lt;var&gt;ناوی نوێ&lt;/var&gt;|3=reason=&lt;var&gt;ھۆکارەکەت لێرە&lt;/var&gt; &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;}} بۆ کۆتایی [[تایبەت:MyTalk|پەڕەی لێدوانەکەت]].}} بۆ ئەوەی جارێکی تر ئەمە ڕوونەداتەوە یان ئەگەر دەتەوێت بە نیازێکی پاک دەستکاریی ویکیپیدیا بکەیت، بە وردی [[وپ:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەت و ڕێساکانی]] ویکیپیدیا بخوێنەرەوە. {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{sig|}}}|&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~|}}&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;includeonly&gt;{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{&lt;/includeonly&gt;&lt;includeonly&gt;subst:NAMESPACE}}|User|User talk={{{category|[[پۆل:ئەو بەشداربووانەی لەبەر پێشێلکردنی سیاسەتی  ناوی بەکارھێنەر بەربەست کراون|{{PAGENAME}}]]}}}}}{{z13}}&lt;!-- Template:uw-uhblock --&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}

[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
[[Category:Username-related templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3sb5wwu9lcoxzuwn3ecd83y0b4y2iag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:ڕۆمانەکان</title>
    <ns>100</ns>
    <id>157064</id>
    <revision>
      <id>1598285</id>
      <parentid>1264777</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="m3me867934u0eln9q9iyt78xikv0lng" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__ __NOTOC__
{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;10&quot; style=&quot;background:#59260B; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px&quot;}
{| width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;10&quot; style=&quot;background:#59260B; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;float:right; width:100%&quot;&gt;

{{/box-header|&lt;big&gt;دەروازەی ڕۆمانەکان&lt;/big&gt;|دەروازە:ڕۆمانەکان/دەستپێک|}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/دەستپێک}}
{{/box-footer|}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;float:right; width:100%&quot;&gt;

{{/box-footer|}}
&lt;/div&gt;
{{/box-footer|}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/نوێکردنەوەی پەڕە}}
{{/box-footer|}}
&lt;div class=&quot;portal-column-right&quot;&gt;

{{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=12|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}}

{{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=دەقی ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=دەقی ھەڵبژێردراوی ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}}

{{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=15|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}}


{{/box-footer|}}

&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;portal-column-left&quot;&gt;
{{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر= ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە= ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}}

{{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}}


{{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:ڕۆمانەکان/پۆلەکان}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/پۆلەکان}}
{{/box-footer|}}

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;float:right; width:100%;&quot;&gt; 

{{Random portal component|زۆرترین=4|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}}

{{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:ڕۆمانەکان/دەروازە پەیوەندیدارەکان}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/دەروازە پەیوەندیدارەکان}}
{{/box-footer|}}

{{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:ڕۆمانەکان/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}}
{{/box-footer|}}

{{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:ڕۆمانەکان/ویکیمیدیا}}
{{دەروازە:ڕۆمانەکان/ویکیمیدیا}}
{{/box-footer|}}

&lt;/div&gt;

{{/box-header|&lt;big&gt;دەروازەکان&lt;/big&gt;|دەروازەکان|}}
{{دەروازەکان}}
{{/box-footer|}}
&lt;/div&gt;

[[پۆل:ڕۆمانەکان]]
[[پۆل:دەروازەکان]]
[[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی ڕۆمانەکان]]
[[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]]</text>
      <sha1>m3me867934u0eln9q9iyt78xikv0lng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172464</id>
    <revision>
      <id>1598220</id>
      <parentid>1597926</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5948" sha1="jk25gq25d2q2wijtsf0tnm5xgfxopcg" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم|editing=جوننۆسوکێ ھۆگاکی|language=[[زمانی ژاپۆنی]]|country=[[ژاپۆن]]|runtime=١١٥ خولەک|released={{film date|٢٠١٧|٧|٢٨}}|studio=Toho Pictures, Inc.|distributor=[[تۆھۆ]]|cinematography=ھیرۆۆ یاناگیدا|image=Let Me Eat Your Pancreas poster.jpg|starring=[[مینامی ھامابێ]] {{ھن}} [[تاکومی کیتامورا]] {{ھن}} [[کێیکۆ کیتاگاوا]] {{ھن}} [[شون ئوگوری]]|screenplay=یۆرو سومینۆ , [[:ja:吉田智子 (脚本家)|تۆمۆکۆ یۆشیدا]]|based_on={{based on|''[[ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم]]''|یۆرو سومینۆ}}|producer=ئاکیرا کۆبێ|director=شۆ تسوکیکا|caption=|gross={{US$|39.1 ملیۆن|long=no}}}}
'''ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 君の膵臓をたべたい) فلمێکی درامیی ڕۆمانسی ساڵی ٢٠١٧یە ڕۆڵگێڕانی لەلایەن مینامی ھامابێ، تاکومی کیتامورا ، کێیکۆ کیتاگاوا ، و شون ئوگوری، لەلایەن شۆ تسوکیکاوا دا بووە بە گوێرەی رۆمانەکەی ساڵی ٢٠١٥ دا دەرھێنراوە ([[ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم]]) لەلایەن یورۆ سومینۆ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Boon|یەکەم=Chan|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Movie review: Let Me Eat Your Pancreas an old-fashioned tearjerker|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/dying-to-stay-normal-when-confronted-with-mortality?login=true|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Straits Times]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801124707/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/dying-to-stay-normal-when-confronted-with-mortality?login=true|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Let Me Eat Your Pancreas|ناونیشان=http://www.biff.kr/eng/html/program/prog_view.asp?idx=30163&amp;c_idx=305&amp;sp_idx=&amp;QueryStep=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801064111/http://www.biff.kr/eng/html/program/prog_view.asp?idx=30163&amp;c_idx=305&amp;sp_idx=&amp;QueryStep=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[Busan International Film Festival|BIFF]]}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
* مینامی ھامابێ وەک ساکورا یامائوچی
* تاکومی کیتامورا  وەک ھاروکی شیگا
* شون ئوگوری وەک کیۆکۆ ( ١٢ ساڵ دواتر) 
* کێکۆ کیتاگاوا وەک کیۆکۆ ( ١٢ ساڵ دواتر)
* کارێن ئۆتۆمۆ وەک کیۆکۆ
* یوما یامۆتۆ وەک گامو-کون
* یوسوکێ کامیجی وەک گامو-کون ( ١٢ ساڵ دواتر)
* دۆری ساکورادا وەک تاکاھیرۆ
* دایچی مۆریشیتا کوریاما
* ساتۆمی ناگانا وەک دایکی ساکورا

== بۆکس ئۆفیس ==
لە ژاپۆن، فلمەکە گەیشتە ٣.٥٢ بلیۆن Yen ($٣١.٦٨ ملیۆن) بووە پێنجەم بەرزترین فلمی ٢٠١٧ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Movies With Box Office Gross Receipts Exceeding 1 Billion Yen|ناونیشان=http://www.eiren.org/boxoffice_e/2017.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Eiren|بڵاوکەرەوە=Motion Picture Producers Association of Japan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=映画『君の膵臓をたべたい』評価は?感想ネタバレあらすじ/ラストに驚き？13考察とキミスイの意味？|ناونیشان=https://pixiin.com/work/733/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=ピクシーン Pick Scene 映画の評価ランキングやネタバレ|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822003120/https://pixiin.com/work/733/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە دەرەوەی ژاپۆن فلمەکە گەیشتە ٣.٦ ملیۆن دۆلار &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=I Want to Eat Your Pancreas|ناونیشان=http://english.entgroup.cn/684774/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=EntGroup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024102/http://english.entgroup.cn/684774/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;$٣٫٤٥٧٫٤٤٤ لە کۆریایی باشور &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; لە ئەمەریکا و کەنەدا $٢٧٧٫٠١٩ ، و $١١٥٫٤٩٤ لە ئیسپانیا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=I Want to Eat Your Pancreas|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7236034/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt; بە شێوەی جیھانی گەیشتە {{US$|{{#expr:31680000+3600000+3457444+277019+115494}}|long=no}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ژاپۆن}}

[[پۆل:فیلمە ژاپۆنیەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆھۆ]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دەرھێنانیان لەلایەن شۆ تسوکیکاوا]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]</text>
      <sha1>jk25gq25d2q2wijtsf0tnm5xgfxopcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەوشان چەلیکەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175159</id>
    <revision>
      <id>1598217</id>
      <parentid>1597939</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5885" sha1="n27u6b46lh6n9zo1n0kyz2kcy0jyqup" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی گۆرانیبێژ
| ناو                 = ڕەوشان چەلیکەر
| وێنە                =
| قەبارەی وێنە        = 
| جێگری وێنە          = 
| شرۆڤەی وێنە         = 
| ناوی لەدایکبوون     = 
| ناوی خۆماڵی         = 
| زمانی ناوی خۆماڵی   = 
| نازناو              = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون  = {{Birth date and age|1980|09|11}}
| شوێنی لەدایکبوون    = 
| بنەچە               = 
| ڕێکەوتی مردن        = 
| شوێنی مردن          = 
| شێواز               = 
| پیشە                = گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، کەمانژەن
| ئامێر               = 
| ساڵانی چالاکبوون      = ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rewşan Çeliker Kimdir? Nerelidir?|ناونیشان=https://www.xn--krtler-3ya.com/rewsan-celiker-kimdir-nerelidir.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kürtler.com|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;–ئێستا
| تۆمارگە             = 
| کارە پەیوەستەکان    = 
| ماڵپەڕ              = {{URL|http://www.rewsanceliker.com}}
| ئامێرە دیارەکان     =
}}
'''ڕەوشان چەلیکەر''' ({{بە کوردیی باکووری|Rewşan Çeliker}}، یان ''ڕەوشەن'') [[گۆرانیبێژ]]، [[میوزیکژەن]]، [[گۆرانینووس]] و [[ڤایۆلین|کەمانژەنێکی]] [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]یە. لە دەڤەری [[تووختەوان]]ی سەر بە [[بدلیس|بەدلیس]] لە دایک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی کورمانجی |سەردان = ١٠ی ئازاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ڕەوشان لە ساڵی ١٩٨٠ لە تووختەوانی سەر بە پارێزگای [[بدلیس|بەدلیس]] لەدایکبووە و ھەتا تەمەنی ١٣ ساڵی لە بەدلیس ژیاوە. لە منداڵییەوە خولیای میوزیک و گۆرانی و کاری ھونەری بووە، لە تەمەنی ١٣ ساڵییەوە لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو [[مێرسین]] دەڕۆن، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، بەشی ڕاوێژکاری و ڕێنمایی دەروونی لە زانکۆی ئەنقەرە دەخوێنێت. لە ماوەی خوێندنی [[بەکالۆریۆس]]دا، چەلیکەر دەست دەکات بە ڕاھێنانی مۆسیقا و شانۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rewşan {{!}} Resmi Web Sitesi - Müzik sanatçısı Rewşan'ın internet sitesidir|ناونیشان=https://www.rewshan.com/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|زمان=tr-TR}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== ٢٠١٨ ===
==== ئاخ لێ وەسێ ====
* لۆ بەردە
* ئاخ لێ وەسێ
* دەستمالا من
* خمخمێ تۆرەڤانێ
* کراسێ تە

=== ٢٠٢٠ ===
==== تۆڤ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رەوشەن چەلیكەر: زنجیرە كۆنسێرتێك بۆ ناساندنی ئەلبوومەكەم دەكەم|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/culture/30012020-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17126678026493&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/culture/30012020|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240409130640/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/culture/30012020-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17126678026493&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/culture/30012020|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ====
* ئاخ ئەمان
* گولیزەرا من
* گولێ
* یار بێزارێ
* وەخت لازم بوو
* باڤێم
* تاخا فیلا
* دەچم دەچم
* وەسا دەخوازم
* دنیا ھایە

=== ٢٠٢٣ ===
==== ھەنار ====
* تو بخێر ھاتی
* ئەڤ دەر ستەنبۆلە
* دل مقابلێ دلە
* بێری
* ئەز ل ڤرم
* چارمەدۆر
* شەشێ سبێ

=== [[تاکەگۆرانی]] ===
* کراسێ تە
* ئەزیزەکەم
* بنگۆل
* دەسمالا من (٢٠١٩)
* کەڤر (٢٠٢٢)
* یارێ (٢٠٢٢)

=== فیلمۆگرافی ===
* شم شمێ تۆرەڤان (٢٠١٧)
* ئاخ لێ وەسێ (٢٠١٧)
* لۆ بەردە (٢٠١٨)
* ئۆرۆر (٢٠١٨)
* سەلێمۆ لاۆ (٢٠١٨)
* نوبار نوبار (٢٠١٨)
* سینێ (٢٠١٨)
* کراسێ تە (٢٠١٨)
* ئەزیزەکەم (٢٠١٨)
* بنگۆل (٢٠١٩)
* نەورۆزە نەورۆزە (٢٠١٩)
* دەستمالا من (٢٠١٩)
* وەخت لازم بوو (٢٠٢٠)
* گولێ (٢٠٢٠)

=== بەڵگەفیلم ===
* دەنگێ باکوور (٢٠٠٤)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ژن|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

{{گۆرانیبێژانی کورد}}
{{پۆلی کۆمنز|Rewşan Çeliker}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری]]
[[پۆل:خەڵکی تووختەوان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]]
[[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]]
[[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]]
[[پۆل:ژەنیارانی کورد]]</text>
      <sha1>n27u6b46lh6n9zo1n0kyz2kcy0jyqup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەندریا گیز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175352</id>
    <revision>
      <id>1598506</id>
      <parentid>1579481</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T05:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9446" sha1="go71yfsb0mvqgzsmln15eljalcfb08i" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q493956|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی،}}'''ئەندریا ئێم گیز''' (لە دایکبووی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٦٥) فەلەکناس و پڕۆفیسۆری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]] لە بەشی فیزیا و ئەستێرەناسیی زانکۆی کالیفۆرنیا. توێژینەوەکانی ئەو دەربارەی ناوەندی/سەنتەری کاکێشانە.&lt;ref name=&quot;discover&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=20 Young Scientists to Watch|ناونیشان=http://discovermagazine.com/2000/oct/featwatch|magazine=[[Discover Magazine]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٠٨|دوایین=Speed Weed|یەکەم=William|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٠، بووە چوارەم ژن کە ببێتە براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبێل لە فیزیا]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Facts on the Nobel Prize in Physics|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; ئەو خەڵاتەکەی بەهاوبەشی لەگەڵ [[ڕێینھارد گنزیل]] بوونە نیوە براوەی خەڵاتەکە، نیوەکەی دیکە لە خەڵاتەکە درا بە [[ڕۆجە پێنرۆز]]. گیز و گەنزەل خەڵاتی نۆبێلیان پێدرا لەمەڕ دۆزینەوەکەیان لەبارەی بوونی ماددەی زۆر گەورە لە چاڵە ڕەشەکە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press release: The Nobel Prize in Physics 2020|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20201006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Overbye|یەکەم١=Dennis|دوایین٢=Taylor|یەکەم٢=Derrick Bryson|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics Awarded to 3 Scientists for Work on Black Holes – The prize was awarded half to Roger Penrose for showing how black holes could form and half to Reinhard Genzel and Andrea Ghez for discovering a supermassive object at the Milky Way's center|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/10/06/science/nobel-prize-physics.html|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی ژیانیدا، ئەندریا ئێم گیز چەندین جار خەڵات کراوە لەمەڕ کارەکانی لە بواری فیزیا و زانستی فەلەک،&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annie J. Cannon Award in Astronomy|ناونیشان=http://www.aas.org/grants/awards.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[American Astronomical Society]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annie J. Cannon Award in Astronomy|ناونیشان=http://www.aas.org/grants/awards.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[American Astronomical Society]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newsroom|ناونیشان=http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181009013408/http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AAS Fellows|ناونیشان=https://aas.org/grants-and-prizes/aas-fellows|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=AAS}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بڕواننامەی دکتۆرای شانازی پێدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Honorary degree recipients for 2019 announced|ناونیشان=http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The University of Oxford|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325222054/http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ئەندریا ئێم گیز لە ساڵی ١٩٦٥ لە [[نیویۆرک|نیویۆرک سیتی]] لە دایک بووە، ئەو کچی سوزان (گەیتۆن) و گیلبێرت گیزە. باوکی [[جوو|جوولەکە]] بوو، لە [[ڕۆما]]، [[ئیتالیا]] لەدایکبوو بەڵام لەبنەچەدا لە خێزانێکی [[تونسی]] و [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]]، [[ئەڵمانیا|ئەڵمانیایی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gilbert Ghez (1938–2015) – Obituary|ناونیشان=https://www.legacy.com/amp/obituaries/chicagotribune/175961762|وێبگە=www.legacy.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20(web).pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216093631/http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20%28web%29.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; دایکیشی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکێکی]] [[ئیرلەند|ئێرلەندی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Oral history interview with Susanne Ghez|ناونیشان=https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-susanne-ghez-15916|وێبگە=www.aaa.si.edu}}&lt;/ref&gt;

گیز لەگەڵ جیۆلۆجیست تۆم لاتۆرێتی هاوسەرگیری کرد، ئەویش لێکۆڵەر و زانایە. ئەوان بەیەکەوە دوو کوڕیان هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Stuart Wolpert|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=UCLA astronomer Andrea Ghez named MacArthur Fellow|ناونیشان=http://www.newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ghez-64006.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=UCLA}}&lt;/ref&gt; گیز مەلەوانێکی لێزانە و چالاکە لە یانەیەکی مەلەوانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Poster Project, Biographies|ناونیشان=http://www.math.sunysb.edu/posterproject/biographies/ghez.html|وێبگە=www.math.sunysb.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=UCLA Masters Swimmer Andrea Ghez Wins Nobel Prize in Physics|ناونیشان=https://swimswam.com/ucla-masters-swimmer-andrea-ghez-wins-nobel-prize-in-physics/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=SwimSwam|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}}
{{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|state=collapsed}}
{{پۆلی کۆمنز|Andrea Ghez}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>go71yfsb0mvqgzsmln15eljalcfb08i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئەندریا گیز</title>
    <ns>1</ns>
    <id>175353</id>
    <revision>
      <id>1598507</id>
      <parentid>1579283</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T05:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7715" sha1="1y4j80eriz8uu6oq5gn1fiiphc9rbuk" xml:space="preserve">[[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] 
[[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]]

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەندریا گیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=841819 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181009013408/http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440 بۆ http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٢٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەندریا گیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=848084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php بۆ http://www.aas.org/grants/awards.php زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php بۆ http://www.aas.org/grants/awards.php زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:٤٩، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەندریا گیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=995271 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php بۆ http://www.aas.org/grants/awards.php زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php بۆ http://www.aas.org/grants/awards.php زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢١:٥٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەندریا گیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1579282 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190325222054/http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced بۆ http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٩:٥٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەندریا گیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598506 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210216093631/http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20%28web%29.pdf بۆ http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20(web).pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٥:٠١، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1y4j80eriz8uu6oq5gn1fiiphc9rbuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئان ئیون-جین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185859</id>
    <revision>
      <id>1598399</id>
      <parentid>1401906</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="26nk3djjzrnapn32gp53x1oz0hgitr5" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ئان ئیون جین|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1991|5|6}}|birth_place=|occupation=خانمەکتەر|years_active=٢٠١١ بۆ ئێستا|education=[[زانکۆی ھونەرەکانی نیشتمانی کۆریا]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Noh|یەکەم١=Gyu-min|ناونیشان=https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019101726764|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=Hankyung|سەردێڕ=[TEN 인터뷰] '타지옥'→ '검사내전' 안은진 &quot;1년 새 드라마 다섯 편...쉼 없이 연기하니 행복하죠&quot;|زمان=ko|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101153500/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019101726764|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|agent=Big Boss Entertainment&lt;br&gt;Imagine Asia&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hancinema.net/ahn-eun-jin-signs-on-with-imagine-asia-117524.html|سەردێڕ=Ahn Eun-jin Signs on with Imagine Asia|زمان=english|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;|website=[http://www.bigbossenter.com/html/sub02/sub02_0201.php?bbsCode=b_artist01&amp;vType=view&amp;idx=8&amp;page=2]}}'''ئان ئیون-جین''' (لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٩١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;references /&gt;
== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [http://bigbossenter.com/html/sub02/sub02_0201.php?bbsCode=b_artist01&amp;vType=view&amp;idx=8&amp;page=2 ئان ئیون جین] لە چێژبەخشی بیگبۆس
* [https://www.instagram.com/eunjin___a/ Ahn Eun-jin (@eunjin___a)] لە ئینستاگرام (ھەژماری فەرمی)
* [http://www.imagineasia.com/portfolio-item/ahn-eun-jin/#toggle-id-4 Ahn Eun-jin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806162345/http://www.imagineasia.com/portfolio-item/ahn-eun-jin/#toggle-id-4|date=2020-08-06}} at Imagine Asia {{in lang|ko}}
* {{Hancinema person|Ahn_Eun-jin}}
{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Ahn Eun-jin (actress)}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی شانۆگەری میوزیکی لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]]</text>
      <sha1>26nk3djjzrnapn32gp53x1oz0hgitr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنسکی ئاسمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187071</id>
    <revision>
      <id>1598241</id>
      <parentid>1448787</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7007" sha1="sh86pkriffn54cohnc1w89qejh7ko5i" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  =ھەنسکی ئاسمان {{ھن}} Cry of the Sky
| وێنە                 =هەنسکی ئاسمان.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             =[[شەھرام قادر]]
| بەرھەمھێنەر          =ڕیشوان ئیبراھیم {{ھن}} ڕاژان عەزیز
| نووسین               =شەھرام قادر
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =
| کاست                 =کەژان ئەسەدی{{ھن}}
ئارارات زەردەشتی{{ھن}}
ساریە کەیھانپوور{{ھن}}
کاردینا سپی{{ھن}}
ڕەندە شۆڕش{{ھن}}
زیوەر زانا{{ھن}}
ئاراد حەسەنزادە{{ھن}}
ڕاژان عەزیز{{ھن}}
ھەڤاڵ قەرەچووغی{{ھن}}
[[سەلاح شێخ محەممەدی]]{{ھن}}
عوسمان جاسم{{ھن}}
ئیدریس ئیبنی عەباسی
| موزیک                =پەیام کاکل
| وێنەگری سینەمایی     = فەلاح حەسەن
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  =
| ڕێکەوتی دەرچوون      =٢٠١٨
| ماوەی فیلم           =٨٥ خولەک
| وڵات                  =[[باشووری کوردستان]]
| زمان                 =[[کوردیی ناوەندی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               =
| داھات                =
| خەڵاتەکان             =خەڵاتی باشترین دەرھێنەر لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ھەنسکی ئاسمان''' [[فیلم]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]] لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنانی]] [[شەھرام قادر]]؛ ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھاتووە.

== چیرۆک ==
ھەنسکی ئاسمان گێڕانەوەیەکی خێرای بەرخۆدانی [[پێشمەرگە]] ھەر لە [[شۆڕشی ئەیلوول]]ەوە، ھەتاکوو شەڕی دژ بە [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشە]]؛ ھەروەھا لە ڕێگەی ژیانی خەڵکی لادێیەکی [[باشووری کوردستان]] بەسەر نسکۆی شۆڕش، ڕێکەوتنامەی ئەلجەزایر و ئاوارەیی ساڵی ١٩٧٥دا دێتەوە. فیلمەکە لایەنە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەوکاتی [[کوردستان]] دەخاتە ڕوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەنسکی ئاسمان بۆ پێشمەرگەیە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070720162-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەمموزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھرام قادر، فیلمساز: ڕێزگرتن لە ڕای جیاواز لە کوردستان لە قۆناغی زۆر سەرەتایی دایە بینیمان دەستیان لە مامۆستا و ھونەرمەندیش نەپاراست|ناونیشان=http://skurd.net/2020/09/16/%d8%b4%db%95%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%85-%d9%82%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%8c-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%b2-%da%95%db%8e%d8%b2%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86-%d9%84%db%95-%da%95%d8%a7%db%8c-%d8%ac%db%8c/|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721173608/http://skurd.net/2020/09/16/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%95%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%95%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%DB%8C/}}&lt;/ref&gt;

== ڕۆڵەکان ==
* کەژان ئەسەدی: فەرەنتی
* ساریە کەیھانپوور: شەتاو
* کاردینا سپی: وەجیھە
* ڕەندە شۆڕش: ئەسمەر
* زیوەر زانا: دینۆ
* ئاراد حەسەنزادە: وسوو
* ڕاژان عەزیز: ئەلیاس

== نمایشکردن ==
* ھەنسکی ئاسمان ساڵی ٢٠١٨ لە شاری [[ھەولێر]] پیشان درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھرام قادر: ھونەر زۆر جار دەتوانێت کەڵک لە دەقە ئایینیەکان وەربگرێت|ناونیشان=https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721173608/https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35}}&lt;/ref&gt;

== فێستیڤاڵەکان ==
* فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی NNF لە [[ئیسرائیل]]
* فێستیڤاڵی فیلمی [[پورتوگال]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fantasporto • Fantasporto • Festival Internacional de Cinema do Porto|ناونیشان=http://fantasporto.com/pt-pt/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Fantasporto {{!}} Festival Internacional de Cinema do Porto|زمان=pt-pt}}&lt;/ref&gt;
* فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی دیوراما

== خەڵاتەکان ==
* براوەی خەڵاتی کۆتایی فێستیڤاڵی ڤێسۆڤیۆس لە شاری ناپولی لە [[ئیتالیا]]، ساڵی ٢٠٢٠
* خەڵاتی باشترین دیمەنی سینەمایی
* خەڵاتی باشترین سیناریۆی فیلمی سینەمایی لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە [[ھیندستان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمێکی شەھرام قادر سێ خەڵاتی لە ھیندستان بەدەست ھێنا|ناونیشان=http://ww.zagrosn.com/96084-6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Zagros News Agancy|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721173608/http://ww.zagrosn.com/96084-6}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی باشترین فیلمی درێژی سینەمایی لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان
* خەڵاتی باشترین دەرھێنەر لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/title/tt11779742/awards/?ref_=tt_awd ھەنسکی ئاسمان] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم}}
{{فیلمی کوردی}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨]]</text>
      <sha1>sh86pkriffn54cohnc1w89qejh7ko5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاندرە پرەدێش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188229</id>
    <revision>
      <id>1598401</id>
      <parentid>1346499</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="eff5ze60gu1kx20qi7vf8zgnes7yo8y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:IN-AP.svg|وێنۆک|ڕەنگی سوور شوێنی جوگرافیای سیکیم لەسەر نەخشەی ھیندستان.]]
'''ئاندرە پرادێش''' یەکێکە لە ویلایەتەکانی ھیندستان، دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Andhra Pradesh {{!}} History, Capital, Population, Map, &amp; Points of Interest|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Andhra-Pradesh|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; حەوتەم گەورەترین ویلایەتی ھیندە لە ڕووی ڕووبەرەوە کە ١٦٢٬٩٧٥ کیلۆمەتر دووجایە،&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AP at a Glance|ناونیشان=https://www.ap.gov.in/?page_id=30|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221132152/https://www.ap.gov.in/?page_id=30|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Official portal of Andhra Pradesh Government}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دەیەکەم پڕدانیشتوانترین ویلایەتی ھیندە، بەھەبوونی زیاتر لە ٤٩ ملیۆن سەرنشین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Andhra Pradesh Population (2019/2020)|ناونیشان=http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.populationu.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922151827/http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Coastal Length of Indian States|ناونیشان=http://www.quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=QuickGS.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418134237/http://quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[زمانی تێلووگوو]] بە زمانی فەرمی ویلایەتەکە دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Telugu Language {{!}} AP State Portal|ناونیشان=http://www.ap.gov.in/telugu-language/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150619202615/http://www.ap.gov.in/telugu-language/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Information Bureau|ناونیشان=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=44340|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt; ئاندرە پرادێش لە ڕۆژی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٦، بۆیەکەمینجار بەفەرمی وەک ویلایەت ناسێنرا. زیاتر لە ٩٠٪ دانیشتووانی ویلایەتەکە پەیڕەوی ئاینی [[ھیندووئیزم]] دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{ویلایەتەکانی ھیندستان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ئاسیا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Andhra Pradesh}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٩]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ویلایەتەکانی ھیند]]
[[پۆل:ئاندرا پرادێش]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]]</text>
      <sha1>eff5ze60gu1kx20qi7vf8zgnes7yo8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەسار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190759</id>
    <revision>
      <id>1598305</id>
      <parentid>1500406</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[حەسار (زنجیرە تەلەڤیزیۆنی)]]ی گواستەوە بۆ [[حەسار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]: +ی</comment>
      <origin>1500406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="54s1adxwvysgm24oad8dz69u2dm5p1i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''حەسار''' ({{بە تورکی|Avlu}}) زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکی درامای تورکییە، لە دەرھێنانی [[یۆکسەل ئاکسو]] و [[ھولیا گێزر]]، لەنێوان ساڵانی  ٢٠١٨ و ٢٠١٩ لە کاناڵی [[ستار تیڤی]] بڵاو کرایەوە. یەکەم ئەڵقەی ئەم زنجیرەیە لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;CNN Türk 29.03.2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = Avlu dizisi konusu, oyuncuları ve karakterleri ile ilk sınavını veriyor! | سەردێڕ = https://www.cnnturk.com/ajanda/avlu-dizisi-konusu-oyunculari-ve-karakterleri-ile-ilk-sinavini-veriyor |  بڵاوکەرەوە= CNN Türk | ڕێکەوتی سەردان = 30 ئازاری 2018 | ڕێکەوت = 29 ئازاری 2018 |  ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180402151820/https://www.cnnturk.com/ajanda/avlu-dizisi-konusu-oyunculari-ve-karakterleri-ile-ilk-sinavini-veriyor | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٨| ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;
=کورتە=
دەنیز ژنێکی تەمەن ناوەڕاستە و دەمێکە لەلایەن ھاوسەرەکەی توندوتیژی لێ دەکرێت، ھاکان مێردەکەی بەردەوام کحول دەخواتەوە و دەنیزی بەوە تۆمەتبار کردووە کە ڕێگەی نەداوە ببێتە مۆسیقاژەنێکی سەرکەوتوو. دەنیز و ھاکان کچێکیان ھەیە بەناوی ئێجەم و ھیچ کێشەیەکی ماڵی و داراییان نییە، بەمەشەوە دەنیز ھەست بە دڵخۆشی لە ژیانیدا ناکات و ھەمیشە ھەوڵ دەدات بەھێز بێت و لەبەر تاکە کچەکەی ئێجەم بەرگەی ئەم توندوتیژییە بگرێ.

ڕۆژێک لە کاتی دەمەقاڵێدا، ئێجەم ھەوڵ دەدات بەرگری لە دایکی بکات و بە دەمانچە تەقە لە باوکی دەکات. بەڵام دەنیز کە نایھەوێت ژیانی کچەکەی بکەوێتە مەترسییەوە، بەرپرسیاریەتی ئەم کارە لە ئەستۆ دەگرێت و لەلای پۆلیس دەڵێت من تەقەم لە ھاکان کردووە، بەم ھۆیەوە کچەکەی ڕزگار دەکات و خۆی دەکەوێتە بەندیخانە.

لە ناو بەندیخانەدا دەنیز لەگەڵ دوو گروپی جیاوازدا ئاشنا دەبێت، کە ھەر یەک لەم گروپانە بەردەوام پەلاماری گروپەکەی بەرامبەریان دەدات و بەم شێوەیە چاوی بە کەسانی جیاواز دەکەوێت و ھەرچەندە نایەوێت بەشداری سەرکێشییەکانیان بکات، بەڵام تێدەکەوێت.
== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
!ئەڵقە
|-
|[[دەمەت ئەڤگار]]
|دەنیز دەمیر
|١-٤٤
|-
|[[جەرەن مۆرای]]
|ئەزرا کایا
|١-٤٤
|-
|[[نورسەل کۆسە]]
|قودرەت ئۆزتورک
|١-٤٤
|-
|[[چاگداش ئۆنار ئۆزتورک]]
|ئۆکتای بۆران
|١-٤٤
|-
|[[نەرگس ئۆزتورک]]
|Zerrin Şahin
|١٢-٤٤
|-
|[[ئوشان چاکر]]
|کۆمیسەر تۆلگا
|٣٢-٤٤
|-
|[[دەنیز باروت]]
|مەلیس ئەرسۆی
|١-١١, ٢٢-٤٤
|-
|[[ئومما پوتگول]]
|دودا ئاکتاش
|١-٤٤
|-
|[[ئایچا دەمگاج]]
|حەسرەت شەنگول
|١-٤٤
|-
|[[سەلەن سەیڤان]]
|ھەڤەس
|١٢-٤٤
|-
|[[گۆرکەم مەرتسۆز]]
|ئەرھان دومان
|١-٤٤
|-
|[[سانیا سامرا]]
|ھاجەر
|١-٤٤
|-
|[[ئاچەلیا ئۆزجان]]
|ئەمەل
|٤٠-٤٤
|-
|[[حوسەین تورانچ]]
|حوسەین ئایتەکن
|١-٤٤
|-
|[[چیگدەم بەنلی]]
|مەلتەم 
|١-٤٤
|-
|[[بەرنا ئەکار]]
|بەرنا
|١-٤٤
|-
|[[ئایتەن ئۆنجوغلوو]]
|سەفیە ئۆزدەمیر
|٣١-٤٤
|-
|}
== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://tr.wikipedia.org/wiki/Avlu_(dizi)|سەردێڕ =(Avlu (dizi|زمان = تورکی|سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢١}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان]]
{{کۆلکە}}</text>
      <sha1>54s1adxwvysgm24oad8dz69u2dm5p1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>191717</id>
    <revision>
      <id>1598266</id>
      <parentid>1597438</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: weekly update of the active-users dashboard</comment>
      <origin>1598266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4302" sha1="4n4a26xjb3v16ox7vvewpzd04791j5h" xml:space="preserve">{{Center|Top 10 of most active Users, whose actions are not less than 150
&lt;!--Note: updated weekly; the number rises or falls with how active the community is.--&gt;}}
{{Center|:Previous Update: ١٩:٥٩، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}}
{{Center|:Last Update: ١٣:٣٨، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em auto;&quot;
|+Top 10
!N
!Name
!Activity
!Comparison
!&lt;abbr title=&quot;Percentage of activity has made on current Version&quot;&gt;%P&lt;/abbr&gt;
!#
!&lt;abbr title=&quot;User Rights&quot;&gt;R&lt;/abbr&gt;
|-
|1
|[[User:Tessla|&lt;bdi&gt;Tessla&lt;/bdi&gt;]]
|912
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+118}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Green_fez_with_Featured_article_star.svg|26x26px]]
|[[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]]
|-
|2
|[[User:Hivja|&lt;bdi&gt;Hivja&lt;/bdi&gt;]]
|681
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+45}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Green_fez_with_Featured_article_star.svg|26x26px]]
|[[File:Wikipedia_Patroller4.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]]
|-
|3
|[[User:MFTG|&lt;bdi&gt;MFTG&lt;/bdi&gt;]]
|587
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+11}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Green_fez_with_Featured_article_star.svg|26x26px]]
|[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]]
|-
|4
|[[User:1silent scientist|&lt;bdi&gt;1silent scientist&lt;/bdi&gt;]]
|464
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+38}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]]
|-
|5
|[[User:Sakura emad|&lt;bdi&gt;Sakura emad&lt;/bdi&gt;]]
|334
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+16}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]]
|-
|6
|[[User:Ari Qasm|&lt;bdi&gt;Ari Qasm&lt;/bdi&gt;]]
|300
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+13}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]]
|-
|7
|[[User:Min.neel|&lt;bdi&gt;Min.neel&lt;/bdi&gt;]]
|275
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+37}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]]
|-
|8
|[[User:Zemen|&lt;bdi&gt;Zemen&lt;/bdi&gt;]]
|215
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+9}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Patroller4.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]]
|-
|9
|[[User:Épine|&lt;bdi&gt;Épine&lt;/bdi&gt;]]
|209
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+5}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]]
|-
|10
|[[User:Rahel khdhr|&lt;bdi&gt;Rahel khdhr&lt;/bdi&gt;]]
|152
|Null
|Null
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|
|}
{{Center|The Project works on several wikis such as ([[:ckb:بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان|ckbwiki]], [[:simple:User:Sakura emad/Active-Users|SimpleWiki]], [[:ks:رُکُن:Sakura emad/Active users|ksWiki]], [[:mni:ꯁꯤꯖꯤꯟꯅꯔꯤꯕ:Sakura_emad/Active-Users|MNI Wiki]])}}

== Resources ==

* [[Special:ActiveUsers]]

[[Category:Wikipedia database reports]]</text>
      <sha1>4n4a26xjb3v16ox7vvewpzd04791j5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئاندرە پرەدێش</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193403</id>
    <revision>
      <id>1598402</id>
      <parentid>1321563</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7212" sha1="20kdt55lgugo0ienchszkmz4y1typ03" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاندرە پرەدێش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=850143 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150619202615/http://www.ap.gov.in/telugu-language/ بۆ http://www.ap.gov.in/telugu-language/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٥:٢٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاندرە پرەدێش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=875520 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191221132152/https://www.ap.gov.in/?page_id=30 بۆ https://www.ap.gov.in/?page_id=30 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٣٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاندرە پرەدێش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1071079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210418134237/http://quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/ بۆ http://www.quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٣٨، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئاندرە پرەدێش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1321562 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.ap.gov.in/?page_id=30
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210418134237/http://quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/ بۆ http://www.quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/ زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.ap.gov.in/telugu-language/

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٢:١٤، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاندرە پرەدێش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598401 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200922151827/http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population بۆ http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٨:٤١، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>20kdt55lgugo0ienchszkmz4y1typ03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڕەشەی وێب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199081</id>
    <revision>
      <id>1598244</id>
      <parentid>1540385</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11469" sha1="m73jdpvmajroieidqps744q3s3c59h1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەڕەشەی وێب''' یان '''ھەڕەشەکانی وێب''' ھەر ھەڕەشەیەکە کە لە تۆڕی جیھانی ئینتەرنێت دا بەکاردێنێت بۆ ئەنجامدانی تاوان لەسەر ئینتەرنێت. ھەڕەشەکانی وێب بریتییە لە چەندین جۆری ڤایرۆس و فێڵ، کە ھەموویان کار لەسەر پڕۆتۆکۆلی HTTP یان HTTPS دەکەن، بەڵام لەوانەیە پرۆتۆکۆل و پێکھاتەکانی تر بەکاربێنن، وەک لینکەکان لەناو ئیمەیڵ یان IM، یان ناردنی فایل و کەلوپەلی ڤایرۆساوی؛ یان لەڕێگەی [[ڕاژەکار|سێرڤەرەکان]] کە دەستگەیشتنیان بە وێب ھەیە. تاوان لەسەر ئینتەرنێت و سوود وەرگرتن دەکرێت لەڕێگەی دزینی زانیاری کەسی/تایبەت بۆ فرۆشتن، ھەڵمژینی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان کە تووشی ھاکردنبوون بۆ ناو بۆتنێتەکان.&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;بۆت نێت: لەڕێگەی بەکارھێنانی (Netowrk-نێت وۆرک) ئینتەرنێتی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان و بۆ سوود وەرگرتن لە کار و ئامانجە پێویستییەکانی ھاکەر، [[ھاکەر]]ەکان دەتوانن کۆمپیوتەرە تووشبووەکان بەکاربێنن بۆ مەبەستی تایبەتی خۆیان، وەک بەکارھێنانی ئینتەرنێتی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان بۆ ھێرشکردنە سەر وێبگەیەکی دیاریکراو. ([https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work#:~:text=How%20Do%20Botnets%20Work%3F&amp;text=Once%20a%20device%20is%20hacked,deploying%20commands%20and%20executing%20attacks. سەرچاوەی یەکەم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182809/https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work#:~:text=How%20Do%20Botnets%20Work%3F&amp;text=Once%20a%20device%20is%20hacked,deploying%20commands%20and%20executing%20attacks. |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }}) ([https://www.kaspersky.com/resource-center/threats/botnet-attacks سەرچاوەی دووەم])&lt;/ref&gt;

ھەڕەشەکانی وێب کۆمەڵێک مەترسی فراوانیان ھەیە، لەوانە زیانە دارایییەکان، دزینی ناسنامە، لەدەستدانی زانیاری/داتا نھێنییەکان، دزینی سەرچاوەکانی تۆڕ، ناوبانگی براند/کەسی زیانلێکەوتوو، و فرێدانی متمانەی بەکاربەر لە [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی]] و بانکی ئۆنلاین.

ئەمە جۆرێکە لە ھەڕەشەکانی پەیوەندیدار بە تەکنەلۆژیای زانیاری (IT). مەترسی ئایتی، واتە کاریگەری مەترسی لەسەر کۆمەڵگا بەھۆی بڵاوبونەوەی پرۆسەکانی ئایتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand: How Computers Changed the Work of American Manufacturing, Transportation, and Retail Industries|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥١٦٥٨٨-٨|شوێن=USA|پەڕەکان=٥١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand: Volume II: How Computers Changed the Work of American Financial, Telecommunications, Media, and Entertainment Industries|ناونیشان=https://archive.org/details/digitalhandvolum0002cort|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٥٨٧-٦|شوێن=USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand, Vol 3: How Computers Changed the Work of American Public Sector Industries|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٥٨٦-٩|شوێن=USA|پەڕەکان=٤٩٦}}&lt;/ref&gt;

== گەیشتن بە ڕێگا ==
ھەڕەشەکانی وێب دەکرێت پۆلێن بکرێن بۆ دوو جۆری سەرەکی، لەسەر بنەمای شێوازی گەیاندن - پاڵنان و ڕاکێشان.&lt;ref&gt;[[Trend Micro]] (2008) Web Threats: Challenges and Solutions from http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001141927/http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt; ھەڕەشەکانی پشت بەستن بە بەکارھێنانی سپام، فیشینگ،&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;فیشینگ ڕێگەیییەکە ھاکەر بەکاری دەھێنێت بۆ خەڵەتاندنی بەرامبەرەکانی، تێیدا ئەو پێداویستییانە دیزاین دەکات کە بەرامبەرەکانی پێویستیان پێیەتی، بۆ نموونە دیزاین کردنی شێوەیییەکی ساختەی ئەپلیکەیشنی فەیسبووک لەسەر شێوازە ڕاستەقینەکەی کە ناسینەوەی ئاسان نییە بەم شێوەیە بەرامبەرەکە بەبێ ئەوەی بزانێت بەبەکارھێنانی ئەپلیکەیشنە ساختەکە زانیارییە تایبەت و ھەستیارەکان بۆ ھاکەر دەنێرێت.&lt;/ref&gt; یان ئامرازی ساختەکاری تر بۆ فریودانی بەکارھێنەرێک بۆ وێبسایتێکی فریودەر (زۆرجار خراپکار) کە دواتر لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر و فێڵکردن لێی زانیاری کۆ دەکاتەوە ئەویش لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر بۆ داخلکردنی زانیاریییە ھەستیارەکان (نموونە ئیمەیل/پاسۆرد، کارتی بانک)، فێلکردنە زیانبەخشەکان وەک ناردنی ڤایرۆس بۆ سەر کەسی دیاریکراو. یان ھێرشکردن لە ڕێگەی فیشینگ،&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;(ھەنێکجار دیزاینکردن و ساختەکردنی شتێکە کە لە شێوازە ڕەسەنەکەی نزیک بێت، نموونە دیزایین کردنی ئەپلیکەیشنی فەیسبووک لەسەر شێوازە ڕەسەنەکەی فەیسبووک بۆ ھەڵخەلەتاندنی بەکارھێنەر)&lt;/ref&gt; ژەھراویکردنی DNS&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;ژەھراویکردنی دی ئێن ئێس ھێرشێکی سەر ھێلە کە تێیدا تۆمارەکانی دی ئێن ئێس دەگۆڕدرێت و وای لێدەکرێت بەکارھێنەری تووشبوو ڕەوانە بکرێت بۆ وێب سایتی فریودەر و ھەڵخەڵەتێنەر کە لە شێوە ڕەسەنەکەی دەچێت. ([https://www.kaspersky.com/resource-center/definitions/dns سەرچاوەی یەکەم])،&lt;/ref&gt; (یان ھەرمینگ)، و ئامرازی تر بەکاردەبەن بۆ ئەوەی وا لە بەکارھێنەر بکات وابزانێت سەرچاوەیییەکی باوەڕپێکراوە.

فیشینگی ڕم بە شێوەیەکی ئاسایی کەسەکان و گرووپە تایبەتەکان بە ئامانج دەگرێ بۆ دەستکەوتی دارایی. لە ھەڕەشەکانی تردا، داڕێژەرانی ڤایرۆس ئاسایشی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;ئاسایشی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی: خەڵەتاندنی خەڵکە کە زانیاری تایبەت و کەسی بە ئامانج دەگرێت، بەڵام ئاگاداربە ئەمە جیاوازە لەگەڵ شارەزایانی تایبەت بە بواری ئەندازیار کۆمەڵایەتی کە ئەوان داوای زانیاری تایبەت و کەسی ناکەن.&lt;/ref&gt; بەکاردێنن وەک بە پەرۆشکردنی خەڵک بۆ کردنەوەی بابەتی پەیوەندیدار بە ڕۆژانی پشوو، کەسایەتییە بەناوبانگەکان، وەرزش، پۆرنۆگرافی، ڕووداوە جیھانییەکان و بابەتە گەرمەکانی تر بۆ قایلکردنی کەسی بەرامبەر بۆ کردنەوەی ئەم بابەتە لەناو ئیمەیڵەکەی و ھاکردنی کەسی بەرامبەر.

ھەڕەشەکانی وێبی لەسەر بنەمای سەرەح ڕاکێشان، زۆربەی کات بە ھەڕەشەکانی «دابەزاندن و دامەزراندن» ناودەبرێن (و زیاتر بە شێوەی «جێبەجێکردن بە داگرتنی ئەپلیکەیشن»&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;شێوازی داگرتن و دامەزراندن دوو جۆری ھەیە:

یەکەم: دامەزراندنی ئەپلیکەیشن لە کۆمپانیایییەکی باوەڕپێکراو و متمانە پێکراو، کە بەڵگەنامە و شوێنی دابەزاندنی تەواوە، بۆ نموونە دابەزاندن لە کۆمپانیاکانی مایکرۆسۆفت و فەیسبووکەوە.

دووەم: بەکارھێنەر نازانێت سەرچاوەی ئەپلیکەشنە لەکوێیە، یان کە دادەبەزێت و دایدەمەزرێنێت ئەرک و جێبەجێکارییەکانی ئەم ئەپلیکەیشنە چین بەم شێوەیە بەکارھێنەر لەوانەیە ببێتە نێچیر بۆ ڕێکخراو یان ھاکەری بەرامبەر.&lt;/ref&gt; وێبگە یاسایییەکانیش تووش دەکەن ھەنێکجار، کە زانیارییە زیانبەخشەکان دەگوازنەوە بۆ سەردانکەران یان ئەنجامی گەڕانچییەکان دەگۆڕن بۆ ئەوەی بەکارھێنەرەکان ببەن بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. ھەنێکجاریش بڕاوسەری بەکارھێنەر ئەپلیشکەیشنی زیان بەخش دەھێنێتە خوارەوە بەبێ زانین و ئاگالێبێوونی خودی بەکارھێنەر.

== نموونەکان ==
لە ئەیلوولی ٢٠٠٨، [[ھاککەر]]ە زیانبەخشەکان چوونە ناو چەند بەشێکی BusinessWeek.com بۆ دووبارە ئاڕاستەکردنەوەی سەردانکەران بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. سەدان لاپەرەی وێبگەکە کە تووشبووی کۆدی جاڤاسکریپتی ڤایرۆساوی کە ئەرکیان گواستنەوەی سەردانیکەرە بۆ وێبگەیییەکی تر.&lt;ref&gt;Naraine, Ryan (2008) Business Week site hacked, serving drive-by exploits from http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902#more-1902 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918214040/http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902#more-1902 |date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕێگەگرتن لە خزمەتگوزاری]]
* [[ئاسایشی ئینتەرنێت]]

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینی&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت]]
{{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت}}</text>
      <sha1>m73jdpvmajroieidqps744q3s3c59h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەمەزان قەدیرۆڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207665</id>
    <revision>
      <id>1598218</id>
      <parentid>1597936</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="80d288k74kbezj8ymdqcjvtn292toie" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕەمەزان ئەخمادۆڤیچ قەدیرۆڤ''' ({{بە ڕووسی|Рамзан Ахматович Кадыров}}، {{بە چیچانی|Къадар Ахьмат-кӏант Рамзан}}؛ لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦) سیاسەتوان شۆڕشگێڕێکی پێشووی چیچانی و ڕوسییە کە لە ئێستادا [[سەرۆککۆماری چیچان]]ە.

لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ەوە، ئەو ئەندامی کۆمیسیۆنی ڕاوێژکاریی [[ئەنجومەنی ویلایەتی (ڕووسیا)|ئەنجومەنی ویلایەتیی فێدراسیۆنی ڕووسیا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://regnum.ru/news/polit/2009834.html |سەردێڕ=Рамзан Кадыров включен в состав консультативной комиссии Госсовета РФ |ئیش=ИА REGNUM |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011092216/https://regnum.ru/news/polit/2009834.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vestnikkavkaza.net/news/Ramzan-Kadyrov-becomes-new-member-of-Advisory-Commission-of-RF-State-Council.html |سەردێڕ=Ramzan Kadyrov becomes new member of Advisory Commission of RF State Council |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308073620/https://vestnikkavkaza.net/news/Ramzan-Kadyrov-becomes-new-member-of-Advisory-Commission-of-RF-State-Council.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

قەدیرۆڤ زۆر کاتان تۆمەتی بەشداربوون لە کاری نامرۆڤایەتی لێدراوە کە خۆی بە ڕوونی حاشایان لێدەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/09/world/europe/chechnya-russian-murder-vienna.html |سەردێڕ=In a Death, Details of More Russian Murder-for-Hire Plots |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|دوایین= Kramer|یەکەم=Andrew |ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-53078288%C2%A0|سەردێڕ=Ramzan Kadyrov denies Georgia journalist murder plot|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424232638/https://www.bbc.com/news/world-europe-53078288|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/en/germany-investigates-russian-over-plot-to-kill-chechen-dissident/a-57233363%C2%A0|سەردێڕ=Germany investigates Russian over plot to kill Chechen dissident|بڵاوکەرەوە=DW|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220408224751/https://www.dw.com/en/germany-investigates-russian-over-plot-to-kill-chechen-dissident/a-57233363|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.themoscowtimes.com/2012/09/17/kadyrov-laughs-off-allegations-that-he-made-hit-list-a17886&amp;nbsp;|سەردێڕ=Kadyrov Laughs Off Allegations That He Made Hit List|بڵاوکەرەوە=The Moscow Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://republic.ru/posts/103046&amp;nbsp;|سەردێڕ=And again Kadyrov. A scary story told for the hundredth time (Original in Russian: &quot;И снова Кадыров. Страшная история, рассказанная в сотый раз&quot; |بڵاوکەرەوە=Republic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://novayagazeta.ru/articles/2022/01/28/vrag-nomer-odin&amp;nbsp;|سەردێڕ=Enemy number one: For the first time, Ramzan Kadyrov has faced a threat he cannot control. Journalist investigation by Elena Milashina (From Russian: &quot;Враг номер один: Рамзан Кадыров впервые столкнулся с угрозой, которую не может контролировать. Исследование Елены Милашиной&quot; |بڵاوکەرەوە=Novaya Gazeta}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Ramzan Kadyrov}}
* [http://www.ramzan-kadyrov.ru/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416020212/http://www.ramzan-kadyrov.ru/ |date=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{in lang|ru}}
* {{Instagram|kadyrov_95|ڕەمەزان قەدیرۆڤ}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ڕووسیا}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:چیچانییەکان]]</text>
      <sha1>80d288k74kbezj8ymdqcjvtn292toie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:میکانیکی ئاماری</title>
    <ns>14</ns>
    <id>208707</id>
    <revision>
      <id>1598480</id>
      <parentid>1118089</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="1sewn1pq6famf1c16497lee9d9cwscr" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Statistical mechanics}}

[[پۆل:فیزیکی ماتماتیکی]]
[[پۆل:لقەکانی فیزیک]]
[[پۆل:میکانیک]]</text>
      <sha1>1sewn1pq6famf1c16497lee9d9cwscr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەو ھاوارەی نەبیسترا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211912</id>
    <revision>
      <id>1598508</id>
      <parentid>1398513</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T05:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5256" sha1="2ww95hgyi1lpk7dwgmsrshhnblsr1ws" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کتێب
|ناو                      =ئەو ھاوارەی نەبیسترا
|وێنە                     =ئەو هاوارەی نەبیسترا.jpg
|ناوی بنەڕەتی             =
|دانەر                    =ئارام محەممەد
|لێکۆڵەر                  =
|زمان                     =[[کوردی]]
|وڵات                      =[[کوردستان]]
|زنجیرە                   =
|بابەت                    =[[ڕۆمان]]
|جۆری ئەدەبی              =
|بڵاوکەرەوە                =نووسیار
|دەرچوون                  =٢٠٢٢
|مێژووی دەرچوون           =
|وەرگێڕ                   =
|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو =
|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان =
|وێنەگر                   =
|دیزاینەری بەرگ           =زاری
|جۆری چاپ                 =چاپ
|ژمارەی پەڕە              =٢٠٢
|پێوانە                   =
|کێش                      =
|پێشتر                    =
|دواتر                    =
}}

'''ئەو ھاوارەی نەبیسترا''' ({{بە ئینگلیزی|The unheard call}}) [[ڕۆمان]]ێکی [[بایۆگرافی]]ی [[کوردی]]یە، لە نووسینی ئارام محەممەد؛ ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن وەشانی نووسیارەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەو ھاوارەی نەبیسترا|ناونیشان=https://www.goodreads.com/work/best_book/95287418|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.goodreads.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=محەمەد|یەکەم=ئارام|سەردێڕ=ئەو ھاوارەی نەبیسترا|ناونیشان=https://nusyar.com/archives/1218|ڕەوشی ناونیشان=dead|وێبگە=وەشانی نووسیار|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321004224/https://nusyar.com/archives/1218}}&lt;/ref&gt;

== ناوەرۆک ==
ئەم ڕۆمانە لە ڕێگەی گێڕانەوەیەکی مێژووییەوە ئاوەڕوویەکی لە ژیان، کەسایەتی و بنەماڵەی [[دڵدار]] داوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوێترین ڕۆمانی ئارام محەممەد بڵاو دەبێتەوە|ناونیشان=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.zamenpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004926/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557}}&lt;/ref&gt;؛ ھەڵبەت نەک وەک دڵداری شاعیری  [[ئەی ڕەقیب]] کە بۆ ھەموو کورد ناسراوە، بەڵکوو کەسایەتییەکی جیاواز و تایبەتمەندییەکانی دیکەی خراونەتە بەرباس کە ھەمان لایەنە سیاسی، کۆمەڵایەتی و فەرھەنگییەکەیەتی. بۆ نووسینی ڕۆمانەکە ھاوتەریب لەگەڵ واقیع، کەڵک لە [[فەنتازیا]]یش وەرگیراوە.&lt;ref&gt;ڕۆمانی ئەو ھاوارەی نەبیسترای نووسەر ئارام محەممەد بڵاو دەکرێتەوە، ئارام محەممەد، کوردسات مەگەزین، ٢ی ئازاری ٢٠٢٢&lt;/ref&gt; دڵدار قارەمانی سەرەکیی ڕۆمانەکە نییە، بەڵکوو تیشک خراوەتە سەر ئەندامانی بنەماڵەکەیشی، ھەروەھا دۆست و ناسیاوەکانی و ئەو کەسایەتییانەی لە سەردەمی ئەودا ژیاون، دەورێکی بەرچاویان ھەیە لە ڕەوتی چیرۆکەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خەونێکی بەدینەھاتوو|ناونیشان=https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.dabran.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004223/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتییەکان ==
* یوونس
* زەینەب
* مەلا ڕەئووف
* زەھوە
* ئاسەف
* سەعدی

== کورتە ==
{{quote| ھەر کاتێک لە بەرانبەر عەرەبێک دەمانگوت کوردین، دڵمان گەرم دادەھات. دەمانزانی ئەمە درێژکراوەی چیرۆک و حەقایەتی باپیرانمانە. تورک و عەرەب و فارس لەناومانن، بە یەکەوە دەژین، دراوسێمانن، کەچی ئەغلەبیان ئاوات بە سڕینەوەمان دەخوازن.&lt;ref&gt;ئەو ھاوارەی نەبیسترا، ئارام محەممەد، ٢٠٢٢&lt;/ref&gt;}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە|ڕۆمانەکان}}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]]
[[پۆل:کتێبە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕۆمانەکان]]</text>
      <sha1>2ww95hgyi1lpk7dwgmsrshhnblsr1ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێکدادانی شارستانیەتەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212588</id>
    <revision>
      <id>1598253</id>
      <parentid>1528112</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>1598253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56328" sha1="cm3f0e1gmobxdbsg5p59c8w9zn3rnf6" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{+R}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{ویکیسازی}}

پێکدادانی شارستانیەتەکان تێزێکە کە دەڵێت ناسنامە کلتوریی وئاینیەکانی مرۆڤەکان دەبنە سەرچاوەی سەرەکی ململانێ لە جیهانی دوای جەنگی سارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hungtington|یەکەم=Samuel P.|سەردێڕ=&quot;The Clash of Civilizations?&quot;|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20045621|journal=Foreign Affairs|بەرگ=٧٢|پەڕەکان=٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://gbse.com.my/v4no10JANUARY2018/Paper-147-i-.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412113142/http://www.gbse.com.my/v4no10JANUARY2018/Paper-147-i-.pdf |date=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Emily|یەکەم=Stacey|سەردێڕ=Contemporary Politics and Social Movements in an Isolated World: Emerging Research and Opportunities: Emerging Research and Opportunities.|بڵاوکەرەوە=IGI Global|ساڵ=٢٠٢١-١٠-٢٩|ژپنک=٩٧٨-١-٧٩٩٨-٧٦١٦-٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eriksen; Garsten; Randerina|یەکەم=Thomas Hylland; Christina; Shalini|سەردێڕ=Anthropology Now and Next: Essays in Honor of Ulf Hannerz|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books|ساڵ=٢٠١٤-١٠-٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٢-٦٧٠٧٥-٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Krieger|یەکەم=Douglas W.|سەردێڕ=The Two Witnesses|بڵاوکەرەوە=Lulu Press, Inc.|ساڵ=٢٠١٤-١١-٢٢|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٢-٦٧٠٧٥-٤}}&lt;/ref&gt;زانای سیاسی ئەمریکی ساموێل هینتینگتۆن جەخت دەکات کە وا جەنگەکانی داهاتوو لە نێوان وڵاتان نابێت، بەڵکو لەنێوان کلتورەکان دەبێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haynes|یەکەم=Jeffery|سەردێڕ=A Quarter Century of the &quot;Clash of Civilizations&quot;|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٢١-٠٥-١١|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٣٨٣٨٣-٦}}&lt;/ref&gt; تێزەکە لە ساڵی ١٩٩٢ دانراوە لە وانەیەک لە دامەزراوەی پرۆژەی ئەمریکی (بە ئینگلیزی American Enterprise Institution) ، کە دواتر پەرەی پێدراوە لە وتارێکی ساڵی ١٩٩٣ی ''فۆرەن ئەفێرز'' بە ناونیشانی &lt;&lt;پێکدادانی شارستانیەت؟&gt;&gt;&lt;ref&gt;Official copy (free preview) [https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/1993-06-01/clash-civilizations The Clash of Civilizations?], ''Foreign Affairs'', Summer 1993

&lt;/ref&gt;، وەک وەڵامێک بۆ کتێبیێکی ساڵی ١٩٩٢ی خوێندکاری پێشووی فرانسیس فوکویاما، ''کۆتایی مێژوو وکۆتا مرۆڤ''. هنتینگتۆن دواتر تێزەکەی فراوانتر کرد لە کتێبێکی ساڵی ١٩٩٦ بە ناوی ''پێکدادانی شارستانیەتەکان ودووبارە بنیاتنانەوەی سیستمی جیهان.''&lt;ref&gt;&quot;[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/clashofcivilizations.htm WashingtonPost.com: The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order&quot;]. [[واشینگتن پۆست|The Washington Post]]&lt;/ref&gt;

چەمکەکە خۆی پێشتر بەکارهێنراوە لە لایەن ئەلبێر کامۆ لە ساڵی ١٩٤٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Le problème algérien|ناونیشان=http://www.ina.fr/audio/PHD85011203|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924051854/http://www.ina.fr/audio/PHD85011203|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|type=le problème russo-américain, et là nous revenons à l’Algérie, va être dépassé lui-même avant très peu, cela ne sera pas un choc d’empires nous assistons au choc de civilisations et nous voyons dans le monde entier les civilisations colonisées surgir peu à peu et se dresser contre les civilisations colonisatrices.}}&lt;/ref&gt;، وگیریال ژاین لە شیکردنەکەی دەربارەی ناکۆکی ئایۆدیا لە ١٩٨٨&lt;ref&gt;Elst K., Some recollections from my acquaintance with Sita Ram Goel in Elst, K. (2005). India's only communalist: In commemoration of Sita Ram Goel. [https://www.academia.edu/20079544/_Some_recollections_from_my_acquaintance_with_Sita_Ram_Goel_ch.6_of_K._Elst_ed._Indias_Only_Communalist_In_Commemoration_of_Sita_Ram_Goel &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;] Also: Elst, K. India's Only Communalist: an Introduction to the Work of Sita Ram Goel, in Sharma, A. (2001). Hinduism and secularism: After Ayodhya. Basingstoke: Palgrave&lt;/ref&gt;، ولە لایەن برنارد لویس لە وتارێک لە ژمارەی ئەیلول (سێپتەمبەر)ی ١٩٩٠ی گۆڤاری مانگانەی ئەتلانتیک بە ناونیشان &lt;&lt;ڕەگەکانی توڕەیی موسڵمانان&gt;&gt;&lt;ref&gt;Bernard Lewis [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1990/09/the-roots-of-muslim-rage/4643/ The Roots of Muslim Rage], ''The Atlantic Monthly'', September 1990.

وتارەکە [https://hekmah.org/%D8%BA%D8%B6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86/ لێرە] وەرگێردراوە بۆ عەرەبی.&lt;/ref&gt; ولەلایەن مەهدی ئەلمەندجرە لە کتێبەکەی بە ناوی  &quot;La première guerre civilisationnelle&quot; کە لە ساڵی ١٩٩٢ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;Elmandjra, Mahdi (1992). ''[https://books.google.com/books?id=AhVIAAAAMAAJ Première guerre civilisationnelle]'' (in French). Toubkal.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations (1996), p. 246: &quot; 'La premiere guerre civilisationnelle' the distinguished Moroccan scholar Mahdi Elmandjra called the Gulf War as it was being fought.&quot;&lt;/ref&gt; تەنانەت زووتریش، چەمکەکە دەردەکەوێت لە کتێبێکی سالی ١٩٢٦ لە بارەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە لایەن باسیل ماتیوز: ''Young Islam on Trek: A Study in the Clash of Civilizations''. ئەم دەربڕینە لە &lt;&lt;پێکدادانی کلتورەکان&gt;&gt; وەرگیراوە، کە بەکارهێنراوە لە سەردەمی کۆڵۆنیاڵی وسەردەمە جوانەکە (بە فەڕەنسی  Belle Époque).&lt;ref&gt;Louis Massignon, ''La psychologie musulmane'' (1931), in Idem, ''Ecrits mémorables'', t. I, Paris, Robert Laffont, 2009, p. 629: &quot;Après la venue de Bonaparte au Caire, le ''clash of cultures'' entre l'ancienne Chrétienté et l'Islam prit un nouvel aspect, par invasion (sans échange) de l'échelle de valeurs occidentales dans la mentalité collective musulmane.&quot;&lt;/ref&gt;

هەنتیگتۆن دەستیکرد بە بیرکردنەوە بە گەڕان لەناو بیردۆزە  جیاوازەکان لە بارەی سروشتی سیاسەتی جیهانی  لە ماوەی دوای جەنگی سارد. هەندێک لە بیردۆز دانەر ونوسەران دەیانگوت کە مافەکانی مرۆڤ، دیموکراسی لیبڕاڵی، وئابوریەکەی خاوەن بازاڕی ئازادی سەرمایەدار بوەتە تاکە بەدیلی هێشتراوی ئایدۆلۆژی بۆ وڵاتان لە جیهانی دوای جەنگی سارد. بەدیاریکراوی، فراسیس فوکویاما دەیگوت کە جیهان گەیشتوەتە 'کۆتایی مێژوو' بە شێوەیەکی ‌هیگڵی.

هەنتینگتۆن باوەڕی وابوو لە کاتێکدا کە سەردەمی ئایدۆلۆژیا کۆتایی هاتوە، جیهان تەنها گەڕاوەتەوە کاتێکی ئاسایی کە وا تایبەتمەندە بە پێکدادانی کلتورەکان. لە تێزەکەیدا، پێی وایە کە هێڵی سەرەکی ململانێ لە داهاتوودا بە درێژایی هێڵە کلتوریەکان دەبێت.&lt;ref&gt;mehbaliyev (30 October 2010). [http://www.slideshare.net/mehbaliyev/rashad-mehbaliyev-civilizations-their-nature-and-clash-possibilities &quot;Civilizations, their nature and clash possibilities (c) Rashad Mehbal…&quot;.]&lt;/ref&gt; وەک درێژکردنەوەیەک، ئەو وای داناوە کە بنەمای شارستانیەتە جیاوازەکان، وەک بەرزترین جۆری ناسنامەی کلتوری، سودێکی زۆری دەبێت لە شیکردنەوەی پێشبینی ململانێ. لە کۆتایی وتارەی ١٩٩٣ی ''فۆڕەن ئەفێرز''، &lt;&lt;پێکدادانی شارستانیەتەکان؟&gt;&gt;، هەنتینگتۆن دەنوسێت، &quot;ئەمە (واتە ئەم وتارە) بۆهاندان نیە بۆ ئارەزوکردن لە ململانێی نێوان شارستانیەتەکان. (ئەم وتارە) بۆ ناساندنی بیردۆزێکی ورد لەبارەی ئەوەی کە ئایا جیهان لەوانەیە چۆن دەبێت.&quot;

هەروەها، پێکدادانی شارستانیەتەکان، بەگوێرەی هەنتینگتۆن، پێشکەوتنی مێژوو نیشان دەدات. لە ڕابردوودا، مێژووی جیهان بەشێوەیەکی سەرەکی لەبارەی ململانێی نێوان پادشا ووڵات وئایدۆلۆژیاکان بووە، وەک ئەوەی کە لە ناو شارستانیەتی خۆرئاوا بینراوە. بەڵام، سیاسەتەکانی جیهان چۆتە قۆناغێکی نوێوە، کە تیایدا شارستانیەتە ناخۆرئاواییەکان تەنها وەرگری قۆستراوی شارستانیەتی خۆرئاوا نین بەڵکو بوونەتە ئەکتەری گرنگی تر کە لەگەڵ خۆرئاوادا بۆ دانانی شێوە وجوڵاندنی مێژوو.&lt;ref&gt;Murden S. Cultures in world affairs. In: Baylis J, Smith S, Owens P, editors. The Globalization of World Politics. 5th ed. New York: Oxford University Press; 2011. p. 416-426&lt;/ref&gt;

== شارستانیەتە سەرەکیەکان بە گوێرەی هەنتینگتۆن ==
[[پەڕگە:Clash of Civilizations mapn2.png|ناوەڕاست|وێنۆک|843x843پیکسڵ|شارستانیەتەکان بە گوێرەی هەنتینگتۆن.&lt;ref&gt;[http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm THE WORLD OF CIVILIZATIONS: POST-1990] scanned image [https://web.archive.org/web/20070312101415/http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm Archived] March 12, 2007, at the [[وەیباک مەشین|Wayback Machine]]&lt;/ref&gt;]]
هەنتینگتۆن لە تێزەکەیدا جیهانی دابەش کرد بۆ &lt;&lt;شارستانیەتە سەرەکیەکان&gt;&gt; بەم شێوەیە:&lt;ref&gt;Walter, Natalie (2016-06-15). [https://www.beyondintractability.org/bksum/huntington-clash &quot;Summary of &quot;The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order&quot;] . ''Beyond Intractability''. Retrieved 2021-10-28.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* شارستانیەتی خۆرئاوا، پێکهاتوە لە ویلایەتە یەکگرتوەکان وکەنەدا، ئەوروپای خۆرئاوا وناوەند، ئوسترالیا، ئۆشینیا وزۆرینەی فلیپین. ئاخۆ [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] ودەوڵەتانی پێشوی یەکێتی سۆڤیەت بەشێکن لە خۆرئاوا، یاخود  شارستانیەتێکی جودای خۆیانن، دەبێتە بابەتێکی گرنک بۆ ئەو ناوچانە، بە گوێرەی هەنتینگتۆن. ڕوانگەی گشتی خۆرئاوایی شارستانیەتی خۆرئاوا دەناسێنی بە وڵاتان وکلتوری مەسیحیەتی خۆرئاوایی (کاتۆلیک_پرۆتستانت).
* شارستانیەتی ئەمریکای لاتین، لە ناویاندا ئەمریکای باشور (جگە لە گیویانا، سورینام، وگینیای فەڕەنسی)، ئەمریکای ناوەڕاست، مەکسیک، کوبا، وکۆماری دۆمینیکان لەوانەیە بە بەشێک لە شارستانیەتی خۆرئاوا دابنرێن. زۆر کەس لە ئەمریکای باشور ومەکسیک خۆیان بە ئەندامێکی تەواو لە شارستانیەتی خۆرئاوا دادەنێن.

* شارستانیەتی ئۆرتۆدۆکسی، پێکدێت لە بولگاریا، قوبرس، جۆرجیا، یۆنان، ڕۆمانیا، بەشێکی گەورەی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو ویوگۆسلاڤیا.
** وڵاتان (کە پێشتر بەشێک بون لە یەکێتی سۆڤیەت) کە زۆرینەیەکی ئۆرتۆدۆکسیان نیە بەشێوەیەکی گشتی دەرهێنراون بۆ نمونە ئازەربایجان وئەلبانیا وزۆرینەی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] کە موسڵمانن، لەگەڵ ناوچە زۆرینە موسڵمانەکان لە بالکان، قەوقاز، وناوچەکانی ناوەڕاستی ڕوسیا وەک تەتارستان وباشکۆرتۆستان، سلۆڤینیا وکرواتیا کە کاتۆلیکی رۆمانین، دەوڵەتانی بالتیک کە پرۆتستانت وکاتۆلیکن. بەڵام، ئەرمینیای تێدادانراوە، هەرچەندە باوەڕی زاڵ تیایدا، کەنیسەی خۆرهەڵاتیی ئەرمەنیە، کە بەشێکە لە ئۆرتۆدۆکسی خۆرهەڵاتی نەک کەنیسەی ئۆتۆدۆکسی خۆرهەڵاتی، هەروەها کازاخستانیشی تێدایە، سەرەڕای ئەوەی کە باوەڕی زاڵ تێیدا ئیسلامی سونییە. 
* جیهانی خۆرهەڵات تێکەڵەیەکە لە شارستانیەتە بوزی، چینی، هیندۆسی وژاپۆنی.
** ناوچە بوزیەکانی بۆتان، کەمبۆدیا، لاوس، مەنگۆلیا، میانمار، سری لانکا وتایلەند، بە جیاکراوە لە شاستانیەتەکانی دیکە دانراون،     بەڵام هەنتینگتۆن بڕوای وایە کە ئەوان شارستانیەتێکی سەرەکی پێکناهێنن لە ڕوانگەی پەیوەندی نێودەوڵەتی.
** شارستانیەتی چینی وڵاتی چین، هەردوو کۆریاکە، سنگافورە، تایوان وڤێتنام. هەروەها ئەم کۆمەڵەیە ڕەوەندی چینیی تێدایە،      بەتایبەتی لە پەیوەندی بە باشوری خۆرهەڵاتی ئاسیا.
** شارستانیەتی هیندۆسیی، کە بە شێوەیەکی سەرەکی دەکەوێتە هند، بۆتان ونیپاڵ، وبەکلتور هەڵگیراوە لە لایەن ڕەوەندی هیندۆسی جیهان.
** ژاپۆن، بە تێکەڵەیەک لە شارستانیەتی چینی ونەریتە کۆنەکانی ئەڵتایی دادەنرێت.
* جیهانی ئیسلامی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە (بێجگە لە ئەرمینیا، قوبرس، ئەسیوبیا، جۆرجیا، ئیسرائیل، ماڵتا وباشوری سۆدان)، باکوری خۆرئاوای ئەفریقیا، ئەلبانیا، پاکستان، بەنگلادیش، چەند بەشێکی بۆسنە وهرسک، برونێی، دورگەکانی قەمەر، ئیندۆنیسیا، مالیزیا، ماڵدیڤ وباشوری فلیپین.
* شارستانیەتی نیمچە بیابانی ئەفریقیا دەکەوێتە باشوری کیشوەری ئەفریقیا، ئەفریقیای ناوەڕاست (جگە لە چاد)، خۆرهەڵاتی ئەفریقیا (بێجگە لە ئەسیوبیا، دورگەکانی قەمەر،ماوریتیوس، کەناری سواحیلیی کینیا وتەنزانیا) ،Cape Verde، گانا، کۆتدیڤوار، لیبێریا، وسیەرالیۆن. بە شارستانیەتێکی موحتەمەلی هەشتەم دادەنرێت لە لایەن هەنتینگتۆن.
* لە باتی ئەوەی بەشێک بن لە شارستانیەتە &lt;&lt;سەرەکیەکان&gt;&gt;، ئەسیوبیا وهایتی بە وڵاتی &quot;تەنها&quot; دانراون. ئیسرائیل دەکرێت بە دەوڵەتێکی جیاوازی خاوەن شارستانیەتی خۆی هەژماربکرێت، هەنتینگتۆن دەنوسێت، بەڵام دانەیەک کە وا زۆر هاوشێوەیە لەگەڵ خۆرئاوا. هەروەها هەنتینگتۆن بڕوای وایە کە کاریبی ئەنگلۆفۆنی، کۆلۆنیەکانی پێشووی بەریتانیا لە کاریبی، شتێکی جیاواز پێکدەهێنێنن.
* هەروەها هەندێکی تر هەن کە بە &lt;&lt;دەوڵەتە کەرتبوەکان&gt;&gt; دادەنرێن چونکە کۆمەڵی گەورەی خەڵکیان تێدایە کە سەر بە شارستانیەتی جیاوازن. نمونە دانراوەکان بریتین لە  ئۆکرانیا (کەرتبوە بۆ بەشی خۆرئاوا کە تیایدا کاتۆلیکی خۆرهەڵاتیی زاڵە وبەشی خۆرهەڵات کە تیایدا تۆرتۆدۆکسی زاڵە)، گینیای فەڕەنسی (کەرتبوە نێوان شارستانیەتی ئەمریکانی لاتین وخۆرئاوا)، بێنین، چاد، کینیا، نێجیریا، تەنزانیا وتۆگۆ (هەمویان لەتبون لە نێوان ئیسلام ونیمچە بیابانی ئەفریقیا)، سری لانکا ( کەرتبوە لە نێوان هیندۆسی وبوزی) وفلیپین ( کەرتبوە لە نێوان، ئیسلام لە حاڵەتی مینداناو؛ چینیی لە حاڵەتی کۆردیلێرا؛ وخۆرئاوا). سۆدانیش دانرابوو وەک کەرتبویەک لە نێوان ئیسلام ونیمچە بیابانی ئەفریقیا؛ ئەم دابەشبونە بوو بە جیابونەوەیەکی فەرمی لە تەموزی ٢٠٠٧ لە پاش دەنگێکی زۆر بۆ سەربەخۆیی لە لایەن باشوری سۆدان لە گشتپرسی کانونی دوەمی ٢٠١١.

== تێزی پێکدادانی شارستانیەکانی هەنتینگتۆن ==
[[پەڕگە:Samuel P. Huntington (2004 World Economic Forum).jpg|ڕاست|وێنۆک|هەنتینگتۆن لە کۆڕبەندی ئابوری جیهان لە ساڵی ٢٠٠٤]]
هەنتینگتۆن جەخت دەکات کە وا ئاڕاستەی ململانێ جیهانیەکان لە دوای کۆتایی شەڕی سارد بە شێوەیەکی زیاتر وزیاتر ئەم دابەشبونە شارستانیانە دەخەنە ڕوو. جەنگەکانی وەک ئەو جەنگانەی دوای ڕووخانی [[یووگۆسلاڤیا|یوگۆسلاڤیا]]، لە چیچان، ولە نێوان هیند وپاکستان بە بەڵگە دانراون بۆ ململانێی نێوشارستانی (بە ئینگلیزی inter-civilizational conflict). هەروەها ئەو ڕای وایە کە بیروباوەڕی بڵاو لە خۆرئاوا کە بەها وسیستەمە سیاسیەکانی خۆرئاوا بە جیهانی دادەنێت شتێکی ساویلکەیە وجەختکردنەوەی بەردەوام لەسەر بەدیموکراسی کردن و بەها &quot;جیهانیەکان&quot; تەنها وا دەکات کە شارستانیەتەکانی دیکە زیاتر دوژمنایەتی (خۆرئاوا) بکەن. هەنتینگتۆن وا دەبینێت کە خۆرئاوا کەلە ڕەقە بۆ داننان بەمەدا چونکە ئەو (خۆرئاوا) سیستمە جیهانیەکە دروستکردوە ویاساکانی داناوە وشێوەی ماددەیی داوەتێ  کە  بریتیە لە  نەتەوە یەکگرتوەکان.

هەنتینگتۆن باس لە گۆڕانی گەورە لە دەسەڵاتی ئابوری وسەربازیی وسیاسی  لە خۆرئاواوە بۆ شارستانیەتەکانی دیکەی جیهان، کە بەشێوەیەکی سەرەکی ئەو بە دوو &lt;&lt;شارستەنیەتە كێبڕکێکەرەکە&gt;&gt; ناوی دەبات،  چینیی وئیسلام.

لە ڕوانگەی هەنتینگتۆنەوە، شارستانیەتی چینیی خۆرهەڵاتی ئاسیا بە شێوەیەکی کلتوریی جەخت لەسەر خۆیی وبەهاکانی لە پاڵ خۆرئاواوە دەکات بەهۆی گەشەکردنی خێرای ئابوریەکەی. بە دیاریکراوی، ئەو پێی وایە کە ئامانجەکانی چین بریتیە لە دوبارە جەخت کردنەوە لەسەر ئەوەی کە ‌هێزێکی زاڵی ناوچەییە، وئەو وڵاتانەی دیکەی ناوچەکە دەبن بە 'تێکەوتو' لەگەڵ چیندا بەهۆی مێژووی پێکهاتەی پەیکەری حوکمڕانی کە شاراوەیە لە شارستانیەتی کۆنفۆشیۆسی چینیی، کە پێچەوانەی تاکگەرایی وفرەپێکهاتەیی کە گرنگن لە خۆرئاوا. دەسەڵاتە هەرێمیەکان وەک دوو کۆریاکە وڤێتنام ملکەچی چین دەبن وزیاتر پشتگیریکەری چین دەبن وەک لەوەی هەوڵبدەن کە نەیاریی بکەن. لەبەرئەمە هەنتینگتۆن باوەڕی وایە کە سەرکەوتنی چین دەبێتە یەکێک لە گەورەترین کێشەکان وگەورەترین هەڕەشەی دوورمەودا بۆ سەر خۆرئاوا، بەهۆی ئەوەی کە زاڵبونی کلتوری چینیی پێکدادا دەدات لەگەڵ ویستی ئەمریکا کە برتییە لە نەبونی هێزێکی زاڵی ناوچەیی لە خۆرهەڵاتی ئاسیا. 

هەنتینگتۆن ڕای وایە  کە شارستانیەتی ئیسلامیی تەقینەوەیەکی گەورەی دانیشتوانی بینیوە کە بوەتە هۆی زیادکردنی ناسەقامگیریی لە هەریەک لە سنورەکانی ئیسلام وناوەوەی ئەم سنورانە، کە تیایدا جوڵانەوە بناژۆخوازەکان زیاتر وزیاتر جەماوەریان زیاد دەکات. مانیفێستۆی ئەوەی ئەو ناوی ناوە &quot;بوژانەوەی ئیسلامیی&quot; کە لە ناویدا شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران وجەنگی یەکەمی کەنداوی تێدایە. ڕەنگە مشتومڕترین ڕستە کە هەنتینگتۆن لە وتارەکەی فۆڕەن ئەفێرز نوسیبووی بریتیە لە &quot;ئیسلام سنورەکانی خوێناوییە&quot;. هەنتینگتۆن بڕوای وایە ئەمە ئەنجامی ڕاستەقینەی چەند هۆکارێکە، لە ناویاندا هێزی گەنجی موسڵمانان وگەشەی دانیشتوان ونزیکیبوونی ئیسلام لە زۆر شارستانیەت لە ناویاندا چینیی، ئۆرتۆدۆکسی، خۆرئاوایی وئەفریقیی.

هەنتینگتۆن شارستانیەتی ئیسلامیی وەک هاوپەیمانێکی پێشبینیکراوی چین دەبینێت، هەردوکیان خاوەن ئامانجی دوبارە وململانێی هاوبەشن لەگەڵ شارستانیەتەکانی تردا، بە تایبەتی لەگەڵ خۆرئاوا. بەدیاریکراوی، ئەو باس لە بەرژەوەندی هاوبەش دەکات لە بەشەکانی بڵاوبونەوەی چەک، مافەکانی مرۆڤ ودیمۆکراسی کە دژی ئەوانەی خۆرئاوایە، وهەست دەکات ئەمانە ئەو بەشانەن کە وا دوو شارستانیەتەکە هاوئاهەنگ دەبن تیایدا.

روسیا، یابان وهیند هەنتینگتۆن ناوی ناون 'شارستانیەتی جۆلانە' کە دەکرێت هەر لایەک پەسەند بکەن. ڕوسیا بە نمونە، شەڕ دەکات لەگەڵ زۆر گەلی موسڵمان لە سنوری باشوری خۆی (وەک چیچان) بەڵام -بەقسەی هەنتیگتۆن- لەگەڵ ئێراندا هاوئاهەنگی دەکات بۆ خۆبەدوورگرتن لە توندوتیژی زیاتر لە نێوان موسڵمان وئۆرتۆدۆکسەکان لە باشوری ڕوسیا، ویارمەتی دان بۆ ڕۆیشتنی نەوت. هەنتینگتۆن جەخت لەوە دەکات کە &quot;پەیوەندی چینی ئیسلامیی&quot; گەشە دەکات وتیایدا چین زیاتر لەنزیکەوە هاوئاهەنگی دەکات لەگەڵ ئێران، پاکستان ووڵاتە ئیسلامیەکانی تر بۆ پتەوکردنی شوێنە نێودەوڵەتیەکەی.

هەروەها هەنتینگتۆن وا دەبینێت کە ململانێی شارستانیەتەکان &quot;ئاشکران لە نێوان موسڵمان وناموسڵمانان&quot;، بە باس کردن لە &lt;سنورە خوێناویەکانی&gt; نێوان شارستانیەتی ئیسلامیی و شارستانیەتە نائیسلامیەکان. ئەم ململانێیە دەگەڕێتەوە بۆ چونەوەناوەوەی سەرەتایی ئیسلام بۆ ناو ئەوروپا، دەرکردنی لە کۆتاییدا لە ریکانکوێستا، هێرشەکانی تورکە عوسمانیەکان بۆ سەر خۆرهەڵاتی ئەوروپا وڤیەننا، ودابەشکردنی  جیهانی ئیسلامی لە لایەن ئەوروپای ئیمپریالی لە ١٨٠٠ و١٩٠٠کان.

هەروەها هەنتیگتۆن بڕوای وایە کە هەندێک هۆکار هەن کە ئەم ململانێیە زیاتر دەکەن ئەوەیە کە هەر یەک لە مەسیحیەت (کە شارستانیەتی خۆرئاوایی لەسەری بنیات نراوە) وئیسلام: 

* ئاینی موژدەدرن، دەیانەوێت باوەڕی خەڵکانی دیکە بگۆڕن.
*  جیهانێتی، ئاینی &quot;هیچ یا هەموو&quot;، بەو شێوەیەی کە وا هەردوو لا بڕوایان وایە کە تەنها باوەڕی خۆیان ڕاستە.
* ئاینی تیۆلۆجی، کە بریتییە لەوەی کە بەهاکانیان ئامانجەکانی بون وهۆکاری بونی مرۆڤ نیشان دەدەن.

هۆکارە تازەکان کە وا دەبنە هۆی ڕودانی پێکدادانێکی ئیسلامیی-خۆرئاوایی، هەنتینگتۆن دەنوسێت، بریتین لە بوژانەوەی ئیسلامیی وتەقینەوەی دیمۆگرافیا لە شارستانیەتی ئیسلامیی، لەگەڵ جیهانگیری بەهاکانی خۆرئاوا، کە بە مانای ئەوە دێت کە دەبێت هەموو شارستانیەتەکان بەها خۆرئاواییەکان بکەن بە بەهای خۆیان، کە ئەمە بناژۆخوازە ئیسلامیەکان توڕە دەکات. هەموو ئەم هۆکارە مێژوویی ونوێیانە پێکەوە، کە هەنتینگتۆن بە کورتی لە وتارەکەی ''فۆڕەن ئەفێرز'' وبە وردیی لە کتێبەکەی نوسیبووی، دەبنە هۆی پێکدادانێکی خوێناویی لە نێوان شارستانیەتی ئیسلامیی وخۆرئاوادا.


'''بۆچی شارستانیەتەکان پێکدا دەدەن'''

هەنتینگتۆن شەش ڕوونکردنەوە پێشکەش دەکات لەبارەی ئەوەی کە بۆ شارستانیەتەکان پێکدا دەدەن:

# جیاوازی نێوان شارستانیەتەکان زۆر بنچینەیین بە ڕادەیەک کە وا شارستانیەتەکان لە یەکتر جیادەکرێنەوە بە مێژوو، زمان، کلتور،     نەریت، ولەهەمووی گرنگتر، ئاین. ئەم جیاوازیە بناغەییانە بەرهەمی چەندین سەدە ودامەزراندنی شارستانیەتی جیاوازن، بە مانای      ئەوەی کە ئەم جیاوازیانە وا زوو ناڕۆن.
# جیهان دەبێتە شوێنێکی بچوکتر. لە ئەنجامدا، کارلێک کردن بە درێژایی جیهان زیاد دەبن، کە دەبێتە هۆی زیادکردنی &quot;هۆشیاری       شارستانیی&quot; وبە ئاگابوون لە جیاوازی نێوان شارستانیەتەکان ولێکچوونی نێو شارستانیەتەکان.
# بەهۆی بە مۆدێرن کردنی ئابوری وگۆڕانی کۆمەڵایەتی، خەڵکی جیاکراونەتەوە لە ناسنامە باوە ناوخۆییەکان.      لە باتی ئەمە، ئاین ئەم کەلێنەی پڕ کردوەتەوە، کە بناغەیەک بۆ ناسنامە دابین دەکات وئیلتیزام کە وا لە سنوری وڵاتان تێدەپەڕێنێت      شارستانیەتەکان یەکدەخات.
# گەشەکردنی هۆشیاریی شارستانیی توند تر دەبێت بە ڕۆڵی دوالەیی خۆرئاوا. لە لایەک، خۆرئاوا لە ئەوپەڕی دەسەڵاتدایە. لە هەمان        کاتدا، دیاردەیەکی گەڕانەوە بۆ ڕەگەکان لە نێو شارستانیەتە ناخۆرئاواییەکان ڕوودەدەن. خۆرئاوایەک لە ئەوپەڕ دەسەڵاتدا بەرەنگاری        وڵاتانێکی ناخۆرئاوایی دەبێتەوە کە وا زیاتر وزیاتر خواست وویست وسەروەت وسامانیان هەیە کە شێوەی جیهان بە شێوەیەکی       ناخۆرئاوایی دەکێشن.
# سیما کلتوری وجیاوازیەکانی کەمتر لێکدراون وبەمە کەمتر بە ئاسانی وازیان لێدەهێنرێت  وچارەسەر دەکرێن وەک لە سیاسی وئابوری. 
# هەرێمگەری ئابووری لە زیادبوندایە. هەرێمگەری ئابووری سەرکەوتوو دەبێتە هۆی دوبارە توند بوونی هۆشیاریی شارستانیی.       هەرێمگەریی ئابووری تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە وا بناغەی دانراوە لە یەک شارستانیەتی هاوبەشدا.


'''خۆرئاوا لە بەرامبەر ئەوانی دیکە'''

هەنتینگتۆن پێی وایە کە وا لە داهاتوودا چەقی سیاسەتی جیهان ململانێی نێوان شارستانیەتە خۆرئاوایی وناخۆرئاواییەکان دەبێت، بە دەربڕینەکەی ستیوارت هۆڵ، ململانێی نێوان &quot;خۆرئاوا وئەوانی تر&quot;. ئەو سێ شێوەی گشتی وبناغەیی کردار پێشکەش دەکات کە وا شارستانیەتە نا خۆرئاواییەکان دەتوانن بیکەن لە وەڵامدانەوەدا بۆ خۆرئاوا.&lt;ref&gt;Hungtington SP, The Clash of Civilizations? In: Lechner FJ, Boli J, editors. The globalization reader. 4th ed. West Sussex: Wiley-Blackwell; 2012. 37–44&lt;/ref&gt; 

# وڵاتە ناخۆرئاواییەکان دەتوانن هەوڵی گۆشەگیری بدەن بۆ ‌هێڵانەوەی بەهاکانی خۆیان وخۆپاراستن لە داگیرکاری خۆرئاوا. بەڵام، هەنتینگتۆن جەخت لەوە دەکات کە نرخی ئەم کردەوەیە زۆرە وتەنها چەند دەوڵەتێکی کەم دەتوانن ئەنجامی بدەن.
# بە گوێرەی بیردۆزی &quot;band-wagoning&quot; وڵاتە ناخۆرئاواییەکان دەتوانن بەها خۆرئاواییەکان قبوڵ بکەن.
# وڵاتە نا خۆرئاواییەکان دەتوانن هەوڵێک بدەن بۆ هاوسەنگ بوون لەگەڵ خۆرئاوا بە بەمۆدێرنەکردن. ئەوان دەتوانن کە هێزی       ئابووری وسەربازی پێش بخەن ولەگەڵ شارستانیەتە ناخۆرئاواییەکانی دیکە هەرەوەزی بکەن دژی خۆرئاوا ولە هەمان کاتدا             بەهاکان ودامەزراوەکانی خۆیان بپارێزن. هەنتینگتۆن بڕوای وایە کە زیادبونی دەسەڵاتی شارستانیەتە ناخۆرئاواییەکان لە کۆمەڵگەی       نێودەوڵەتیدا دەبێتە هۆی ئەوەی کە خۆرئاوا دەست بکات بە پەرەسەندنی تێگەیشتنێکی باشتر لە بارەی بنچینە کلتوریەکانی نێو       شارستانیەتەکانی دیکە. لە بەر ئەمە، شارستانیەتی خۆرئاوا وەک شارستانیەتێکی &quot;جیهانیی&quot; کۆتایی دێک وشارستانیەتەکان فێری        پێکەوەژیان دەبن وبەشداری دەکەن لە شێوەکردنی جیهانی داهاتوو. 


'''دەوڵەتی کرۆک وململانێی هێڵی جیاکەرەوە'''

لە ڕوانگەی هەنتینگتۆنەوە، ململانێی نێوشارستانیی خۆی دەردەخات لە دوو شێوەدا: ململانێکانی هێڵی فۆڵت وململانێکانی دەوڵەتی کرۆک.

''ململانێکانی هێڵی جیاکەرەوە'' لە ئاستێکی ناوخۆییدان ولە نێوان ئەو دەوڵەتانەی لە تەنیشت یەکدان وسەر بە شارستانیەتی جیاوازن یاخود لە ناو  ئەو دەوڵەتانەی کە ماڵی دانیشتوانێکن کە سەر بە شارستانیەتی جیاوازن. 

''ململانێکانی دەوڵەتی کرۆک'' کە لە ئاستێکی جیهانیدان لە نێوان دەوڵەتە سەرەکیەکانی شارستانیەتە جیاوازەکان. ململانێکانی دەوڵەتی کرۆک دەکرێت دروست بێت لە ململانێکانی هێڵی جیاکەرەوە کاتێک دەوڵەتە کرۆکەکان بەشدار دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Huntington|یەکەم=Samuel|سەردێڕ=&quot;Chapter 9: The Global Politics of Civilizations&quot;. The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order (The Free Press ed.).|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٣٢-٣١٤٩-٧|شوێن=London|پەڕەکان=٢٠٧}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەریەک کەوتنانە لەوانەیە ئەنجامی چەند هۆکارێک بێت، وەکو: هەژمون یا هێز (ئابوری یا سەربازیی) ، چەوساندنەوە دژی خەڵکانێک سەر بە شارستانیەتی جیاوازن، دەست تێوەردان  بۆ پاراستنی براکان کە لە نێو (خاکی) شارستانیەتێکی جیاوازن، یا بەها وکلتوری جیاواز، بە تایبەت لە کاتێکدا کە شارستانیەتێک هەوڵ دەدات کە   بەهاکانی خۆی بسەپێنێت بەسەر کەسانێک کە سەر بە شارستانیەتێکی جیاوازن.

== بە مۆدێرنکرن، بە خۆرئاواییکردن، و&lt;&lt;دەوڵەتە دڕاوەکان&gt;&gt; ==
ژاپۆن، چین وچوار پڵنگە ئاسیاییەکە لە چەندین کەرتدا بە مۆدێرن کراون لەگەڵ پاراستنی کۆمەڵگە تەقلیدیی یا دەسەڵاتخوازەکانیان کە جودایان دەکات لە خۆرئاوا. هەندێک لەم وڵاتانە لەگەڵ خۆرئاوادا پێکیاندا داوە بەڵام هەندێکیان پێکیان نەداوە. 

ڕەنگە گرنگترین نمونە بۆ بە مۆدێرنکردنی ناخۆرئاوایی ڕوسیا بێت، کە دەوڵەتی کرۆکی شارستانیەتی ئۆرتۆدۆکسە.

هەنتینگتۆن جەخت لەوە دەکات کە ڕوسیا بە شێوەیەکی سەرەکی ناخۆرئاواییە هەرچەندە کە  ئەو پێی وایە کە وا (ڕوسیا) هاوبەشیەکی کلتوری بەرچاوی لەگەڵ خۆرئاوای نوێ. بە گوێرەی هەنتینگتۆن، خۆرئاوا جودا دەکرێت لە وڵاتە مەسیحیە ئۆرتۆدۆکسەکان بەوەی کە ڕێنیسانس، ریفۆرمەیشن، وچەرخی ڕوناکبیری بینیوە؛ بە کۆلۆنیالیزمی دەرەکی لە باتی کۆلۆنیالیزم وفراوانخوازی لەسەر ناوچەکانی تەنیشت خۆی؛ وبە تێکەڵکردنی کلتوری کلاسیکی لە ڕێگەی یۆنانی کۆنەوە لە باتی ڕێگەی بەردەوامبوی ئیمپراتۆریەتی بێزەنتی.

هەنتینگتۆن ئەو وڵاتانەی کە دەیانەوێ بچنە پاڵ شارستانیەتێکی دیکە  بە &quot;وڵاتی دڕاوەکان&quot; پێناسە دەکات. تورکیا، کە نمونەی سەرەکیە کە هەنتینگتۆن هێناویەتی، سەرکردایەتی سیاسیەکەی بە شێوەیەکی ڕێکخراو هەوڵی داوە لە ١٩٢٠کانەوە کە وڵاتەکە بە خۆرئاوایی بکات. مێژوو، کلتور، نەریتەکانی تورکیا لە شارستانیەتی ئیسلامیی سەرچاوەی گرتوە، بەڵام دەستەبژێری تورکیا، لە سەرەتادا مستەفا کەمال ئەتاتورک کە دەسەڵاتی گرتە دەست وەک یەکەم سەرۆک لە ساڵی ١٩٢٣، دامەزراوە وجلوبەرگی خۆرئاوای سەپاند، ئەلفوبێی لاتینی قبوڵ کرد، بوو بە ئەندام لە ناتۆ، وهەوڵی داوە کە ببێت بە ئەندامی یەکێتی ئەوروپا.

هەروەها مەکسیک وڕوسیا بە دەوڵەتی دڕاو هەژمار دەکرێن لە لایەن هەنتینگتۆنەوە. هەروەها ئەو ئوسترالیا وەک نمونەیەک بۆ دەوڵەتی دابەشبوو دەهێنێتەوە کە دابەشبوە لە نێوان میراتی شارستانیی خۆرئاوای وپەیوەندیە گەشەکردوەکانی لەگەڵ ئاسیادا. 

بە گوێرەی هەنتینگۆن، دەوڵەتێکی دڕاو دەبێت سێ پێویستی تێدا بێت بۆ دوبارە پێناسەکردنی ناسنامە شارستانییەکەی. یەکەم دەستەبژێرە سیاسی وئابوورییەکەی پێویستە پشتگیری پرۆسەکە بکەن. دووەم، دەبێت خەڵکی ئەو وڵاتە سوربن لەسەر ڕازیبون لە بارەی دوبارە پێناسەکردنەکە. سێهەم، دەستەبژێری ئەو شارستانیەتەی کە دەوڵەتە دڕاوەکە هەوڵ دەدات ببێت بە ئەندام تیایدا ڕازی بن لەسەر ئەندام بوونی.

کتێبەکە دەڵێت تاکو ئێستا هیچ دەوڵەتێکی دڕاو بە سەرکەوتویی دوبارە پێناسەی شارستانیەتەکی نەکردوە، کە ئەمە بە زۆری بەهۆنی ئەوەی کە وا دەستەبژێری دەوڵەتی 'میواندۆست' ڕەتی ئەندامبونی دەوڵەتە دڕاوەکە دەکەن، هەرچەندە تێبینی کراوە کە ئەگەر تورکیا ببێتە ئەندام لە یەکێتیی ئەوروپا ئەوا  زۆرێک لە خەڵکەکەی پشتگیری بە خۆرئاوایی کردن دەکەن، وەک لەم قسەیەی وەزیری یەکێتی ئەوروپا Egemen Bağış ئاماژەی پێدراوە: &lt;&lt; ئەوروپا پێویستە ئەمە بکات: پێویستە بڵێن ئەگەر تورکیا هەموو پێویستیەکان جێبەجێبکات، لە ڕۆژی فڵاندا دەبێت بە ئەندامێک لە یەکێتیی ئەوروپا. پاشان، ئێمە پشتگیری ڕای جەماوەری بە دەستدەهێنینەوە ڕۆژێک لە ڕۆژان.&gt;&gt;&lt;ref&gt;[http://www.euractiv.com.tr/ab-ve-turkiye/article/bagis-fransanin-tutumunda-degisimin-basladigini-goruyoruz-027174 Bağış: Fransa'nın tutumunda değişimin başladığını görüyoruz | AB ve Türkiye | EurActiv.com.tr – Türkiye’nin online AB Gazetesi] [https://web.archive.org/web/20160109202339/http://www.euractiv.com.tr/ab-ve-turkiye/article/bagis-fransanin-tutumunda-degisimin-basladigini-goruyoruz-027174 Archived] January 9, 2016, at the [[وەیباک مەشین|Wayback Machine]]&lt;/ref&gt; بە گوێرەی هەنتینگتۆن، ئەگەر ئەمە ڕووبدات، ئەوا دەبێتە یەکەمین  (وڵات) کە دوبارە پێناسەی ناسنامە شارستانیەکەی کردبێت.

== ڕەخنە ==
کتێبەکە لە لایەن زۆر نووسەری ئەکادیمیەوە ڕەخنەی لێگیراوە، کە وا بەشێوەی ئەزمونی ومێژوویی ولۆژیکیی وئایدیۆلۆجی تەحەدای بانگەشەکانی کتێبەکەیان کردوە(Fox, 2005; Mungiu Pippidi &amp; Mindruta, 2002; Henderson &amp; Tucker, 2001; Russett, Oneal, &amp; Cox, 2000; Harvey, 2000).&lt;ref&gt;Fox, J. (2005). Paradigm Lost: Huntington's Unfulfilled Clash of Civilizations Prediction into the 21st Century. International Politics, 42, pp. 428–457.

&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mungiu-Pippidi, A., &amp; Mindruta, D. (2002). Was Huntington Right? Testing Cultural Legacies and the Civilization Border. International Politics, 39(2), pp. 193-213.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henderson, E. A., &amp; Tucker, R. (2001). Clear and Present Strangers: The Clash of Civilizations and International Conflict. International Studies Quarterly, 45, pp. 317-338.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Russett, B. M.; Oneal, J. R.; Cox, M. (2000). [http://www.svt.ntnu.no/iss/indra.de.soysa/pol2003h05/russet_oneal_cox_jpr.pdf &quot;Clash of Civilizations, or Realism and Liberalism Déjà Vu? Some Evidence&quot;] (PDF). ''Journal of Peace Research''. '''37''' (5): 583–608. [[:en:CiteSeerX_(identifier)|CiteSeerX]] [https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.460.7212 10.1.1.460.7212].

[[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1177/0022343300037005003|10.1177/0022343300037005003]]. [[:en:S2CID_(identifier)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:51897336 51897336].&lt;/ref&gt; زانای سیاسیەت پۆل موسگرەیڤ دەنوسێت کە وا پێکدادانی شارستانیەت &lt;&lt;بایەخێکی گەورەی هەیە بۆ ئەو جۆرە سیاسیانەی کە وا حەز بە ناوهێنانی سون تزو دەکەن، بەڵام ژمارەیەکی کەم لە شارەزایانی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان پشتی پێدەبەستن یان بە شێوەیەکی ئەرێنی باسی دەکەن. بە شێوەیەکی ئاشکرا، پێکدادان نەیسەلماندوە کە وا ڕێبەرێکی سودبەخش یاخود ورد بێت بۆ تێگەیشتن لە جیهان.&gt;&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://networks.h-net.org/node/28443/discussions/5273269/h-diploissf-teaching-roundtable-11-6-clash-civilizations-ir H-Diplo/ISSF Teaching Roundtable 11-6 on The Clash of Civilizations in the IR Classroom | H-Diplo | H-Net&quot;]. ''networks.h-net.org''. Retrieved 2019-11-07.&lt;/ref&gt;

لە وتارێکدا کە وا بە ئاشکرا ئاماژە بۆ هینتینگتۆن دەکات، زانا ئامارتیا سێن باس لەوە دەکات کە &lt;&lt;هەمەڕەنگیی تایبەتمەندیەکە لە زۆرینەی کلتورەکانی جیهاندا. شارستانیەتی خۆرئاوا لەوە بەدەر نییە. پەیڕەوی دیموکراسی کە لە خۆرئاوای هاوچەرخدا سەرکەوت بە شێوەیەکی گەورە ئەنجامی یەکدەنگیەک بوو کە سەری هەڵدابوو لە چەرخی ڕووناکبیریی وشۆرشی پیشەسازیەوە، بە تایبەتی لە سەدەی کۆتایی ودواتر. بە خوێندنەوەی ئەمە، پابەندی مێژووی خۆرئاوا -زیاتر لە هەزارەیەک- بە دیمۆکراسیەوە، ودواتر وتنی پێچەوانەی ئەمە لە بارەی نەریتە ناخۆرئاواییەکان (مامەڵەکردن لەگەڵ هەر یەکێکیان وەک تاکڕەو وداخراو) دەبێتە هەڵەکی گەورە&gt;&gt;.&lt;ref&gt;Sen A (1999). &quot;Democracy as a Universal Value&quot;. ''Journal of Democracy''. '''10''' (3): 3–17. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1353/jod.1999.0055|10.1353/jod.1999.0055]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:54556373 54556373.]&lt;/ref&gt; 

لە کتێبی ''Terror and Liberalism'' ساڵی ٢٠٠٣، پۆڵ بێرمان جەخت لەوە دەکات کە سنوری جودای کلتوریی بونی نیە لە ئێستادا. ئەو جەخت لەوە دەکات نە  شارستانیەتی ئیسلامیی&quot; ونە &quot;شارستانیەتی خۆرئاوایی&quot; بونیان نییە، وبەڵگە بۆ پێکدادان قایلکەر نییە. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەو ئاماژە دەکات بۆ ئەوەی کە ژمارەیەکی زۆر توندڕەوی ئیسلامی کاتێکی زۆر  بەسەردەبەن لە ژیان یاخود خوێندن لە جیهانی خۆرئاوا. بە گوێرەی بێرمان، پێکدادان سەرهەڵدادات بەهۆی بیری فەلسەفی کە وا زۆر گروپ هەیانە ( یان نیانە)، بێگوێدانە کلتور یا ئاین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Berman|یەکەم=Paul|سەردێڕ=Terror and Liberalism|ناونیشان=https://archive.org/details/terrorliberalism0000berm|بڵاوکەرەوە=W W Norton &amp; Company.|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٣٩٣-٠٥٧٧٥-٥}}&lt;/ref&gt; 

Timothy Garton Ash ڕەخنە لە ' حەتمیەتی کلتوری توند... بە ڕادەیەک کە سادە وساکارە تا ئاستی گاڵتە' هینتینگتۆن دەگرێت کە دەڵێت کە ئەوروپای کاتۆلیک وپرۆتستانت بەرەو دیمۆکراسی دەڕوات، بەڵام مەسیحی ئۆرتۆدۆکس وئەوروپای ئیسلامیی دەبێت دیکتاتۆریەت قبوڵ بکەن.&lt;ref&gt;[[:en:Timothy_Garton_Ash|Timothy Garton Ash]], History of the Present, Penguin, 2000, p. 388-389&lt;/ref&gt; 

ئێدوارد سەعید وەڵامێکی بڵاوکردەوە بۆ تێزەکەی هینتینگتۆن لە وتارێکی ساڵی ٢٠٠١، &quot;پێکدادانی نەفامی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Said|یەکەم=Edward|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The Clash of Ignorance|ناونیشان=https://www.thenation.com/article/archive/clash-ignorance/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The Nation}}&lt;/ref&gt; سەعید جەخت لەوە دەکات کە پۆلێنکردنی هینتینگتۆن بۆ &quot;شارستانیەتە&quot; جێگیرەکان پشتپێبەستنی دینامیکی وکارلێکی کلتور دەسڕێتەوە. سەعید کە ڕەخنەگرێکی پارادیمی هینتینگتۆنیی بووە بۆ ماوەیەکی زۆر، وپشتگیریکەرێکی بەناوبانگی کێشەکانی عەرەب، سەعید هەروەها جەخت لەوە دەکات کە تێزی پێکدادانی شارستانیەت نمونەیەکە بۆ &lt;&lt;ڕونترین شێوەی دەماگیری ناڕەوا، جۆرێکە لە لاسایکردنەوەی زانستی هیتلەری کە ئەمڕۆ ئاراستە کراوە لە دژی عەرەب وموسڵمانان&gt;&gt;.&lt;ref&gt;Said, E. W. (2004). From Oslo to Iraq and the Road Map. New York: Pantheon, 2004. p.293&lt;/ref&gt; 

نوام چۆمسکی ڕەخنەی لە بیرۆکەی پێکدادانی شارستانیەت گرتوە، کە تەنها وەک پاساوێکی نوێیە بۆ ئەمریکایە &quot;بۆ ئەنجامدانی هەر کوشتارێک کە بیەوێت&quot;، کە ئەم پاساوە پێویست بوو لە دوای جەنگی سارد کە یەکێتی سۆڤیەت چیدی کە وەک هەڕەشەیەک نەما.&lt;ref&gt;TrystanCJ (2007-03-02), ''[https://www.youtube.com/watch?v=qT64TNho59I Noam Chomsky on The &quot;Clash of Civilizations&quot;]'', [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/qT64TNho59I archived] from the original on 2021-11-17, retrieved 2018-10-31&lt;/ref&gt; 

لە ''٢١ وانە بۆ سەدەی ٢١''، یوڤال نوح حەراری پێکدادانی شارستانیەت بە تێزێکی چەواشەکار ناوزەند دەکات. ئەو دەنوسێت کە وا بناژۆخوازی ئیسلامیی هەڕەشەیەکی زیاترە بۆ شارستانیەتێکی جیهان، وەک لە ڕوبەڕوبونەوە لەگەڵ خۆرئاوا. هەروەها ئەو جەخت لەوە دەکات کە باسکردنی شارستانیەتەکان بە بەکارهێنانی پێوەرەکان لە زیندەزانی پەرەسەندن هەڵەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harari|یەکەم=Yuval N.|سەردێڕ=21 lesson for the 21st century (First ed.)|ناونیشان=https://archive.org/details/21lessonsfor21st0000hara_d3i8|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٥-٥١٢١٧-٢|شوێن=New York}}&lt;/ref&gt;


'''ناوچەی ناوەند'''

مۆدێلی جیۆپۆلەتیکیی هینتینگتۆن، بە تایبەتی بنیاتەکانی باکوری ئەفریقیا وئۆراسیا، بە شێوەکی گەورە لە مۆدێلی جیۆپۆلەتیکی &quot;ناوچەی ناوەند&quot; وەرگیراوە کە بۆ یەکەمجار لە لایەن دیمیتری کیتسیکس دروستکراوە ولە ساڵی ١٩٧٨ بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;Dimitri Kitsikis, ''A Comparative History of Greece and Turkey in the 20th century''. In Greek, ''Συγκριτική Ἱστορία Ἑλλάδος καί Τουρκίας στόν 20ό αἰῶνα'', Athens, Hestia, 1978. Supplemented 2nd edition: Hestia, 1990. 3rd edition: Hestia, 1998, 357 pp.. In Turkish, ''Yırmı Asırda Karşılaştırmalı Türk-Yunan Tarihi'', İstanbul, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, II-8, 1980.&lt;/ref&gt; ناوچەی ناوەند، کە دەکەوێتە نێوان دەریای ئەدریاتیک وڕووباری ئیندوس، نە خۆرئاواییە ونە خۆرهەڵاتییە بەڵکو بە جیاواز هەژماردەکرێت. لە بارەی ئەم ناوچەیە، هینتینگتۆن لە کیتسیکس جیادەبێتەوە بەوەی کە جەخت لەوە دەکات کە هێڵێکی جیاکەرەوەی شارستانیی بوونی هەیە لە نێوان دوو ئاینی بڵاوی جیاواز، (ئۆرتۆدۆکسی خۆرهەڵاتی وئیسلامی سونی)، کە ئەمە دینامیکێکی ململانێی دەرەکیە. بەڵام،  کیتسیکس شارستانیەتێکی یەکخراو دادەنێت کە پێکدێت لەم دوو کۆمەڵە خەڵکە لەگەڵ ئەوانەی کە سەر بە ئاینی کەمتر بڵاوی ئیسلامی شیعی، عەلەویەت، وجولەکە. ئەمان کۆمەڵێک ڕوانگە ونۆرمی کلتوری وکۆمەڵایەتی وئابوری وسیاسی هەیە کە بە تەواوی جیاوازن لەوانەی خۆرئاوا وئەوپەڕ خۆرهەڵات. لەبەر ئەمە لە ناوچەی ناوەند، ناتوانرێت باس لە پێکدادانی شارستانیی یا ململانێی دەرەکی بکرێت، بەڵام لە باتی ئەمە باسی ململانێی ناوخۆیی بکرێت، نەک لەبەر زاڵکردنی کلتور، بەڵکو لەبەر سەرکەوتنی سیاسی. ئەمە بە سەرکەوتویی دەرکەوتووە بە لێکۆڵینەوە کردن لە بەرزبونەوەی مەسیحیەت لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی بە ‌‌هێلێنی کراو، وبەرزبونەوەی خەلافەتە ئیسلامیەکان لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی بە مەسیحی کراو وبەرزبونەوەی حوکمی عوسمانی لە خەلافەتە ئیسلامیی وئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیی بە مەسیحیکراو.


'''بیرۆکە دژەکان'''
[[پەڕگە:World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|ڕاست|وێنۆک|محەمەد خاتەمی، سەرۆکی ڕیفۆرمخوازی ئێران (لە پۆستدا لە ١٩٩٧-٢٠٠٥)، بیردۆزی ''گفتوگۆی نێوان شارستانیەتەکان''ی پێشکەش کرد وەک وەڵامێک بۆ بیردۆزەکەی هەنتینگتۆن.]]
لە ساڵانی ڕابردودا، بیردۆزی گفتوگۆی نێوان شارستانیەتەکان، کە وەڵامێکە بۆ پێکدادانی شارستانیەتەکانی هینتینگتۆن، بۆتە چەقی هەندێک بایەخی نێودەوڵەتی. بیرۆکەکە لە بنەڕەتدا لە لایەن فەیلەسوفی نەمسایی هانس کۆچلەر دانراوە لە وتارێکدا لەسەر ناسنامەی کلتوری.&lt;ref&gt;&quot;Kulturelles Selbstverständnis und Koexistenz: Voraussetzungen für einen fundamentalen Dialog&quot; (Cultural Identity and Co-existence: Preconditions for a Fundamental Dialogue). Public lecture delivered at the University of Innsbruck, Austria, 19 October 1972, published in: ''Philosophie und Politik. Dokumentation eines interdisziplinären Seminars''. (Publications of the Working Group for Science and Politics at the University of Innsbruck, Vol. IV.) Innsbruck: Arbeitsgemeinschaft für Wissenschaft und Politik, 1973, pp. 75-78.&lt;/ref&gt; لە نامەیەکدا بۆ یونسکۆ، کۆچلەر پێشنیاری ئەوەی کردبوو کە دەبێت رێکخراوی کلتوری نەتەوە یەکگرتوەکان کێشەی &quot;گفتوگۆی نێوان شارستانیەتە جیاوازەکان&quot; (''dialogue entre les différentes civilisations'') بگرێتەخۆ.&lt;ref&gt;[[Letter dated 26 September 1972]], addressed to the Division of Philosophy of UNESCO.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠١، سەرۆکی ئەوکاتی ئێران [[محەممەد خاتەمی|محەمەد خاتەمی]] بیرۆکەکەی لەسەر ئاستێکی جیهانیی پێشکەش کرد. بە دەست پێشخەری ئەو، نەتەوە یەکگرتوەکان ساڵی ٢٠٠١ی بە &quot;ساڵی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ گفتوگۆی نێوان شارستانیەتەکان&quot; ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;http://www.unesco.org/dialogue2001/en/khatami.htm [https://web.archive.org/web/20030216050648/http://www.unesco.org/dialogue2001/en/khatami.htm Archived] February 16, 2003, at the [[وەیباک مەشین|Wayback Machine]] ''Unesco.org'' Retrieved on 05-24-07&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dialoguecentre.org/about.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126133502/http://www.dialoguecentre.org/about.html |date=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} ''Dialoguecentre.org'' Retrieved on 05-24-07&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://archive.unu.edu/dialogue/ Dialogue Among Civilizations] United Nations University Centre&lt;/ref&gt; 

دەست پێشخەری هاوپەیمانی شارستانیەتەکان (بە ئینگلیزی Alliance of Civilizations) پێشنیار کرا لە ٥٩هەمین کۆبونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان لە ٢٠٠٥ لە لایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی ئیسپانیا  José Luis Rodríguez Zapatero وپشتگیری کرا لە لایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی تورکیا [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]]. پێشنیارەکە ئامانجی دروست کردنی کۆکاریە لە کۆمەڵگە جیاوازەکان بۆ ڕووبەڕوبونەوەی توندڕەوی وزاڵبون بەسەر بەربەستە کلتوری وکۆمەڵایەتیەکان بە تایبەت لە نێوان خۆرئاوا وئەو ناوچانەی زۆرینە موسڵمانن وبۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزیەکان وجەمسەرگیری لە نێوان ئەو کۆمەڵگەیانەی کە وا جیاوازە لە بەهای ئاینی وکلتوریدا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Clash of civilizations}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاند|جوگرافیا|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کتێب}}

[[پۆل:جوگرافیای چاندی]]
[[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]]
[[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]]
[[پۆل:شارستانێتییەکان]]</text>
      <sha1>cm3f0e1gmobxdbsg5p59c8w9zn3rnf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێدواردۆ کاماڤینگا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214864</id>
    <revision>
      <id>1598496</id>
      <parentid>1448775</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T00:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29262" sha1="82ufclug82k75ppgey5c99puhq7059h" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ
|image=Ofrenda de la Liga y la Champions-13-L.Millán (52109790215) (cropped).jpg|youthyears1=٢٠٠٩–٢٠١٣|youthclubs1=دراپیاو-فۆجەرس|youthyears2=٢٠١٣–٢٠١٨|youthclubs2=ستەید ڕینس|years1=٢٠١٨–٢٠١٩|clubs1=ستەید ڕینس B|caps1=١٣|goals1=٤|years2=٢٠١٩–٢٠٢١|clubs2=ستەید ڕینس|caps2=٧١|goals2=٢|years3=٢٠٢١-|clubs3=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|caps3=٦٣|goals3=٢|nationalyears1=٢٠١٩-|nationalteam1=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسای خوار-٢١ ساڵ|فەڕەنسا ژێر ٢١ ساڵ]]|nationalcaps1=١٣|nationalgoals1=٢|nationalyears2=٢٠٢٠-|nationalteam2=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]]|nationalcaps2=١٠|nationalgoals2=١|club-update=حوزەیران ٢٠٢٣|ntupdate=حوزەیرانی ٢٠٢٣
|ناو=ئێدواردۆ کاماڤینگا
|ناوی تەواو=ئێدواردۆ سێلمی کاماڤینگا
|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{nowrap|{{birth date and age|2002|11|10|df=y}}}}
|باڵا = ١.٨٢ م
|جێگای یاریکردن=[[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]]
|یانەی ئێستا=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
|ژمارەی یانە=١٢
|شوێنی لەدایکبوون=کابیندا، ئەنگۆلا}}

'''ئێدواردۆ سێلمی کاماڤینگا''' (لەدایکبووی ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسییە]] کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانی]] ناوەڕاستکار یاری دەکات. کاماڤینگا لە ئەنگۆلا لەدایکبووە، بۆ یانەی [[لا لیگا|لا لیگای]] [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] یاری دەکات.

== ژیانی سەرەتایی ==
کاماڤینگا لە کەمپی پەنابەران لە کابیندا لە [[ئەنگۆلا]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لەدایکبووە. باوکی بە ڕەچەڵەک ئەنگۆلی و کۆنگۆییە و دایکی خەڵکی کۆنگۆیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Precocious Camavinga showing promise and progress|ناونیشان=https://www.fifa.com/news/precocious-camavinga-showing-promise-and-progress|بڵاوکەرەوە=FIFA|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VIDÉO. Football: Eduardo Camavinga, la pépite de Fougères qui vient de signer pro au Stade Rennais|ناونیشان=https://actu.fr/bretagne/fougeres_35115/football-eduardo-camavinga-pepite-fougeres_20433586.html|وێبگە=actu.fr}}&lt;/ref&gt; پێنج خوشک و برای ھەیە. خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ [[فەڕەنسا]] کاتێک تەمەنی دوو ساڵ بوو. ڕۆیشتن بۆ فۆگێرس، و لەوێ گەورە بوو. بۆ ماوەیەک ڕاھێنانی جودۆی دەکرد، دواتر وازی لە [[جودۆ]] ھێنا تاوەکوو زیاتر پەرە بە لایەنی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] بدات. لە ساڵی ٢٠١٣، خانووەکەی خانەوادەی کاماڤینگا سوتا و زۆربەی کەل و پەلەکانی خێزانەکەی لەناوچوون؛ ئێدواردۆ ئاماژە بەوە دەکات کە ئەمە سەرچاوەی ھاندەری بوو کە وای لێبکات زیاتر گرنگی بە تۆپی پێ بدات تا یارمەتی خانەوادەکەی بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Eduardo Camavinga is only 16 but his form for Rennes has top European scouts circling|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/french-ligue-1/story/3950530/eduardo-camavinga-is-only-16-but-his-form-for-rennes-has-top-european-scouts-circling|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ESPN}}&lt;/ref&gt;

لە ٧ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠، ئێدواردۆ بڕوانابەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێنا لە (کۆمەڵایەتی و ئابووری) بە بێ ئەوەی ئاماژەی پێ بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rennes: Eduardo Camavinga a eu son bac|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Rennes-eduardo-camavinga-a-eu-son-bac/1150514|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=L'Équipe|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rennes: Eduardo Camavinga nouveau bachelier|ناونیشان=https://sport.francetvinfo.fr/football/ligue-1/rennes-eduardo-camavinga-nouveau-bachelier|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Francetvsport|زمان=fr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201115021232/https://sport.francetvinfo.fr/football/ligue-1/rennes-eduardo-camavinga-nouveau-bachelier|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی یانە ==
=== ڕێنس ===
کاماڤینگا لە تەمەنی ١١ ساڵیدا بەشدار بوو لە سیستەمی لاوانی ستەید ڕێنس، یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری خۆی لە ١٤ی [[کانوونی یەکەم]]ی ٢٠١٨ واژۆکرد، لە تەمەنی ١٦ ساڵ و مانگێکدا، ئەو بوو بە لاوترین یاریزانی پیشەگەر بۆ یانەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Premier contract Professionnel pour Eduardo Camavinga|ناونیشان=https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=staderennais.com|بڵاوکەرەوە=Stade Rennais F.C.|زمان=fr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191219064841/https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یەکەم یاری پیشەگەری خۆی بۆ ڕێنس ئەنجامدا لە ٦ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٩ لە یارییەکدا لە خولی پلە یەکی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] کە ٣–٣ بەرامبەر بوون لە دژی ئەینجەرس، و بوو بە لاوترین یاریزان کە بۆ یانەی یەکەمی ڕێنس یاری بکات، لە تەمەنی ١٦ ساڵ و شەش مانگیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Angers SCO vs. Rennes – 6 April 2019|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/04/06/france/ligue-1/angers-sporting-club-de-louest/stade-rennais-fc/2792517/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rennes Sensation Eduardo Camavinga Is a New Kind of 16-Year-Old Footballer|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/2861180-rennes-sensation-eduardo-camavinga-is-a-new-kind-of-16-year-old-footballer|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=bleacherreport.com|بڵاوکەرەوە=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨ی ئابی ٢٠١٩، کاماڤینگا ئەسیستێکی تۆمارکرد و بوو بە براوەی خەڵاتی باشترین یاریزانی یارییەکە کە بە ئەنجامی ٢–١ لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سانجێرمان]] یارییەکەیان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Eduardo Camavinga: Angola youngster reacts after helping Rennes stun PSG|ناونیشان=https://www.goal.com/en-us/news/eduardo-camavinga-angola-youngster-reacts-after-helping/g7jidorlz4kk1vqi77uk9r801|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Goal (website)}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی بۆ ڕێنس تۆمارکرد لە بردنەوەی ١–٠ لە بەرامبەر [[ئۆڵمپیک لیۆن|لیۆن]] لە ١٥ی [[کانوونی یەکەم]]ی ٢٠١٩، لە خولەکی ٨٩ی یارییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rennes Beat Lyon|ناونیشان=https://bleacherreport.com/game/olympique-lyonnais-vs-stade-rennais-fc-2019-12-14|وێبگە=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt;

لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١، بەشداری چوار یاری ڕێنسی کرد لە دژی یانەکانی کراسنۆدار، [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[یانەی سێڤیلیا|سیڤیلیا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Eduardo Camavinga: You’ve heard the name, here’s why Europe’s top clubs want him|ناونیشان=https://theathletic.com/2531232/2021/04/25/eduardo-camavinga-youve-heard-the-name-heres-why-europes-top-clubs-want-him/|وێبگە=The Athletic}}&lt;/ref&gt;

=== ڕیاڵ مەدرید ===
لە ٣١ی ئابی ٢٠٢١، [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] ڕایگەیاند کە گرێبەستیان لەگەڵ کاماڤینگا واژوو کردووە تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٧ لە یانەی ڕێنسەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Announcement: Camavinga|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/en/news/2021/08/31/official-announcement-camavinga|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Real Madrid}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eduardo Camavinga: du Roazhon Park à Bernabéu !|ناونیشان=https://www.staderennais.com/eduardo-camavinga-du-roazhon-park-bernabeu|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=staderennais.com}}&lt;/ref&gt; لە ١٢ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢١ یەکەم یاری خۆی ئەنجامدا لە بەرامبەر [[سێڵتاڤیگۆ|سێلتا ڤیگۆ]] و ٥–٢ بردیانەوە، کە تێیدا گۆڵێکی تۆمارکرد دوای ئەوەی لە یارییەکەدا بە یەدەگ بەشدار بوو. دوای سێ ڕۆژ، لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١، یەکەمین یاری خۆی لە خولی یانە پاڵەوانەکان بۆ ڕیال مەدرید ئەنجامدا، لە جێگەی [[لوکا مۆدریچ]] لە خولەکی ٨٠ ھاتە یاریگا و ئەسیستی بۆ ڕۆدریگۆ کرد بۆ گۆڵی بردنەوە بەرامبەر [[ئینتەر میلان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid: Eduardo Camavinga’s assist for the winner against Inter shows wisdom beyond his years|ناونیشان=https://therealchamps.com/2021/09/16/real-madrid-eduardo-camavinga-assist-inter/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=therealchamps.com|بڵاوکەرەوە=therealchamps.com}}&lt;/ref&gt;  کاماڤینگا لە خولەکی ٨٥ی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٢|یاری کۆتایی]] خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەشداری کرد لە ساڵی ٢٠٢٢ دا و یارمەتی ڕیال مەدرید دا بۆ بردنەوەی ١–٠ لە بەرامبەر یانەی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] بۆ بەدەستھێنانی نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢١–٢٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Camavinga Won Champions League in his first season|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/online-casino/united-arab-emirates-ae/dubai/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٣، ئەسیستێکی پێشکەش بە [[ڤینیسیۆس جۆنیۆر|ڤینیسیۆس جونیۆر]] کرد بۆ ئەوەی پێشەنگی بگرێت لە یارییەکەی بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە یاریی گەڕانەوەی پێش کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنزلیگ]] لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|یاریگای سانتیاگۆ بێرنابیۆ]] بە ئەنجامی ١-١ یەکسانبوون، سەرئەنجام بووە لاوترین یاریزان کە ئەمە پێشکەشبکات، لە تەمەنی ٢٠ ساڵ و ١٨٠ ڕۆژیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Real Madrid’s Eduardo Camavinga after 1-1 draw against Manchester City: “It’s not necessarily a bad result… It’s 50-50.”|ناونیشان=https://onefootball.com/en/news/real-madrids-eduardo-camavinga-after-1-1-draw-against-manchester-city-its-not-necessarily-a-bad-result-its-50-50-37435420|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
لە ٥ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٩، کاماڤینگا ڕەگەزنامەی [[فەڕەنسی]] وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rennes: Eduardo Camavinga a été naturalisé is Ecuadorian français|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Rennes-eduardo-camavinga-a-ete-naturalise-francais/1076897|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[L'Équipe]]|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; دوای شەش ڕۆژ، دەستنیشان کرا بۆ نوێنەرایەتی پێکھاتەی خوار ٢١ ی فەڕەنسا بۆ یارییەکانی دژی [[جۆرجیا]] و [[سویسرا]]، دوای ئەوەی ماتیۆ گویندۆزی بانگھێشت کرا بۆ پێکھاتەی یەکەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Eduardo Camavinga (Rennes) officiellement convoqué en équipe de France Espoirs|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Eduardo-camavinga-rennes-officiellement-convoque-en-equipe-de-france-espoirs/1079298|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[L'Équipe]]|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٧ی [[ئاب]]ی ٢٠٢٠، کاماڤینگا بانگکرا بۆ یاریکردن بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی یەکەمی فەڕەنسا]] دوای ئەوەی [[پۆل پۆگبا|پۆڵ پۆگبا]] بەھۆی ھەبوونی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] دوورخرایەوە. بەو بانگھێشتە بوو بە لاوترین یاریزان کە بانگکرابێت بۆ ھەڵبژاردەی یەکەمی فەڕەنسا لەدوای ڕێن جێرارد لە ساڵی ١٩٣٢ەوە، کە تەنھا ١٧ ساڵ و نۆ مانگ و ١٧ ڕۆژ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Eduardo Camavinga devient le plus jeune joueur appelé en équipe de France depuis l'après-guerre...|ناونیشان=https://www.francefootball.fr/news/Eduardo-camavinga-devient-le-plus-jeune-joueur-appele-en-equipe-de-france-depuis-l-apres-guerre/1165253|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[France Football]]|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی ئەیلوول، یەکەم یاری ئەنجامدا لە بردنەوەی ٤–٢ بەرامبەر [[کرواتیا|کڕواتیا]] لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا، لە جێگەی نگۆلۆ کانتێ ھاتە یاریگاوە لە ماوەی نیوەی دووەمی یارییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=France 4–2 Croatia|زمان=en-GB|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54002970|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بە ئەنجامدانی ئەم یارییە بوو بە لاوترین یاریزان کە بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی فەڕەنسا]] یاری بکات لەدوای مۆریس گاسێگەر لە ساڵی ١٩١٤ لە تەمەنی ١٧ ساڵ و نۆ مانگ و ٢٩ ڕۆژ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Eduardo Camavinga plus jeune international français depuis 1945|زمان=fr|ئیش=[[L'Équipe]]|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Eduardo-camavinga-plus-jeune-international-francais-depuis-1945/1169600|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە ٧ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠٢٠، کاماڤینگا یەکەم یاری خۆی بۆ [[فەڕەنسا]] ئەنجامدا لە بردنەوەی ٧–١ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا|ئوکراینا]] کە یەکەم گۆڵی خۆی لە کاروانی نێودەوڵەتی تۆمارکرد بە لێدانی دەبڵ کیک. ئەمە وای لێکرد لاوترین یاریزان بێت کە گۆڵ تۆمار بکات بۆ فەڕەنسا لەدوای مۆریس گاسێگەر لە ساڵی ١٩١٤.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Eduardo Camavinga plus jeune buteur des Bleus depuis 1914|زمان=fr|ئیش=[[L'Équipe]]|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Eduardo-camavinga-plus-jeune-buteur-des-bleus-depuis-1914/1181112|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٥ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٢١، کاماڤینگا بانگھێشتکرا بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|تیمی]] ١٨ کەسی سیڵڤین ڕیپۆڵ بۆ فەڕەنسا لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵۆمپیادی ھاوینی]] ٢٠٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=THE LIST FOR THE TOKYO GAMES|زمان=fr|ئیش=[[French Football Federation]]|ناونیشان=https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html|access-date=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|archive-date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629181432/https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بەڵام یانەکەی لەوکاتەدا یانەی ڕێنس ڕەتی کردەوە کە ڕێگەی پێبدات، ھەر بۆیە دوورخرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Cosemo|یەکەم=Harry|سەردێڕ=Tokyo 2020: Olympic men's football players to watch|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/olympics/57833180|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|٤ی حوزەیران ٢٠٢٢}}&lt;ref name=&quot;soccerway&quot;&gt;{{Soccerway|eduardo-camavinga/570734}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
|ڕێنس B
|٢٠١٨–١٩
|پاڵەوانێتی نیشتیمانی ٣
|١٣
|٤
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٣
|٤
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ڕێنس
|٢٠١٨–١٩
|لیگ ١
|٧
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|٠
|-
|٢٠١٩–٢٠
|لیگ ١
|٢٥
|١
|٥
|٠
|١
|٠
|٤
|٠
|١
|٠
|٣٦
|١
|-
|٢٠٢٠–٢١
|لیگ ١
|٣٥
|١
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٩
|١
|-
|٢٠٢١–٢٢
|لیگ ١
|٤
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٦
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٧١
!٢
!٥
!٠
!١
!٠
!١٠
!٠
!١
!٠
!٨٨
!٢
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]
|٢٠٢١–٢٢
|[[لا لیگا]]
|٢٦
|٢
|٣
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٠
|٠
|١
|٠
|٤٠
|٢
|-
|٢٠٢٢–٢٣
|[[لا لیگا]]
|٣٧
|٠
|٦
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١١
|٠
|٥
|٠
|٥٩
|٠
|-
|٢٠٢٣–٢٤
|[[لا لیگا]]
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١٤٧
!٨
!١٤
!٠
!١
!٠
!٣١
!٠
!٧
!٠
!٢٠٠
!٨
|}
{{تێبینییەکان}}

=== نێودەوڵەتی ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]]
|٢٠٢٠
|٣
|١
|-
|٢٠٢٢
|٣
|٠
|-
|٢٠٢٣
|٤
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!١٠
!١
|}

:

== ڕێزلێنان ==
'''مەدرید'''
* [[لا لیگا]]: ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Westwood|یەکەم=James|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Real Madrid clinch 35th La Liga title with four games to spare after victory over Espanyol|ناونیشان=https://www.goal.com/en-us/news/real-madrid-35th-la-liga-title/bltb8dfbd27f32f5feb|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Goal.com}}&lt;/ref&gt;، ٢٠٢٣-٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0x05j54l8wo|سەردێڕ=Real Madrid crowned champions after Barca's defeat at Girona|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئیسپانیا|جامی سوپەری ئیسپانیا]]: ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Acta del Partido celebrado el 16 de enero de 2022, en Prince Bandar Ibn Abd Al Aziz, Riad, 13233, Arabia Saudí|trans-title=Minutes of the Match held on 16 January 2022, in Prince Bandar Ibn Abd Al Aziz, 13233, Saudi Arabia|ناونیشان=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Royal Spanish Football Federation|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220117005112/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]: ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/|سەردێڕ=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid deny Liverpool again|ئیش=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;، ٢٠٢٣-٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40257014/champions-league-real-madrid-beat-dortmund-15th-title|سەردێڕ=Champions League: Real Madrid beat Dortmund for 15th title|بڵاوکەرەوە=espn.co.uk|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئەورووپا]]: ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Real Madrid 2-0 Eintracht Frankfurt: Five-star Madrid triumph in Helsinki {{!}} UEFA Super Cup|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--real-madrid-2-0-eintracht-frankfurt-five-star-madrid-triu/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;، ٢٠٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sutcliffe|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid 2–0 Atalanta|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/live/c77ljv4e5z5t|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی شای ئیسپانیا]]: ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Real Madrid win first Copa del Rey since 2014|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/65500297|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;، ٢٠٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid win back their Super Cup crown (4–1)|ناونیشان=https://rfef.es/en/noticias/match-report-real-madrid-win-back-their-super-cup-crown-4-1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240115040135/https://rfef.es/en/noticias/match-report-real-madrid-win-back-their-super-cup-crown-4-1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Real Federación Española de Fútbol]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]: ٢٠٢٢
'''فەرەنسا'''

* پلەی دووەمی [[جامی جیھانیی فیفا|مۆندیالی فیفا]]: ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Argentina win dramatic World Cup final on penalties|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/63932622|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* باشترین یاریزانی مانگی خولی فەڕەنسی UNFP: ئاب ٢٠١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=EDUARDO CAMAVINGA, JOUEUR DU MOIS D'AOÛT DE LA LIGUE 1 CONFORAMA !|ناونیشان=https://www.unfp.org/2019/09/eduardo-camavinga-joueur-du-mois-daout-de-la-ligue-1-conforama/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=UNFP|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی لاوانی (خوار ٢٠ ساڵ)ی جیھانی: ٢٠٢٠، ٢٠٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IFFHS|ناونیشان=https://www.iffhs.com/posts/1036&amp;ved=2ahUKEwjYi-TBkNb0AhUIUWwGHecyBNkQFnoECAQQAQ&amp;usg=AOvVaw1KsuRLOkdvcpMgQgM2DzGA|وێبگە=www.iffhs.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM OF THE YEAR 2021|ناونیشان=https://www.iffhs.com/posts/1514|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211209090816/https://www.iffhs.com/posts/1514|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iffhs.com|بڵاوکەرەوە=[[International Federation of Football History &amp; Statistics]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Eduardo Camavinga}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>82ufclug82k75ppgey5c99puhq7059h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چنارشاھیجان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216278</id>
    <revision>
      <id>1598227</id>
      <parentid>1597784</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33031" sha1="6kn8btdex88dwm4ktgx8fuihn1d2c0z" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو       = چنارشاھیجان
| ناوی_فەرمی           = قائمیە - Qaemiyeh
| ناوی_خۆماڵی  = 
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر    =
| جۆری_نیشتنگە  = [[شارۆچکە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە       = Sarab-e Qandil Panel view.jpg
| قەبارەی_وێنە      =300px
| شرۆڤەی_وێنە  = 
| وێنەی_ئاڵا  =
| قەبارەی_ئاڵا  =
| وێنەی_مۆر  =
| قەبارەی_مۆر  =
| وێنەی_نیشان  =
| قەبارەی_نیشان  =
| ناسناو  =
| دروشم   =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 29.85176 |frame-long= 51.5879 |frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  =70px
| شرۆڤەی_نەخشە  =
| دەرزیی_نەخشە  = Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]] دا
| دەرزیی_نەخشە١ = ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ =
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای فارس|فارس]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی کۆچنار|کۆچنار]]
| جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی کۆچنار|ناوچەی ناوەند]]
| جۆری_دابەشکراو٤ =
| ناوی_دابەشکراو٤ =
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارۆچکە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٩١]]
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = [[ڕاژۆر]]
| ناوی_سەرۆک  = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ٩٢١
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  = ٢٦٬٩١٨&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20190327172500/https://azgharbi.mporg.ir/FileSystem/View/File.aspx?FileId=5667c51a-59d4-482f-a804-bfe650b98de0 &lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە   = [[٢٠١٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  =
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  =
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[لوڕی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  =
| جیاوازی١_لە_utc =
| کاتناوچە١_DST =
| جیاوازی١_لە_DST =
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە =
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = 
| پەراوێزەکان  =
}}
'''چنارشاھیجان''' یان '''قائیمیە'''، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ''Qaemiyeh''، بە [[زمانی فارسی|فارسی]] ''قائمیە''). چنارشاھیجان [[شارۆچکە]]یەکە لە ڕۆژئاوای [[پارێزگای فارس]] و ناوەندی [[شارستانی کۆچنار]]ە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە ٢٦٩١٨ کەسە (١٣٩٥)، سێیەم شارۆچکەیە لە ڕۆژئاوای [[پارێزگای فارس]]. شارۆچکەی چنارشاھیجان لە یەکتربڕینی میحوەرەکانی گواستنەوەی [[پارێزگای فارس]]، [[پارێزگای بووشێھر]]، [[پارێزگای خووزستان]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ھەڵکەوتووە و ناوەندی [[ئێران]] بە [[بووشێھر]] و ھەروەھا باشووری [[ئێران]] بە [[ئەھواز]] دەبەستێتەوە.&lt;ref&gt; https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-بررسی%20عوامل%20موثر%20بر%20سازگاری%20فرھنگی%20مھاجران%20بھ%20شھر%20قائمیە.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%DA%BE%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DA%BE%20%D8%B4%DA%BE%D8%B1%20%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DB%95.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

خەڵکی ئەم شارۆچکەیە زیاتر [[ئیسلام]] و [[شیعە]]ن و بە زمانەکانی کوھمەڕەی (لە فارسی ناوەڕاست یان پەھلەوی ساسانی وەرگیراوە) و [[لوڕی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] و قەشقای قسە دەکەن. ئەم شارۆچکەیە بەھۆی ھەڵکەوتە ستراتیژییەکەیەوە ژمارەیەکی زۆر کۆچبەر لە ناوچەکانی دەوروبەرەوە وەردەگرێت. چنارشاھیجان سروشتی سەوز و کەشوھەوای مامناوەندی ھەیە. ئابووری چنارشاھیجان لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە.&lt;ref&gt;http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-بررسی%20عوامل%20موثر%20بر%20سازگاری%20فرھنگی%20مھاجران%20بھ%20شھر%20قائمیە.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%DA%BE%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DA%BE%20%D8%B4%DA%BE%D8%B1%20%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DB%95.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== مێژووی دێرین ===
بەپێی بەردی گۆڕەکانی ڕابردوو لە نزیک بەھەشت زەھرای ئەو شارۆچکەیە و پاشماوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانیەکان]] لە گوندی قەندیل، دەبینرێت کە چنارشاھیجان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش [[ئیسلام]]. شەھیجان یان چنارشاھیجان لە کتێبی (نزھة المشتاق فی اختراق الآفاق)دا ئاماژەی پێکراوە کە لەلایەن ژشەریف ئیدریسی مەراکیشی) نووسراوە کە یەکێکە لە زانا و فەیلەسوف و جوگرافیناسەکانی سەدەی شەشەمی کۆچی کە یەکێکە لە کۆنترین سەرچاوە جوگرافییەکان. (میرزا حەسەن فەسایی) لە سەدەی دوازدەھەمی کۆچیدا لە کتێبی &quot;فارسنامە ناصری&quot;دا باسی تێپەڕبوونی بە چنارشاھیجان و [[فەتح عەلی شا]]ی بەم ناوچەیە و گەشتەکەی بۆ [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] کردووە. فەسایی ھەروەھا باس لە دروستبوون و کۆچی دانیشتوانی سەرەتایی چنارشاھیجان و دوو [[تیرە]]ی میرزا عەلی و ئەردەشیری دەکات کە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد| کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدەوە]] ڕوویان لەم ناوچەیە کردووە.&lt;ref&gt;https://www.chenarnews.com/chenarshajan-is-equal-to-the-sassanid/{{بەستەری مردوو|url=https://www.chenarnews.com/chenarshajan-is-equal-to-the-sassanid/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

=== مێژووی نوێ ===
چنارشاھیجان لە ساڵی ١٩٥١ گوندێکی سەر بە گوندەواری دوشمنزیاری بوو لە ناوچەی فەھلیان و مەمەسنی سەر بە [[شارستانی کازیرون]].&lt;ref&gt; گ جغرافیایی ایران جلد ۷. انتشارات ارتش شاھنشاھی. ۱۳۳۰.&lt;/ref&gt; لەگەڵ دروستبوونی [[شارستانی مەمەسنی]] لە ساڵی ١٩٦١، چنارشاھیجان چووە سەر [[ناوچەی ناوەندی شارستانی کازیرون]]. لە ساڵی ١٩٩١دا چنارشاھیجان پلە بەرزکرایەوە بۆ شارۆچکە و دوای ساڵێک و لە ساڵی ١٩٩٢دا ناوی ئەم شارۆچکەیەە گۆڕدرا بۆ قائمییە. لە ساڵی ٢٠٠٤ شارۆچکەی قائیمیە و گوندەکانی دەوروبەری لە ناوچەی ناوەندی کازیرون دوورخرانەوە و بەرزکرانەوە بۆ ناوچەی چنارشاھیجان.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20190623143007/http://www.imo.org.ir/files/rimo-ir//PDF/Unzip_amardaraje.zip/amardarajeNew/fars.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چنارشاھیجان{{بەستەری مردوو|url=https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

رۆژی ١٠ی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٨، دوو ناوچەی چنارشاھیجان و کۆھمەرە کە بەشێک بوون لە [[شارستانی کازیرون]] لەم شارستانە جیاکرانەوە و [[شارستانی کۆچنار]]یان پێکھێنا کە شارۆچکەی چنارشاھیجان(قائیمیە) بوو بە ناوەندی.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20191101113215/https://www.farsnews.com/news/13980710000797/-فرمانداری-جدید-در-فارس-کازرون-و-مرودشت-فرمانداری-ویژھ-شد &lt;/ref&gt; لە دژایەتی ئەم جیابوونەوەیە، خەڵکی [[کازیرون]] پێش ئەم وادەیە ناڕەزایەتییان بەڕێوەبرد، ئەمەش بە ئاکام نەھات.&lt;ref&gt; https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/05/17/1486431/تجمع-اعتراضی-مردم-در-مخالفت-با-تقسیم-شھرستان-کازرون-اولویت-مسئولان-کازرون-پرداختن-بھ-معیشت-مردم-باشد &lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
=== شوێن ===
چنارشاھیجان دەکەوێتە ڕۆژئاوای [[پارێزگای فارس]] بە پانی ٢٩ پلە ٤١ خولەک لە باکوور و درێژی ٥١ پلە ٥٣ خولەک لە ڕۆژھەڵات.&lt;ref&gt;https://seeiran.ir/شھر-قائمیھ/{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt; چنارشاھیجان لە باکوور و ڕۆژاوا لەگەڵ [[شارستانی مەمەسنی]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[شارستانی کازیرون]] و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[شارستانی شیراز]] ھاوسنوورە.

چنارشاھیجان لە یەکتربڕینی ڕێگای ٨٦ و ڕێگای ٥٥ و لە میحوەرەکانی گواستنەوەی [[پارێزگای فارس]]، [[پارێزگای بووشێھر]]، [[پارێزگای خووزستان]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] ھەڵکەوتووە. میحوەر سەرەکی لە [[شیراز]]ەوە بۆ [[بووشێھر]] و [[ئەھواز]] بە چنارشاھیجان تێدەپەڕێت. ئەم شارۆچکەیە لە یەکتربڕینی شارەکانی [[شیراز]]، [[بووشێھر]]، [[یاسووج]]، [[ئەھواز]] و [[کازیرون]] ھەڵکەوتووە و بە بەستنەوەی ناوەندی [[ئێران]] بە [[بووشێھر]] و ھەروەھا باشووری [[ئێران]] بە [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] دادەنرێت.&lt;ref&gt;http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-بررسی%20عوامل%20موثر%20بر%20سازگاری%20فرھنگی%20مھاجران%20بھ%20شھر%20قائمیە.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%DA%BE%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DA%BE%20%D8%B4%DA%BE%D8%B1%20%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DB%95.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://cdn.mashreghnews.ir/old/files/fa/news/1394/1/3/955283_156.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102181724/https://cdn.mashreghnews.ir/old/files/fa/news/1394/1/3/955283_156.pdf |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;

{{شوێنی جوگرافیایی
 | باکووری ڕۆژاوا       = [[دووگۆنبەدان]]، [[بەھبەھان]]
 | شار باکوور      =  [[نووراباد]]، [[یاسووج]]
 | باکووری ڕۆژھەڵات         = [[ئەردەکان]]
 | شار ڕۆژھەڵات     = [[شیراز]]
 | ناوی شار = چنارشاھیجان
 | شار ڕۆژاوا      = [[بەندەر گناوە]]
 | باشووری ڕۆژھەڵات     = [[نۆدان]]
 | باشووری ڕۆژاوا       = [[بۆرازجان]]، [[بووشێھر]]
 | شار باشوور         = [[کازیرون]]
}}

=== کەشوھەوا ===
چنارشاھیجان کەشوھەوایەکی نەرم و شاخاوییە و لە [[زستان]]دا [[باران]] دەبارێت و [[ھاوین]]ەکانیش گەرم و وشکن. بارانبارینی [[زستان]] ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە دابینکردنی سەرچاوەی [[ئاو]] لە چنارشاھیجان.&lt;ref&gt;https://seeiran.ir/شھر-قائمیھ/{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt; چەندین بارستەی ھەوا لە وەرزە جیاوازەکانی ساڵدا کاریگەرییان لەسەر چنارشاھیجان ھەیە. بارستە ھەوای دەریای ناوەڕاست و سودان و سیبیریا لە زستاندا چالاکە و بارستە ھەوای گەرم لە ھاویندا چالاکە. تێکڕای شێی ڕێژەیی درێژخایەنی چنارشاھیجان نزیکەی ٤٠٪ یە.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20120112094633/http://www.chap.sch.ir/pdf/001-043-C237-1.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20190423182707/http://farsmet.ir/ &lt;/ref&gt;

=== ڕووەک ===
چنارشاھیجان سروشتێکی سەوزی ھەیە. دارستانەکانی دەوروبەری چنارشاھیجان، دار بەڕوو، ئاکۆرن، کیالەک، بادەمی تاڵ، ھەنجیری کێوی، کەلخەنگ، پلانتین و سێداریان تێدایە. لە باکووری شارۆچکەکە دەشتێکی گەورە و گەروویەکی زەبەلاح ھەیە کە بە گەرووی فەرەغ ناسراوە، کە بە جۆرەھا ڕووەکی داپۆشراوە، لەنێویاندا دار [[بەڕوو]].&lt;ref&gt;http://fars.irib.ir/web/fars697740/-/قایمیھ-چنارشاھیجان-–-فا-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220825230044/http://fars.irib.ir/web/fars697740/-/%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%85%DB%8C%DA%BE-%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%E2%80%93-%D9%81%D8%A7-1 |date=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

=== چیاکان ===
* چیای خەیگ پۆشت لە باشووری رۆژئاوای شارۆچکەیە.
* چیای پیرەیە لە ڕۆژئاوا و باشووری ڕۆژئاوای شارۆچکەیە.
* چیای ساھوکی (ڕەش) لە باکووری شارۆچکەیە.
* چیای سیباکی لە باشووری شارۆچکەیە.
* چیای زەنگەنە کە گەڕەکی زەنگەنە لێیە.

== دانیشتوان ==
=== ژمارەی دانیشتوان ===
ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ماوەی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا یەکسان بووە بە ٢٦ ھەزار و ٩١٨ کەس (٧ ھەزار و ٢٩٨ ماڵ)، ئەمەش وایکردووە چنارشاھیجان ببێتە ٢٠ھەمین شارستان لە [[پارێزگای فارس]] و سێیەمین شارۆچکە لە ڕۆژئاوای پارێزگاکە. بەپێی ئەم سەرژمێرییە، [[ناوچەی ناوەندی شارستانیی کۆچنار]] ٤٣ ھەزار و ١٥٩ کەس و [[شارستانی کۆچنار]] ٥٤ ھەزار و ٨٧٦ کەسی ھەبووە، کە بەڕیز ٢٠ھەمین ناوچە و ٢٠ھەمین شارستانە پڕ دانیشتووانەکەی [[پارێزگای فارس]]ە.&lt;ref&gt;https://jazebeha.com/1398/03/معرفی-شھر-قائمیھ/{{بەستەری مردوو|url=https://jazebeha.com/1398/03/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
خەڵکی چنارشاھیجان [[ئیسلام]]ن و [[شیعە]]ن. خەڵکی چنارشاھیجان وەک ناوچەکانی دیکەی [[ئێران]] لە بۆنە ئایینییەکان ڕێوڕەسمی ماتەمینی بەڕێوە دەبەن.&lt;ref&gt; فرھنگ جغرافیایی ایران جلد ۷. انتشارات ارتش شاھنشاھی. ۱۳۳۰. &lt;/ref&gt; ئەنجامدانی مەراسیمی تاسوعە و عاشورا حوسێنی لە چنارشاھیجان شێوازێکی ناوازەی ھەیە. لە مانگی موحەڕەمدا ناوچەی شاندی ئایینی بە لق و دارخورما بە شێوەی ئەندازەیی دەورە دراوە و لە گۆشەیەکی فەزای شاندەکەدا چادرێک دروست دەکرێت. لە شوێنی شاندەکان شانەدان، موسکی دیکۆرات و قاپی ئاو، شەمشەمەکوێرە و فانووس، ئاڵای دیکۆرات، پلاکار و نووسراوی عاشورای دادەنرێت. لە ڕۆژی تاسوعە و عاشورادا، شاندەکانی چنارشاھیجان و زۆربەی شاندەکانی ناوچەی ناوەندی بەرەو بەھەشت زەھرا و مەزاری شەھیدان و ھەروەھا ئیمام زادەی نزیک (ئیمام زادە سەید محەمەد، گەڕەکی ئیلیاس ئاباد، شەھزاد عەلی، ھتد)، بەشداری گروپێک بکە و ماتەمینی بگێڕە.&lt;ref&gt;http://www.kazeroonnema.ir/fa/news/12269/ھئیت-ھای-عزاداری-شھر-چنارشاھیجان-در-دھھ-ی-محرم-بخش-اول{{بەستەری مردوو|url=http://www.kazeroonnema.ir/fa/news/12269/%DA%BE%D8%A6%DB%8C%D8%AA-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DA%BE%DA%BE-%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.kazeroonnema.ir/fa/news/12288/ھئیت-ھای-عزاداری-شھر-چنارشاھیجان-در-دھھ-ی-محرم-بخش-پایانی{{بەستەری مردوو|url=http://www.kazeroonnema.ir/fa/news/12288/%DA%BE%D8%A6%DB%8C%D8%AA-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DA%BE%DA%BE-%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

=== زمان و نەتەوە ===
لە [[لوڕ]]، قەشقای، کۆھمێری و فارس زمان پێکھاتووە کە بە شێوەزارەکانی کۆھمێری، [[لوڕیی باشووری]]، قەشقای، فارسی قسەدەکەن.&lt;ref&gt;https://jazebeha.com/1398/03/معرفی-شھر-قائمیھ/{{بەستەری مردوو|url=https://jazebeha.com/1398/03/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

یەکەم دانیشتوانی چنارشاھیجان خەڵکی تیرەکانی دوشمنزیاری و کەشکولی بوون. ئەمڕۆ بەھۆی زیادبوونی کۆچ بۆ چنارشاھیجان بە ھۆکاری وەک شوێنی ستراتیژی و کەشوھەوای سووک، خەڵکی تیرەکانی تری مەمەسنی و قەشقای و ھەروەھا ئێرانی فارس زمان، لەم شارەدا دەژین.&lt;ref&gt;http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-بررسی%20عوامل%20موثر%20بر%20سازگاری%20فرھنگی%20مھاجران%20بھ%20شھر%20قائمیە.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/file/download/article/20110226141451-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%DA%BE%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DA%BE%20%D8%B4%DA%BE%D8%B1%20%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DB%95.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

== شوێنە سەرنجڕاکێشەکان ==
[[پەڕگە:Sarab-e Qandil relief.jpg|وێنۆک|چەپ|250px|نەخشی تەنگی قەندیل]]
=== شوێنی مێژوویی ===
شوێنەوارە دێرین و مێژووییەکانی پەیوەست بە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی چنارشاھیجان لە گوندی قەندیل ھەڵکەوتوون. کە بریتییە لە نەخشی دیار و بەرچاوی تەنگی قەندیل، دوو گۆڕستانی گەورە، کەلاوەکانی قەڵایەک، [[ئاشی ئاو]]، گۆمێک و جۆگەی ئاو لە دەشتی گۆڕەک.&lt;ref&gt;http://fars.irib.ir/web/fars697740/-/قایمیھ-چنارشاھیجان-–-فا-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220825230044/http://fars.irib.ir/web/fars697740/-/%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%85%DB%8C%DA%BE-%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%E2%80%93-%D9%81%D8%A7-1 |date=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt; نەخشی تەنگی قەندیل نەخشێکە کە پەیوەندی بە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]ەوە ھەیە لە باکووری شارۆچکەی چنارشاھیجان و لە گوندی قەندیل. ئەم نەخشە دیمەنی ھاوسەرگیری ئیمپراتۆر شاپوری یەکەمی ساسانی لەگەڵ شەھبانو ئازاراناھید (نازناوی شەھبانووی شەھبانوان). شاپور لە ناوەڕاستی وێنەکەدایە، شاژن ئازەرەنەھید لە لای چەپی وێنەکە و لە پشت سەری شاپور کارتیر (مۆبێد موبادان) پەیکەرسازی کراوە.&lt;ref&gt; https://iranarchpedia.ir/&lt;/ref&gt;

=== شوێنی سروشتی ===
سەیرانگای دەشت گۆڵگون، باخی لیمۆ و ھەنجیر، کانی چنار لە ناوەندی شارۆچکە، کانی گەرمی سەراب بەھرام، دارستانەکانی دار بەڕووی دامێنی چیاکان ھەندێک لە سەرنجڕاکێشییە سروشتییەکانی چنارشاھیجان. ئەشکەوتی کالێ کەفتاری لە بەرزاییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی چنارشاھیجان و ڕووی لە گوندی ئەلیاسباد کردووە، کە دەکەوێتە سەر شاخێک بە ناوی سیباکی، درێژییەکەی نزیکەی ٨٠٠ مەتر و قووڵییەکەی ٨٠ مەترە، لە ڕووی تەکنیکییەوە دووەم ئەشکەوتی ستوونە لە [[پارێزگای فارس]] دوای ئەشکەوتی ئەنگرەمینو.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20170503192326/http://kazeroonkhabar.ir/services/ghaemie&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئەشکەوتی ئەبراھێ ئەشکەوتێکی گەورە و جوانە کە دەکەوێتە بەرزاییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی چنارشاھیجان و ڕووی لە گوندی مەلای ئەنبارە کە دەکەوێتە بناری باکووری چیای سیبەکی. ئەم ئەشکەوتە درێژییەکەی ١٤٧ مەترە و قووڵییەکەی ٢٠ مەترە.

=== شوێنی ئایینی ===
لە نێو ناوەندەکانی زیارەتی ناوچەکە، ئیمام زادە سەید محەممەد کە دەکەوێتە گوندی ئیلیاس ئاباد، ئیمام زادە سەید عەلی و ئیمام زادەگان سەید ئیبراھیم و سەید ئیسماعیل لە گەڕەکی بنارمورد.&lt;ref&gt;https://seeiran.ir/شھر-قائمیھ/{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%DB%8C%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

== ئابووری ==
بەھۆی بوونی خاکی بەپیت و ئاوی پێویست لەم ناوچەیە، زۆربەی خەڵک لە ڕابردووی دوورەوە سەرقاڵی چالاکیی کشتوکاڵی بوون. بە شێوەیەکی نەریتی بەرھەمی [[زستان]] لەم ناوچەیە بریتین لە [[گەنم]] و [[جۆ]]، سەوزەی وەک [[شێلم]]، [[چەوەندەر]]، [[گێزەر]] و سەوزەی وەک [[شویت]]، [[سیر]] و سەوزەی خواردن، ھەروەھا بەرھەمی [[ھاوین]]ە لەوانە [[برنج]]، [[شووتی]]، [[خەیار]]، [[تەماتە]]، [[باینجان]] و پاقلەی وەک... وەک [[نۆک]]، [[فاسۆلیا]] و [[نیسک]] و [[گەنمەشامی]] و [[گوڵەبەڕۆژە]].

ھەروەھا باخداری یەکێکە لە پیشە سەرەکییەکانی خەڵکەکە و بەرھەمەکانی باخچەکان بە شێوەیەکی سەرەکی میوەی مزرەمەنییە وەک [[پرتەقاڵ]]، [[نارنج]]، لیمۆی ترش، لیمۆی شیرین، [[لالەنگی]]، [[ھەنار]]. لە لایەکی دیکەوە بە ھۆی ئەوەی کە زۆرێک لە ھۆز و کۆچەرەکان لە ناوچەی چنارشاھیجان ئامادەن، ئاژەڵداری و بەرھەمھێنانی ئاژەڵداریش لە گەشەکردندایە. ھەموو جۆرە بەرھەمە شیرەمەنیەکان و خوری و پێست و زەیتی ئاژەڵ لە بەرھەمە ئاژەڵدارییەکانی چنارشاھیجانن. ناوچەی پیشەسازی چنارشاھیجان بە ڕووبەری ٢٠ ھێکتار یەکێکە لە ناوەندە پیشەسازییەکانی ئەم شارۆچکەیەدایە.&lt;ref&gt;https://www.smtnews.ir/states/40578-توسعھ-زیرساخت%E2%80%8Cھا-در-ناحیھ-صنعتی-چنارشاھیجان.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828080640/https://www.smtnews.ir/states/40578-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%DA%BE-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%BE%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DA%BE-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86.html |date=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

== گواستنەوە ==
{{col-begin}}{{col-break}}

=== ڕێگا سەرەکییەکان ===
* ڕێگای سەرەکی شیراز-دەشت ئەرجان-چنارشاھیجان
* ڕێگای سەرەکی چنارشاھیجان - بۆرازجان - بووشێھر
* ڕێگای سەرەکی چنارشاھیجان - نووراباد

=== ڕێگا و بان ===
* ڕێگای چنارشاھیجان - کازیرون
* ڕێگای چنارشاھیجان - بابامونیر
* ڕێگای چنارشاھیجان - ئلیاساباد
* ڕێگای چنارشاھیجان - تەلمەلیک
* ڕێگای چنارشاھیجان - دھنوگری&lt;ref&gt;http://news.mrud.ir/news/6721/۲۵۵کیلومتر-راھ-و-بزرگراھ-در-استان-فارس-بھ-بھرھ-برداری-می-رسد{{بەستەری مردوو|url=http://news.mrud.ir/news/6721/%DB%B2%DB%B5%DB%B5%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%DA%BE-%D9%88-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DA%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%DA%BE-%D8%A8%DA%BE%D8%B1%DA%BE-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%AF |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

=== تێرمیناڵەکان ===
* تێرمیناڵی چنارشاھیجان
{{col-break}}

=== مەودای نێوان چنارشاھیجان و ناوەندەکانی پارێزگاکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;background: #FFCC00; color:#000000&quot;|ناوی شار
! style=&quot;background: #FFCC00; color:#000000&quot;|مەودا بە (کم)
|-
| style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;|[[شیراز]] ||style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| ١٢٣
|-
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;|[[یاسووج]] ||style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;| ١٢٩
|-
| style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;|[[بووشێھر]] ||style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| ١٦٤
|-
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;|[[ئەسفەھان]] ||style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;| ٤٥١
|-
| style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| [[ئەھواز]]||style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| ٥٠٥
|-
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;|[[بەندەر عەباس]] ||style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;| ٧٠٤
|-
| style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;|[[تاران]] ||style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| ٨٩٦
|-
| style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;| [[تەورێز]] ||style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;| ١٣٣٨
|-
| style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| [[مەشھەد]] ||style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;| ١٤١٧&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bahesab.ir/map/distance/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929105625/https://www.bahesab.ir/map/distance/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
{{col-end}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران}}

[[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]]
[[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس]]
[[پۆل:شیراز]]
[[پۆل:شارستانی شیراز]]
[[پۆل:شارەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>6kn8btdex88dwm4ktgx8fuihn1d2c0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیبراھیم لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216290</id>
    <revision>
      <id>1598233</id>
      <parentid>1478043</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6590" sha1="8636l1p905p673f8i7ymg75ut0u4u6h" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ئیبراهیم|other names=خەلیل الله (خۆشەویست لەلایەن خوداوە)|honorific prefix=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|image=Ibrahim's sacrifice of Emsaeil is stopped by Jibril delivering a sheep instead cropped.jpg|caption=تابلۆیەکی ئیبراھیم لە کاتی قوربانیکردنی ئیسماعیل، کە دواتر جبریل دەیوەستێنێت و لە جیاتی ئیسماعیل ئاژەڵێکی پێ دەبەخشێت بۆ قوربانیکردنی|birth_place=[[مێزۆپۆتامیا]]|death_place=[[خەلیل]]،[[فەلەستین]]|restingplace=[[مزگەوتی ئیبراهیم]]|children=[[ئیسماعیل]] &lt;br&gt; [[ئیسحاق]]|parents=ئازەر &lt;br&gt; مەهالەث|spouse=سارە،هاجەر،قەتورە|relatives=[[لووت (پێغەمبەر)]] (برازا)}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}

'''ئیبراهیم''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: إِبْرَاهِيْمُ) [[پێغەمبەر]] و پێغەمبەری خودا بووە، هەروەها باپیرەی [[عەرەب]] و [[ئیسرائیل|ئیسرائیلی]] ئیسماعیلی بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Sajjadi|یەکەم=Sadeq|سەردێڕ=Abraham|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/*-COM_0028|ئیش=Encyclopaedia Islamica|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|دوایین٢=Negahban|یەکەم٢=Translated by Farzin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC - Religions - Islam: Ibrahim - the Muslim view of Abraham|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/ibrahim.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.bbc.co.uk|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;،ئیبراهیم ڕۆڵێکی دیار دەگێڕێت وەک نموونەیەک لە باوەڕ بە ئایینی [[جوو|جوولەکە]] و [[مەسیحی]] و [[ئیسلام]].  لە بیروباوەڕی موسڵماناندا ئیبراهیم هەموو ئەو فەرمان و تاقیکردنەوانەی جێبەجێ کرد کە خودا بە درێژایی ژیانی پەروەردەی کردبوو. لە ئەنجامی باوەڕێکی نەگۆڕی بە خودا، ئیبراهیم لەلایەن خوداوە بەڵێنی پێدرا کە ببێتە سەرکردەیەک بۆ هەموو گەلانی جیهان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Quran, sura 2, verse 124|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2002.02.0006:sura=2:verse=124|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}&lt;/ref&gt;  [[قورئان]] ستایشی ئیبراهیم دەکات وەک سەرکردەیەک، نموونەیەک، گوێڕایەڵ و نەک [[بتپەرستی|بتپەرست]].  بەم مانایە ئیبراهیم وەک نوێنەرایەتی &quot;مرۆڤی سەرەتایی لە تەسلیمبوونی گشتگیردا بە واقیعی خودایی پێش ئەوەی پارچە پارچە بێت بۆ ئایینەکان کە بەهۆی جیاوازی فۆرمەوە لە یەکتر جیاکراونەتەوە&quot; وەسف کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Sajjadi|یەکەم=Sadeq|سەردێڕ=Abraham|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/*-COM_0028|ئیش=Encyclopaedia Islamica|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|دوایین٢=Negahban|یەکەم٢=Translated by Farzin}}&lt;/ref&gt; موسڵمانان پێیان وایە [[کەعبە]] لە [[مەککە]] لەلایەن...  [[ئیبراھیم|ئیبراهیم]] و [[ئیسماعیل|ئیسماعیلی]] کوڕی وەک یەکەم ماڵی پەرستن لەسەر زەوی.  ڕۆژی پیرۆزی ئیسلامی [[جێژنی قوربان|جەژنی قوربان]] لە یادی ئامادەیی ئیبراهیم بۆ قوربانیکردنی کوڕەکەی بە فەرمانی خودا، هەروەها کۆتایی هاتنی زیارەتی حەج بۆ کەعبە بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glassé|یەکەم=Cyril|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dlPuAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Concise Encyclopedia of Islam|ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=HarperSanFrancisco|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٦٣١٢٦-٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەروەها بە خەلیلوڵڵا ناسراوە (بە عەرەبی: خليل الله: دۆستی خودا)، بووە سەرکردەی چاکەکاران لە سەردەمی خۆیدا و کە لە ڕێگەی ئەوەوە بووە کە عەدنانی عەرەبەکان و ئیسرائیلییەکان هاتوون.  ئیبراهیم، ​​بە باوەڕی ئیسلام، ڕۆڵی سەرەکی هەبووە لە پاککردنەوەی جیهان لە بتپەرستی لەو سەردەمەدا.  بتپەرستی لەلایەن ئیبراهیمەوە لە هەردوو نیمچە دوورگەی عەرەبی و [[کەنعان]] پاککرایەوە.  لە ڕووی ڕۆحییەوە هەردوو شوێنەکەی پاککردەوە و هەروەها لە ڕووی جەستەییەوە ماڵەکانی پەرستنەکانی پیرۆز کرد.  ئیبراهیم و ئیسماعیل زیاتر ڕێوڕەسمی زیارەتیان دامەزراند،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Quran, sura 2, verse 128|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2002.02.0006:sura=2:verse=128|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}&lt;/ref&gt; یان حەج ('زیارەت')، کە تا ئەمڕۆش موسڵمانان پەیڕەوی لێدەکەن.  موسڵمانان پێیان وایە ئیبراهیم زیاتر داوای لە خودا کرد کە هەم هێڵی نەوەکانی، لە ئیسماعیل و ئیسحاق بەرەکەتدار بکات و هەموو نەوەکانی لە پاراستنی خودادا بهێڵێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}}
{{پۆلی کۆمنز|Abraham in Islam}}
[[پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]</text>
      <sha1>8636l1p905p673f8i7ymg75ut0u4u6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد</title>
    <ns>14</ns>
    <id>216481</id>
    <revision>
      <id>1598352</id>
      <parentid>1118689</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Harvard University people|Harvard University people]] بۆ [[:Commons:Category:People of Harvard University|People of Harvard University]]</comment>
      <origin>1598352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="tiqascbr52pk4y3taq619yxtcnnpjrc" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|People of Harvard University}}

[[پۆل:زانکۆی ھارڤارد]]</text>
      <sha1>tiqascbr52pk4y3taq619yxtcnnpjrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یووسف لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216790</id>
    <revision>
      <id>1598234</id>
      <parentid>1541694</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3920" sha1="5fpi734uxes2sj036xjbt3c0y8pqo1r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person|honorific prefix=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|name=یووسف|image=Joseph of Islam.png|image size=150px|title=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|father=[[یەعقووب]]|mother=[[ڕاحیل]]}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''یووسف کوڕی یەعقووب کوڕی ئیسحاق کوڕی ئیبراھیم''' (یووسف کوڕی [[یەعقووب]]، کوڕی [[ئیسحاق]]، کوڕی [[ئیبراھیم]]) پێغەمبەرێکە کە لە قورئاندا ئاماژەی پێکراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مستشرقون / أنابيل كيلر - مستشرقة|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=14&amp;sid=2957|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; و ھاوتایە لەگەڵ [[یووسف]]، و کەسێک لە [[تەناخ|تەناخدا]]، کتێبی پیرۆزی ئایینی [[جوو|جولەکە]] و [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحی]]، کە مەزەندە دەکرێ پێش شانشینی نوێ لە [[میسر]] ژیاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coogan|یەکەم=Michael David|ناونیشان=http://archive.org/details/oldtestamentvery00coog|سەردێڕ=The Old Testament: a very short introduction|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford ; New York: Oxford University Press|ئەوانی تر=Library Genesis|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٥٠٥-٠}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە ناوە باوەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|رۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و لەنێو گەلانی [[موسڵمان|موسڵماندا]]. لە ھەموو منداڵەکانی [[یەعقووب]]، یوسف ئەو کەسە بوو کە بەخششی [[پێشگۆیی|پێشبینی]] پێدرا. ھەرچەندە لە [[سوورەت|سورەتە]] جۆراوجۆرەکاندا باس لە گێڕانەوەی [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرانی]] دیکە کراوە، بەڵام گێڕانەوەی تەواوی یوسف تەنیا لە یەک سوورەتدا ھاتووە کە ناوی [[یووسوف (سوورەت)|سوورەتی یووسفە]]، ئەمەش وای کردووە کە تایبەت بێت.
پێدەچێت یوسف یازدەھەمین کوڕی [[یەعقووب]] بووبێت و بە گوێرەی زۆرێک لە زانایان خۆشەویستترینی ئەو بووبێت. بە گوێرەی [[ئیبن کەسیر]] «یەعقووب دوازدە کوڕی ھەبوو کە باوباپیرانی بە ناوی [[بەنی ئیسرائیل]] بوون. بەرزترینیان مەزنترینیان یوسف بوو.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophets in the Quran|ناونیشان=https://blackwells.co.uk/bookshop/product/Prophets-in-the-Quran-by-Brannon-M-Wheeler/9781441104052|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=blackwells.co.uk|زمان=en}}&lt;/ref&gt; چیرۆکەکە بە ئاشکراکردنی خەونێکی یوسف دەست پێدەکات کە ھەیبوو بۆ باوکی دەگێرێتەوە، یەعقووب دەیناسێتەوە کە پێغەمبەرە وەکو خۆی. چیرۆکی [[یووسف و زولەیخا]] (ھاوژینی پۆتیڤار) بووە بابەتێکی باو لە ئەدەبیاتی فارسیدا، لەوێدا بەدرێژایی سەدەکان بە شێوەیەکی بەرچاو وردتر بووەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|فەلەستین|ئیسرائیل}}
{{پۆلی کۆمنز|Joseph in Islam}}

[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]</text>
      <sha1>5fpi734uxes2sj036xjbt3c0y8pqo1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598449</id>
      <parentid>1598234</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="5ud2jk3y762zmx9jqsrzjgddft963vd" xml:space="preserve">{{Infobox person|honorific prefix=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|name=یووسف|image=Joseph of Islam.png|image size=150px|title=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|father=[[یەعقووب]]|mother=[[ڕاحیل]]}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''یووسف کوڕی یەعقووب کوڕی ئیسحاق کوڕی ئیبراھیم''' (یووسف کوڕی [[یەعقووب]]، کوڕی [[ئیسحاق]]، کوڕی [[ئیبراھیم]]) پێغەمبەرێکە کە لە قورئاندا ئاماژەی پێکراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مستشرقون / أنابيل كيلر - مستشرقة|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=14&amp;sid=2957|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; و ھاوتایە لەگەڵ [[یووسف]]، و کەسێک لە [[تەناخ|تەناخدا]]، کتێبی پیرۆزی ئایینی [[جوو|جولەکە]] و [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحی]]، کە مەزەندە دەکرێ پێش شانشینی نوێ لە [[میسر]] ژیاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coogan|یەکەم=Michael David|ناونیشان=http://archive.org/details/oldtestamentvery00coog|سەردێڕ=The Old Testament: a very short introduction|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford ; New York: Oxford University Press|ئەوانی تر=Library Genesis|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٥٠٥-٠}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە ناوە باوەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|رۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و لەنێو گەلانی [[موسڵمان|موسڵماندا]]. لە ھەموو منداڵەکانی [[یەعقووب]]، یوسف ئەو کەسە بوو کە بەخششی [[پێشگۆیی|پێشبینی]] پێدرا. ھەرچەندە لە [[سوورەت|سورەتە]] جۆراوجۆرەکاندا باس لە گێڕانەوەی [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرانی]] دیکە کراوە، بەڵام گێڕانەوەی تەواوی یوسف تەنیا لە یەک سوورەتدا ھاتووە کە ناوی [[یووسوف (سوورەت)|سوورەتی یووسفە]]، ئەمەش وای کردووە کە تایبەت بێت.
پێدەچێت یوسف یازدەھەمین کوڕی [[یەعقووب]] بووبێت و بە گوێرەی زۆرێک لە زانایان خۆشەویستترینی ئەو بووبێت. بە گوێرەی [[ئیبن کەسیر]] «یەعقووب دوازدە کوڕی ھەبوو کە باوباپیرانی بە ناوی [[بەنی ئیسرائیل]] بوون. بەرزترینیان مەزنترینیان یوسف بوو.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophets in the Quran|ناونیشان=https://blackwells.co.uk/bookshop/product/Prophets-in-the-Quran-by-Brannon-M-Wheeler/9781441104052|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=blackwells.co.uk|زمان=en}}&lt;/ref&gt; چیرۆکەکە بە ئاشکراکردنی خەونێکی یوسف دەست پێدەکات کە ھەیبوو بۆ باوکی دەگێرێتەوە، یەعقووب دەیناسێتەوە کە پێغەمبەرە وەکو خۆی. چیرۆکی [[یووسف و زولەیخا]] (ھاوژینی پۆتیڤار) بووە بابەتێکی باو لە ئەدەبیاتی فارسیدا، لەوێدا بەدرێژایی سەدەکان بە شێوەیەکی بەرچاو وردتر بووەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|فەلەستین|ئیسرائیل}}
{{پۆلی کۆمنز|Joseph in Islam}}

[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]</text>
      <sha1>5ud2jk3y762zmx9jqsrzjgddft963vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-ublock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>218454</id>
    <revision>
      <id>1598324</id>
      <parentid>998333</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="bbl5865uljc1cmp5owb1674o7vilmj4" xml:space="preserve">{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{soft|yes}}}|yes|&lt;div class=&quot;notice&quot; style=&quot;background:#def; border:1px solid #468; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 45px&quot;&gt;|&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;padding: 5px; margin-bottom: 0.5em; border: 1px solid #a9a9a9; background-color: #ffefd5; min-height: 45px&quot;&gt;}}[[File:Information.svg|right|45px]]ھەژمارەکەت بەھۆی ناوی بەکارھێنەریت [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکرا]]&lt;includeonly&gt;{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#switch:{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;NAMESPACE}}|User|User talk=, ''{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;BASEPAGENAME}}'',}}&lt;/includeonly&gt; {{{reason|{{{1|لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_ناوی_بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەر]] یەک ناگرێتەوە. '''و ناوی بەکارھێنەریت ھۆکاری سەرەکییە بۆ بەربەستنەکە. لەدوای دانانی ناوێکی بەکارھێنەری گوونجاو کە لەگەڵ  [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_ناوی_بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەری]]''', یەک بگرێتەوە بەخێرھاتیت بۆ ویکیپیدیا و بە ئازادی دەستکاری ویکیپیدیا بکە، و چۆنییەتی ھەڵبژاردنی ناوێکی بەکارھێنەری گونجاو لە خوارەوە باسکراوە: {{pb}}بەگوێرەی سیاسەتی ویکیپیدیا, ناوی بەکارھێنەر پێویستە نوێنەرایەتی ''کەسەکە بکات''. نابێت &lt;u&gt;نوێنەرایەتیی&lt;/u&gt;: گروپێک، یان ڕێکخراوێک; یان بانگەشە و ڕێکلام; یان سەر لێشێوان دروست بکات (وەکوو بانگەشە بۆ مافێکی ویکیپیدیا بکات, نموونە ھەژمارێکی [[ویکیپیدیا:بۆت|&quot;بۆت&quot;]] بێت (مەگەر پەسەند کرابێت),یان وا دەری بخات کە بەکارھێنەرەکە ھەر مافێک لە مافەکانی وەکوو بەرێوەبەرایەتی یان سەرپەرشتیاری, یان ھەر جۆرە ماف و دەسەڵاتێکی ھەیە وەکوو &quot;ئەحمەد بەڕێوەبەر&quot;، &quot;سارا سەرپەرشتیار&quot;); یاخوود ناوێکی سووکایەتی یان تێکدەر بێت. ھەرچۆنێک بێت, ناوێکی بەکارھێنەری کە ئاماژە بە ناوی کەسێک لەگەڵ ڕێکخراوێک دەدات بەیەکەوە ئاسایە, وەکوو &quot;سارا ئەیمەن لە کۆمپانیای نالیا&quot;, &quot;ئەحمەد لە کۆڕەک تیلیکۆم&quot;, یان &quot;ئارام لە ڕووداو&quot; ڕێگا پێدراوە, بەڵام نەک &quot;بەڕێوەبەری کۆمپانیای نالیا&quot;. و لەنێوان ئەوانی تریش.}}}}}}.{{pb}}{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{notalk|}}}|yes|ھەرچۆنێک بێت وا پێشنیار دەکەم کە '''[[ویکیپیدیا:بۆ دەبێ ھەژمار دروست بکەم؟|ھەژمارێکی نوێ درووست بکەیت]]''' کە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_ناوی_بەکارھێنەر|سیاسەتی ناوی بەکارھێنەری]] یەکبگرێتەوە.|{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;Uw-ublock/procedure}}}} {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#if:{{{sig|}}}|~~&lt;noinclude /&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;!-- Template:Uw-ublock --&gt;&lt;includeonly&gt;{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#switch:{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;NAMESPACE}}|User|User talk={{{category|[[Category:Wikipedians who are indefinitely blocked for a violation of the username policy|{{PAGENAME}}]]}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Template shortcut|unb}}{{Twinkle standard installation}}}}
[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
[[Category:Username-related templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbl5865uljc1cmp5owb1674o7vilmj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەنسکی ئاسمان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>219230</id>
    <revision>
      <id>1598242</id>
      <parentid>1448309</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6030" sha1="lxp547pl1iit4joaz3ucgj7inqn9f3z" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەنسکی ئاسمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=999300 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210721173608/https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35 بۆ https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:١٥، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەنسکی ئاسمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1331803 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210721173608/https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35 بۆ https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٢:٠٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەنسکی ئاسمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1448308 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210721173608/http://ww.zagrosn.com/96084-6 بۆ http://ww.zagrosn.com/96084-6 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٢:٤٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەنسکی ئاسمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598241 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210721173608/http://skurd.net/2020/09/16/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%95%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%95%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%DB%8C/ بۆ http://skurd.net/2020/09/16/%d8%b4%db%95%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%85-%d9%82%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%8c-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%b2-%da%95%db%8e%d8%b2%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86-%d9%84%db%95-%da%95%d8%a7%db%8c-%d8%ac%db%8c/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٢:٣٢، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>lxp547pl1iit4joaz3ucgj7inqn9f3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵوژە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221162</id>
    <revision>
      <id>1598268</id>
      <parentid>1466745</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16101" sha1="3pvos63r9yi6vxbyvw3q87h0eiwms0z" xml:space="preserve">{{Taxobox}}
{| class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;text-align: left; width: 200px; font-size: 100%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |Greengage
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[File:Owoce_Renkloda.jpg|بێچوارچێوە]]
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]]
|-
|Kingdom:
|&lt;div class=&quot;kingdom&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Plantae]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Angiosperms]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Eudicots]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosids]]&lt;/div&gt;
|-
|Order:
|&lt;div class=&quot;order&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosales]]&lt;/div&gt;
|-
|Family:
|&lt;div class=&quot;family&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosaceae]]&lt;/div&gt;
|-
|Genus:
|&lt;div class=&quot;genus&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''[[Prunus]]''&lt;/div&gt;
|-
|Subgenus:
|&lt;div class=&quot;subgenus&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''Prunus''&lt;/div&gt;
|-
|Section:
|&lt;div class=&quot;section&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''Prunus''&lt;/div&gt;
|-
|Species:
|&lt;div class=&quot;species&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''[[Prunus domestica|P.&amp;nbsp;domestica]]''&lt;/div&gt;
|-
|Subspecies:
|&lt;div class=&quot;subspecies&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''P.&amp;nbsp;d.'' ssp. ''italica''&lt;/div&gt;
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[Infraspecific name (botany)|Trinomial name]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |'''&lt;span class=&quot;trinomial&quot;&gt;''Prunus domestica'' ssp. ''italica''&lt;/span&gt;'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;(Borkh.) Gams ex Hegi&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]]&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation cs1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;230&quot;&gt;[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 &quot;''Prunus domestica subsp. italica''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030003533/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ }}. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;231&quot;&gt;''[[Germplasm Resources Information Network]] (GRIN)''. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;233&quot;&gt;[[Agricultural Research Service]] (ARS), [[United States Department of Agriculture]] (USDA)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;236&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 July&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
''Prunus italica'' &lt;small&gt;Borkh.&lt;/small&gt;
|}
'''سەوزەواتەکان''' کۆمەڵێک جۆری ئەڵوەنی باوی ئەوروپین . یەکەم سەوزەی ڕاستەقینە لە ئەڵوەنێکی کێوی میوە سەوزەوە هاتووە ( بە {{بە فارسی|گوجه‌سبز|Gowjehsabz}}     ) کە لە ئێران (فارس) سەرچاوەی گرتووە . سەوزە لە ناوچە مامناوەندەکاندا دەچێنرێت و بە تامی دەوڵەمەند و شیرینی ناسراوە. لە باشترین ئەڵووەکانی شیرینی دادەنرێت.  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

''[[فەرھەنگی ئینگلیزیی ئۆکسفۆرد|فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد]]'' &quot;gage&quot; و &quot;greengage&quot; وەک [[ھاوواتا|هاوواتا]] دەزانێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Shorter Oxford English dictionary, 6th ed.|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٩٢٠٦٨٧٢|شوێن=United Kingdom|پەڕەکان=٣٨٠٤}}&lt;/ref&gt; بەڵام هەموو گەیجەکان سەوز نین و هەندێک لە باخدارەکان جیاوازی لە نێوان ئەم دوو وشەدا دەکەن، سەوزە وەک جۆرێک لە گەیجەکان، کە لە ڕووی [[ناوی زانستی|زانستییەوە ناوی]] ''Prunus domestica'' (subsp. ''italica'' var. ''claudiana'' )یان لێنراوە. )   ئەگەرنا گەیجەکان بریتین لە گەورە و بەزۆری وەنەوشەیی تا ڕەش بەڵام ناوبەناو زەردی گەشاوەی گوڵاو هەروەها جۆرە کۆن و کەم ناسراوەکانی نەمسایی ''Punze'' (var. ''rotunda'' ) و ''Weinkrech'' (var. ''vinaria'' ).

== وەسف ==
میوەی گرینگەیج بە شێوەی هێلکەیی گوڵاو و گۆشتی سەوزی کاڵ و نەرم و نەرم دەناسرێتەوە؛ بە تێکڕا بچووکترن لە ئەڵووەکانی گوڵاو بەڵام گەورەترن لە ئەڵووەکانی میرابێل (بەزۆری لە نێوان ٢ و ٤&amp;nbsp;تیرەی سم). ڕەنگی پێستی لە [[سەوز|سەوزەوە]] تا [[زەرد|زەرد دەگۆڕێت]] ، لەگەڵ &quot;سووربوونەوەی&quot; شینێکی کاڵ لە هەندێک جۆری کشتوکاڵیدا؛ چەند ڕەین کلۆدێک، وەک 'گراف ئەلتانس'، بەهۆی زاوزێکردن لەگەڵ ئەڵووەکانی تر، ڕەنگی سوور-وەنەوشەیییان هەیە.

== مێژوو و ئیتیمۆلۆژی ==
میوەی سەوزە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە]] سەرچاوەی گرتووە .  هەرچەندە پێشتر وا بیردەکرایەوە کە هەڵوژە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٧٢٤ لەلایەن سێر ویلیام گەیج، بارۆنێتی حەوتەمەوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Christopher|دوایین=Howse|سەردێڕ=The gooseberry is always greener|ناونیشان=http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111026042214/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Daily Telegraph]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223041/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; فەرەنساوە هاوردە کراوە بۆ [[ئینگلتەرا]] ، هەرچەندە تۆوێکی سەوزە دۆزرایەوە کە چەسپاوە  لە بینایەکی سەدەی ١٥ لە هێرێفۆرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hensich|یەکەم=Bridget Ann|سەردێڕ=Fast and Feast|بڵاوکەرەوە=Penn State Press|پەڕە=١١٥}}&lt;/ref&gt; گوایە، ئەو لیبێڵانەی کە دارەکانی ئەڵوەنی فەرەنسی دەناسنەوە لە کاتی ترانزێتدا بۆ ماڵی گەیگ لە هۆڵی هێنگراڤ, نزیک بوری سانت ئێدمۆندز ون بوون &lt;ref&gt;(Chambers's 20th Century Dictionary, 1903).&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوە ئامۆزا و هاوناوی سێر ویلیام گەیج، بارۆنێتی دووەمی هێنگراڤ بووە کە بەرپرسیار بووە ناساندنی سەوزە بە ئینگلتەرا. &lt;ref&gt; [https://drfrancisyoung.com/2016/02/22/the-curse-of-the-greengage/ &quot;The curse of the greengage&quot;] &lt;/ref&gt; هەر زوو دوای ئەوە، سەوزە لە کۆلۆنیەکانی ئەمریکادا چێندرا، تەنانەت لە کێڵگەکانی سەرۆکەکانی ئەمریکا [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] (١٧٣٢-١٧٩٩) و [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] (١٧٤٣-١٨٢٦) چێندرا. بەڵام [[ڕوەک|چاندنیان]] لە [[ئەمریکای باکوور]] لە سەدەی ١٨ەوە بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە.

ناوی ''ڕین کلۆد'' (بە فەرەنسی بۆ &quot;شاژن کلۆد&quot;)، کە لە فەرەنسا بەو ناوە ناسراون، بۆ ڕێزلێنانێکە بۆ شاژنی فەرەنسی کلۆد (١٤٩٩-١٥٢٤)، دوچێسی بریتانیا . هەروەها پێی دەوترێت سەوزە ( {{Lang|fr|la bonne reine}} (بە فەڕەنسی بۆ &quot;شاژنە باشەکە&quot;) لە فەرەنسا. &lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;[http://www.bartleby.com/81/7604.html &quot;Greengage&quot;] at Bartleby.com which provides the text from Brewer, E. Cobham. &lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Greengages.jpg|چەپ|وێنۆک| تازە دروێنەکراو ''Reine Claude Verte'']]
سەوزە بە تایبەتی لە ڕۆژئاوای ئەوروپا بە شێوەیەکی بەرفراوان دەچێنرێت. ناوەکی مەودایان لە فەرەنسا تا باشووری ئینگلتەرا درێژ دەبێتەوە. لە ئەڵمانیا کە پێیان دەوترێت {{Lang|de|Reneklode}} یان ''Ringlotte'', ژمارەیەکی زۆر لە جۆرەکانی پەرەیان پێدراوە. لە چیکیا بە {{Lang|cs|ringle}} ناسراون ، لە پۆڵەندا وەک {{Lang|hu|renklody}} ، لە هەنگاریا بە ناوی {{Lang|hu|ringló}} ، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict&amp;#91;&amp;#93;=hun-eng-sztaki-dict |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524053530/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en/&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict%5B%5D=hun-eng-sztaki-dict |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; لە سلۆڤاکیا وەک {{Lang|sk|ringloty}} ، لە سلۆڤینیا وەک {{Lang|si|ringlo}} ، و لە پورتوگال وەک {{Lang|pt|Raínha Cláudia}} . ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشە دەکەن، بە شێوەیەکی گشتی بۆ کوڵاو لە شەربەتدا بۆ دروستکردنی کۆمپۆت . بەڵام لە پورتوگال خواردنێکی ناسک پێکدەهێنن کە ڕاهیبەکانی دۆمینیکان لە سەدەی ١٦ یان ١٧دا (کاتێک لە خانەقاکانیاندا قەتیس بوون) لە شارۆچکەی ئێلڤاس داهێنراون، کە چەندین جار لەناو شەربەتێکی شەکرداردا دەکوڵێنرێن، لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ، بۆ ئەوەی دواتر بە تەواوی لەناو شەربەتدا بپارێزرێت یان وشک بکرێتەوە، بە شەکر ڕوپۆش بکرێت و بخورێت یان لەگەڵ شیرینییەکی ناوخۆیی، ''sericaia'', کە لە هێلکە و شەکر و شیر و دارچین و ئاردی دروستکراوە یان لەگەڵ پەنیری دەوڵەمەند بخورێت.
[[پەڕگە:Prunus_domestica_italica_flowers.jpg|چەپ|وێنۆک| Prunus domestica subsp. گوڵی ئیتالیکا]]
لانی کەم جۆرە سەوزەکان کەم تا زۆر ڕاست لە تۆوەوە زاوزێ دەکەن. چەندین جۆری هاوشێوە کە لە نەمامەوە بەرهەم دەهێنرێن ئێستا بەردەستن؛ هەندێک لەوانە جۆرەکانی تری ئەڵوەن لە دایک و باوکیاندا دەگرێتەوە. ئەو جۆرە جۆرە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشە دەکەن بریتین لە:
 
میوەکە ئیلهامبەخش بووە بۆ فیلمێک بە ''ناوی هاوینی گرینگەیج'' (بە ناوی ''لەدەستدانی بێتاوانی'' لە ئەمریکا) کە فیلمێکی درامای بەریتانییە لە ساڵی ١٩٦١ و لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] ڕوودەدات. لەسەر بنەمای ڕۆمانی ''هاوینی گرینگەیج'' (١٩٥٨) لەلایەن ڕومەر گۆدنەوە وەرگیراوە .

یەکێک لە سکێچەکانی ''فڕینی سێرکی مۆنتی پایتۆن'' بریتی بوو لە ڕاهێنەرێکی شێتانەی بەرگریکردن لە خۆ (کە جۆن کلیز ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) کە دوژمنی سەرەکی گریمانەیی میوەی تازە بوو. کاتێک هەوڵیان دەدا سەرنجی لەسەر دوژمنە هەڕەشەئامێزەکانی زیاتر بێت، خوێندکارە تووڕەبووەکانی دەستیان کرد بە تیککردنی ئەو میوانەی کە پێشتر ئازایانە شەڕیان لەگەڵدا کردبوو، لەوانە 'سەوزە، لیمۆ، ئەڵوەن و بامێ لەناو شەربەتدا!'

لەم دواییانەدا، ئەم درەختە لە ڕۆمانی ''ڕۆشنگەری درەختی سەوزە'' (٢٠١٧)ی نووسەری ئێرانی-ئۆسترالی شوکوفە ئازاردا هاتووە .

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Prunus domestica subsp. italica}}
{{Reflist}}&lt;div class=&quot;reflist&quot;&gt;
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span rel=&quot;mw:referencedBy&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;1 &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;2 &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;reference-text&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode&quot;&gt;[http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127104038/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict |date=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}[]=hun-eng-sztaki-dict&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;{{Taxonbar}}{{Hybrid Prunus}}
{{خۆراکەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]]</text>
      <sha1>3pvos63r9yi6vxbyvw3q87h0eiwms0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598447</id>
      <parentid>1598268</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16155" sha1="1l8ow0gjozpq8dkmn9n5bjipak1uib1" xml:space="preserve">{{Taxobox}}
{| class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;text-align: left; width: 200px; font-size: 100%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |Greengage
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[File:Owoce_Renkloda.jpg|بێچوارچێوە]]
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]]
|-
|Kingdom:
|&lt;div class=&quot;kingdom&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Plantae]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Angiosperms]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Eudicots]]&lt;/div&gt;
|-
|(unranked):
|&lt;div class=&quot;(unranked)&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosids]]&lt;/div&gt;
|-
|Order:
|&lt;div class=&quot;order&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosales]]&lt;/div&gt;
|-
|Family:
|&lt;div class=&quot;family&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;[[Rosaceae]]&lt;/div&gt;
|-
|Genus:
|&lt;div class=&quot;genus&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''[[Prunus]]''&lt;/div&gt;
|-
|Subgenus:
|&lt;div class=&quot;subgenus&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''Prunus''&lt;/div&gt;
|-
|Section:
|&lt;div class=&quot;section&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''Prunus''&lt;/div&gt;
|-
|Species:
|&lt;div class=&quot;species&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''[[Prunus domestica|P.&amp;nbsp;domestica]]''&lt;/div&gt;
|-
|Subspecies:
|&lt;div class=&quot;subspecies&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;''P.&amp;nbsp;d.'' ssp. ''italica''&lt;/div&gt;
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[Infraspecific name (botany)|Trinomial name]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |'''&lt;span class=&quot;trinomial&quot;&gt;''Prunus domestica'' ssp. ''italica''&lt;/span&gt;'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;(Borkh.) Gams ex Hegi&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)&quot; |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]]&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation cs1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;230&quot;&gt;[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 &quot;''Prunus domestica subsp. italica''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030003533/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ }}. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;231&quot;&gt;''[[Germplasm Resources Information Network]] (GRIN)''. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;233&quot;&gt;[[Agricultural Research Service]] (ARS), [[United States Department of Agriculture]] (USDA)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;236&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 July&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
''Prunus italica'' &lt;small&gt;Borkh.&lt;/small&gt;
|}
'''سەوزەواتەکان''' کۆمەڵێک جۆری ئەڵوەنی باوی ئەوروپین . یەکەم سەوزەی ڕاستەقینە لە ئەڵوەنێکی کێوی میوە سەوزەوە هاتووە ( بە {{بە فارسی|گوجه‌سبز|Gowjehsabz}}     ) کە لە ئێران (فارس) سەرچاوەی گرتووە . سەوزە لە ناوچە مامناوەندەکاندا دەچێنرێت و بە تامی دەوڵەمەند و شیرینی ناسراوە. لە باشترین ئەڵووەکانی شیرینی دادەنرێت.  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

''[[فەرھەنگی ئینگلیزیی ئۆکسفۆرد|فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد]]'' &quot;gage&quot; و &quot;greengage&quot; وەک [[ھاوواتا|هاوواتا]] دەزانێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Shorter Oxford English dictionary, 6th ed.|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٩٢٠٦٨٧٢|شوێن=United Kingdom|پەڕەکان=٣٨٠٤}}&lt;/ref&gt; بەڵام هەموو گەیجەکان سەوز نین و هەندێک لە باخدارەکان جیاوازی لە نێوان ئەم دوو وشەدا دەکەن، سەوزە وەک جۆرێک لە گەیجەکان، کە لە ڕووی [[ناوی زانستی|زانستییەوە ناوی]] ''Prunus domestica'' (subsp. ''italica'' var. ''claudiana'' )یان لێنراوە. )   ئەگەرنا گەیجەکان بریتین لە گەورە و بەزۆری وەنەوشەیی تا ڕەش بەڵام ناوبەناو زەردی گەشاوەی گوڵاو هەروەها جۆرە کۆن و کەم ناسراوەکانی نەمسایی ''Punze'' (var. ''rotunda'' ) و ''Weinkrech'' (var. ''vinaria'' ).

== وەسف ==
میوەی گرینگەیج بە شێوەی هێلکەیی گوڵاو و گۆشتی سەوزی کاڵ و نەرم و نەرم دەناسرێتەوە؛ بە تێکڕا بچووکترن لە ئەڵووەکانی گوڵاو بەڵام گەورەترن لە ئەڵووەکانی میرابێل (بەزۆری لە نێوان ٢ و ٤&amp;nbsp;تیرەی سم). ڕەنگی پێستی لە [[سەوز|سەوزەوە]] تا [[زەرد|زەرد دەگۆڕێت]] ، لەگەڵ &quot;سووربوونەوەی&quot; شینێکی کاڵ لە هەندێک جۆری کشتوکاڵیدا؛ چەند ڕەین کلۆدێک، وەک 'گراف ئەلتانس'، بەهۆی زاوزێکردن لەگەڵ ئەڵووەکانی تر، ڕەنگی سوور-وەنەوشەیییان هەیە.

== مێژوو و ئیتیمۆلۆژی ==
میوەی سەوزە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە]] سەرچاوەی گرتووە .  هەرچەندە پێشتر وا بیردەکرایەوە کە هەڵوژە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٧٢٤ لەلایەن سێر ویلیام گەیج، بارۆنێتی حەوتەمەوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Christopher|دوایین=Howse|سەردێڕ=The gooseberry is always greener|ناونیشان=http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111026042214/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Daily Telegraph]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223041/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; فەرەنساوە هاوردە کراوە بۆ [[ئینگلتەرا]] ، هەرچەندە تۆوێکی سەوزە دۆزرایەوە کە چەسپاوە  لە بینایەکی سەدەی ١٥ لە هێرێفۆرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hensich|یەکەم=Bridget Ann|سەردێڕ=Fast and Feast|بڵاوکەرەوە=Penn State Press|پەڕە=١١٥}}&lt;/ref&gt; گوایە، ئەو لیبێڵانەی کە دارەکانی ئەڵوەنی فەرەنسی دەناسنەوە لە کاتی ترانزێتدا بۆ ماڵی گەیگ لە هۆڵی هێنگراڤ, نزیک بوری سانت ئێدمۆندز ون بوون &lt;ref&gt;(Chambers's 20th Century Dictionary, 1903).&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوە ئامۆزا و هاوناوی سێر ویلیام گەیج، بارۆنێتی دووەمی هێنگراڤ بووە کە بەرپرسیار بووە ناساندنی سەوزە بە ئینگلتەرا. &lt;ref&gt; [https://drfrancisyoung.com/2016/02/22/the-curse-of-the-greengage/ &quot;The curse of the greengage&quot;] &lt;/ref&gt; هەر زوو دوای ئەوە، سەوزە لە کۆلۆنیەکانی ئەمریکادا چێندرا، تەنانەت لە کێڵگەکانی سەرۆکەکانی ئەمریکا [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] (١٧٣٢-١٧٩٩) و [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] (١٧٤٣-١٨٢٦) چێندرا. بەڵام [[ڕوەک|چاندنیان]] لە [[ئەمریکای باکوور]] لە سەدەی ١٨ەوە بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە.

ناوی ''ڕین کلۆد'' (بە فەرەنسی بۆ &quot;شاژن کلۆد&quot;)، کە لە فەرەنسا بەو ناوە ناسراون، بۆ ڕێزلێنانێکە بۆ شاژنی فەرەنسی کلۆد (١٤٩٩-١٥٢٤)، دوچێسی بریتانیا . هەروەها پێی دەوترێت سەوزە ( {{Lang|fr|la bonne reine}} (بە فەڕەنسی بۆ &quot;شاژنە باشەکە&quot;) لە فەرەنسا. &lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;[http://www.bartleby.com/81/7604.html &quot;Greengage&quot;] at Bartleby.com which provides the text from Brewer, E. Cobham. &lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Greengages.jpg|چەپ|وێنۆک| تازە دروێنەکراو ''Reine Claude Verte'']]
سەوزە بە تایبەتی لە ڕۆژئاوای ئەوروپا بە شێوەیەکی بەرفراوان دەچێنرێت. ناوەکی مەودایان لە فەرەنسا تا باشووری ئینگلتەرا درێژ دەبێتەوە. لە ئەڵمانیا کە پێیان دەوترێت {{Lang|de|Reneklode}} یان ''Ringlotte'', ژمارەیەکی زۆر لە جۆرەکانی پەرەیان پێدراوە. لە چیکیا بە {{Lang|cs|ringle}} ناسراون ، لە پۆڵەندا وەک {{Lang|hu|renklody}} ، لە هەنگاریا بە ناوی {{Lang|hu|ringló}} ، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict&amp;#91;&amp;#93;=hun-eng-sztaki-dict |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524053530/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en/&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict%5B%5D=hun-eng-sztaki-dict |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; لە سلۆڤاکیا وەک {{Lang|sk|ringloty}} ، لە سلۆڤینیا وەک {{Lang|si|ringlo}} ، و لە پورتوگال وەک {{Lang|pt|Raínha Cláudia}} . ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشە دەکەن، بە شێوەیەکی گشتی بۆ کوڵاو لە شەربەتدا بۆ دروستکردنی کۆمپۆت . بەڵام لە پورتوگال خواردنێکی ناسک پێکدەهێنن کە ڕاهیبەکانی دۆمینیکان لە سەدەی ١٦ یان ١٧دا (کاتێک لە خانەقاکانیاندا قەتیس بوون) لە شارۆچکەی ئێلڤاس داهێنراون، کە چەندین جار لەناو شەربەتێکی شەکرداردا دەکوڵێنرێن، لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ، بۆ ئەوەی دواتر بە تەواوی لەناو شەربەتدا بپارێزرێت یان وشک بکرێتەوە، بە شەکر ڕوپۆش بکرێت و بخورێت یان لەگەڵ شیرینییەکی ناوخۆیی، ''sericaia'', کە لە هێلکە و شەکر و شیر و دارچین و ئاردی دروستکراوە یان لەگەڵ پەنیری دەوڵەمەند بخورێت.
[[پەڕگە:Prunus_domestica_italica_flowers.jpg|چەپ|وێنۆک| Prunus domestica subsp. گوڵی ئیتالیکا]]
لانی کەم جۆرە سەوزەکان کەم تا زۆر ڕاست لە تۆوەوە زاوزێ دەکەن. چەندین جۆری هاوشێوە کە لە نەمامەوە بەرهەم دەهێنرێن ئێستا بەردەستن؛ هەندێک لەوانە جۆرەکانی تری ئەڵوەن لە دایک و باوکیاندا دەگرێتەوە. ئەو جۆرە جۆرە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشە دەکەن بریتین لە:
 
میوەکە ئیلهامبەخش بووە بۆ فیلمێک بە ''ناوی هاوینی گرینگەیج'' (بە ناوی ''لەدەستدانی بێتاوانی'' لە ئەمریکا) کە فیلمێکی درامای بەریتانییە لە ساڵی ١٩٦١ و لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] ڕوودەدات. لەسەر بنەمای ڕۆمانی ''هاوینی گرینگەیج'' (١٩٥٨) لەلایەن ڕومەر گۆدنەوە وەرگیراوە .

یەکێک لە سکێچەکانی ''فڕینی سێرکی مۆنتی پایتۆن'' بریتی بوو لە ڕاهێنەرێکی شێتانەی بەرگریکردن لە خۆ (کە جۆن کلیز ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) کە دوژمنی سەرەکی گریمانەیی میوەی تازە بوو. کاتێک هەوڵیان دەدا سەرنجی لەسەر دوژمنە هەڕەشەئامێزەکانی زیاتر بێت، خوێندکارە تووڕەبووەکانی دەستیان کرد بە تیککردنی ئەو میوانەی کە پێشتر ئازایانە شەڕیان لەگەڵدا کردبوو، لەوانە 'سەوزە، لیمۆ، ئەڵوەن و بامێ لەناو شەربەتدا!'

لەم دواییانەدا، ئەم درەختە لە ڕۆمانی ''ڕۆشنگەری درەختی سەوزە'' (٢٠١٧)ی نووسەری ئێرانی-ئۆسترالی شوکوفە ئازاردا هاتووە .

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Prunus domestica subsp. italica}}
{{Reflist}}&lt;div class=&quot;reflist&quot;&gt;
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span rel=&quot;mw:referencedBy&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;1 &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;2 &lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;mw-linkback-text&quot;&gt;↑ &lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
* &lt;div class=&quot;mw-content-ltr ve-ui-previewElement ve-ui-mwPreviewElement mw-body-content mw-parser-output&quot;&gt; &lt;span class=&quot;reference-text&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode&quot;&gt;[http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127104038/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict |date=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}[]=hun-eng-sztaki-dict&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;{{Taxonbar}}{{Hybrid Prunus}}
{{خۆراکەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1l8ow0gjozpq8dkmn9n5bjipak1uib1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەڵوژە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>221184</id>
    <revision>
      <id>1598269</id>
      <parentid>1047257</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="4s10t5qca6l4rbbxm3yd15clbc64maj" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[هەڵوژە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1012407 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304223041/http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/ بۆ http://blogs.telegraph.co.uk/culture/christopherhowse/3648041/The_gooseberry_is_always_greener/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٠:٠٥، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[هەڵوژە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1030241 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181030003533/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 بۆ https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=448303 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:٥٤، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵوژە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598268 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524053530/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en/&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict%5B%5D=hun-eng-sztaki-dict بۆ http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict[]=hun-eng-sztaki-dict زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221127104038/https://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict بۆ http://szotar.sztaki.hu/en/hungarian-english-dictionary/search?fromlang=hun&amp;tolang=eng&amp;searchWord=ringl%C3%B3&amp;langcode=en&amp;u=0&amp;langprefix=en%2F&amp;searchMode=CONTENT_EXACT&amp;viewMode=full&amp;ignoreAccents=0&amp;dict زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٣:٤٧، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>4s10t5qca6l4rbbxm3yd15clbc64maj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کاکاتۆ (باڵندە)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>226710</id>
    <revision>
      <id>1598270</id>
      <parentid>1598078</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4551" sha1="6cxhkaovbpz2kx1v1bjbufhcrsqezqv" xml:space="preserve">== ناو ==

سڵاو، ئەم وتارە ناوی بکرێتە نەورەس یان هەر ئاوا بێت ؟ [[User:Ferhad Mamosk|&lt;font color=&quot;#4e1b65&quot; face=&quot;comic sans ms&quot;&gt;&lt;strong&gt;مامۆزک&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#00008C&quot; face=&quot;Papyrus&quot;&gt; &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Ferhad Mamosk|&lt;font COLOR=&quot;#14710f&quot;&gt;&lt;strong&gt;وتووێژ&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; ‏١٥:٤٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] کاکاتۆ چییە؟ ئەگەر کوردییە، بۆچی لە یەک فەرھەنگ دا نەھاتووە؟ من پێم وایە ''کاکاتۆ'' ھەر ''[[کاکتوو]]''ە، کە خێزانێکی ڕێزەی ''تووتی''یە و لە cockatooەوە دێ (ڕیشەکەی لە [https://en.wiktionary.org/wiki/cockatoo#:~:text=Borrowed%20from%20Dutch%20kaketoe%2C%20borrowed%20from%20Malay%20kakaktua.%20Spelling%20influenced%20by%20cock. ئێرە] دا نووسراوە). یانی، ''کاکاتۆ'' نە کوردییە، نە ئەم باڵندەیەیە! من ھەر ''نەورەس''م بۆ ئەمە بیستووە. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] چی دەڵێن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::{{وب|حوسێن}}، نازانم ئەم ناوەیان لە کوێوە دۆزیوەتەوە. [[فەرھەنگی باڵندە]] بۆ بەرامبەری Gull ماسیگرەی داناوە (نازانم بە چ بەڵگەیە) کە دەریدەخات بۆ بە kingfisherی نەوتووە ماسیگرە. Gull لە ئینگلیزیدا وەک ناو مەعنای مرۆڤی ساویلکە و خۆشباوەڕیش دەدا. ڕەنگە وشەی نەورەس کە لە عەرەبی و فارسیشدا هەیە هەر وەرگێڕانی ئەوە بووبێ (بەڵگەیەکم لا نیە). بە هەرحاڵ seagull و بەگشتی gull لە کوردستان نیە چون زەریا و چەمی گەورەی لێ نیە. وتم سەیرێکی کرمانجی بکەم. [https://ku.wiktionary.org/wiki/seagull لەوێ وەک دەبینی دوو پەیڤ هەن]: '''قاقلیباز''' و '''شەهنگ'''. قاقلیباز دیارە سۆرانییە و ئەوان لە ئێمەوە وەریانگرتووە و چووەتە فەرهەنگەکانیان [https://lex.vejin.net/en/def/demirhan/qaql%C3%AEbaz بڕوانە ئێرە] لە ڕووی ڕیشەناسیشەوە وەک زۆربەی وشەکانی زمانەکانی دنیا ئاماژەیەکە بە ڕەفتاری شێتانە یان جۆری خوێندنی مەلەکە. وشەی شەهەنگ [https://ku.wiktionary.org/wiki/%C5%9Fehing لێرە بە قسەی کەسێ] نووسراوە لە بادینان بەکار دێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٢، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::تەنانەت دەبینی [[en:Jonathan Livingston Seagull]] کە وەرگێڕاوە بە کرمانجی ناوی کتێبەکە کراوە بە [[ku:Qaqlîbaz (pirtûk)|Qaqlîbaz]]. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٧، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]  ئەم ''کاکاتۆ''یە ھەر دەبێ cockatoo بێ. gull لای ئێوە بە چی ناسراوە؟ لە باشوور دا ''نەورەس'' باوە و لە زرێچەی دووکان دا دەبینرێ.  لە دەقەی ١٩:٢٥ەوە سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=ric6i1LBb6w&amp;pp=ygU02qnZiNix2K_Ys9iq2KfZhiDZhtuM2LTYqtmF2KfZhtuMINio2KfatdmG2K_bldqp2KfZhg%3D%3D&amp;ra=m#searching ئەم ڤیدیۆیە] بکە باسی ''نەورەس'' دەکا. ''قاقلیباز''م نەبیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێستا دیم کە ئەو کتێبە لە باشوور دا کراوە بە ''جۆناسانی نەورەس''، [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2010122214411519174 بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٠٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6cxhkaovbpz2kx1v1bjbufhcrsqezqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598357</id>
      <parentid>1598270</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <origin>1598357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4754" sha1="hbsjxlwjgi5lih02gdxpqw3rdv98rkb" xml:space="preserve">== ناو ==

سڵاو، ئەم وتارە ناوی بکرێتە نەورەس یان هەر ئاوا بێت ؟ [[User:Ferhad Mamosk|&lt;font color=&quot;#4e1b65&quot; face=&quot;comic sans ms&quot;&gt;&lt;strong&gt;مامۆزک&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#00008C&quot; face=&quot;Papyrus&quot;&gt; &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Ferhad Mamosk|&lt;font COLOR=&quot;#14710f&quot;&gt;&lt;strong&gt;وتووێژ&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; ‏١٥:٤٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] کاکاتۆ چییە؟ ئەگەر کوردییە، بۆچی لە یەک فەرھەنگ دا نەھاتووە؟ من پێم وایە ''کاکاتۆ'' ھەر ''[[کاکتوو]]''ە، کە خێزانێکی ڕێزەی ''تووتی''یە و لە cockatooەوە دێ (ڕیشەکەی لە [https://en.wiktionary.org/wiki/cockatoo#:~:text=Borrowed%20from%20Dutch%20kaketoe%2C%20borrowed%20from%20Malay%20kakaktua.%20Spelling%20influenced%20by%20cock. ئێرە] دا نووسراوە). یانی، ''کاکاتۆ'' نە کوردییە، نە ئەم باڵندەیەیە! من ھەر ''نەورەس''م بۆ ئەمە بیستووە. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] چی دەڵێن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::{{وب|حوسێن}}، نازانم ئەم ناوەیان لە کوێوە دۆزیوەتەوە. [[فەرھەنگی باڵندە]] بۆ بەرامبەری Gull ماسیگرەی داناوە (نازانم بە چ بەڵگەیە) کە دەریدەخات بۆ بە kingfisherی نەوتووە ماسیگرە. Gull لە ئینگلیزیدا وەک ناو مەعنای مرۆڤی ساویلکە و خۆشباوەڕیش دەدا. ڕەنگە وشەی نەورەس کە لە عەرەبی و فارسیشدا هەیە هەر وەرگێڕانی ئەوە بووبێ (بەڵگەیەکم لا نیە). بە هەرحاڵ seagull و بەگشتی gull لە کوردستان نیە چون زەریا و چەمی گەورەی لێ نیە. وتم سەیرێکی کرمانجی بکەم. [https://ku.wiktionary.org/wiki/seagull لەوێ وەک دەبینی دوو پەیڤ هەن]: '''قاقلیباز''' و '''شەهنگ'''. قاقلیباز دیارە سۆرانییە و ئەوان لە ئێمەوە وەریانگرتووە و چووەتە فەرهەنگەکانیان [https://lex.vejin.net/en/def/demirhan/qaql%C3%AEbaz بڕوانە ئێرە] لە ڕووی ڕیشەناسیشەوە وەک زۆربەی وشەکانی زمانەکانی دنیا ئاماژەیەکە بە ڕەفتاری شێتانە یان جۆری خوێندنی مەلەکە. وشەی شەهەنگ [https://ku.wiktionary.org/wiki/%C5%9Fehing لێرە بە قسەی کەسێ] نووسراوە لە بادینان بەکار دێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٢، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::تەنانەت دەبینی [[en:Jonathan Livingston Seagull]] کە وەرگێڕاوە بە کرمانجی ناوی کتێبەکە کراوە بە [[ku:Qaqlîbaz (pirtûk)|Qaqlîbaz]]. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٧، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]  ئەم ''کاکاتۆ''یە ھەر دەبێ cockatoo بێ. gull لای ئێوە بە چی ناسراوە؟ لە باشوور دا ''نەورەس'' باوە و لە زرێچەی دووکان دا دەبینرێ.  لە دەقەی ١٩:٢٥ەوە سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=ric6i1LBb6w&amp;pp=ygU02qnZiNix2K_Ys9iq2KfZhiDZhtuM2LTYqtmF2KfZhtuMINio2KfatdmG2K_bldqp2KfZhg%3D%3D&amp;ra=m#searching ئەم ڤیدیۆیە] بکە باسی ''نەورەس'' دەکا. ''قاقلیباز''م نەبیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێستا دیم کە ئەو کتێبە لە باشوور دا کراوە بە ''جۆناسانی نەورەس''، [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2010122214411519174 بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٠٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::نەورەسیش باشە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٥٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hbsjxlwjgi5lih02gdxpqw3rdv98rkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598526</id>
      <parentid>1598357</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4996" sha1="3gs85bzwf22wx1jdyuxtwpg6z8z8hqf" xml:space="preserve">== ناو ==

سڵاو، ئەم وتارە ناوی بکرێتە نەورەس یان هەر ئاوا بێت ؟ [[User:Ferhad Mamosk|&lt;font color=&quot;#4e1b65&quot; face=&quot;comic sans ms&quot;&gt;&lt;strong&gt;مامۆزک&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#00008C&quot; face=&quot;Papyrus&quot;&gt; &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Ferhad Mamosk|&lt;font COLOR=&quot;#14710f&quot;&gt;&lt;strong&gt;وتووێژ&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; ‏١٥:٤٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] کاکاتۆ چییە؟ ئەگەر کوردییە، بۆچی لە یەک فەرھەنگ دا نەھاتووە؟ من پێم وایە ''کاکاتۆ'' ھەر ''[[کاکتوو]]''ە، کە خێزانێکی ڕێزەی ''تووتی''یە و لە cockatooەوە دێ (ڕیشەکەی لە [https://en.wiktionary.org/wiki/cockatoo#:~:text=Borrowed%20from%20Dutch%20kaketoe%2C%20borrowed%20from%20Malay%20kakaktua.%20Spelling%20influenced%20by%20cock. ئێرە] دا نووسراوە). یانی، ''کاکاتۆ'' نە کوردییە، نە ئەم باڵندەیەیە! من ھەر ''نەورەس''م بۆ ئەمە بیستووە. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] چی دەڵێن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::{{وب|حوسێن}}، نازانم ئەم ناوەیان لە کوێوە دۆزیوەتەوە. [[فەرھەنگی باڵندە]] بۆ بەرامبەری Gull ماسیگرەی داناوە (نازانم بە چ بەڵگەیە) کە دەریدەخات بۆ بە kingfisherی نەوتووە ماسیگرە. Gull لە ئینگلیزیدا وەک ناو مەعنای مرۆڤی ساویلکە و خۆشباوەڕیش دەدا. ڕەنگە وشەی نەورەس کە لە عەرەبی و فارسیشدا هەیە هەر وەرگێڕانی ئەوە بووبێ (بەڵگەیەکم لا نیە). بە هەرحاڵ seagull و بەگشتی gull لە کوردستان نیە چون زەریا و چەمی گەورەی لێ نیە. وتم سەیرێکی کرمانجی بکەم. [https://ku.wiktionary.org/wiki/seagull لەوێ وەک دەبینی دوو پەیڤ هەن]: '''قاقلیباز''' و '''شەهنگ'''. قاقلیباز دیارە سۆرانییە و ئەوان لە ئێمەوە وەریانگرتووە و چووەتە فەرهەنگەکانیان [https://lex.vejin.net/en/def/demirhan/qaql%C3%AEbaz بڕوانە ئێرە] لە ڕووی ڕیشەناسیشەوە وەک زۆربەی وشەکانی زمانەکانی دنیا ئاماژەیەکە بە ڕەفتاری شێتانە یان جۆری خوێندنی مەلەکە. وشەی شەهەنگ [https://ku.wiktionary.org/wiki/%C5%9Fehing لێرە بە قسەی کەسێ] نووسراوە لە بادینان بەکار دێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٢، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::تەنانەت دەبینی [[en:Jonathan Livingston Seagull]] کە وەرگێڕاوە بە کرمانجی ناوی کتێبەکە کراوە بە [[ku:Qaqlîbaz (pirtûk)|Qaqlîbaz]]. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٧، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]  ئەم ''کاکاتۆ''یە ھەر دەبێ cockatoo بێ. gull لای ئێوە بە چی ناسراوە؟ لە باشوور دا ''نەورەس'' باوە و لە زرێچەی دووکان دا دەبینرێ.  لە دەقەی ١٩:٢٥ەوە سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=ric6i1LBb6w&amp;pp=ygU02qnZiNix2K_Ys9iq2KfZhiDZhtuM2LTYqtmF2KfZhtuMINio2KfatdmG2K_bldqp2KfZhg%3D%3D&amp;ra=m#searching ئەم ڤیدیۆیە] بکە باسی ''نەورەس'' دەکا. ''قاقلیباز''م نەبیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێستا دیم کە ئەو کتێبە لە باشوور دا کراوە بە ''جۆناسانی نەورەس''، [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2010122214411519174 بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٠٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::نەورەسیش باشە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٥٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::ئەگەر دژایەتی نییە، دەیکەم بە ''نەورەس''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٥، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>3gs85bzwf22wx1jdyuxtwpg6z8z8hqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەلەرم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229934</id>
    <revision>
      <id>1598504</id>
      <parentid>1542870</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T04:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Pirehelokan پەڕەی [[کەلەم]]ی گواستەوە بۆ [[کەلەرم]]: لە بەدایعولوغە و هەنبانەبۆرینە و سەرچاوەی تریشدا وا هاتووە. کەلەم فارسییە.</comment>
      <origin>1542870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="cp9cfnsf4efpbm0lpfkas9kytdr75qi" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Brassica oleracea0.jpg|وێنۆک]]
'''کەلەم''' یان '''کەلەرم''' جۆرە سەوزەیەکی پەلکدارە ناوە زانستییەکەی بریتییە لە Brassica oleracea var. capitata. بە پلەی یەکەم کەلەم بەرھەمەکی زستانییە و باشترین پلەی گەرمی بۆ چاندنی ٢٩ پلەی سەتییە. دەکرێ لە پلەی ٧ـ٣٥یش بچێندرێت، و بەرگەی [[پلەی گەرمی]] ٤ی سەتیش دەگرێت بەڵام بەھێواشی دەڕوێت. چاندنی کەلەم لە جۆرە جیاوازەکانی خاکدا سەرکەتوودەبێت. کەلەم دەچیندرێت بە ھەبوونی [[ئاو]]. پاش دوو ڕۆژ لە چاندنی کەلەمەکەی، ئاو دەدرێت؛ و ئاودانیشی دەگۆڕێت بە گۆڕانی جۆری خاکەکەی. پێویستە بەشێوەیەکی ڕێکوپێک ئاو بدرێت ھەموو ٤٥ ڕۆژێک جارێک.&lt;ref&gt;Holubec, V., Uzundzhalieva, K., Vörösváry, G., Donnini, D., Bulińska, Z. &amp; Strajeru, S. 2011. ''Brassica oleracea''.

&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|پزیشکی|خۆراک}}
{{پۆلی کۆمنز|Brassica oleracea var. capitata}}

[[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:براسیکا]]
[[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]]
[[پۆل:ڕوەکە خۆرەنییەکان]]
[[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]]</text>
      <sha1>cp9cfnsf4efpbm0lpfkas9kytdr75qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:مێرووناسی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>235256</id>
    <revision>
      <id>1598479</id>
      <parentid>1118083</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="maa1wnyo1r0zokruq2sqsyzdui1dc5a" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Entomology}}

[[پۆل:جومگەپێناسی]]
[[پۆل:مێرووەکان]]</text>
      <sha1>maa1wnyo1r0zokruq2sqsyzdui1dc5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیڤی نەمەس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236050</id>
    <revision>
      <id>1598494</id>
      <parentid>1487130</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T00:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7160" sha1="e7z67562p1eb84j1hx74nl49opa602l" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی|image=Evi_nemeth.jpg|name=Evi Nemeth|birth_date={{birth date|1940|06|07}}|disappeared_date={{Disappeared date and age|2013|06|04|1940|06|07}}|disappeared_place=[[Tasman Sea]]|disappeared_status={{Missing for|2013|06|04}}|occupation=نووسەر, پرۆفیسۆری خانەنشین|known_for=نووسەری سەرەکی &quot;ئینجیلەکان&quot;ی بەڕێوەبردنی سیستم}}
'''ئیڤی نەمەس''' (لەدایکبووی ٧ی حوزەیرانی ١٩٤٠ – لە دەریادا ون بووە لە حوزەیران یان تەمموزی ٢٠١٣) ئەندازیار و نووسەر و مامۆستا بووە کە بە شارەزایی لە بەڕێوەبردنی سیستەمی کۆمپیوتەر و تۆڕەکاندا ناسراوە. ئەو نووسەری سەرەکی &quot;ئینجیلەکان&quot;ی بەڕێوەبردنی سیستەم بووە: ''کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی سیستەمی یونیکس'' (١٩٨٩، ١٩٩٥، ٢٠٠٠)، ''کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی لینوکس'' (٢٠٠٢، ٢٠٠٦)، و ''کتێبی دەستی بەڕێوەبردنی سیستەمی یونیکس و لینوکس'' (٢٠١٠، ٢٠١٧). ئیڤی نەمەس لە بازنەکانی تەکنەلۆژیادا بە ماتریاریکی بەڕێوەبردنی سیستەم ناسرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evi Nemeth &amp;#124; Telluride Tech Festival|ناونیشان=http://www.techfestival.org/evi-nemeth/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111017192339/http://www.techfestival.org/evi-nemeth/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Techfestival.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10893482|سەردێڕ=Racing yacht missing: Seven lost in stormy seas – National – NZ Herald News|بڵاوکەرەوە=Nzherald.co.nz|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|archive-date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920205145/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10893482|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

نەمەس لە بازنەکانی بیرکاریدا بەهۆی دەستنیشانکردنی ناتەواوییەکانی &quot;کێشەی دیفی-هێلمان&quot;، کە بنەمای بەشێکی گەورەی [[کریپتۆگرافی|کۆدی]] تۆڕی مۆدێرن بوو، ناسرابوو.&lt;ref&gt;(R. Mullin, E. Nemeth and N. Weidenhofer, &quot;Will Public Key Cryptosystems Live up to Their Expectations? HEP Implementation of the Discrete Log Codebreaker&quot; in Proceedings of the International Parallel Processing Conference, pp.&amp;nbsp;193–196, 1984.)&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
نەمەس لە ساڵی ١٩٦١ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری لە زانکۆی پێن ستەیت و دکتۆرای لە بیرکاری لە [[زانکۆی واتەرلوو|زانکۆی واتەرلو لە ئۆنتاریۆ]] لە ساڵی ١٩٧١ وەرگرتووە. لە زانکۆی فلۆریدا ئەتڵەنتیک و زانکۆی ویلایەتی نیویۆرک لە یوتیکا (SUNY Tech) وانەبێژ بووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە بەشی زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی کۆلۆرادۆ بۆڵدەر (CU-Boulder) بکات. لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٦ وەک بەڕێوەبەری دامەزراوەی کۆمپیوتەری کۆلێژەکە کاری کردووە. هەروەها پرۆفیسۆری یارمەتیدەری سەردانکەر بووە لە کۆلێژی دارتمۆس لە ساڵی ١٩٩٠، و لە زانکۆی سان دیێگۆ لە ساڵی ١٩٩٨، لەکاتێکدا لە CU-Boulder لە پشووی پشوودا بووە.&lt;ref name=&quot;colorado1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Computer Science &amp;#124; CU-Boulder|ناونیشان=http://www.cs.colorado.edu/people/alumni/dea/#evi_nemeth|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018202725/http://www.cs.colorado.edu/people/alumni/dea/#evi_nemeth|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cs.colorado.edu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;caida1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ١٩٩٩|سەردێڕ=Senior Staff Bio - Evi Nemeth|ناونیشان=http://www.caida.org/home/seniorstaff/evi.xml|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Caida.org}}&lt;/ref&gt;
[[File:T-shirt,_OSI_model_with_Layer_8_and_Layer_9,_attributed_to_Evi_Nemeth.png|وێنۆک| تیشێرتێک بە چین ٨ و چین ٩]]
لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦، نێمێت لەگەڵ کۆمەڵەی هاوکاری بۆ شیکاری داتاکانی ئینتەرنێت (CAIDA) لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ، لە پڕۆژەی جۆراوجۆری پێوانەکردن و بینین ئینتەرنێتدا کاریان کردووە.&lt;ref name=&quot;caida1&quot;/&gt;

لە دەرەوەی ئەمریکا، نێمێس یارمەتی هێنانی تەکنەلۆژیای ئینتەرنێتی دا بۆ جیهانی گەشەسەندوو لە ڕێگەی بەشداریکردنی لە بەرنامەکانی کۆمەڵگەی ئینتەرنێت و بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان. &lt;ref name=&quot;colorado2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Computer Science &amp;#124; CU-Boulder|ناونیشان=http://www.cs.colorado.edu/department/news/dea2007.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160622015823/http://www.cs.colorado.edu/department/news/dea2007.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cs.colorado.edu}}&lt;/ref&gt;

تیشێرتێکی تۆڕی بلیمەتان &lt;ref name=&quot;T-shirt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=T-shirt by ISC|ناونیشان=https://shop.isc.org/products/osi-9-layer-model-t-shirt}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا چینەکانی مۆدێلی OSI نیشان دەدات لەگەڵ چینی ٨ ی زیادە وەک چینە &quot;دارایی&quot;یەکە، و چین ٩ش وەک چینە &quot;سیاسییەکان&quot;. دیزاینەکە دەوترێت هی ئیڤی نەمەسە.

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]]</text>
      <sha1>e7z67562p1eb84j1hx74nl49opa602l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237586</id>
    <revision>
      <id>1598261</id>
      <parentid>1458659</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="e0zm2t3ac4roce8xv0tckc0p213tbxq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پیاوانی نیووزیلاند''' نوێنەرایەتی [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] دەکات لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی [[تۆپی پێ]]ی پیاوان. تیپەکە لەلایەن دەستەی بەڕێوەبەری تۆپی پێی نیوزیلاند (NZF) بەڕێوەدەبرێت، ئەندامی [[فیفا]] و یەکێتی تۆپی پێی ئۆقیانووس (OFC)یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=New Zealand Football announce parity for Football Ferns and All Whites|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=The New Zealand Herald|زمان=en-NZ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519121203/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەکە بەشداری کردووە لە پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفا]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|ساڵانی ١٩٨٢]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]] لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|ساڵانی ١٩٩٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Players Abroad (New Zealand)|ناونیشان=https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Soccerway|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220413062209/https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.nzfootball.co.nz/ تۆپی پێی نیووزلەندا]
{{پۆلی کۆمنز|New Zealand national association football team}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|نیوزیلاند}}</text>
      <sha1>e0zm2t3ac4roce8xv0tckc0p213tbxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598448</id>
      <parentid>1598261</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="nyt9829amm69zumcil63hv9r6jb3zd1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پیاوانی نیووزیلاند''' نوێنەرایەتی [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] دەکات لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی [[تۆپی پێ]]ی پیاوان. تیپەکە لەلایەن دەستەی بەڕێوەبەری تۆپی پێی نیوزیلاند (NZF) بەڕێوەدەبرێت، ئەندامی [[فیفا]] و یەکێتی تۆپی پێی ئۆقیانووس (OFC)یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=New Zealand Football announce parity for Football Ferns and All Whites|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=The New Zealand Herald|زمان=en-NZ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519121203/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەکە بەشداری کردووە لە پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفا]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|ساڵانی ١٩٨٢]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]] لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|ساڵانی ١٩٩٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Players Abroad (New Zealand)|ناونیشان=https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Soccerway|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220413062209/https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.nzfootball.co.nz/ تۆپی پێی نیووزلەندا]
{{پۆلی کۆمنز|New Zealand national association football team}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|نیوزیلاند}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nyt9829amm69zumcil63hv9r6jb3zd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238197</id>
    <revision>
      <id>1598191</id>
      <parentid>1598166</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5857" sha1="psqyc59f4euawr5ad9p80vecr3qyue0" xml:space="preserve">'''هێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ''' دوو تەقەکردن [[تیرۆریزمی مەسیحی|تیرۆریستی مەسیحی]] بوون لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩، بۆ سەر دوو مزگەوت لە شاری کرایستچەرچ لە نیوزلەندا.&lt;ref name=&quot;Gelineau_Gambrell2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Gelineau|یەکەم١=Kristen|دوایین٢=Gambrell|یەکەم٢=Jon|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=New Zealand mosque shooter is a white supremacist angry at immigrants, documents and video reveal|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-mosque-killer-white-supremacy-20190315-story.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200602054023/https://www.chicagotribune.com/nation-world/ct-mosque-killer-white-supremacy-20190315-story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Chicago Tribune]]}}&lt;/ref&gt;هێرشەکان لەلایەن چەکدارێکی تاقانە ئەنجامدراوە کە لە کاتی نوێژی هەینیدا چووەتە ناو هەردوو مزگەوتەکە، کاتژمێر ١:٤٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ لە مزگەوتی ئەلنوور لە گەڕەکی ڕیکارتۆن دەستیپێکردووە و کاتژمێر ١:٥٢ی پاشنیوەڕۆ لە ناوەندی ئیسلامی لینوود بەردەوام بووە.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mosque attacks timeline: 18 minutes from first call to arrest|ناونیشان=https://www.rnz.co.nz/news/national/387248/mosque-attacks-timeline-18-minutes-from-first-call-to-arrest|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=RNZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798|سەردێڕ=New Zealand mosque shootings kill 49|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190315074020/https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stuff-111313938&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand|سەردێڕ=Christchurch shootings: Death toll rises to 49 following terrorist attack|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190315051120/https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ئیش=[[Stuff (website)|Stuff]]}}&lt;/ref&gt; لە ئاکامدا ٥١ کەس گیانیان لەدەستدا و ٤٠ کەسیش بریندار بوون.&lt;ref name=&quot;RNZ50Dead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Police with the latest information on the mosque shootings|ئیش=[[Radio New Zealand]]|ناونیشان=https://www.radionz.co.nz/news/national/384896/police-with-the-latest-information-on-the-mosque-shootings|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rnz00&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12358347|سەردێڕ=Christchurch mosque terror attack sentencing: Gunman Brenton Tarrant planned to attack three mosques|بڵاوکەرەوە=New Zealand Herald|دوایین١=Bayer|یەکەم١=Kurt|دوایین٢=Leasl|یەکەم٢=Anna|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904090033/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12358347|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

چەکدارەکە ناوی برێنتۆن هاریسۆن تارانتی تەمەن ٢٨ ساڵە و خەڵکی ئوسترالیایە. دوای ئەوەی ئۆتۆمبێلەکەی لەلایەن ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسەوە کەوتە خوارەوە و لەکاتی لێخوڕینی بۆ مزگەوتی سێیەم لە شاری ئاشبێرتۆن دەستگیرکرا. باڵادەستی سپی پێست و توندڕەوی مەسیحی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Perry|یەکەم١=Nick|سەردێڕ=New Zealand survivor to mosque gunman: 'You are the loser'|ناونیشان=https://apnews.com/article/2c4cdcdfe17e7f03dc4a935ca8d8b1a9|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=Associated Press News|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Garrison|یەکەم١=Joey|سەردێڕ='Violent terrorist': Who is the white supremacist suspected in New Zealand mosque shootings?|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2019/03/15/new-zealand-christchurch-mosque-shootings-who-brenton-tarrant/3172550002/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=USA Today|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Christchurch mosque shootings}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|دەیەی ٢٠١٠|نیوزیلاند}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>psqyc59f4euawr5ad9p80vecr3qyue0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژیار ھۆمەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238968</id>
    <revision>
      <id>1598216</id>
      <parentid>1597946</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20368" sha1="qskcq9s2mscl0ex663pl4lepgiti8yz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی نووسەر|ناو=ژیار ھۆمەر{{ھن}}Jiyar Homer|پیشە=[[وەرگێڕ]]|نەتەوە=[[کورد]]|ڕەگەز=[[نێر]]|کارە دیارەکان=بیر، خوان کارلۆس ئۆنێتی{{ھن}}پەتاتەخۆرەکان، فەرھاد پیرباڵ{{ھن}}حەسار و سەگەکانی باوکم، شێرزاد حەسەن|ماڵپەڕ={{URL | http://www.jiyarhomer.com}}|زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]{{ھن}}[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]{{ھن}}[[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]{{ھن}}[[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]]{{ھن}}[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]{{ھن}}[[زمانی فارسی|فارسی]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٦|٥|٥}}|شوێنی لەدایکبوون=[[سلێمانی]]، {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}|بواری کارکردن=[[وەرگێڕان]]|وێنە=Jiyar_Homer.jpg|ساڵانی چالاکی=٢٠١٤ - ئێستا}}

'''ژیار ھۆمەر ('''بە لاتینی: '''Jiyar Homer)''' وەرگێڕ و نووسەرێکی کوردە، لەدایکبووی ١٩٩٦ی [[سلێمانی|سلێمانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Como la maza de los héroes. Siete poemas del jeque Reza Talabani • Periódico de Poesía|ناونیشان=https://periodicodepoesia.unam.mx/texto/como-la-maza-de-los-heroes-siete-poemas-del-jeque-reza-talabani/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Periódico de Poesía|زمان=es-ES}}&lt;/ref&gt; ئەندامی ناوەندی [[کەشکۆڵ]] لە [[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکیی عێراق-سلێمانی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Three Poems by Rebin Kheder|ناونیشان=https://lithub.com/three-poems-by-rebin-kheder/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Literary Hub|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و [[ناوەندی پێنی کورد]] لە ئەڵمانیایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poesía kurda: &quot;Cuando mi corazón murió» , 5 poemas de Jila Hosseini|ناونیشان=https://www.gazeta.gt/poesia-kurda-5-poemas-de-jila-hosseini/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=gAZeta|زمان=es}}&lt;/ref&gt; سەرنووسەری گۆڤاری [[ئیلیان (کۆوار)|ئیلیانە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Gaceta Parnasus 2023 by GACETA PARNASUS - Issuu|ناونیشان=https://issuu.com/parnasuspy/docs/marzo_2023_gaceta_parnasus|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=issuu.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕی کوردی و ئیسپانی و پورتوگالی و ئینگلیزی و عەرەبی و فارسییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KJP|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Lion by Farhad Pirbal, translated by Alana Marie Levinson-LaBrosse and Jiyar Homer {{!}} Your Impossible Voice #26|ناونیشان=https://www.yourimpossiblevoice.com/the-lion/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Your Impossible Voice|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; بەرھەمی نزیکەی ١٠٠ نووسەری کوردی وەرگێڕاوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ڕەحیمی|یەکەم=دلاوەر|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شاعیری ناو پەتاتەخۆرەکان: ناساندنی فەرھاد پیرباڵ|ناونیشان=https://jineftin.krd/2023/07/01/شاعیری-ناو-پەتاتەخۆرەکان-ناساندنی-فە/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ژنەفتن}}&lt;/ref&gt; لەوانە [[بەختیار عەلی]]، [[شێرزاد حەسەن]]، [[عەتا نەھایی]]، [[فەرھاد پیرباڵ]]، [[شێرکۆ بێکەس]]، [[شێخ ڕەزای تاڵەبانی]]، [[گۆران]]، [[ھێمن]]، [[ھەژار]]، [[سوارە ئیلخانیزادە]]، [[کەژاڵ ئەحمەد]] و [[ژیلا حسەینی]] کە بەشێکیان لە گۆڤار و ڕۆژنامە دیارەکانی ٣٠ وڵات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردی|یەکەم=ماڵی کتێبی|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ناساندنی ڕۆمانی «بیر»|ناونیشان=http://kurdishbookhouse.com/ku/100-1040/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ماڵی کتێبی کوردی|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dilshad Mariwani|ناونیشان=https://www.revistaaltazor.cl/dilshad-mariwani-2/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707162847/https://www.revistaaltazor.cl/dilshad-mariwani-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]]، [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەورووپا]] و [[ئاسیا]] بڵاو بوونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=پێنج شیعری بەختیار عەلی بە زمانی ئیسپانی بڵاودەبنەوە|ناونیشان=https://964.krd/62619/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=+964}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ZA|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Jiyar Homer tiende un puente literario entre el Kurdistán y el mundo hispanohablante|ناونیشان=https://actualidadkurda.wordpress.com/2022/06/05/jiyar-homer-tiende-un-puente-literario-entre-el-kurdistan-y-el-mundo-hispanohablante/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Actualidad Kurda|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

== وەرگێڕان ==
ژیار ھۆمەر سەرنجی لەسەر وەرگێڕانی [[وێژە]]ی ئەمریکای لاتین بۆ سەر زمانی کوردی چڕ کردووەتەوە و بەرھەمی چەندین نووسەریانی وەرگێڕاوە، لەوانە [[خۆرخێ لویس بۆرخێس]]، [[گابریێل گارسیا مارکێز|گابریێل گارسییا مارکێز]]، [[خولیۆ کۆرتاسار]]، [[خوان ڕولفۆ]]، [[ئۆکتاڤیۆ پاس|ئۆکتاڤیۆ پاز]]، [[ئێرنێستۆ ساباتۆ]][[کاڕلۆس فوێنتێس|، کارلۆس فوێنتێس،]] [[خوان کارلۆس ئۆنێتی]] و [[پابلۆ نێرودا|پابلۆ نێروودا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=کۆی وەرگێڕانەکانی ژیار ھۆمەر لە گۆڤاری ئیلیان|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20230218192022468198|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pinto|یەکەم=Víctor Manuel|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Latif Halmat {{!}} El Cuervo|ناونیشان=https://poesia.uc.edu.ve/latif-halmat/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=POESIA|زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Urbina|یەکەم=Elí|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Nazand Begikhani {{!}} Amar – Santa Rabia Poetry|ناونیشان=https://santarabiapoetry.com/nazand-begikhani-amar/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Santa Rabia Magazine|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

==== وەرگێڕانی پێچەوانە ====
ساڵی ٢٠١٨ دەستی بە وەرگێڕانی [[وێژەی کوردی]] کردووە. سەرەتا دوو چیرۆکی بۆ سەر زمانی فارسی وەرگێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مایندموتورخیابان شمارە ٢٣ / بختیار حمەسور - مایندموتور|ناونیشان=http://mindmotor.info/mind/?p=141|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=mindmotor.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=«فنجان قھوە» بختیار حمەسور {{!}} داستان کوتاھ|ناونیشان=https://nebesht.com/coffee-mug-by-b-hama_sur/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=مجلە نبشت|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707161653/https://nebesht.com/coffee-mug-by-b-hama_sur/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پاشان ساڵی ٢٠٢٠، یەکەمین وەرگێڕانەکانی بۆ ئینگلیزی لە ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Four Poems from Kurdistan, by Kawan Nahaee|ناونیشان=https://www.worldliteraturetoday.org/blog/poetry-audio-poetry/four-poems-kurdistan-kawan-nahaee|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=World Literature Today|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ساڵی ٢٠٢١ بۆ ئیسپانی لە مەکسیک بڵاو بوونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Poesía kurda: Sherko Bekas|ناونیشان=https://circulodepoesia.com/2021/03/poesia-kurda-sherko-bekas/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Circulo de Poesía|زمان=es-MX}}&lt;/ref&gt; لەو سۆنگەیەوە، درێژەی بە وەرگێڕانی پێچەوانە داوە و بەرھەمی نزیکەی ١٠٠ نووسەری زارە جیاوازەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستانی بۆ گۆڤار و ڕۆژنامە و وەشانخانە بیانییەکان لە ٣٠ وڵاتی دنیا وەرگێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=ژیار ھۆمەر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20230218184525468190|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=esterosrevista|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poesía kurda, traducción para Esteros|ناونیشان=https://esteros.org/2023/06/14/poesia-kurda-traduccion-para-esteros/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Fundación Cultural Esteros|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

== کتێب ==
=== وەرگێڕان لە ئیسپانییەوە بۆ کوردی ===
* بیر، [[خوان کارلۆس ئۆنێتی]]، وەشانخانەی کەشکۆڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=یەکەمین ڕۆمانی ھاوچەرخی ئەمریکای لاتین بە کوردی بڵاوکرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/7783|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکەمین ڕۆمانی ھاوچەرخی ئەمریکای لاتین لەلایەن کوردێکەوە وەرگێڕانی بۆکرا |ناونیشان=https://micnews.net/KU/Details/1864|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=micnews.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ژنەفتن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=&quot;بێزارم لە ئۆنێتی&quot;|ناونیشان=https://jineftin.krd/2022/10/16/￼￼بێزارم-لە-ئۆنێتی￼/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ژنەفتن}}&lt;/ref&gt;
* کۆچیرۆک، [[کارلۆس ڕوویز زافۆن]]، وەشانخانەی پەیک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Passes|یەکەم=Pipa|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Una voz de las mujeres de Kurdistán: 7 poemas de Choman Hardi چۆمان ھەردی|ناونیشان=https://buenosairespoetry.com/2021/11/19/una-voz-de-las-mujeres-de-kurdistan-7-poemas-de-choman-hardi-چۆمان-ھەردی/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Buenos Aires Poetry|زمان=es}}{{بەستەری مردوو|url=https://buenosairespoetry.com/2021/11/19/una-voz-de-las-mujeres-de-kurdistan-7-poemas-de-choman-hardi-%DA%86%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%BE%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%8C/ |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jiyar Homer, Author at Este País|ناونیشان=https://estepais.com/author/jiyar-homer/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Este País|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== وەرگێڕان لە کوردییەوە بۆ ئیسپانی ===
* پەناھەندەی ژمارە ٣٣٣٣٣، [[فەرھاد پیرباڵ]]، وەشانخانەی Gato Negro لە [[مەکسیک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Poesía kurda: Abdulla Pashew|ناونیشان=https://circulodepoesia.com/2022/08/poesia-kurda-abdulla-pashew/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Circulo de Poesía|زمان=es-MX}}&lt;/ref&gt;

=== وەرگێڕان لە کوردییەوە بۆ ئینگلیزی ===
* پەتاتەخۆرەکان، [[فەرھاد پیرباڵ]]، وەشانخانەی Deep Vellum لە [[ئەمریکا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Potato Eaters: Stories|ناونیشان=https://store.deepvellum.org/products/the-potato-eaters|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Deep Vellum|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pirbal|یەکەم=Farhad|ناونیشان=https://www.amazon.co.uk/gp/product/B0BFC7HGPP/ref=dbs_a_def_rwt_bibl_vppi_i0|سەردێڕ=The Potato Eaters: Stories|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Deep Vellum Publishing|زمان=English|translator-last=Levinson-Labrosse|translator-first=Alana Marie|translator-last2=Homer|translator-first2=Jiyar}}&lt;/ref&gt;
* [[حەسار و سەگەکانی باوکم]]، [[شێرزاد حەسەن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassan|یەکەم=Sherzad|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=El azrael|ناونیشان=https://www.latempestad.mx/sherzad-hassan-el-azrael/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=La Tempestad|زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Los poetas van al infierno: 5 poemas de Bachtyar Ali. Poesía kurda|ناونیشان=https://circulodepoesia.com/2023/05/los-poetas-van-al-infierno-5-poemas-de-bachtyar-ali-poesia-kurda/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Circulo de Poesía|زمان=es-MX}}&lt;/ref&gt;

== نووسین و ڕۆژنامەوانی ==
ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠١٨ سەرنووسەری گۆڤاری سینەنا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jiyar Homer|ناونیشان=https://www.worldliteraturetoday.org/translator/jiyar-homer|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Literature Today|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=گۆڤاری|یەکەم=سینەنا|سەردێڕ=سینەنا Cine-Na|ناونیشان=https://www.jiyarhomer.com/p/cinena.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٢، بۆ ماوەی چوار وەرز، بەرپرسی بەشی سۆرانیی گۆڤاری [[تەماشە (کۆوار)|تەماشە]] (Temaşe)ی باکووری کوردستان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kovara Temaşe – 4 – Kovara Temaşe|ناونیشان=https://www.kovaratemase.com/kovara-temase-4-u-dosyaya-festivala-filmen-kurdi-ya-global/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٧ەوە سەرنووسەری گۆڤاری [[ئیلیان (کۆوار)|ئیلیانە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alastor|ناونیشان=https://www.alastorliterario.com/autor/231/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alastorliterario.com}}&lt;/ref&gt;

ساڵی ٢٠٢١، بەرپرسی پێداچوونەوەی وەرگێڕانی [[نالی]] بۆ سەر زمانی ئینگلیزی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ھۆنراوەکانی نالی وەردەگێڕدرێت بۆ سەر زمانی ئینگلیزی|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/1779|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=Editorial|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=English translation of classical Kurdish poet Nali published in English|ناونیشان=https://ekurd.net/english-translation-classical-nali-2021-10-01|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurd Net - Ekurd.net Daily News|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://ekurd.net/english-translation-classical-nali-2021-10-01 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; و ھەڵەبڕی بەشێک لە ھۆنراوەکانی کەشکۆڵی ھاوبەشی شاری [[سلێمانی]] و [[مانچستەر]]ی سەر بە [[یوونێسکۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Flynn|یەکەم=Jo|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ='My Body Is Not Yours' e-anthology of translated poetry launched by Manchester and Slemani Cities of Literature|ناونیشان=https://www.manchestercityofliterature.com/news/my-body-is-not-yours-e-anthology-of-translated-poetry-launched-by-manchester-and-slemani-cities-of-literature/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Manchester City of Literature|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== خەڵات و پاڵاوتن ==
بەھاری ٢٠٢٢، چیرۆکی ''شێر'' لە کۆمەڵەچیرۆکی ''پەتاتەخۆرەکان''ی [[فەرھاد پیرباڵ]] بە وەرگێڕانی ژیار ھۆمەر و [[ئالانا ماری لێڤنسۆن لابرۆس]] لە ژمارە ٢٦ی گۆڤاری ''Your Impossible Voice''دا بڵاو بووەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KJP|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Your Impossible Voice #26|ناونیشان=https://www.yourimpossiblevoice.com/issue26/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Your Impossible Voice|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ساڵی ٢٠٢٣، وەک پاڵێوراوی باشترین وەرگێڕانی ساڵ لە ئەمریکا ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KJP|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Your Impossible Voice Best Literary Translations Nominations|ناونیشان=https://www.yourimpossiblevoice.com/your-impossible-voice-best-literary-translations-nominations/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Your Impossible Voice|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.jiyarhomer.com/ ماڵپەڕی ژیار ھۆمەر]

[[پۆل:وەرگێڕ]]
[[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی]]</text>
      <sha1>qskcq9s2mscl0ex663pl4lepgiti8yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئێدواردۆ کاماڤینگا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>239079</id>
    <revision>
      <id>1598497</id>
      <parentid>1448438</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T00:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7589" sha1="qg77mjtkn6mgekyppue725svhgs4b0v" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئێدواردۆ کاماڤینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1090681 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220117005112/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342 بۆ http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٢٠، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئێدواردۆ کاماڤینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1132492 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191219064841/https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga بۆ https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٢٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئێدواردۆ کاماڤینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1322090 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191219064841/https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga بۆ https://www.staderennais.com/premier-contrat-professionnel-pour-eduardo-camavinga زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220117005112/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342 بۆ http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=70342 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٣٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئێدواردۆ کاماڤینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1448437 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201115021232/https://sport.francetvinfo.fr/football/ligue-1/rennes-eduardo-camavinga-nouveau-bachelier بۆ https://sport.francetvinfo.fr/football/ligue-1/rennes-eduardo-camavinga-nouveau-bachelier زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٠:٢٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئێدواردۆ کاماڤینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598496 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629181432/https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html بۆ https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٠:٤٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>qg77mjtkn6mgekyppue725svhgs4b0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆلێگ سۆکۆڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239219</id>
    <revision>
      <id>1598485</id>
      <parentid>1579017</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11941" sha1="286bdxw9jbbm7bpxjlakc275kv3sn5p" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military person|name=ئۆلێگ یوریڤیچ سۆکۆڤ|native_name=Оле́г Ю́рьевич Цо́ков|native_name_lang=ڕووسی|image=Oleg Tsokov.jpg|alt=|caption=سۆکۆڤ لە ٢٠٢١|birth_date=٢٣/٩/١٩٧١|birth_place=یەکێتی سۆڤییەت|death_date=١١/٧/٢٠٢٣|death_place=ئوکراینا، ھەرێمی زاپۆریژژیا، بێردیانسک|nickname=|birth_name=|allegiance={{RUS}}|branch=ھێزی زەمینی ڕووسیا|serviceyears=١٩٩٠ بۆ ٢٠٢٣|rank=لیوای گشتی ڕووسیا|unit=|awards=فەرمانی ژوکۆڤ
فەرمانی بوێر
فەرمانی شایستەیی سەربازی
مەدالیای &quot;بەشداری ئۆپراسیۆنی سەربازی لە سوریا&quot;|spouse=&lt;!--Add spouse if reliably sourced--&gt;|children=|relations=}}'''ئۆلێگ یوریڤیچ سۆکۆڤ''' (بە [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]: Олег Юрьевич Цоков) جەنەراڵ بووە لە ھێزی زەمینی [[ڕووسیا]] کە وەک جێگری فەرماندەی ناوچەی سەربازی باشوور کاری کردووە. لە ساڵی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧١ لەدایک بووە و لە ١١ی ٦ی ساڵی ٢٠٢٣ لە کاتی دژە ھێرشی [[ئوکراینا]] لە دژی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا کوژرا.

== ژیاننامە ==
ئۆلێگ یوریڤیچ سۆکۆڤ لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧١ لەدایک بووە، باوکی ئەفسەر و دایکی مامۆستایە. لە بنکە سەربازییەکان گەورە بووە و لە یازدە قوتابخانەی جیاوازدا خوێندوویەتی، لەنێویاندا لە چۆیبالسان و سێمیپالاتینسک، پێش ئەوەی بڕوانامەی خوێندنی ناوەندی وەربگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Олег Цоков {{!}} OK|ناونیشان=https://ok.ru/oleg.tsokov|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=OK.RU|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

سۆکۆڤ ھاوشێوەی باوکی، پیشەی سەربازی ھەڵبژارد و لە قوتابخانەی فەرماندەیی باڵای چەکی تێکەڵاوی تاشکەند وەرگیرا. لە ساڵی ١٩٩٤ دەرچووە و لە لیوای ٧٤ی تفەنگی پاسەوانی جیا لە یورگە لە ناوچەی سەربازی [[سیبیریا]] وەک فەرماندە دامەزراوە.

سۆکۆڤ لەگەڵ لیواکەدا بۆ جەنگی یەکەمی [[چیچان]] جێگیرکرا، بەشداری لە ھێرشکردنە سەر دامەزراوەی نەوتی گرۆزنی کرد لە کاتی شەڕی گرۆزنی لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٥. دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، یەکەکەی تسۆکۆڤ ڕەوانەی [[سیبیریا]] کرایەوە، بەڵام بۆ ماوەی چوار مانگ وەک فەرماندە ڕەوانەی [[چیچان]] کرایەوە.

سۆکۆڤ لەگەڵ لیوای ٧٤ بەرزکرانەوە بۆ جێگری فەرماندەی کەتیبەکە پێش ئەوەی لە ئەکادیمیای سەربازی فرونزە وەربگیرێت. سۆکۆڤ کە لە ساڵی ٢٠٠٠ دەرچوو، گەڕایەوە بۆ لیواکەی، و لەو ساڵەدا لە جەنگی دووەمی [[چیچان]]دا وەک فەرماندەی گرووپێکی تاکتیکی، شەڕی کردوە. تا ساڵی ٢٠٠٤ وەک فەرماندەی کەتیبەی مایەوە و پلەی بەرزکرایەوە بۆ لیوای عەقید.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=�� ����� ����� ��������|ناونیشان=http://old.redstar.ru/2007/10/06_10/2_01.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=old.redstar.ru}}&lt;/ref&gt;

سۆکۆڤ لە ساڵی ٢٠٠٤ پلەی بەرزکرایەوە بۆ عەقید و جێگری فەرماندەی لیوا، کە تەمەنی تاڕادەیەک گەنج بوو کە ٣٢ ساڵ بوو. لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٠، لیژنەی لێکۆڵینەوەی [[ڕووسیا]]، سۆکۆڤی تۆمەتبار کرد بە ئەنجامدانی ساختەکاری و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لە ماوەی فەرماندەیی فەوجی ٢٢٨.

دۆسیەکە پەیوەندییەکی بە گرێبەستێکەوە ھەبوو کە تێیدا بە شێوەیەکی نایاسایی بەڵێنی پێشوەختە لە یازدە سەربازی وەرگرتبوو لە بەرامبەر واژووکردنی گرێبەستی خزمەتگوزاریدا، دواتر ٨٠ ھەزار [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕوبڵ]]ی لە پاداشتی واژووکردنی گرێبەستەکە بە [[گەندەڵی]] وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Командира войсковой части обвиняют в мошенничестве с контрактами|ناونیشان=https://ngs.ru/text/gorod/2010/11/13/76373/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=НГС - новости Новосибирска|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Бывший командир войсковой части обвиняется в мошенничестве (Новосибирск)|ناونیشان=http://tayga.info/101046|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Tayga.info|زمان=RU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230203045403/https://tayga.info/101046|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەم کەیسە کاریگەری لەسەر ژیانی پیشەیی نەبوو و لە ساڵی ٢٠١١ سۆکۆڤ گواسترایەوە بۆ ئەوەی وەک سەرۆکی ئەرکان و جێگری فەرماندە لە مایکۆپ. لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٥ فەرماندەیی لیوای ٨١٠ی پیادەی دەریایی بووە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پلەی بەرزکراوەتەوە بۆ جەنەڕاڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Бригаду морской пехоты Черноморского флота возглавил новый командир|ناونیشان=https://sevastopol.su/news/brigadu-morskoy-pehoty-chernomorskogo-flota-vozglavil-novyy-komandir|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ForPost|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠١٩ جێگری فەرماندەی سوپای ٤٩ی چەکی یەکگرتوو بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Как отметили День Победы в Ставрополе|ناونیشان=https://stapravda.ru/20180510/kak_otmetili_den_pobedy_v_stavropole_120400.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=stapravda.ru|زمان=ru|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618123049/https://stapravda.ru/20180510/kak_otmetili_den_pobedy_v_stavropole_120400.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سۆکۆڤ لە تاقیکردنەوەکانی ئەکادیمیای سەربازی ئەرکانی گشتی دەرچووە، لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھاتە ناو ئەکادیمیاکە. دوای ئەوەی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١دا لە بەشی ئاسایشی نیشتمانی و بەرگری دەوڵەتی دەرچوو، سۆکۆڤ وەک سەرۆکی ئەرکانی سوپای چەکی تێکەڵاوی پاسەوانی دووەم دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://samaratoday.ru/news/402177|سەردێڕ=Церемонию открытия форума «Армия-2021» в Самарской области посетили более 1,7 тыс. человек|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

سۆکۆڤ بەشداری لە داگیرکارییەکانی [[ڕووسیا]] بۆ سەر [[ئوکراینا]] کرد کە لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد، بەشداربووە لە ھێرشە مووشەکییەکان بۆ سەر شارەکانی ئوکراینا.

لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ ئۆلیکسی ئارێستۆڤیچ وتەبێژی سەرۆکایەتی [[ئوکراینا]] ڕای گەیاند کە سۆکۆڤ لە کاتی فەرماندەیی فیرقەی تفەنگی ماتۆڕی پاسەوانی ١٤٤ بریندار بووە. دواتر کەناڵێکی [[تێلێگرام|تێلەگرام]]ی ڕووسی برینداربوونی پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Совинформбюро 2.0|ناونیشان=https://t.me/sovinformbureau/734|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Telegram}}&lt;/ref&gt; دواتر سۆکۆڤ پلەی بەرزکرایەوە بۆ جێگری فەرماندەی ناوچەی سەربازی باشوور، و لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٣ پلەی لیوای گشتی وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Указ Президента Российской Федерации от 17.02.2023 № 99 ∙ Официальное опубликование правовых актов|ناونیشان=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202302170069|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=publication.pravo.gov.ru}}&lt;/ref&gt;

لە ١١ی تەممووزدا لە ھێرشێکدا لە شاری بێردیانسک، لە میانی ھێرشی دژە ھێرشی [[ئوکراینا]] لە ساڵی ٢٠٢٣ کوژرا. مردنی سۆکۆڤ لەلایەن کەناڵی تەلەگرامی ڕووسی milblogger پشتڕاستکرایەوە، بەمەش تا مانگی تەممووزی ٢٠٢٣ بوو بە پلە بەرزترین ئەفسەری ڕووسی کە لە ئوکراینا کوژراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Times|یەکەم=Русская служба The Moscow|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Еще один российский генерал погиб на войне в Украине|ناونیشان=https://www.moscowtimes.ru/2023/07/11/esche-odin-rossiiskii-general-pogib-na-voine-v-ukraine-a48547|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Русская служба The Moscow Times|زمان=ru|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230719071434/https://www.moscowtimes.ru/2023/07/11/esche-odin-rossiiskii-general-pogib-na-voine-v-ukraine-a48547|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
تسۆکۆڤ ئەم خەڵاتانەی خوارەوەی وەرگرتوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Встреча с выпускниками военных вузов|ناونیشان=http://kremlin.ru/events/president/news/65942|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Президент России|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;
* فەرمانی ژوکۆڤ
* فەرمانی بوێر
* فەرمانی شایستەیی سەربازی
* مەدالیای «بەشداری ئۆپراسیۆنی سەربازی لە [[سووریا|سوریا]]»

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Oleg Tsokov}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]]</text>
      <sha1>286bdxw9jbbm7bpxjlakc275kv3sn5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1598472</id>
      <parentid>1598014</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1598472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="tjv61fgmnrbo6i1t957pxmnp3ov4346" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٤ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٣٥٩٥٣٤ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٤ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٨٨٠٩٧ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٤ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ١٨٥٥٠ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٤ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٢١٢٢٢ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٥ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٦ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥١٨ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>tjv61fgmnrbo6i1t957pxmnp3ov4346</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئەو ھاوارەی نەبیسترا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>242821</id>
    <revision>
      <id>1598509</id>
      <parentid>1322428</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T05:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5860" sha1="lq94mzwbo1irt5qvgvhv9umy46tydt3" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەو ھاوارەی نەبیسترا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1106203 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004926/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557 بۆ http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٥٤، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەو ھاوارەی نەبیسترا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1107795 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004223/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2 بۆ https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٠٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەو ھاوارەی نەبیسترا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1322427 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004926/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557 بۆ http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=55557 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004223/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2 بۆ https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13604&amp;paiwandidar=2 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٥٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەو ھاوارەی نەبیسترا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598508 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004224/https://nusyar.com/archives/1218 بۆ https://nusyar.com/archives/1218 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٥:١٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>lq94mzwbo1irt5qvgvhv9umy46tydt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابی وایڵد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245183</id>
    <revision>
      <id>1598358</id>
      <parentid>1484135</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5443" sha1="mjv0huc4qg26kiullalp3f8bq951p5k" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person|name=ئابی وایڵد|image=Abby Wilde (cropped).jpg|caption=وایڵد لەساڵی ٢٠٢٣|birth_date={{birth date and age|1989|2|25}}|birth_place=کالیفۆرنیا، سانفرانسیسکۆ، ئەمریکا|birth_name=ئەبیگایل میریام داورمان|years_active=چالاکە لە ٢٠٠٥|known_for=|occupation=ئەکتەر، گۆرانیبێژ}}  

‎'''ئابی وایڵد''' ({{بە ئینگلیزی|Abby Wilde}}) (لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٨٩)،  ئەکتەری ئەمریکی و گۆرانیبێژی ئەمریکییە کە بە ڕۆڵێبینی ستایسی دیلسن لە زۆی ١٠١ و ئیکارلی و سام و پشیلە ناسناوی دەرکرد.{{external media|image1=[https://www.imdb.com/name/nm2397582/mediaviewer/rm3358305024 Wilde in 2008]}}

== ژیانی سەرەتا ==
‎ئابی وایڵد ناوی لەدایکبووی ئەبیگایل میریام داورمان لە دایک و باوکی جوولەکە مەسیحییەکان لە سانفرانسیسکۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە.&lt;ref&gt;https://www.twitter.com/abbywilde/status/1182709327037116416?s=46{{بەستەری مردوو|url=https://www.twitter.com/abbywilde/status/1182709327037116416?s=46 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە دەستی بە کاری نواندن کردووە ، کاتێک لەگەڵ براکانی لە لقی ی.ئێم.ئە. لەو کاتەوە لە چەندین شانۆگەری جۆراوجۆردا دەرکەوتووە، نمایشی شکسپیر، کۆنسێرتەکانی ئۆپێرا، فێستیڤاڵی یاری یەک ئەکت و میوزیکی، چ لە شاری نیویۆرک و چ لە شاری لۆس ئەنجلۆس.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 'Zoey 101' Cast: Where Are They Now?|ناونیشان=https://people.com/tv/zoey-101-reboot-watn/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Peoplemag|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==

=== پۆدکاست ===
‎لە ساڵی ٢٠١٥ تا ٢٠١٦ وایڵد هاوبەشی پێشکەشکاری پۆدکاست و پیت و ساتەوەختی ئیلهامبەخشی شکسپیر بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Pith and Moment: A Podcast for All Things Shakespeare on Apple Podcasts|ناونیشان=https://podcasts.apple.com/us/podcast/pith-and-moment-a-podcast-for-all-things-shakespeare/id1031988935|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Apple Podcasts}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا سەرقاڵی پەرەپێدانی چەندین پۆدکاست و درامای دەنگی دیکەیە کە تا ئێستا بڵاونەکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abby Wilde on Instagram: &quot;More fun from yesterday's recording session at @brooklynpodcasting for #TheseVagabondShoes. Content creation's a good look on me. . . .…&quot;|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B1PzctQBtsX/|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624214103/https://www.instagram.com/p/B1PzctQBtsX/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abby Wilde on Instagram: &quot;This year's goal was to take a step back from the #actorslife hustle, specifically from auditioning and headshots and auditioning and CD…&quot;|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B1NDmtupQj_/|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624214307/https://www.instagram.com/p/B1NDmtupQj_/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foster|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Whatever Happened to the Cast of &quot;Zoey 101?&quot;|ناونیشان=https://www.tvovermind.com/whatever-happened-to-the-cast-of-zoey-101/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=TVOvermind}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان‎ ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Abby Wilde}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}}

[[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا]]</text>
      <sha1>mjv0huc4qg26kiullalp3f8bq951p5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598478</id>
      <parentid>1598358</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5505" sha1="kcvs18wbec53kexdg0j6j8l7y3y3sjg" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person|name=ئابی وایڵد|image=Abby Wilde (cropped).jpg|caption=وایڵد لەساڵی ٢٠٢٣|birth_date={{birth date and age|1989|2|25}}|birth_place=کالیفۆرنیا، سانفرانسیسکۆ، ئەمریکا|birth_name=ئەبیگایل میریام داورمان|years_active=چالاکە لە ٢٠٠٥|known_for=|occupation=ئەکتەر، گۆرانیبێژ}}  

‎'''ئابی وایڵد''' ({{بە ئینگلیزی|Abby Wilde}}) (لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٨٩)،  ئەکتەری ئەمریکی و گۆرانیبێژی ئەمریکییە کە بە ڕۆڵێبینی ستایسی دیلسن لە زۆی ١٠١ و ئیکارلی و سام و پشیلە ناسناوی دەرکرد.{{external media|image1=[https://www.imdb.com/name/nm2397582/mediaviewer/rm3358305024 Wilde in 2008]}}

== ژیانی سەرەتا ==
‎ئابی وایڵد ناوی لەدایکبووی ئەبیگایل میریام داورمان لە دایک و باوکی جوولەکە مەسیحییەکان لە سانفرانسیسکۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە.&lt;ref&gt;https://www.twitter.com/abbywilde/status/1182709327037116416?s=46{{بەستەری مردوو|url=https://www.twitter.com/abbywilde/status/1182709327037116416?s=46 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە دەستی بە کاری نواندن کردووە ، کاتێک لەگەڵ براکانی لە لقی ی.ئێم.ئە. لەو کاتەوە لە چەندین شانۆگەری جۆراوجۆردا دەرکەوتووە، نمایشی شکسپیر، کۆنسێرتەکانی ئۆپێرا، فێستیڤاڵی یاری یەک ئەکت و میوزیکی، چ لە شاری نیویۆرک و چ لە شاری لۆس ئەنجلۆس.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 'Zoey 101' Cast: Where Are They Now?|ناونیشان=https://people.com/tv/zoey-101-reboot-watn/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Peoplemag|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==

=== پۆدکاست ===
‎لە ساڵی ٢٠١٥ تا ٢٠١٦ وایڵد هاوبەشی پێشکەشکاری پۆدکاست و پیت و ساتەوەختی ئیلهامبەخشی شکسپیر بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Pith and Moment: A Podcast for All Things Shakespeare on Apple Podcasts|ناونیشان=https://podcasts.apple.com/us/podcast/pith-and-moment-a-podcast-for-all-things-shakespeare/id1031988935|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Apple Podcasts}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا سەرقاڵی پەرەپێدانی چەندین پۆدکاست و درامای دەنگی دیکەیە کە تا ئێستا بڵاونەکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abby Wilde on Instagram: &quot;More fun from yesterday's recording session at @brooklynpodcasting for #TheseVagabondShoes. Content creation's a good look on me. . . .…&quot;|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B1PzctQBtsX/|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624214103/https://www.instagram.com/p/B1PzctQBtsX/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abby Wilde on Instagram: &quot;This year's goal was to take a step back from the #actorslife hustle, specifically from auditioning and headshots and auditioning and CD…&quot;|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B1NDmtupQj_/|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624214307/https://www.instagram.com/p/B1NDmtupQj_/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foster|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Whatever Happened to the Cast of &quot;Zoey 101?&quot;|ناونیشان=https://www.tvovermind.com/whatever-happened-to-the-cast-of-zoey-101/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=TVOvermind}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان‎ ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Abby Wilde}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}}

[[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سان فرانسیسکۆ]]</text>
      <sha1>kcvs18wbec53kexdg0j6j8l7y3y3sjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مالن ئاکێرمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245902</id>
    <revision>
      <id>1598252</id>
      <parentid>1547062</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>1598252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134663" sha1="d8772gcrqooocr1u5c6ytz9gyydy156" xml:space="preserve">'''{{Infobox person|name=مالن ئاکێرمان|image=Eurovision Song Contest 2024 rehearsal 02.jpg|caption=ئاکێرمان لە ٢٠١٥|birth_date={{Birth date and age|1978|5|12|df=y}}|birth_place=ستۆکھۆڵم، سوێد|citizenship={{ubl|سوێدی{{efn|Akerman was born in Sweden and raised in Canada from the age of two. She remained a Swedish citizen and did not gain Canadian citizenship.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://swedesinthestates.com/swedish-actress-malin-akerman-becomes-a-us-citizen/|سەردێڕ= Swedish Actress Malin Åkerman Becomes a US Citizen|وێبگە= swedesinthestates.com|ڕێکەوت= ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210525214011/https://swedesinthestates.com/swedish-actress-malin-akerman-becomes-a-us-citizen/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}|ویلایەتە یەکگرتووەکان (لە ٢٠١٨وە)}}|other_names=مالن ئاکێرمان|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٩٧–ئێستا|relatives=}}'''مالن ماریا ئاکێرمان''' (لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٧٨) خانمەکتەرێکیی ئەمریکی-سوێدییە. لە بەشێکی کەمی ھەردوو بەرھەمھێنانی فیلمی ئەمریکی و کەنەدی دەردەکەوت. وەکوو کۆمەڵگای ئوتۆپیان (٢٠٠٣)، ھاڕۆلد و کومار بڕۆن بۆ کۆشکی سپی (٢٠٠٤). لەدوای گێڕانی ڕۆلی سەرەکی لە زنجیرەی &quot;''The Comeback&quot;'' لەلایەن تەلەڤیزیۆنی [[ئێچ بی ئۆ]] بەشێوەی مۆکیومێنتەری. ئاکێرمانبەسەرکەوتوویی ڕۆلی لە ھەردوو زنجیرەی جۆر ڕۆمانتیک کۆمیدی &quot; ''The Heartbreak Kid&quot;'' (٢٠٠٧) و &quot;27 Dresses&quot; گێڕا؛ و زیاتر بەناوبانگتر بوو لەدوای ڕۆڵگێڕانی لە فیلمێکی سوپەرھیرۆکان لە ٢٠٠٩ لە فیلمی ''Watchmen''. کە بەھۆیەوە خەڵاتی زوحەلی وەرگرت کە خەڵاتێکی ساڵانەی ئەمریکییە دەدرێت بەوانەی ڕۆل لە فیلمی خەیاڵی زانستی، فانتازیا، و ترسناک دەگێڕن؛ و پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر.

و لە چەن ڕۆلێکی پشتگیریکاری کە لە بۆکس ئۆفیسدا سەرکەوتوبوون ئەوانیش: [[ڕامپەیج (فیلمی ٢٠١٨)]]، داوکاری فیلمی ٢٠٠٩، و فیلمی ترسناکی &quot; ''The Final Girls&quot;'' ٢٠١٥، بووە ھۆی پاڵاوتنی بۆ خەڵاتی چاینسۆو فانگۆریا. ئەمانە و چەن ڕۆلێکی تریش وەکوو [[ملیارەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] لە ٢٠١٦ تا ٢٠١٩.

ھەروەھا کاری مۆدێل، و گۆرانبێژیش دەکات. کاری میوزیکی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠، کە گۆرانیبێژی سەرەکی بووە لە جۆری [[ئاڵتەرنەتڤ ڕۆک]] باندی پێتاڵستونس؛ کە یەکەم ئەلبووبی لە ٢٠٠٥ بڵاوکردۆتەوە.

== سەرەتای کارکردن ١٩٩٧–٢٠٠٨ ==
[[پەڕگە:Malin_Akerman_at_Mercedes-Benz_Fashion_Week.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malin_Akerman_at_Mercedes-Benz_Fashion_Week.jpg|وێنۆک|ئاکێرمان لە نیو یۆڕک، ئەیلوولی ٢٠٠٨.]]
لە ساڵی ١٩٩٧ دەست بە کاری ڕۆلگێران دەکات، لەسەرەتای کارکردنی ئاکێرمان دەستی بەکاری ڕۆلگێران کرد لە زنجیرە فیلمێکی زانستی خەیاڵی کەنەدی بەناوی &quot; ''Earth: Final Conflict'' &quot; کە لە ڕۆلی بچووک بچووک وەکوو ڕۆبۆت ڕۆلی گێڕاوە.&lt;ref name=&quot;metro&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lindholm|یەکەم=Peter|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Malin Åkerman hetaste svenskan i Hollywood|trans-title=Malin Åkerman, hottest Swede in Hollywood|ناونیشان=http://www.metro.se/noje/malin-akerman-hetaste-svenskan-i-hollywood/Objgjx!21_3856-45/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140203160731/http://www.metro.se/noje/malin-akerman-hetaste-svenskan-i-hollywood/Objgjx!21_3856-45/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Metro (Sweden)|Metro]]|زمان=sv}}&lt;/ref&gt; دواتر ڕۆڵێک وەردەگرێت لە [[میوزیک تیڤی]] لەگەڵ [[ڕەیچل مەکادەمس]] بەڵام تۆڕی میوزیک تیڤی بەردەوامی بە پڕۆژەی فیلمەکە نەدا.&lt;ref name=&quot;AskMen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hogarth|یەکەم=Vicki|سەردێڕ=Malin Akerman Interview|ناونیشان=http://www.askmen.com/celebs/interview_300/376_malin-akerman-interview.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303202914/http://www.askmen.com/celebs/interview_300/376_malin-akerman-interview.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[AskMen.com]]}}&lt;/ref&gt; لە سالی ٢٠٠٠ ڕۆلی ئەکتەری میوانی گێرا لە فیلمی &quot;''Relic Hunter&quot;'' و لە فیلمی ئەمریکی &quot;The skulls&quot;&lt;ref name=&quot;Yahoo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman Biography|ناونیشان=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1808422842/bio|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111029200249/https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1808422842/bio|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=[[Yahoo! Movies]]}}&lt;/ref&gt; ساڵی دواتر لە زنجیرە فیلمەکانی &quot;''Doc&quot;, &quot; Twice in a Lifetime&quot;،'' و &quot;Witchblade&quot; بەدیار کەوت.&lt;ref name=&quot;Tribute&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman biography and filmography|ناونیشان=http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110729075945/http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Tribute (magazine)|Tribute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Åkerman|یەکەم=Mikaela|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Malin Åkerman: Jag älskar kräftor och färskpotatis|trans-title=Malin Åkerman: I love crayfish and early potatoes|ناونیشان=https://www.expressen.se/noje/extra/malin-akerman-jag-alskar-kraftor-och-farskpotatis/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107090616/https://www.expressen.se/noje/extra/malin-akerman-jag-alskar-kraftor-och-farskpotatis/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Expressen]]|زمان=sv}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠٠١ دەچێت بۆ [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆڕنیا]] بۆ ئەوەی بتوانێت کاری ئەکتینگ بە شێوەی فراوانتر بگێڕێت.&lt;ref name=&quot;DN&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|سەردێڕ=Malin Åkerman: Jag vet hur det är att vara pank i Hollywood|trans-title=Malin Åkerman: I know what it is like to be broke in Hollywood|ئیش=[[Dagens Nyheter]]|دوایین=Nilsson|یەکەم=Marina T.|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|زمان=sv|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110807082033/http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتا وەک لە چێشتخانە کاردەکات و لە ماڵی ھاوڕێیەک دەمێنێتەوە،&lt;ref name=&quot;DN&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andersson|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=ELLE-intervju: Malin Åkerman|trans-title=''Elle'' interview: Malin Åkerman|ناونیشان=http://elle.se/elle-intervju-malin-akerman/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131003031925/http://elle.se/elle-intervju-malin-akerman/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Elle (magazine)|Elle]]|زمان=sv}}&lt;/ref&gt; و دواتر و لە ٢٠٠٢ ڕۆڵێک وەردەگیرێت لە کۆمەڵگای ئوتۆپیا &quot;The Utopian Society&quot;.&lt;ref name=&quot;WFP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King|یەکەم=Randall|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Actress knows what it's like to sing your heart out|ناونیشان=http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808071736/http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[Winnipeg Free Press]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; فیلمکە لەلایەن فرانسیسکۆ سسۆندێلییەوە کە میوزیک ژەنی ئیتاڵییە دەستکاری دەکرێت،&lt;ref name=&quot;Tribute2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman biography and filmography|ناونیشان=http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110729075945/http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Tribute (magazine)|Tribute]]}}&lt;/ref&gt; وەک ئەوە وایە ھاوکاریان کردبێت بۆ ئەوەی پارچەیەک لە ھونەری سینەمایی بژیننەوە، بە تێکەڵکردنی نمایشی ئاکەرمان و لەگەڵ مۆنتاژی فرانسیسکۆ. دواتر فرانسیسکۆ داوا لە ئاکەرمان دەکات کە یارمەتی باندەکەی بدات بە گۆرانیوتن و دواتریش داوای گۆرانیوتنی لێدەکات لەگەڵ باندەکەی.&lt;ref name=&quot;AskMen&quot;/&gt; بەمەش ئاکێرمان دەبێت بە گۆرانیبێژی باندەکەی و ناوی دەگۆڕن و بۆ پیتاڵستونس &quot;Petalstones&quot;.&lt;ref name=&quot;AskMen3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hogarth|یەکەم=Vicki|سەردێڕ=Malin Akerman Interview|ناونیشان=http://www.askmen.com/celebs/interview_300/376_malin-akerman-interview.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303202914/http://www.askmen.com/celebs/interview_300/376_malin-akerman-interview.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[AskMen.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheStar&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hiscock|یەکەم=John|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Spectre of stardom|ناونیشان=https://www.thestar.com/entertainment/article/592013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120414132509/http://www.thestar.com/entertainment/article/592013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Toronto Star]]}}&lt;/ref&gt; و لە ئابی ٢٠٠٥ باندەکە ئەلبومێک بڵاو دەکاتەوە بەناوی ستەنگ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stung: The Petalstones|ناونیشان=https://www.amazon.com/dp/B0016LR55K|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107090549/https://www.amazon.com/dp/B0016LR55K|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Amazon}}&lt;/ref&gt; بەڵام دواتر ئاکێرمان واز لە باندەکە دێنێت بۆ ئەوەی گرنگی بدات بە کاری ڕۆلگێڕان و ئەکتینگ؛ و بۆ گۆرانیوتن بەشێوەیەک لە شێوەکان وەک «خۆم خۆمم فێرکردووە، و خۆ پێگەیاندوو، یان گەر ناتوانی دەنگت بگاتە ئاستی نووەتەکان ھاوار بکە».&lt;ref name=&quot;WFP2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King|یەکەم=Randall|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Actress knows what it's like to sing your heart out|ناونیشان=http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808071736/http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[Winnipeg Free Press]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠٠٤ ڕۆلێکی بچووک وەردگرێت لە فیلمی Harold &amp; Kumar Go to White Castle,&lt;ref name=&quot;Yahoo2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman Biography|ناونیشان=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1808422842/bio|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111029200249/https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1808422842/bio|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=[[Yahoo! Movies]]}}&lt;/ref&gt; لەبەر چاڵنج لەگەڵ زۆرێک لە بینەرەکانی، ویستی بگەڕێتەوە بۆ کەنەدا&lt;ref name=&quot;DN3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|سەردێڕ=Malin Åkerman: Jag vet hur det är att vara pank i Hollywood|trans-title=Malin Åkerman: I know what it is like to be broke in Hollywood|ئیش=[[Dagens Nyheter]]|دوایین=Nilsson|یەکەم=Marina T.|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|زمان=sv|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110807082033/http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ چارەنووس شتی تری بۆی ئامادەکردبوو، ئەوە بوو بەشداربوو لە ڕۆلێکی سەرەکی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ''The Comeback''ی سەربە کەناڵی [[ئێچ بی ئۆ]]، لەگەڵ [[لیسا کودرۆو|لیسا کودرۆ]].&lt;ref name=&quot;Yahoo2&quot;/&gt; ڕۆلگێڕانە نوێیەکەی ئاکێرمان بووە ھۆی سەرکەوتنی و بردنی سرنجی میدیا بۆلای خۆی و ڕۆلی زیاتری بۆ ئۆفەرکرا.&lt;ref name=&quot;DN4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|سەردێڕ=Malin Åkerman: Jag vet hur det är att vara pank i Hollywood|trans-title=Malin Åkerman: I know what it is like to be broke in Hollywood|ئیش=[[Dagens Nyheter]]|دوایین=Nilsson|یەکەم=Marina T.|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|زمان=sv|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110807082033/http://www.dn.se/livsstil/intervjuer/malin-akerman-jag-vet-hur-det-ar-att-vara-pank-i-hollywood|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ساڵێک دواتر وەک ئەکتەری میوان ڕۆڵی لە ئەڵقەیەکی &quot; ''Love Monkey&quot;'' و لەگەڵ دوو ئەلقەی [[ئەنتۆراج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەنتۆراج]] گێڕا.&lt;ref name=&quot;Tribute3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman biography and filmography|ناونیشان=http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110729075945/http://www.tribute.ca/people/malin-akerman/17428/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Tribute (magazine)|Tribute]]}}&lt;/ref&gt; پێش تەواو بوونی ئەلقەکانی [[ئەنتۆراج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەنتۆراج]] بەشداریکرد لە فیلمێکی کۆمیدیای ساڵی ٢٠٠٧ بەناوی &quot;''The Brothers Solomon&quot;'',&lt;ref name=&quot;Entourage&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otto|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Akerman on Entourage|ناونیشان=http://tv.ign.com/articles/719/719513p1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090503003919/http://tv.ign.com/articles/719/719513p1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە ناسەرکەوتووبوو تاڕادەیەکی زۆر ڕەخنەی زۆری لێگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Brothers Solomon (2007) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/brothers_solomon/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150218065225/http://www.rottentomatoes.com/m/brothers_solomon|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Brothers Solomon (2007)|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?id=brotherssolomon.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111107164138/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=brotherssolomon.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt; و لە ھەمان ساڵدا لە فیلمەکانی The Invasion دەرکەوت کە تێیدا ئاماژەیی پێنەدرا بۆ ڕۆلەکەی،&lt;ref&gt;''The Invasion''
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Savlov|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The Invasion|ناونیشان=https://www.austinchronicle.com/events/film/2007-08-17/520187/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Austin Chronicle]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190623115414/https://www.austinchronicle.com/events/film/2007-08-17/520187/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sundholm|یەکەم=Magnus|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Hollywoods nya svenskor|trans-title=Hollywood's new Swedes|ناونیشان=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/e17mea/hollywoods-nya-svenskor|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Aftonbladet]]|زمان=Swedish}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Invasion (2007) – Cast and Crew|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/the-invasion-v333254/cast-crew|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=AllMovie|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170909015942/http://www.allmovie.com/movie/the-invasion-v333254/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و بەھەمان شێوە لە فیلمێکی تریش دەردەکەوێت بەناوی &quot; ''Heavy Petting&quot;'' (ئەویش لە ھەمان ساڵ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The 15 worst movie poster photoshop disasters|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/films/0/worst-movie-poster-photoshop-disasters/malin-akerman-andbrendan-hines-heavy-petting/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920151622/https://www.telegraph.co.uk/films/0/worst-movie-poster-photoshop-disasters/malin-akerman-andbrendan-hines-heavy-petting/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠٠٦، ڕۆڵێکی لەگەڵ بێن ستیلەر لە فیلمی کۆمیدی &quot;''The Heartbreak Kid&quot;'' وەرگرت کەلەلایەن Farrelly Brothers دەرھێنانی بۆ کراوە.&lt;ref name=&quot;Entourage2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otto|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Akerman on Entourage|ناونیشان=http://tv.ign.com/articles/719/719513p1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090503003919/http://tv.ign.com/articles/719/719513p1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; ڕۆلی کارەکتەری لیلای گێڕا لە فیلمەکە کە تازە بووکی (ھاوسەرگیری) کارەکتەری ستیلەر دەبێت.&lt;ref name=&quot;Heartbreak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Riley|یەکەم=Jenelle|سەردێڕ=The Heartbreak Kid Interview|ناونیشان=http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17902|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110615022217/http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17902|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[UGO Networks|UGO]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەگەڵ ھەردوو کەپڵەکە بەرەو مانگی ھەنگوینیان تا مەکسیک بەردەوام دەبێت؛ کە تێیدا لەوێ کارەکتەری ستیلەر لەگەڵ ژنێکی تر دەکەوێتە داوی خۆشەویستی و دواتر وا بیردەکاتەوە ھاوسەرگیرییەکەیان ھەڵەیەک بووە کردوویانە.&lt;ref name=&quot;Washingtonpost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/gog/movies/the-heartbreak-kid,1108074/critic-review.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113042408/http://www.washingtonpost.com/gog/movies/the-heartbreak-kid,1108074/critic-review.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Heartbreak Kid|newspaper=[[The Washington Post]]|دوایین=Thomson|یەکەم=Desson|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; کە دواتر لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بڵاو دەکرێتەوە، بەڵام ڕەخنەگران پێیان وابوو ئەو فیلمە کە لەسەر فیلمەکەی ١٩٧٢ بەھەمان ناونیشان دروستکراوە، بەھەمان شێوە ھەمان حەماس و کۆمیدیایەی پێشووی خۆی نەبوو.&lt;ref name=&quot;RottenHeartbreak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Heartbreak Kid (2007) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/the_heartbreak_kid/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110829064219/http://www.rottentomatoes.com/m/the_heartbreak_kid|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; ڕۆڵگێرانی ئاکێرمان پێداچوونەوەی باشی بەخۆوە بینی لەلایەن &quot;Desson Thomson&quot; ڕەخنەگرێک لە واشنتن پۆستەوە ڕۆلی ئاکێرمانی بە &quot;ھاوبەشی کۆمیکی ئەفسانەیی&quot; بۆ ڕۆلی ستیلەر وەسفکرد.&lt;ref name=&quot;Washingtonpost2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/gog/movies/the-heartbreak-kid,1108074/critic-review.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113042408/http://www.washingtonpost.com/gog/movies/the-heartbreak-kid,1108074/critic-review.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Heartbreak Kid|newspaper=[[The Washington Post]]|دوایین=Thomson|یەکەم=Desson|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ڕۆجەر موری سەربە ڕۆژنامەی &quot; Times Herald-Record&quot; وتی کە ئاکێرمان لە ستیلەر سەرکەوتووتر بوو لە ڕۆڵگێڕان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore|یەکەم=Roger|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Movie review: 'The Heartbreak Kid'|ناونیشان=http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071005/ENTERTAIN/710050307/-1/ENTERTAIN08|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121008225046/http://www.recordonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071005%2FENTERTAIN%2F710050307%2F-1%2FENTERTAIN08|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Times Herald-Record]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەکاتی کردنەوی بە بڕی ١٤ ملیۆن قازانجی کرد لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و و ١٢٧ ملیۆن دۆلار داھاتەکەی بوو لە سەرانسەری جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Heartbreak Kid (2007)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=heartbreakkid.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110817084432/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=heartbreakkid.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠٠٧، ئاکێرمان دەچێتە پاڵ تیمێکی بەشداربووانی فیلمی 27 Dresses، کە فیلمێکی ڕۆمانتیک کۆمیدی بوو لەلایەن ئان فلێتچەر دەرھێنانی بۆ کرابوو، و کاسەرین ھیگل لە ڕۆلی سەرەکی فیلمەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Marsden and Akerman Join 27 Dresses|ناونیشان=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=19688|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121012001331/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=19688|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[ComingSoon.net]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەگەڵ کارەکتەری کاسەرین دەستپێدەکات کە ھەمیشە بەشداری ئاھەنگی بووکانی کردووە و خەوی بە ڕۆژی بووکێتی خۆی دەبینی. لەو فیلمەدا ئاکێرمان ڕۆلی خوشکی جەین «تێس» دەبینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Axmaker|یەکەم=Sean|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The tepid praise file: If you like romantic comedies, you'll like '27 Dresses'|ناونیشان=http://www.seattlepi.com/ae/movies/article/The-tepid-praise-file-If-you-like-romantic-1261889.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140508081952/http://www.seattlepi.com/ae/movies/article/The-tepid-praise-file-If-you-like-romantic-1261889.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[Seattle Post-Intelligencer]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەکاتی ھاوین لە ٢٠٠٧ تۆمارکراوە؛ و لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fleming|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Burns fit for Fox 2000's 'Dresses'|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1117964110|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120519171026/http://www.variety.com/article/VR1117964110|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەیەکی نەرێنی لێ گیراوە وەک «شتێکی زۆر بینراو و لەبیرکراو».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=27 Dresses (2008) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/27_dresses/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080117093536/http://www.rottentomatoes.com/m/27_dresses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; بڵام فیلمەکە بە شێوەی ڕێکلامی سەرکەوتنی بەدەست ھێناوە کە وای کرد بۆکس ئۆفیسەکەی بگات بە ١٦٠ ملیۆن دۆلار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=27 Dresses (2008)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=27dresses.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111112072139/http://boxofficemojo.com/movies/?id=27dresses.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان ڕۆلێکی لە کورتە فیلمی Bye Bye Sally گێرا کە لەلایەن پۆل لایدن کە لەسەر کورتە چرۆکی لیسا مانێت Everybody Wins بوو.&lt;ref name=&quot;ByeBye&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Coker|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Newport Beach Film Fest: Final Stretch Report|ناونیشان=http://blogs.ocweekly.com/navelgazing/a-clockwork-orange/newport-beach-film-fest-final/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111118153829/http://blogs.ocweekly.com/navelgazing/a-clockwork-orange/newport-beach-film-fest-final/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[OC Weekly]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە ٢٠٠٩ لە فێستیڤاڵی بیچ فیلم نیوپۆرت نیشاندرا.&lt;ref name=&quot;ByeBye&quot;/&gt;

=== سەرکەوتن لەگەڵ واتچمێن ===
[[پەڕگە:Malin_Akerman_2011_Shankbone_2.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malin_Akerman_2011_Shankbone_2.JPG|وێنۆک|ئاکێرمان لە نیسانی ٢٠١١]]
لە ٢٠٠٩، ئاکێرمان ڕۆل لە [[فیلمی گەورەپاڵەوان|فیلمی پاڵەوانەکان]] واتچمێن دەگێڕێت لەژێر کارەکتەری &quot;Silk Spectre&quot; کە فیلمەکە لەلایەن ڕۆمانی وێنەیی ئالان مۆر بووە بەناوی same name و ھەڵگیرانەوەی بۆ کراوە و کراوە بە فیلم لەلایەن [[زاک سنایدەر]] کاری دەرھێنانی بۆ کراوە.&lt;ref name=&quot;Watchmen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Six conspire in casting of 'Watchmen'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/six-conspire-casting-watchmen-145115|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140227080156/http://www.hollywoodreporter.com/news/six-conspire-casting-watchmen-145115|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە وەشانی جۆراوجۆری واقیعدا خۆی دەبینێتەوە کە ساڵی ١٩٨٥ دەبێت، جیھانێک کە کۆمەڵەیەک لە شەڕکەری دژە تاوانی پێشوو لێکۆڵینەوە لەناو پیلانێکی گوماناوی لە دژیان دەکەن.&lt;ref name=&quot;Watchmen&quot;/&gt; لە دروستکردنی فیلمەکەدا، سنایدەر ئاکەرمانی ھەڵبژارد بۆ ڕۆلی &quot;Silk Spectre&quot; لەبری ئەکتەرە بەناوبانگەکان، چونکە پێیوابوو ناتوانن ڕۆڵێکی وەھا جددی وەربگرن وەکوو ئەوەی ئاکێرماندەیکات.&lt;ref name=&quot;tf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Crocker|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Hero Complex|ئیش=[[Total Film]]|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٩|پەڕەکان=٥٢–٥٩}}&lt;/ref&gt; بۆ ئامادەکاری بۆ ڕۆڵەکەی، ئاکێرمان ڕاھێنانی بەرفراوانی ئەنجامدا و بۆ چەند مانگێک کە تێیدا ڕێجیمێکی توندی پەیڕەو کرد.&lt;ref name=&quot;TheStar2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hiscock|یەکەم=John|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Spectre of stardom|ناونیشان=https://www.thestar.com/entertainment/article/592013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120414132509/http://www.thestar.com/entertainment/article/592013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Toronto Star]]}}&lt;/ref&gt; بەشێوەیەک پابەندبوو بە ڕۆڵەکەدا، لەکاتی ڕۆلگێران پارچە قژێکی دەستکرد و پێلاوێکی پاژنە بەرز و جلوبەرگێکی نائارامی لەبەردەکرد، کە زۆر زەحمەت بوو لەکاتی فیلم گێڕانی، و ھەنێکجاریش لەکاتی فیلم خۆی بریندار دەکرد.&lt;ref name=&quot;tf2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Crocker|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Hero Complex|ئیش=[[Total Film]]|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٩|پەڕەکان=٥٢–٥٩}}&lt;/ref&gt; ئاکرمان باسی لەوە کردووە کە کارەکتەرەکەی قورسایی سۆزداری لە فیلمەکەدا ھەڵدەگرێت، چونکە تاکە ژنە لەنێو چەند کارەکتەری پیاودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Topel|یەکەم=Fred|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Malin Akerman Says Watchmen Light On Green Screen|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/watchmen/news/1676882/malin_akerman_says_watchmen_light_on_green_screen/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121213181058/http://www.rottentomatoes.com/m/watchmen/news/1676882/malin_akerman_says_watchmen_light_on_green_screen/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە شوباتی ٢٠٠٩ بۆ یەکەمجار نمایشکرا و بەگشتی پێداچوونەوەی لەبار و ئەرێنی لێکرا.&lt;ref name=&quot;RottenWatchmen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watchmen (2009) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/watchmen/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140916115359/http://www.rottentomatoes.com/m/watchmen/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; و بەشێوەیەکی ڕێکلامی سەرکوتوو بوو کە ١٨٥ ملیۆن قازانجەکەی بوو لە سەرانسەری جییھان.&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watchmen (2009)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=watchmen.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806024236/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=watchmen.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان پاڵێورا بۆ خەلاتی زوحەل بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکار بۆ نمایشەکەی لە فیلم،&lt;ref name=&quot;Saturn&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.saturnawards.org/Nominations_36th.doc|title=&quot;Avatar&quot; and &quot;Sherlock Holmes&quot; lead the 36th Annual Saturn Award Nominations|format=[[DOC (computing)|DOC]]|publisher=[[Saturn Award|Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501130239/http://www.saturnawards.org/Nominations_36th.doc|archive-date= ١ی ئایاری ٢٠١١|access-date=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110501130239/http://www.saturnawards.org/Nominations_36th.doc}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا پاڵێورا بۆ خەڵاتی تین چۆیس و دوو خەڵاتی سکریم&lt;ref name=&quot;TeenChoice&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Heldman|یەکەم=Brianne|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Shocker! Twilight Leads Teen Choice Noms|ناونیشان=http://uk.eonline.com/news/shocker_twilight_leads_teen_choice_noms/129243|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130123052656/http://uk.eonline.com/news/shocker_twilight_leads_teen_choice_noms/129243|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ئیش=[[E! Online]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scream1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breakout Performance-Female|ناونیشان=http://www.spike.com/event/scream2009/page/vote/category/33652|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903020357/http://www.spike.com/event/scream2009/page/vote/category/33652|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Paramount Network|Spike]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scream2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Best Superhero|ناونیشان=http://www.spike.com/event/scream2009/page/vote/category/33567|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090903020330/http://www.spike.com/event/scream2009/page/vote/category/33567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Spike}}&lt;/ref&gt; و ئاکێرمان وتیشی کەوا لەکاتی فیلم دەرھێنان کێشەی متمانە بەخۆبوونی ھەبووە لەکاتی تۆمارکردنی فیلمەکە و پێی وابووە شارەزایی تەواوی نەبووە.&lt;ref name=&quot;IW&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sharf|یەکەم=Zack|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Malin Akerman Gets Honest About Struggling to Act in Zack Snyder's 'Watchmen'|ناونیشان=https://www.indiewire.com/features/general/malin-akerman-watchmen-low-point-career-1202229210/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[IndieWire]]}}&lt;/ref&gt; فیلمی واتچمێن گەورەترین فیلمە پڕۆژەی ئاکێرمان بووە لە ماوەیی کارەکەیدا لەو کاتەدا کە خۆی بۆ ئامادە نەکردبوو. ئاکێرمان دەیوت کەوا «ئەو ھیچ مەشقێکی فەرمی نەکردبوو بەڵام لەھەمان کات کاری لەگەڵ ئەکتەرانی سینەما دەکرد کە ھەموو شارەزایی و مەشقێکیان ھەبوو و ئامادەبوون؛ و خۆم بە شایەنی ئەوە نەدەزانی لەوێ بم.»&lt;ref name=&quot;IW&quot;/&gt;

ئاکێرمان لە ٢٠٠٩ لە فیلمێکی ڕۆمانتیک کۆمیدی بەناوی The Proposal, دەردەکەوێت کە ھەردوو ئەکتەران [[ساندرا بولۆک]] و [[ڕایەن ڕێینۆڵدز]] لە ڕۆلی سەرەکی دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Four join 'Proposal'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/four-join-proposal-107462|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026111709/http://www.hollywoodreporter.com/news/four-join-proposal-107462|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; و ڕۆلی پشتگریکار وەک گێرترود، ھاوڕێیی کچی پێشووی کارەکتەر ڕێینۆلد دەگێڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lally|یەکەم=Kevin|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Proposal – Film Review|ناونیشان=http://www1.hollywoodreporter.com/hr/film-reviews/the-proposal-film-review-1003984186.story|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114011658/http://www1.hollywoodreporter.com/hr/film-reviews/the-proposal-film-review-1003984186.story|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١١|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; ئەگەرچیش فیلمەکە پێداچوونەوەی تێکەڵی ھەبوو (ئەرێنی و نەرێنی) فیلمەکە ٣١٧ ملیۆن دۆلار داھاتی بوو لە سەرانسەری جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Proposal (2009)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&amp;id=proposal.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180630025122/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&amp;id=proposal.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ٢٠٠٩ لە ھەمان سساڵ ل فیلمێکی کۆمیدی بەناوی ''Couples Retreat'', لەگەڵ ئەکتەران [[ڤینس ڤاون]] و جۆن فاڤرە.&lt;ref name=&quot;Couplesinfo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Threesome set for 'Couples' counseling|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/threesome-set-couples-counseling-121103|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026111725/http://www.hollywoodreporter.com/news/threesome-set-couples-counseling-121103|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە بەدوای چوار ھاوسەردا دەچێت کە گەشت دەکەن بۆ ھاوینەھەواری دوورگەیەکی گەرم بۆ چارەسەری کەپڵەکان (couples therapy)&lt;ref name=&quot;Couplesinfo2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Threesome set for 'Couples' counseling|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/threesome-set-couples-counseling-121103|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026111725/http://www.hollywoodreporter.com/news/threesome-set-couples-counseling-121103|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکەدا ئاکێرمان ڕۆلی ڕۆنی ھاوسەری کارەکتەری ڤاون دەگێڕێت؛ و بۆ یەکەمجار لە ڕۆلگێڕانیی چێژی لەوە بینی کە ڕۆلی دایکێک بەھەمووی توانای بگێڕێت و ڕۆلێکی جدی بێت؛ و فیلمەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لە سینەما نمایش دەکرێت بە قازانجی ٣٤ ملیۆن دۆلار لەکاتی کردنەوەی لە کۆتایی ھەفتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و دەچێتە پێرستی ژمارە یەک لە بۆکس ئۆفیس و قازانجی ١٧١ ملیۆن دۆلاری دەبێت بە ڕێژەی گشتی لە سەرانسەری جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Couples Retreat (2009)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=couplesretreat.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110902064129/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=couplesretreat.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; ڕەخنە بۆ فیلمەکە بە زۆری نێگەتیڤ دەبێت، ئەگەرچیش ڕۆڵگێرانی ئاکێرمان پێداچوونەوەی پۆزەتیڤی بەخۆوە بینی.&lt;ref name=&quot;RottenCouples&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Couples Retreat (2009) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/couples_retreat/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110805065350/http://www.rottentomatoes.com/m/couples_retreat/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Berardinelli|یەکەم=James|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Couples Retreat|ناونیشان=http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=1821|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111018183932/http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=1821|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[ReelViews]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٠ لە درامایەکی کۆمیدی ڕۆلدەگێڕێت بەناوی Happythankyoumoreplease کە لەلایەن جۆش ڕادنۆرەوە دەرھێنانی بۆ کراوە.&lt;ref name=&quot;Radnor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dominguez|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ='How I Met Your Mother' star nabs Sundance award for directing debut, 'happythankyoumoreplease'|ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/i-met-mother-star-nabs-sundance-award-directing-debut-happythankyoumoreplease-article-1.193985|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=New York Daily News}}&lt;/ref&gt; لەم درامایەدا کارەکتەری ئاکێرمان نەخۆش ئەلۆپیشیای دەبێت نەخۆشییەک کە دەبێتە کەمبوونەوەی قژ، بۆیە ئاکێرمان برۆکانی دەتاشێت و ماسکێکی سەری بێ قژ لەسەر دەکات بۆ داپۆشینی قژی.&lt;ref name=&quot;happy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Radish|یەکەم=Christina|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Malin Akerman Exclusive Interview happythankyoumoreplease|ناونیشان=https://collider.com/malin-akerman-interview-happythankyoumoreplease/78811/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110817110639/http://collider.com/malin-akerman-interview-happythankyoumoreplease/78811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Collider.com}}&lt;/ref&gt; لەسەرەتادا ڕۆلی بۆ پێشنیارکرابوو بەڵام ویستی ڕۆلی ئانی بگێڕێت لەبەر ئەوەی لە ڕۆلە پێشووەکانی تری کە گێرابووی جیاوازتربوو.&lt;ref name=&quot;happy2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Radish|یەکەم=Christina|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Malin Akerman Exclusive Interview happythankyoumoreplease|ناونیشان=https://collider.com/malin-akerman-interview-happythankyoumoreplease/78811/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110817110639/http://collider.com/malin-akerman-interview-happythankyoumoreplease/78811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Collider.com}}&lt;/ref&gt; و فیلمەکە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس]] لە کانوونی دووەمی ٢٠١٠ پەخش دەکرێت و ئاکرمان خەڵاتی بینەر وەردەگرێت بۆ ڕۆلگێڕانی لە دراماکە.&lt;ref name=&quot;Radnor2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dominguez|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ='How I Met Your Mother' star nabs Sundance award for directing debut, 'happythankyoumoreplease'|ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/i-met-mother-star-nabs-sundance-award-directing-debut-happythankyoumoreplease-article-1.193985|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=New York Daily News}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە ڕاپرسییەکی تێکەڵاوی وەرگرت کە تێیدا ھەنێک لە ڕەخنەگرەکان فیلمەکەیان بەدڵ بوو ھەنێکی تریشیان بەدڵیان نەبوو و بەم شێوەیە دەنگدانەکە دابەش ببوو، بەڵام ئاکێرمان ستایشی بەدەست ھێنا لە ڕاپرسییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderson|یەکەم=John|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Happythankyoumoreplease|ناونیشان=https://www.variety.com/review/VE1117941948|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110309234523/http://www.variety.com/review/VE1117941948/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2011/04/01/sitcom_actors_happythankyoumoreplease_says_too_little/|سەردێڕ=Happythankyoumoreplease|ئیش=The Boston Globe|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١١|دوایین=Morris|یەکەم=Wesley|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150410083614/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2011/04/01/sitcom_actors_happythankyoumoreplease_says_too_little/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.npr.org/2011/03/03/134160532/happythankyoumoreplease-a-mouthful-but-tasty|سەردێڕ='Happythankyoumoreplease': A Mouthful, But Tasty|دوایین=Jenkins|یەکەم=Mary|newspaper=[[NPR]]|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110407040537/http://www.npr.org/2011/03/03/134160532/happythankyoumoreplease-a-mouthful-but-tasty|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر لە ٢٠١٠ لە ڕۆل لە ئەلقەی [[چۆن دایکتانم ناسی]] ئەلقەی &quot;The Wedding Bride&quot; دەگێڕێت.&lt;ref name=&quot;himym&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stanhope|یەکەم=Kate|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=How I Met Your Mother Taps Malin Akerman, Jason Lewis, Chris Kattan|ناونیشان=https://www.tvguide.com/News/Mother-Akerman-Lewis-1016864.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110616050944/http://www.tvguide.com/News/Mother-Akerman-Lewis-1016864.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[TV Guide]]}}&lt;/ref&gt; و دەچێتە پاڵ تیمی بەشداربووانی Adult Swim لە زنجیرەی کۆمیدی &quot;''Childrens Hospital&quot;&lt;ref name=&quot;childrens hospital&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stanley|یەکەم=T.L.|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Rob Corddry's Web series 'Childrens Hospital' hits Adult Swim|ناونیشان=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/06/rob-corddry-web-series-childrens-hospital-hits-adult-swim.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100819132005/http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/06/rob-corddry-web-series-childrens-hospital-hits-adult-swim.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;'' ڕۆلی بەشێک لە دکتۆر ڤلێری فلەیم دەگێڕێت، و لە دووەم وەرزی زنجیرەکە دەچێتە پاڵ زنجرە تەلەڤیزیۆنەکە لەگەڵ ئەکتەر ھێنری وینکلەر.&lt;ref name=&quot;CH IGN2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goldman|یەکەم=Eric|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Malin Akerman: The New Face of Adult Swim?|ناونیشان=http://tv.ign.com/articles/111/1112463p1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120716080447/http://tv.ign.com/articles/111/1112463p1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=IGN}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە سەرەتا بە شێوەی وێب پەخش کراوە و ئاکێرمان ڕۆلەکەی خۆی پەسەندکردووە دوای ئەوەی لە وێب زنجیرەکانی بینیوە؛ و ئاکێرمان پێی وابوو &quot;ستایل و گاڵتە و شۆخی فیلمەکە&quot; بەتەواوی لەگەڵ ھەڵبژاردەی و شێوازی کۆمیدیای ئەو دەگونجێت&quot;.&lt;ref name=&quot;CH IGN2&quot;/&gt; و لەھەمان ساڵدا لە ڕۆلیکی پشتگیریکار لە فیلمێکی ڕۆمانتیک کۆمیدی بەناوی ''The Romantics'' ڕۆل دەگێڕێت لەگەڵ ئەکتەران [[کەیتی ھۆڵمز]]، [[جۆش دەمێڵ]]، ئانا پاکوین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Daily News Staff Reporter|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ='Romantics' stars Katie Holmes, Malin Akerman and Jeremy Strong took chilly plunge during filming|ناونیشان=http://articles.nydailynews.com/2010-01-29/gossip/27088209_1_chilly-plunge-club-goers-smoke|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121029053350/http://articles.nydailynews.com/2010-01-29/gossip/27088209_1_chilly-plunge-club-goers-smoke|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=New York Daily News}}&lt;/ref&gt; و فیلمەکە لە ئەیلوولی ٢٠١٠ و بەشێوەیەکی بڵاوکراوەی سنووردار پەخش دەکرێت و پێداچوونەوەی نێگەتیڤ وەردەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Romantics (2010) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/the-romantics/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110813230842/http://www.rottentomatoes.com/m/the-romantics/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Malin_Akerman_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malin_Akerman_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|ئاکێرمان لە ٢٠١١ لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]].]]
لە ٢٠١٠، فیلمێیکی دەرھێنەر سباستیان گوتارێز بەناوی &quot;Elektra Luxx&quot; لەگەڵ ھەردوو ئەکتەر کلارا گوگینۆ و جۆزێف گۆردن-لێڤیت. فیلمەکە پاشھاتی فیلمی Women in Trouble دەبێت.&lt;ref name=&quot;elektra luxx&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Furlong|یەکەم=Maggie|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ='Elektra Luxx': Carla Gugino, Malin Akerman &amp; Emmanuelle Chriqui Anyone|ناونیشان=http://insidemovies.moviefone.com/2010/03/22/carla-gugino-malin-akerman-emmanuelle-chriqui-elektra-luxx-interview-video/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100606041247/http://insidemovies.moviefone.com/2010/03/22/carla-gugino-malin-akerman-emmanuelle-chriqui-elektra-luxx-interview-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Moviefone]]}}&lt;/ref&gt; و ئاکێرمان ڕۆلی تریکسی دەگێرێت، کە خاوەن فرۆشگایەکی دەرمانە و دەکەوێتە داوی کارەکتەری گۆردنەوە؛ کە ئەویش لە بەرامبەردا کەوتووەتە داوی کارەکتەری گوگینۆ.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mohney|یەکەم=Gillian|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Malin Akerman, The Awkward Girl Next Door|ناونیشان=http://www.interviewmagazine.com/film/malin-akerman-elektra-luxx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114010709/http://www.interviewmagazine.com/film/malin-akerman-elektra-luxx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت ئاکێرمان ڕۆلی لە فیلمی ئلێکترا لوکس پێ بەخشرا لەکاتی ڕۆلگێران لە فیلمی women in trouble. ئەوە مانای ئەوەیە لەکاتی ڕۆڵگێرانی لە فیلمی Women in Trouble داوای ئەوەیی لێکراوە ڕۆلی لە فیلمی پاشھاتی ھەمان فیلم ئلێکترا بگێڕێت.&lt;ref name=&quot;Interview2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mohney|یەکەم=Gillian|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Malin Akerman, The Awkward Girl Next Door|ناونیشان=http://www.interviewmagazine.com/film/malin-akerman-elektra-luxx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114010709/http://www.interviewmagazine.com/film/malin-akerman-elektra-luxx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Interview (magazine)|Interview]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە ئازاری ٢٠١١ پەخش دەکرێت بەشێوەیەکی سنووردار بڵاودەکرێتەوە و پێداچوونەوەی نەرێنی وەردەگرێت.&lt;ref name=&quot;RottenElektra&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Elektra Luxx (2010) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/elektra-luxx/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806055857/http://www.rottentomatoes.com/m/elektra-luxx/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; و دواتر ئاکێرمان لە فیلمێک وەک کارەکتەری سەرەکی دەگێرێت بەناوی The Bang Bang Club، کە باس لە کۆمەڵە ڕۆژنامەنووسێکی وێنەگر دەکات لە ئەفریقای باشوور لە کۆتایی ساتەکانی [[ئەپارتاید]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Till|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=&quot;The Bang Bang Club,&quot; Tim Hetherington, and Bearing Witness|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2011/04/-the-bang-bang-club-tim-hetherington-and-bearing-witness/237766/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110823085145/http://www.theatlantic.com/international/archive/2011/04/-the-bang-bang-club-tim-hetherington-and-bearing-witness/237766/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان لەو فلمە ڕۆلی ڕۆبن کۆملێی دەگێرێت کە ڕۆژنامەنووسێکی سەرنووسەری وێنەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zacharek|یەکەم=Stephanie|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Timely Bang Bang Club Loses Focus in Glimpse at War Photographers|ناونیشان=http://www.movieline.com/2011/04/review-bang-bang-club-loses-focus-in-glimpse-at-war-photographers.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110827234044/http://www.movieline.com/2011/04/review-bang-bang-club-loses-focus-in-glimpse-at-war-photographers.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[Movieline]]}}&lt;/ref&gt; فیلمکە لەکاتی فیستیڤاڵی فیلمی نێودەولەتی پەخش دەکرێت و پێداچوونەوەی جۆراوجۆر وەدەگرێت لەلایەن ڕۆژنامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goldberg|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Line-Up for 2010 Toronto International Film Festival Announced; Films Include Never Let Me Go, The Conspirator, and Black Swan|ناونیشان=https://collider.com/toronto-international-film-festival-2010-line-up-never-let-me-go-the-conspirator-black-swan/40515/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110208153848/http://collider.com/toronto-international-film-festival-2010-line-up-never-let-me-go-the-conspirator-black-swan/40515/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Collider.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Bang Bang Club Reviews|ناونیشان=https://www.metacritic.com/movie/the-bang-bang-club|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110828160139/http://www.metacritic.com/movie/the-bang-bang-club|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=[[Metacritic]]}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٠ ئاکێرمان بۆ فیلمێکی نوێ خۆی تۆمار دەکات بەناوی Catch .44 کە لەلایەن دەرھێنەرێکی نوێیوە دەرھێنانی بۆکراوە لەگەڵ ئەکتەران [[فۆڕێست ویتاکەر]] و [[برووس ویڵز]] لە ڕۆلی سەرەکی.&lt;ref name=&quot;Catch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Thesps play 'Catch'|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1118020188?refCatId=4026|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110126053300/http://www.variety.com/article/VR1118020188?refCatId=4026|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١١|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt; و فیلمەکە بە گشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پشتگوێخرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Catch .44 (2011) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/catch_44_2011/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111205202913/http://www.rottentomatoes.com/m/catch_44_2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;

=== کاری زیاتری فیلم و کاری تەلەڤیزیۆنی (٢٠١٢ و ٢٠١٤) ===
ئاکێرمان لە ٢٠١٢ ڕۆلێکی پشتگیریکار وەردەەگرێت لە فییلمی کۆمیدی ''Wanderlust'' لەگەڵ ئەکتەران [[جێنیفەر ئانیستن]]، [[پاوڵ ڕود]].&lt;ref name=&quot;Wanderlust&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moody|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Malin Akerman joins 'Wanderlust'|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a277083/malin-akerman-joins-wanderlust.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110923053631/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a277083/malin-akerman-joins-wanderlust.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١١|ئیش=[[Digital Spy]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە تیشک دەخاتە سەر دوو کەپڵی ئیشکەر کە دەیانەوێت کارەکان ھێواشتر بکەنەوە.&lt;ref name=&quot;Wanderlust trailer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Buchanan|یەکەم=Kyle|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Wanderlust Trailer: Jennifer Aniston and Paul Rudd Go Au Natural|ناونیشان=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/11/jennifer_aniston_wanderlust_tr.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111106011232/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/11/jennifer_aniston_wanderlust_tr.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[New York (magazine)|New York]]}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکە ئاکێرمان ڕۆلی ئێڤا دەگێرێت لە کۆمەڵگاکە،&lt;ref name=&quot;Wanderlust trailer2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Buchanan|یەکەم=Kyle|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Wanderlust Trailer: Jennifer Aniston and Paul Rudd Go Au Natural|ناونیشان=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/11/jennifer_aniston_wanderlust_tr.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111106011232/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/11/jennifer_aniston_wanderlust_tr.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[New York (magazine)|New York]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wanderlust DS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harp|یەکەم=Justin|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Malin Akerman: 'Wanderlust love scene with Paul Rudd ridiculous'|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a368808/malin-akerman-wanderlust-love-scene-with-paul-rudd-ridiculous.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303235355/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a368808/malin-akerman-wanderlust-love-scene-with-paul-rudd-ridiculous.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ئیش=Digital Spy}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە پێداچوونەوەی جۆراوجۆر وەردگرێت لەلایەن ڕەخنەگران، کە بە گشتی تییمی بەشداربووانیان ستایش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wanderlust (2012) Movie Reviews|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/wanderlust_2011/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120310004616/http://www.rottentomatoes.com/m/wanderlust_2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; فیلمی Wanderlust ئەو سەرکەوتنەی بەخۆوە نەبینیی کە پێشبینی لێ دەکرا، ئەوە بوو کە تەنھا ٢٠ ملیۆن دۆلار داھاتی فیلمەکە دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shaffer|یەکەم=R.L.|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Wanderlust Explores DVD and Blu-ray|ناونیشان=http://bluray.ign.com/articles/122/1223268p1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120422053222/http://bluray.ign.com/articles/122/1223268p1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢|ئیش=[[IGN]]}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان لە فیلمی The Giant Mechanical Man دەردەکەەوێت، کە دواتر لە نیسانی ٢٠١٢ لە [[فێستیڤاڵی ترایبیکا]] دەردەکەوێت و پێداچوونەوەی ئاسایی وەردەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Watch: Jenna Fischer Charms in Trailer for 'The Giant Mechanical Man'|ناونیشان=https://www.indiewire.com/article/watch-jenna-fischer-charms-in-trailer-for-the-giant-mechanical-man|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120331175010/http://www.indiewire.com/article/watch-jenna-fischer-charms-in-trailer-for-the-giant-mechanical-man|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٢|ئیش=[[Indiewire]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Giant Mechanical Man Reviews|ناونیشان=https://www.metacritic.com/movie/the-giant-mechanical-man|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120428070403/http://www.metacritic.com/movie/the-giant-mechanical-man|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢|وێبگە=Metacritic}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە فیلمێکی ٢٠١٢ی ژانرا ڕۆک میوزیک دەردەکەوێت بەناوی ''Rock of Ages'',&lt;ref name=&quot;WFP3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King|یەکەم=Randall|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Actress knows what it's like to sing your heart out|ناونیشان=http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808071736/http://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/entertainment/movies/actress-knows-what-its-like-to-sing-your----heart-out-159013435.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[Winnipeg Free Press]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ROA BOX&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Subers|یەکەم=Ray|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Weekend Report: Circus Afros Beat 80s Hairdos|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/news/?id=3465&amp;p=.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120717214547/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3465&amp;p=.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکە ڕۆلی کۆنستەنس ساکی ڕۆژنامە نووس دەگێرێت کە چاوپێکەوتن لەگەڵ کارەکتەری [[تۆم کرووز]] بەناوی ستەیسی جاکس دەکات. ئاکێرمان لەم ڕۆلەدا مامۆستای دەنگ دەگرێیت چونکە ڕۆلەکە پێویستی بە گۆرانیوتن دەبێت. ئاکرمان و کروز بەیەکەوە دووانەیەکیان تۆمارکرد لە گۆرانی «دەمەوێت بزانم خۆشەویستی چییە» (١٩٨٤).&lt;ref name=&quot;WFP3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RS RoA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/news/q-a-malin-akerman-on-rock-of-ages-love-scenes-and-playing-debbie-harry-20120615|سەردێڕ=Q&amp;A: Malin Akerman on 'Rock of Ages' Love Scenes and Playing Debbie Harry|magazine=Rolling Stone|دوایین=Leeds|یەکەم=Sarene|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120619065506/http://www.rollingstone.com/music/news/q-a-malin-akerman-on-rock-of-ages-love-scenes-and-playing-debbie-harry-20120615|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گۆرانییەکە لە تراکی دەنگیدا دەردەکەوێت کە لە پلەی پێنجەمی بیلبۆرد ٢٠٠دا گەیشتە لووتکە و لە ئەمریکا ٣٢٠ ھەزار دانەی لێفرۆشرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grein|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Week Ending June 24, 2012. Albums: Thanks &amp; Move Over|ناونیشان=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-june-24-2012-albums-thanks-move-145419770.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120630144151/http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-june-24-2012-albums-thanks-move-145419770.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Yahoo! Music}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mansfield|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ='Idol' sales: Jessica Sanchez, David Cook, more|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/idolchatter/2013/05/08/american-idol-sales-jessica-sanchez-david-cook/2145081/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130515164559/http://www.usatoday.com/story/idolchatter/2013/05/08/american-idol-sales-jessica-sanchez-david-cook/2145081/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=USA Today}}&lt;/ref&gt; بەڵام داھاتی کۆتایی ھەفتەی یەکەمی فیلمەکە لە ئەمریکا بووە سێیەم بەرزترین داھات تا ئێستا بۆ وەرگێڕانی بەرھەمێک کرابێت.&lt;ref name=&quot;ROA BOX&quot;/&gt;

لە ٢٠١٢ ڕۆل لە فیلمێکی ئەکشن بەناوی Stolen لەسەر تاوانی بانک دەگێڕێت بەیەکەوە لەگەڵ ئەکتەر [[نیکۆلاس کەیج]] فیلمەکە پێداچوونەوەی نێگەتییڤ وەردەگرێت لەلایەن ڕەخنەگرانی و و شکست دەھێنێت لە بۆکس ئۆفیس.&lt;ref name=&quot;rottentomatoes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stolen (2012)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/stolen_2012/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331081058/https://www.rottentomatoes.com/m/stolen_2012|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stolen (2012)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=stolen2012.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190721164348/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=stolen2012.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; دواتر لە فلمێکی تاوانی بەناوی Hotel Noir کە لە ٢٠١٢ دەردەچێت بەشدار دەبێت، و پاشان فیلمێکی کۆمیدی ترسناک بەناوی &quot;Cottage Country&quot; لە ٢٠١٣. و فیلمی ئەکشنی ھەستبزوێن بەناوی The Numbers Station بۆ ساڵی ٢٠١٣، کە ھەمووی ڕەخنەی نێگەتیڤی لەلایەن ڕەخنەگران لێ گیرا&lt;ref name=&quot;RottenBio2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/malin_akerman|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611184212/https://www.rottentomatoes.com/celebrity/malin_akerman|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٣ لە فیلمی CBGB ڕۆلی دێبی ھاری گێرا کە لەلایەن ڕاندال میلەرەوە دەرھێنانی بۆ کرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Angelo|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=CBGB|ناونیشان=https://film.avclub.com/cbgb-1798178258|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190604113401/https://film.avclub.com/cbgb-1798178258|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The A.V. Club}}&lt;/ref&gt; و فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگران پێداچوونەوەی نێگەتیڤی وەرگرت لە ڕۆژنامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CBGB (2013)|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=cbgb.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180922064251/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=CBGB.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CBGB Reviews|ناونیشان=https://www.metacritic.com/movie/cbgb|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181017115554/https://www.metacritic.com/movie/cbgb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Metacritic}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا ئاکێرمان بەشداری لە چەندین ڕۆلی میوان دەکات لە تلەڤیزیۆن لەوانیش وەکوو ''Newsreaders - ھەواڵ خوێنەرەوە، , Robot Chicken ڕۆبۆت چێکن، Welcome to Sweden بەخێربێن بۆ سوێد.&lt;ref name=&quot;nypost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getlen|یەکەم=Larry|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ='Trophy Wife' Malin Akerman knows plenty about blended families|ناونیشان=https://nypost.com/2013/12/07/trophy-wife-malin-akerman-knows-plenty-about-blended-families/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403173858/https://nypost.com/2013/12/07/trophy-wife-malin-akerman-knows-plenty-about-blended-families/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The New York Post]]}}&lt;/ref&gt;''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.svd.se/malin-akerman-klar-for-svenskserie|سەردێڕ=Malin Åkerman klar för svenskserie|trans-title=Malin Åkerman to appear in Swedish series|نووسەر=TT|ئیش=[[Svenska Dagbladet]]|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|زمان=sv|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107090555/https://www.svd.se/malin-akerman-klar-for-svenskserie|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٣ ئاکێرمان چەندین ڕۆلی لە زنجیرە فیلمی کۆمیدی تەلەڤیزیۆنی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی]] فیلمی ''Suburgatory'' بەناوی ئەلێکس گێڕا، کە ڕۆلی دایکی کارەکتەری سەرەکی تێسا دەگێڕێت تێیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stanhope|یەکەم=Kate|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Suburgatory Boss on Introducing Tessa's Mom: Malin Akerman is the 'Total Package'|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/suburgatory-tessa-mom-1056267/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200927143225/https://www.tvguide.com/news/suburgatory-tessa-mom-1056267/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=TV Guide}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕۆل لە زنجیرە کۆمییدی Burning Love دەگێڕێت کە لاسایی ستایلی زنجیرە فیلمی The Bachelor دەکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hale|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Romantic Mishaps in Web-Size Bites|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/06/18/arts/television/burning-love-and-first-dates-with-toby-harris-online.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181215234029/https://www.nytimes.com/2012/06/18/arts/television/burning-love-and-first-dates-with-toby-harris-online.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Malin_Åkerman_TTF_2012.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malin_Åkerman_TTF_2012.jpg|وێنۆک|ئاکێرمان لە ٢٠١٢ لە [[فێستیڤاڵی ترایبیکا]].]]
لە ٢٠١٣ بەرەو ٢٠١٤، ئاکێرمان ڕۆلێکی سەرەکی لە زنجیرە ستکۆمێکی کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی ''Trophy Wife'' دەگێڕێت لە زنجیرەکەدا ڕۆلی کەیت ھاریسن دەگێرێت، کە سێیەم ھاوسەری کارەکتەر برادلێی ویتفۆردە؛ و ئەکتەران مارسیا گەی ھاردن و مکێیلا واتکنس وەکوو ھاوسەری پێشووی ویتفۆرد ڕۆلیان گێرا.&lt;ref name=&quot;Slate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paskin|یەکەم=Willa|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Trophy Wife Was the Best New Show of the Season. Now It's Gone.|ناونیشان=https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228123511/https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Slate (magazine)|Slate]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stahler|یەکەم=Kelsea|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ='Trophy Wife' Headed for Cancellation Because ABC Just Can't Keep Good Comedies|ناونیشان=https://www.bustle.com/articles/7022-trophy-wife-headed-for-cancellation-because-abc-just-cant-keep-good-comedies|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210228200010/https://www.bustle.com/articles/7022-trophy-wife-headed-for-cancellation-because-abc-just-cant-keep-good-comedies|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]]}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان وەکوو بەرھەمھێنری فیلمیش خزمەت دەکات تێیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pace|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Exclusive: BTS 'Trophy Wife' with Malin Akerman|ناونیشان=https://www.etonline.com/tv/137547_Trophy_Wife_Exclusive_Set_Visit_Malin_Akerman_Interview|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210121145925/https://www.etonline.com/tv/137547_Trophy_Wife_Exclusive_Set_Visit_Malin_Akerman_Interview|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=ET Online}}&lt;/ref&gt; و دواتر بەھۆی ناونیشانی زنجیرەکە ترۆفی وایف پاشت گەست دبێتەوە و دەڵێت &quot;کە ناونیشانی فیلمەکەم بینی، وتم نەخێر ئیتر، ڕۆل لە فلمەکە ناگێڕم!&quot;.&lt;ref name=&quot;TWTitle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ng|یەکەم=Philiana|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ='Trophy Wife' Title Is Meant to Be 'Ironic,' Says Producer|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trophy-wife-title-is-meant-599321|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924161506/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trophy-wife-title-is-meant-599321|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەھەرحاڵ دواتر دوای خوێندنەوەی سکرێپتەکەی بیرورای خۆی دەگۆڕێت؛ و سکرێپتەکەی بەدڵ دەبێت و کارەکتەرەکەش کە وەک ناونیشانی فیلمەکە باسی دەکات نییە کوالێتی ترۆفی وایفی نییە.&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;ترۆفی وایف بە ژنێکی سەرەنج ڕاکێش و جێی سەرەنجی کۆمەڵایەتیی بێت بۆ ھاوسەرەکەی، زاراوەکە زیاتر بە مانای ئەوە دێت کە ژنەکە بەھاکەی زیاتر لە شێوە و ڕەنگ ڕووی دایە وەک لەوەی لە کوالێتی و خودی خۆی.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Furlong|یەکەم=Maggie|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ='Trophy Wife' Star Malin Akerman On The Show's Misleading Title, Possible 'Childrens Hospital' Crossover|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2013/09/24/trophy-wife-malin-akerman_n_3983177.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130925161638/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/24/trophy-wife-malin-akerman_n_3983177.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش=[[The Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt; جێبەجێکاری بەرھەمھێنەری فیلم لی ئایزنبێرگ وتی کە ناونیشانی فیلمەکە «ھەمیشە وادانراوە بە گاڵتە لێکبدرێتەوە».&lt;ref name=&quot;TWTitle2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ng|یەکەم=Philiana|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ='Trophy Wife' Title Is Meant to Be 'Ironic,' Says Producer|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trophy-wife-title-is-meant-599321|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924161506/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trophy-wife-title-is-meant-599321|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی بەخۆوە بینی لەلایەن ڕەخنەگرانی، و پەیوەندی نێوان ئەکتەرەکانی ستایش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trophy Wife: Season 1|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/trophy_wife/s01|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210142636/https://www.rottentomatoes.com/tv/trophy_wife/s01/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cornet|یەکەم=Roth|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Another New Kind of Family|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2013/09/09/trophy-wife-pilot-review|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191016012309/https://www.ign.com/articles/2013/09/09/trophy-wife-pilot-review|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=IGN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fienberg|یەکەم=Daniel|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Take Me To The Pilots '13: ABC's 'Trophy Wife'|ناونیشان=http://www.hitfix.com/the-fien-print/take-me-to-the-pilots-13-abcs-trophy-wife|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304000214/http://www.hitfix.com/the-fien-print/take-me-to-the-pilots-13-abcs-trophy-wife|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[HitFix]]}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان چەندین ستایشی بۆ نمایشەکەی وەرگرت، گابریال مێزراحی سەربە ڕۆژنامەی ھوفینگتن پۆست نمایشی ئاکێرمانی بە «یەکجارباش» وەسفکردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mizrahi|یەکەم=Gabriel|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Just Seen It: Trophy Wife and Lucky 7|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/gabriel-mizrahi/just-seen-it-trophy-wife-_b_3907971.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160911122255/http://www.huffingtonpost.com/gabriel-mizrahi/just-seen-it-trophy-wife-_b_3907971.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Huffington Post}}&lt;/ref&gt; و مات وێب میتۆڤیچی سەربە [[تیڤی ڵاین]] ئاماژەی بەوەدا کە ئاکێرمان «دەدرەوشێتەوە لە ڕۆلگێڕانەکەی، و کەسێکی خۆشەویست، بەبێ ئەوەی ڕووکەشی بێت، میھرەبان بەبێ ئەوەی بەبێ ئەوەی لە ڕادەبەدەر دراماتیک بێت».&lt;ref name=&quot;TVLine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Webb Mitovich|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Fall TV First Impression: ABC's Trophy Wife|ناونیشان=http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130915074018/http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[TVLine]]}}&lt;/ref&gt; چەندین ڕەخنەگری تەلەڤیزیۆنی ئەویان بە باشترین شێوەی سیتکۆمی ٢٠١٣ وەسفکرد.&lt;ref name=&quot;Slate2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paskin|یەکەم=Willa|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Trophy Wife Was the Best New Show of the Season. Now It's Gone.|ناونیشان=https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228123511/https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Slate (magazine)|Slate]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVLine2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Webb Mitovich|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Fall TV First Impression: ABC's Trophy Wife|ناونیشان=http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130915074018/http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[TVLine]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Melia|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Only 13 New TV Shows Worth Watching This Fall|ناونیشان=http://www.businessinsider.com/fall-tv-shows-to-watch-2013-2013-9?op=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171026062555/http://www.businessinsider.com/fall-tv-shows-to-watch-2013-2013-9?op=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; و ھەنێک لە ڕەخنەگران ڕخنەیان لە فیلمەکە گرت بەوەی کە ناونیشانی فلمەک سەرلێشێوێنەرە و بەوەیی کە وا پیشان بدرێ فیلمەکە بە شێوەیەکە بەڵام لە واقیعدا وا نەبێت.&lt;ref name=&quot;Slate3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paskin|یەکەم=Willa|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Trophy Wife Was the Best New Show of the Season. Now It's Gone.|ناونیشان=https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228123511/https://slate.com/culture/2014/05/trophy-wife-canceled-abc-series-was-the-best-new-show-of-this-past-season-now-its-gone.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Slate (magazine)|Slate]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Turchiano|یەکەم=Danielle|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Fall 2013 TV Preview: ABC's 'Trophy Wife'|ناونیشان=http://xaminer.com/review/fall-2013-tv-preview-abc-s-trophy-wife|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304003935/http://xaminer.com/review/fall-2013-tv-preview-abc-s-trophy-wife|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Examiner.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ostrow|یەکەم=Joanne|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Review: &quot;Trophy Wife&quot; on ABC|ناونیشان=http://blogs.denverpost.com/ostrow/2013/09/06/review/16231/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130921060348/http://blogs.denverpost.com/ostrow/2013/09/06/review/16231/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Denver Post]]}}&lt;/ref&gt; ھەر بۆ نموونە ویلا پاسکنی سەربە گۆڤاری سلەیت ناونیشانی فلمەکەی بە «زۆر خراپ» و «سووکایەتی بۆ ئەکتەری سەرەکییە خۆشەویستەکە» وەسف کردووە.&lt;ref name=&quot;SlateTW&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paskin|یەکەم=Willa|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Terrible Name, Good Show|ناونیشان=http://www.slate.com/articles/arts/television/2013/09/malin_akerman_and_bradley_whitford_in_trophy_wife_reviewed.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181009131940/http://www.slate.com/articles/arts/television/2013/09/malin_akerman_and_bradley_whitford_in_trophy_wife_reviewed.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Slate (website)|Slate]]}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕەخنە ئاڕاستەی کەناڵی ABC کرا کە لە کاتێکی خراپ زنجیرەکە پەخشکراوە و کاتێکی خراپی پێداو بۆ پەخشبوون.&lt;ref name=&quot;Slate3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TVLine3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Webb Mitovich|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Fall TV First Impression: ABC's Trophy Wife|ناونیشان=http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130915074018/http://tvline.com/2013/07/10/trophy-wife-preview-new-show-abc-fall-2013/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[TVLine]]}}&lt;/ref&gt;و ترۆفی وایف یەک وەرز پەخشکرا پێش ئەوەی ڕەتبکرێتەوە.&lt;ref name=&quot;Slate3&quot;/&gt;

==== کاری ئەم دوایانە (٢٠١٥ - ئێستا) ====
لە فیلمی ٢٠١٥ بەناوی Sin City Saints ئاکێرمان ڕۆلیی سەرەکی لە زنجیرە کۆمیدییەکە گێڕا کە بۆ ماوەیەکی کەم توانی بەردەوام بێت؛ کە ٨ ئەلقەی لە وەرزێکدا پێشکەش کرد، ئاکێرمان ڕۆلی پارێزەر دەستی ھالفۆرد دەگێڕێت تێیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Uhlich|یەکەم=Keith|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ='Sin City Saints': TV Review|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/sin-city-saints-tv-review-783588|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180901113134/https://www.hollywoodreporter.com/review/sin-city-saints-tv-review-783588|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٥ ڕۆلی فیلمێکی تر گێرا بەناوی I'll See You in My Dreams کە فیلمێکی درامی کۆمیدی بوو لەلایەن برێت ھالێیەوە دەرھێنانی بۆ کرابوو لەگەڵ ئەکتەر بلایس دانەر ڕۆل دەگێڕێت؛ و فیلمەکە لە فێستیڤاڵی سەندانسی ٢٠١٥ پەخش دەکرێت و پێداچوونەوەی ئەرێنی وەردەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hoffman|یەکەم=Jordan|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sundance 2015 review: I'll See You In My Dreams – bereaved nan finds self in pot|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2015/jan/29/sundance-2015-review-ill-see-you-in-my-dreams|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201011023556/https://www.theguardian.com/film/2015/jan/29/sundance-2015-review-ill-see-you-in-my-dreams|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ٢٠١٥، لە فیلمێکی کۆمیدی بەناوی The Final Girls بەشدار دەبێت لەگەڵ ئەکتەر تایسا فارمیگا. فیلمەکە باس لە کۆمەڵێک خوێندکاری ئامادەیی دەکات کە دەگوازرێنەوە بۆ ناو فیلمێکی سلاشەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassenger|یەکەم=Jesse|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Final Girls is a dopey horror spoof with a heart of gold|ناونیشان=https://film.avclub.com/the-final-girls-is-a-dopey-horror-spoof-with-a-heart-of-1798185138|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518190645/https://film.avclub.com/the-final-girls-is-a-dopey-horror-spoof-with-a-heart-of-1798185138|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The A.V. Club}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی وەردەگرێت لەلایەن ڕەخنەگران، کە پێیان وابوو بە ھەست و سۆزەوە فیلمەەکە دەرھێنراوە و بەچێژە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Final Girls (2015)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/the_final_girls|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180302135638/https://www.rottentomatoes.com/m/the_final_girls/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; لەدوای فیلمەکە ئاکێرمان بۆ خەڵاتی فانگۆریا چاینسۆو پاڵێورا بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکار و بەھۆی نمایشەکەی لە فیلمەکە.&lt;ref name=&quot;Fangoria&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2016 Fangoria Chainsaw Awards Nominees Ballot!|ناونیشان=http://fangoriaarchive.com/never-mind-oscar-heres-the-2016-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190622075044/http://fangoriaarchive.com/never-mind-oscar-heres-the-2016-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Fangoria]]}}&lt;/ref&gt;

ئاکێرمان ڕۆل لە دوو فیلمی تایبەت دەگێڕێت لە ٢٠١٦ ئەوانیش Misconduct و The Ticket کە ھەردووکیان بەشێوەیەکی سنووردار بڵاوکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Benjamin|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Al Pacino and Anthony Hopkins thriller makes less than £100 at UK box office|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2016/jun/07/misconduct-al-pacino-and-anthony-hopkins-thriller-makes-less-100-uk-box-office|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190523065936/https://www.theguardian.com/film/2016/jun/07/misconduct-al-pacino-and-anthony-hopkins-thriller-makes-less-100-uk-box-office|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/movies/2017/02/10/the-ticket-trailer-dan-stevens/|سەردێڕ=Dan Stevens takes a dark turn in The Ticket trailer|magazine=Entertainment Weekly|یەکەم=Nick|دوایین=Romano|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190415125429/https://ew.com/movies/2017/02/10/the-ticket-trailer-dan-stevens/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێداچوونەوەی ڕەخنەگران بۆ یەکەم فیلم مسکۆندەکت بە گشتی نێگەتیڤ دەبێت،&lt;ref name=&quot;RottenBio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malin Akerman|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/malin_akerman|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611184212/https://www.rottentomatoes.com/celebrity/malin_akerman|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا دووەم فیلم زە تیکت پێداچوونەوەی جۆراوجۆر وەردەگرێت. نمایشی ئاکێرمان لە دووەم فیلم، وەکوو ھاوسەری پیاوێکی نابینا کە بینایی چاوەکانی بۆ دەگەڕێتەوە، فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنیی وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lickona|یەکەم=Matthew|سەردێڕ=The Ticket|ناونیشان=https://www.sandiegoreader.com/movies/the-ticket/#|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171128045229/https://www.sandiegoreader.com/movies/the-ticket/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[San Diego Reader]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/the-ticket-is-a-cliched-parable-about-a-blind-man-who-regains-his-sight/2017/04/06/61034d3e-18aa-11e7-9887-1a5314b56a08_story.html|سەردێڕ='The Ticket' is a cliched parable about a blind man who regains his sight|دوایین=Merry|یەکەم=Stephanie|newspaper=The Washington Post|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171127015139/https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/the-ticket-is-a-cliched-parable-about-a-blind-man-who-regains-his-sight/2017/04/06/61034d3e-18aa-11e7-9887-1a5314b56a08_story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weissberg|یەکەم=Jay|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Film Review: 'The Ticket'|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/reviews/the-ticket-film-review-1201759720/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704005601/https://variety.com/2016/film/reviews/the-ticket-film-review-1201759720/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt; ھەر لە ھەمان ساڵدا، ئاکێرمان لەگەڵ ئەکتەران ئۆرلاندۆ بلوم و کەیت مکوچی لە ئەلقەیەکی نێتفلیکسی درامای کۆمیدی زنجیرەکانی ئیزی - easy ڕۆل دەەگێڕێت، کە ئەڵقەی سەربەخۆی تێدایە کە تێیدا تیشک دەخاتە سەر کارەکتەرە جیاوازەکان و ئەزموونەکانیان لە پەیوەندییەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gerdes|یەکەم=Caroline|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Orlando Bloom's Awkward Threesome In 'Easy' Depicts Sexual Experimentation In A New Light|ناونیشان=https://www.bustle.com/articles/185334-orlando-blooms-awkward-threesome-in-easy-depicts-sexual-experimentation-in-a-new-light|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807220628/https://www.bustle.com/articles/185334-orlando-blooms-awkward-threesome-in-easy-depicts-sexual-experimentation-in-a-new-light|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Bustle}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٦ بۆ ٢٠١٩، ئاکێرمان ڕۆلێیکی گرنگ دەگێڕێت وەک کارەکتەری سەرەکی زنجیرە دراماکانی [[ملیارەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ملیارەکان]] ڕۆلی لارا ئاکسێلرۆد دەگێرێت، کە ھاوسەری بەرێوەبەرێکی ملیاردێرە بەناوی بۆبی ئەکسێلرۆد کە لەلایەن دامیان لویس ڕۆلی بۆ گێردراوە.&lt;ref name=&quot;EWB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/04/13/malin-akerman-couch-surfing-billions/|سەردێڕ=Billions star Malin Akerman reveals why her character is so much fun to play|magazine=Entertainment Weekly|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|دوایین=Lawrence|یەکەم=Derek|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325144248/https://ew.com//tv/2018/04/13/malin-akerman-couch-surfing-billions/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان حەزی بە ڕۆلگێرانەکەی دەبێت لە فیلمەکە چونکە کارەکتەرەکەی ھەڵسوکەوتی بێمانای ھەیە.&lt;ref name=&quot;EWB&quot;/&gt; و زنجیرەکە پێداچوونەوەیەکی پۆزەتیڤی بەرزی وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Billions|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/billions|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171129151510/https://www.rottentomatoes.com/tv/billions|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; بۆ وەرزی سێیەم بۆ ئەوەی بتوانێت ڕۆل لە پڕۆژەی تریش بگێڕێت، ڕۆلەکانی لە ملیارەکان کەم کرایەوە، ئەوە بوو وەک ھاوسەری پێشووی بۆبی بەردەوام دەبێت.&lt;ref name=&quot;VarPrism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Malin Akerman Joins NBC Drama Pilot 'Prism'|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/malin-akerman-nbc-drama-pilot-prism-1203132627/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706104413/https://variety.com/2019/tv/news/malin-akerman-nbc-drama-pilot-prism-1203132627/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt;

دواتر ڕۆل دەگێڕێت لە فیلمی زانستی خەیاڵی [[ڕامپەیج (فیلمی ٢٠١٨)]] کە لەسەر یارییەکی ڤیدیۆیی ھەمان ناوی خۆی دەرھاتۆتەوە، کە لە ڕۆلی کڵێر وایدن، بەرێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیا بەرپرسە لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەک و گۆڕانکاری بەسەر چەندین ئاژەڵدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foutch|یەکەم=Haleigh|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Jeffrey Dean Morgan, Malin Akerman &amp; Naomie Harris on 'Rampage' and HBO's 'Watchmen' Series|ناونیشان=https://collider.com/rampage-interview-jeffrey-dean-morgan-malin-ackerman-rampage-watchmen/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201224162055/https://collider.com/rampage-interview-jeffrey-dean-morgan-malin-ackerman-rampage-watchmen/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Collider (website)|Collider]]}}&lt;/ref&gt; و بۆ یەکەمجار لە ڕۆلگێران ڕۆلی خراپکارێکی گێرا و وتی کە «چاڵنجێکی باش بووە»، و وتیشی: پێموانییە ھیچ سیفەتێکی باشی ھەبووبێت کارەکتەرەکەم، بەڵام پێم وانییە کارەکتەرەکان پێویستیان بە سیفاتی باش و پۆزەتیڤ بێت، شتێکی خۆش و بەچێژ بوو کە تەنھا چێژ لەوە ببینی ڕۆلی کارەکتەرێکی خراپکار بگێردرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ruby|یەکەم=Jennifer|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Malin Akerman: 'Playing a villain in Rampage gave me a new sense of freedom'|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/malin-akerman-playing-a-villain-in-rampage-gave-me-a-new-sense-of-freedom-a3816271.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180417165903/https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/malin-akerman-playing-a-villain-in-rampage-gave-me-a-new-sense-of-freedom-a3816271.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Evening Standard]]}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە سەرکەوتن بەدەست دەھێنێت و ٤٢٨ ملیۆن دۆلار داھاتەکەی دەبێت لە سەرانسەری جیھان، ئەمەش دەیکات بە بیست و یەک لە پێرستی زۆرترین داھاتی فیلم بۆ ساڵی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2018 Worldwide Grosses|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&amp;yr=2018&amp;p=.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190115153944/http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&amp;yr=2018&amp;p=.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; و پێداچوونەوەی ڕەخنەگران جۆراوجۆر بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rampage (2018)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/rampage_2018|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210116100358/https://www.rottentomatoes.com/m/rampage_2018|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠١٩ ئاکێرمان لە زنجیرە فیلمێکی کۆمیدی ناوەندی پەروەردەیی دەردەچێت بەناوی ''Drunk History'' کە لەوێ ڕۆلی کەسێکی تۆمەتبارکراو بە کوشتن دەکات بەناوی بوێلا ئانان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swartz|یەکەم=Tracy|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Watch 'Drunk History' stumble through the story behind 'Chicago'|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/entertainment/tv/ct-ent-drunk-history-maurine-watkins-chicago-play-20190226-story.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306230403/https://www.chicagotribune.com/entertainment/tv/ct-ent-drunk-history-maurine-watkins-chicago-play-20190226-story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[Chicago Tribune]]}}&lt;/ref&gt; لە زنجیرە درامای &quot;To the Stars&quot; بۆ ساڵی ٢٠١٩، ئاکێرمان ڕۆلی گرەیس ڕیچمۆند وەردگرێت، کە دایکی کارەکتەر لیانا لیبیراتۆیە لە فیلمەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Linden|یەکەم=Sheri|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ='To the Stars': Film Review|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/stars-review-1177110|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190126200533/https://www.hollywoodreporter.com/review/stars-review-1177110|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; و فیلمەکە فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس بۆ ساڵی ٢٠١٩ پەخش دەکرێت و پێداچوونەوەی ئەرێنی - پۆزەتیڤ وەردەگرێت لەلایەن ڕەخنەگران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=To the Stars (2019)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/to_the_stars|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420152419/https://www.rottentomatoes.com/m/to_the_stars|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠١٩ واژوو بۆ درامای فڕۆکە لە کەناڵی [[ئێن بی سی]] بەناونیشانی Prism دەکات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Porter|یەکەم=Rick|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Malin Akerman to Star in NBC Drama Pilot, Scale Back 'Billions' Role|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/malin-akerman-star-nbc-drama-pilot-scale-back-billions-role-1184277|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190208230813/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/malin-akerman-star-nbc-drama-pilot-scale-back-billions-role-1184277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن دانیاڵ بارنز دەرھێنانی بۆ کراوە، زانیاری لەسەر کوشتنێک دەکات لە ڕوانگەی بینینی کەسە گرنگەکانی ناو فیلمەکە کە ڕۆلی ئاکێرمان دەبێت بە پارێزەری گشتی بەناوی ڕاشێل لویس.&lt;ref name=&quot;VarPrism2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Malin Akerman Joins NBC Drama Pilot 'Prism'|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/malin-akerman-nbc-drama-pilot-prism-1203132627/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706104413/https://variety.com/2019/tv/news/malin-akerman-nbc-drama-pilot-prism-1203132627/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠١٩ ئێن بی سی پڕۆژەکەی Prismی پشتگوێ خست،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lesley|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=The Most Surprising Pilot Passes This Season (2019)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surprising-pilot-passes-season-2019-1209938|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513090011/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surprising-pilot-passes-season-2019-1209938|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان دەست بە یەکەم ڕۆلی دەکات کە بە زمانی سوێدی قسە بکات لە فیلمێک بەناوی A Piece of My Heart - پارچەیەک لە دڵم، کە لەلایەن ئێدوارد ئاف سیلێنەوە دەرھێنانی بۆ کراوە، کە لەسەر مۆسیقایەک کە لەلایەن گۆرانیبێژی سوێدی تۆماس لێدین وتراوە دەرھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andersson|یەکەم=Jan-Olov|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Tomas Ledin lyrisk över sin egen jukeboxmusikalfilm|trans-title=Tomas Ledin excited about his own jukebox musical film|ناونیشان=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/film/a/zLjrk1/tomas-ledin-lyrisk-over-sin-egen-jukeboxmusikalfilm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180725121623/https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/film/a/zLjrk1/tomas-ledin-lyrisk-over-sin-egen-jukeboxmusikalfilm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Aftonbladet|زمان=sv}}&lt;/ref&gt; فییلمەکە لە سوێد بە فەرمی لە کاتی وەرزی کریستمسی ساڵی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barraclough|یەکەم=Leo|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Picture Tree Picks Up Malin Akerman's 'A Piece of My Heart'|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/afm-picture-tree-malin-akerman-a-piece-of-my-heart-1203018736/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409044943/https://variety.com/2018/film/news/afm-picture-tree-malin-akerman-a-piece-of-my-heart-1203018736/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt; ئاکێرمان ھەروەھا لە فیلمی Sleepover ڕۆلی گێڕاوە کە لەلایەن تریش سی دەرھێنانی بۆ کراوە بۆ [[نێتفلیکس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ken Marino, Joe Manganiello, Malin Akerman &amp; More Are Having A 'Sleepover' With Netflix|ناونیشان=https://deadline.com/2019/08/netflix-movie-the-sleepover-ken-marino-joe-manganiello-malin-akerman-cast-1202704276/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190826183027/https://deadline.com/2019/08/netflix-movie-the-sleepover-ken-marino-joe-manganiello-malin-akerman-cast-1202704276/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt; و ئاکێرمان لە فییلمێک بەناوی Friendsgiving ڕۆلگێرانی کردووە کە لەلایەن نیکۆل پاوەن دەرھێنانی بۆ کراوە. ھەروەھا لەپاڵ ڕۆلگێران بەرھەمھێنەری پڕۆژەکەش دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Film News Roundup: Malin Akerman, Kat Dennings, Jane Seymour to Star in 'Friendsgiving'|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/malin-akerman-kat-dennings-jane-seymour-friendsgiving-1202814934/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201118045754/https://variety.com/2018/film/news/malin-akerman-kat-dennings-jane-seymour-friendsgiving-1202814934/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ئەلقەیەکی زنجیرەی Soulmates دەردەکەوێت، کە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ پەخشکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Blogs - Malin Akerman, Charlie Heaton, Betsy Brandt and JJ Feild Join the Cast of AMC's Upcoming Soulmates - AMC|ناونیشان=https://www.amc.com/talk/2020/01/malin-akerman-charlie-heaton-betsy-brandt-and-jj-feild-join-the-cast-of-amcs-upcoming-soulmates|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200813063235/https://www.amc.com/talk/2020/01/malin-akerman-charlie-heaton-betsy-brandt-and-jj-feild-join-the-cast-of-amcs-upcoming-soulmates|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Soulmates' Renewed for Second Season Ahead of Season 1 Debut on AMC|ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/soulmates-renewed-second-season-ahead-season-1-amc-1203007068/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930021627/https://deadline.com/2020/08/soulmates-renewed-second-season-ahead-season-1-amc-1203007068/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و لە فیلمێکی کۆمیدی بەناوی Chick Fight ڕۆل دەگێرێ کە لە ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;Observer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://observer.com/2020/11/malin-akerman-chick-fight-interview/|سەردێڕ=Malin Akerman Knew She Had to Produce After Seeing Margot Robbie's 'I, Tonya'|دوایین=Zemler|یەکەم=Emily|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[The New York Observer]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠٢٠ ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێرێت لە فیلمی کۆمیدی The Three of Us سەربە کەناڵی [[سی بی ئێس]] کە لەلایەن فرانک پاینیس دروستکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Oliver Hudson &amp; Malin Akerman To Star In 'The Three Of Us' CBS Comedy Pilot|ناونیشان=https://deadline.com/2020/02/oliver-hudson-malin-akerman-star-the-three-of-us-cbs-comedy-pilot-1202867105/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200224211810/https://deadline.com/2020/02/oliver-hudson-malin-akerman-star-the-three-of-us-cbs-comedy-pilot-1202867105/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠٢٢ ئاکێرمان لە فیلمی A Week in Paradise - ھەفتەیەک لە بەھەشت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Week in Paradise|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/a_week_in_paradise|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; و Aviary,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Howard|یەکەم=Courtney|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=In The Aviary, Malin Akerman and Lorenza Izzo flee a cult leader's mesmerizing control|ناونیشان=https://www.avclub.com/aviary-review-malin-akerman-lorenza-izzo-chris-messina-1848859890|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ئیش=The A.V. Club}}&lt;/ref&gt; و Slayers ڕۆلگێران دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Philbrick|یەکەم=Jami|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Malin Akerman Talks Vampire Comedy 'Slayers' and the Legacy of 'Watchmen'|ناونیشان=https://www.moviefone.com/news/watchmens-malin-akerman-talks-slayers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Moviefone]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠٢٣، ئاکێرمان لە وەرزی نۆیەمی The Masked Singer ڕۆڵگێران دەکات بەناوی کارەکتەری &quot;Squirrel&quot;. لەکاتی دی سی شەوانی سوپەرھیرۆکان، ئاکێرمان بە سەرکەوتوویی نمایش دەکات سەردەکەوێت بەسەر ڕۆلەکانی لە ٢٠٢٣، مایکڵ بۆلتن (&quot;گورگ&quot;) و کینان ئاڵن &quot;دڕندەی گارگۆیل&quot; کە کینان ئاڵن دواتر لەلایەن جێنی مککارسی ڕزگار دەکرێت. ھەروەھا لە ٢٠٢٣ ئاکێرمان ڕۆلیکی تر وەردەگرێت لە فیلمی کۆمیدی The Donor Party,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roman|یەکەم=Julian|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Donor Party Review: A Cringeworthy Procreation Comedy|ناونیشان=https://movieweb.com/the-donor-party-review/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ئیش=MovieWeb}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا Us or Them,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiseman|یەکەم=Andreas|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Rampage' &amp; 'Billions' Star Malin Akerman Leads Thriller 'Us Or Them', Latest Movie To Shoot On St Kitts And Nevis — Cannes Market|ناونیشان=https://deadline.com/2022/05/malin-akerman-billions-rampage-watchmen-thriller-us-them-kitts-nevis-1235029587/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ئیش=Deadline}}&lt;/ref&gt; و The Christmas Classic&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hullender|یەکەم=Tatiana|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Malin Akerman &amp; Amy Smart Have An Awkward Family Reunion In The Christmas Classic Clip|ناونیشان=https://screenrant.com/the-christmas-classic-movie-malin-ackerman-amy-smart-clip/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Screen Rant}}&lt;/ref&gt; کە ھەموویان بەشێوەی سنووردار بڵاوکراونەتەوە.&lt;ref name=&quot;Forsell&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.svd.se/a/onQedj/strejk-i-hollywood-kan-lyfta-svensk-film|سەردێڕ=Strejk i Hollywood kan lyfta svensk film|trans-title=Strike in Hollywood could lift Swedish film|ئیش=Svenska Dagbladet|دوایین=Forsell|یەکەم=Mikael|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=sv}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینی&quot;/&gt;&lt;references group=&quot;kurdish-alpha&quot; /&gt;
== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Malin Åkerman|مالن ئاکێرمان}}
{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی سوێدی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی سوێدی]]
[[پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>d8772gcrqooocr1u5c6ytz9gyydy156</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247019</id>
    <revision>
      <id>1598225</id>
      <parentid>1597803</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18594" sha1="26ww3weiifticvnwyd42q9eox5h0p8w" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک لە ساڵانی ١٩١٨ بۆ ١٩٢٢|ڕاپەڕینەکەی چوار ساڵ دواتر بە سەرۆکایەتیی سمکۆ|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}}
{{ناکۆکی سەربازی|ناوی شەڕ=ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|وێنە=[[پەڕگە:Simko-kurds-missionaries.jpg|وێنۆک|سمکۆی شکاک (ناوەڕاست)]]|ڕێکەوت=١٩١٨ بۆ ١٩٢٢|شوێن=[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (باکووری ڕۆژاوای ئێران)|ئەنجام=بردنەوەی ئێران
* بە سەرکردایەتی نوێی [[ڕەزاشا]] لە ئێران، لە ساڵی ١٩٢٢ ڕاپەڕینەکەی سەرکوت کرد
* ھەوڵێکی دیکەی سمکۆ بۆ ڕاپەڕین لە ساڵی ١٩٢٦|شەڕکەری١={{ئاڵای کوردستان}} یاخیبووانی کورد {{ھن}} {{ئاڵای کوردستان}} میلیشیا ناڕێکە کوردییەکان {{ھن}} {{flagicon|Ottoman Empire}} سەرباز و بەکرێگیراوانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]|شەڕکەری٢={{flagicon image|Flag of Persia (1910).svg}} [[ئێران]]
* [[قاجاڕەکان]] (١٩١٩–١٩٢١)
* [[ئێرانی پەھلەوی|پەھلەوییەکان]] (١٩٢١–١٩٢٢)
[[پەڕگە:Flag of the Assyrians.svg|border|25px]] [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PVgKzgEACAAJ | سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 |دوایین١=Ismael |یەکەم١=Yaqou D'Malik}}&lt;/ref&gt; {{ھن}} [[پەڕگە:Flag of the Assyrian Volunteers.svg|border|20px]] [[خۆبەخشە ئاشوورییەکان]]|سەرکردەی١=[[سمکۆی شکاک]] {{ھن}} سەید تەھای شەمزینی
[[سیتو ئاغا ئورەماری]]|سەرکردەی٢=ڕەزا شا {{ھن}} ئاغا پەترۆس {{ھن}} مەلیک خوشەبا {{ھن}} [[مالیک یاقۆ]]|زیانەکان١=٢٫٥٠٠ کوژراو (دەستگیر کراو و پێکراو)|زیانەکان٢=٢٠٠ کوژراو (دەستگیر کراو و پێکراو)}}{{کورد}}

'''ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک''' ئاماژە بە یاخیبوونی ھۆزە [[کورد|کوردییەکان]] دەکات لە بەشی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، کە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] پاڵپشتییان لێ دەکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=William Edward David|سەردێڕ=Caucasian battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian border, 1828-1921|دوایین٢=Muratoff|یەکەم٢=Paul|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ساڵ=١٩٥٣|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٢٩٦|oclc=١١٠٢٨١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cornell&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith|یەکەم=B.|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective|ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf|journal=Working Paper}}&lt;/ref&gt; لە دژی [[قاجاڕەکان|بنەماڵەی قاجار]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩١٨ تا ١٩٢٢، بە سەرکردایەتی سەرکردەی کورد، [[سمکۆ]] لە ھۆزی [[شکاک]].&lt;ref name=&quot;bruinessen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٩٦٤-٦|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor-link=Touraj Atabaki|زنجیرە=Library of modern Middle East studies, 43|شوێن=London; New York|پەڕەکان=١٨–٢١|chapter=Chapter 5: A Kurdish warlord on the Turkish-Persian frontier in the early Twentieth century: Isma'il Aqa Simko|oclc=٥٦٤٥٥٥٧٩|بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen|chapter-url=https://www.academia.edu/3555229}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Project|یەکەم=The Kurdish|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Kurdish Statehood in the Twentieth Century: An Analysis|ناونیشان=https://thekurdishproject.org/kurdish-statehood-twentieth-century-an-analysis/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Kurdish Project|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Group|یەکەم=Pro-Kurd Software|سەردێڕ=سمکۆی شکاک|ناونیشان=http://www.pskurdistan.com/post-100.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=پارتی سەربەخۆیی کوردستان {{!}} Independence Party Of Kurdistan|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی ژەنەڕاڵ [[ڕەزا شا|ڕەزاخان]] لە کودەتایەکی ساڵی ١٩٢١ دا قاجارەکانی لە دەسەڵاتی ئێران لابرد، پێشوی باڵی بەسەر نەتەوەکانی ئێراندا کێشا، ڕاپەڕینی شکاک بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی پێنج ھەزار کەس، لەنێویاندا زۆرێک لە خەڵکی مەدەنی ئاشووری، کە لەلایەن ھێزەکانی سمکۆوە کۆمەڵکوژ کران.&lt;ref&gt;Maria T. O'Shea, &quot;Trapped Between the Map and Reality: Geography and Perceptions of Kurdistan&quot;, Routledge, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=lawan|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=سمایل ئاغا (سمکۆی شکاک) ڕێبەرە ئازا و سەربەخۆ خوازەکەی کوردستان|ناونیشان=https://lawan.com/?p=8304|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Lawan}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== ڕاپەڕین ===
سمکۆ تا ھاوینی ١٩١٨ دەسەڵاتی خۆی بەسەر ناوچەکانی ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێدا دامەزراندبوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Elphinston|یەکەم=W. G.|ساڵ=١٩٤٦|سەردێڕ=The Kurdish Question|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|بەرگ=٢٢|issue=1|پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|doi=10.2307/3017874|jstor=3017874}}&lt;/ref&gt; سمکۆ لە ساڵی ١٩١٩ لەشکرێکی ٢٠ ھەزار کەسی لە کوردەکان ڕێکخست و توانی ناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری لە باکووری ڕۆژاوای ئێران کە ناوەندەکەی لە شاری [[ورمێ]] بوو، مسۆگەر بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سمکۆی شکاک، دیپلۆمات و شـۆڕشگێڕو خاوەن بیرێکی فراوان، خەونی دامەزراندنی دەوڵـەتێکی کوردی ھەبووە|ناونیشان=http://davarybarzan.blogfa.com/post/721|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=davarybarzan.blogfa.com}}&lt;/ref&gt; ھێزەکانی سمکۆ بە چەند سەد سەرباز و بەکرێگیراوێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە بەھێزتر کرابوو، لەنێویاندا کوردانی تینووی سەربەخۆیی و [[کوردایەتی|ناسیۆنالیست]].&lt;ref name=&quot;bruinessen&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سمکۆی شکاک؛ باوکی ناسیۆنالیزمی کورد|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2107201619-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17037697016775&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2107201619|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228132652/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2107201619-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17037697016775&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2107201619|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; سمکۆ دوای دەستبەسەرداگرتنی ورمێ، تەیمور ئاغای شکاکی وەک پارێزگاری ئەو شارە دەستنیشان کرد. دواتر ھێزەکانی خۆی بۆ بەرەنگاربوونەوەی سوپای ئێران لە ناوچەکەدا ڕێکخست و توانی لە زنجیرەیەک شەڕدا ناوچەی ژێر دەسەڵاتی خۆی بۆ شارۆچکە و شارەکانی نزیک وەک [[مەھاباد]]، [[خۆی]]، [[میاندواو]]، [[ماکۆ]] و [[پیرانشار]] فراوان بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سمکۆی شکاک لەنێوان یارو نەیاردا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=5662|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.peyserpress.com}}&lt;/ref&gt;

لە شەڕی گوڵمەخانەدا، ھێزە کوردییەکان بە فەرماندەیی سمکۆی شکاک، دەستیان بەسەر گوڵماخانە و ڕێگای ورمێ–تەورێزدا گرت لە دەست ھێزەکانی ئێران پاکی کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سمکۆى شکاک|ناونیشان=https://raprsi.com/so/kesayetisiasi/smkoshkak|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=raprsi.com}}&lt;/ref&gt; لە شەڕی ساوجوبڵاغ، [[ڕەزاشا]]، خاڵۆ قوربانی ڕەوانەی بەرەی شەڕی کوردەکان کرد بۆ بەرەنگاربوونەوەیان، بەڵام لە ١٩٢٢دا لەلایەن ھێزەکانی سمکۆوە شکستی پێ ھێندرا و کوژرا، بە ھاوکاری سەید تەھا شەمزینی. دوای شەڕێکی سەخت لە تشرینی یەکەمی ١٩٢١، ھێزەکانی ئێران شکستیان ھێنا و فەرماندەکەیان بە ناوی [[پێشڕەو]] مەلەکزادە لەگەڵ ٦٠٠ [[ژەندرمە]]ی ئێرانی کوژران. سمکۆ [[مەراغە]]شی داگیرکرد و ھۆزە [[لوڕ]]ەکانی باشووری ڕۆژاوای ئێرانی ھاندا بۆ ڕاپەڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Simko Shikak revolt (1918–22) - Alchetron, the free social encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Simko-Shikak-revolt-(1918–22)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kaya|یەکەم=Mehmet|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=SİMKO AĞA İSYANININ T&amp;#220;RK-İRAN İLİŞKİLERİ &amp;#220;ZERİNDEKİ ETKİLERİ (1905-1930)|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=696019|journal=Bing&amp;#246;l &amp;#220;niversitesi Sosyal Bilimler Enstit&amp;#252;s&amp;#252; Dergisi (BUSBED)|زمان=Turkish|بەرگ=٧|issue=14|پەڕەکان=٢٠١–٢١٠|issn=1309-6672}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک لە ١٩١٨ بۆ ١٩٢٢، کە شارە سەرەکییەکان، شوێنی [[ڕەزم]] و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی سمکۆ لە کاتی ڕاپەڕینەکە دژی دەسەڵاتدارانی ئێران نیشان دەدات]]

لەو کاتەدا حکوومەت لە [[تاران]] ھەوڵیدا لەسەر بنەمای [[ئۆتۆنۆمی]] سنووردار بۆ کورد لەگەڵ سمکۆ بگەنە ڕێککەوتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=The Kurds|بڵاوکەرەوە=Minority Rights Group|ساڵ=١٩٩١|ژپنک=٠-٩٤٦٦٩٠-٩٢-٨|شوێن=London|chapter=The Kurds in Iran|chapter-url=http://www.ebarzan.com/hirankurds.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929093107/http://www.ebarzan.com/hirankurds.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; سمکۆ زیاتر لەشکرێکی کوردی ڕێکخستبوو، کە زیاتر بەھێزتر و بەھێزتر دەبوو. بەو پێیەی حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی کۆنترۆڵی چالاکییەکانی بکات، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی سەربازیی ناوچەکانی ڕۆژاوای ئێران کە لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا بوو. تا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و [[سەردەشت]] لەژێر ئیدارەی سمکۆ مانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Koohi-Kamali|یەکەم=F.|سەردێڕ=The Kurds: A Contemporary Overview|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٠-٤١٥-٠٧٢٦٥-٤|editor-last=Kreyenbroek|editor-first=P. G.|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurds٠٠pkre/page/١٧٥ ١٧٥–١٧٦]|chapter=Nationalism in Iranian Kurdistan|editor-last2=Sperl|editor-first2=S.|chapter-url=https://archive.org/details/kurds00pkre/page/175}}&lt;/ref&gt;

لە شەڕی سەری تاج لە ساڵی ١٩٢٢ ھێزەکانی سمکۆ نەیانتوانی بەرەنگاری ھێرشی سوپای ئێران ببنەوە لە ناوچەی [[سەڵماس]]، دواجار شکستیان ھێنا و [[قەڵای چاری]] کە ھێزەکانی سمکۆ کەمپیان تیادا دانابوو، داگیرکرا. ئەو ھێزەی ئێران کە بۆ سمکۆ ڕەوانە کرابوو، ١٠ ھەزار سەرباز بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Riza Shah and the disintegration of Bakhtiyari power in Iran, 1921–1934|journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]]|بەرگ=٣٣|issue=3–4|پەڕەکان=٣٤٩–٣٧٦ [p. ٣٥٣]|doi=10.1080/00210860008701986}}&lt;/ref&gt; سمکۆ و ھەزار لە سەربازە سوارەکانی، پەنایان بردە بەر [[تورکیا]]، لەوێ ناچار بوون چەکەکانیان دابنێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About: Simko Shikak revolt (1926)|ناونیشان=https://dbpedia.org/page/Simko_Shikak_revolt_(1926)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=dbpedia.org}}&lt;/ref&gt;

=== دواتر ===
تا ساڵی ١٩٢٦ سمکۆ کۆنترۆڵی ھۆزەکەی وەرگرتەوە و دەستی بە یاخیبوونێکی دیکە کرد. کاتێک لەگەڵ سوپا خەریکی شەڕکردن بوو، نیوەی سەربازەکانی خیانەتیان لە سەرکردەی عەشیرەتەکە کرد و سمکۆش بەرەو عێراق ھەڵھات.

لە ساڵی ١٩٣٠ فەرماندەی سوپای ئێران ژەنەڕاڵ حەسەن موقەدەم نامەیەکی بۆ سمکۆ نارد کە لە گوندی بارزان نیشتەجێ ببوو و بانگھێشتی کرد بۆ کۆبوونەوەیەک لە شارۆچکەی [[شنۆ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Khosrozadeh|یەکەم=Sirwan|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Analyzing Factors Effective in the Second Simko Revolt (September-October 1926)|ناونیشان=https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_702305_en.html|journal=Historical Study of War|زمان=en|بەرگ=٦|issue=3|پەڕەکان=٣٥–٤٦|issn=2588-7033}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیلانگێڕیی دەوڵەتی ئێران لەدژی سەرکردەی کورد؛ سمکۆی شکاک و لەناوبردنی بەشێوەیەکی نامەردانە|ناونیشان=https://anfsorani.com/کوردستان/pylangyy-dwty-yran-ldzhy-srkrdy-kwrd-smky-shkak-w-lnawbrdny-bshwyky-namrdan-26615|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ANF News}}&lt;/ref&gt; سمکۆ دوای ڕاوێژ لەگەڵ ھاوڕێکانی، لەگەڵ خورشید ئاغا ھەرکی بەرەو شنۆ دەچن و لەوێ پێیان گوترا چاوەڕێی ژەنەراڵی ئێران بکەن. عەقید نەورۆزی، سمکۆی ڕازی کرد کە بچێتە دەرەوەی شارۆچکەکە بۆ پێشوازی کردن لە ھاتنی ژەنەڕاڵەکە؛ بەڵام ئەمە تەڵەیەک بوو و ئێوارەی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ سمکۆ کەوتە بۆسەیەک و کوژرا.{{ژێدەر پێویستە|date=ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Simko Shikak; A Revolutionary Figure for the Independence of the Kurds - Part 2|ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/2176|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net)|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Simko Shikak|ناونیشان=http://www.ekurds.com/english/Simkioyesikak2.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ekurds.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228132654/http://www.ekurds.com/english/Simkioyesikak2.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێرستی ڕاپەڕینی کوردان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|کوردستان|مێژوو|ئێران|دەیەی ١٩٢٠}}

[[پۆل:کوشتنی بەکۆمەڵ لە ساڵی ١٩١٨]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:پێکدادانەکان لە ١٩١٩]]
[[پۆل:شۆڕش]]
[[پۆل:شۆڕشەکان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی ئێران]]
[[پۆل:شەڕ]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]]</text>
      <sha1>26ww3weiifticvnwyd42q9eox5h0p8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247029</id>
    <revision>
      <id>1598224</id>
      <parentid>1597805</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10701" sha1="o3utf5c8nb3s98gdkacyk7e2eng5tnd" xml:space="preserve">{{ناکۆکی سەربازی|ناوی شەڕ=دووەمین ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٢٦|تێبنی=بەشێک لە [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]|شوێن=[[سەڵماس]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]|ئەنجام=بردنەوەی ئێران
* ھەڵھاتنی سمکۆی شکاک بەرەو عێراق
* تیرۆر کردنی سمکۆ|شەڕکەری١={{flagicon|کوردستان}} ھۆزەکانی [[شکاک]] {{ھن}} {{flagicon|کوردستان}} ھۆزی [[ھەرکی]] {{ھن}} {{flagicon|کوردستان}} ھۆزی بەگزادە|شەڕکەری٢={{flagicon image|Flag of Persia (1910).svg}} [[ئێرانی پەھلەوی]] {{ھن}} [[پەڕگە:Flag of the Assyrians.svg|border|25px]] ھێزی ئاشوورییەکان {{ھن}} [[پەڕگە:Flag of the Assyrian Volunteers.svg|border|20px]] خۆبەخشە ئاشوورییەکان|سەرکردەی١=[[سمکۆی شکاک]] {{ھن}} حاجی ئاغا
ساڵحە ڕەش|سەرکردەی٢=[[ڕەزاشا]] {{ھن}} ئاغا پەترۆس {{ھن}} مەلیک خوشەبا {{ھن}} [[مالیک یاقۆ]]}}

'''دووەمین ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک''' [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|ڕاپەڕینێکی کورتخایەنی کوردی]] بوو لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|بنەماڵەی پەھلەویی]] [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٢٦، بە سەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] سەرۆک عەشیرەتێکی [[کورد]] لە عەشیرەتی [[شکاک]].

== سەرەتا ==
لە ساڵی ١٩١٩ [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] یەکەم [[ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی]] بە پشتیوانی دەرەکی لە دژی [[قاجاڕەکان|حکومەتی ئێران]] دەست پێکرد. دوای سێ ساڵ ڕاپەڕینەکەی شکستی ھێنا، بەڵام لە ساڵی ١٩٢٤ ڕەزاخان لێی خۆش بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=سمكۆی شكاك رێبوارێك بەدوای دەوڵەتی كوردییەوە {{!}}|ناونیشان=https://7roj.com/archives/6875|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228194129/https://7roj.com/archives/6875|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و لە ئاوارەیی گەڕایەوە ئێران. کاتێک ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٢٥ بوو بە [[ڕەزا شا]]ی ئێرانی پەھلەوی، ساڵی دواتر سمکۆ لەگەڵ حاجی ئاغای [[ھەرکی]] و سەرۆک ھۆزەکانی عەشیرەتی بەگزادە ھاوپەیمانی پێک ھێنا،&lt;ref name=&quot;entessarkreysperl&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Entessar|یەکەم=Nader|سەردێڕ=Kurdish Politics in the Middle East|بڵاوکەرەوە=[[Lexington Books]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٤٠٣٩-٠|شوێن=Lanham|پەڕە=١٧|oclc=٤٣٠٧٣٦٥٢٨}}&lt;/ref&gt; کۆنترۆڵی ھۆزەکەی خۆی وەرگرتەوە و ڕاپەڕینێکی دیکەی دەستپێکرد.&lt;ref name=&quot;cornell&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith|یەکەم=Benjamin|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective|ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf|journal=Working Paper|پەڕە=١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Lênihêrînek li ser şoreşa mezin a Simkoyê Şikak|ناونیشان=https://kurdpa.net/ku/news/leniherinek-li-ser-soresa-mezin-a-simkoye-sikak|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=kt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سمكۆ ئاغای شكاك ناسیۆنالیستێكی ئازاو بیرفراوان بوو|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=219779|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.sharpress.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228141039/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=219779|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ڕاپەڕین ==
ڕووبەڕووبوونەوەی کورتی سەربازی لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dgDi9qFT41oC|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٤١٦-٠|پەڕەکان=٢٢١|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە [[سەڵماس]] دەستی پێکرد، و ڕاپەڕیوە کوردەکان گەمارۆی شارەکەیان دا. دوای ماوەیەکی کەم، [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزەکانی ئێران]] لە [[ورمێ]] و [[شەرەفخانە]] و [[خۆی]]یەوە ڕەوانەی ھیزەکانی سمکۆ کران و شکستیان بە ھێزەکانی ھێنا. لە کاتی شەڕکەدا نیوەی سەربازە [[شکاک]]ەکانی سمکۆ، خیانەتیان لە سمکۆ کرد و ڕوویان لە سەرکردەی پێشووی ھۆزەکە کردەوە، بە ناچاری سمکۆ ھەڵھات بۆ عێراق و لە ناوچەی [[بارزان]] گیرسایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Simkoyê Şikak; Şoreşgêrekî serxwebûnxwaz|ناونیشان=https://kurdshop.net/kt/history/2457|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net)|زمان=kt}}&lt;/ref&gt;

== دواتر ==
لە ساڵی ١٩٢٦ ڕاپەڕینێکی تری خێڵەکی کورد لە [[پارێزگای کوردستان]] ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arfa|یەکەم=Hassan|سەردێڕ=The Kurds: An Historical and Political Study|ناونیشان=https://archive.org/details/bwb_P9-CUJ-377|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=١٩٦٦|شوێن=London|پەڕە=[https://archive.org/details/bwb_P٩-CUJ-٣٧٧/page/٦٤ ٦٤]|oclc=٤٦٣٢١٦٢٣٨}}&lt;/ref&gt; یاخیبوون و کۆچی وەرزیی کورد لە کۆتایی بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا، لەگەڵ گرژییە درێژخایەنەکانی نێوان تاران و ئەنقەرە، بووە ھۆی پێکدادانی سنووریی و تەنانەت دزەکردنی سەربازی لە ھەردوو خاکی ئێران و تورکیادا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schofield|یەکەم=Richard N.|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-v|سەردێڕ=Boundaries v. With Turkey|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٩|ئیش=[[Encyclopædia Iranica]]|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]]|شوێن=New York}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٠ فەرماندەی سوپای ئێران ژەنەڕاڵ حەسەن موقەدەم نامەیەکی بۆ سمکۆ نارد کە ئەوکات ھەر لە عێراق بوو، و بانگھێشتی کرد بۆ کۆبوونەوەیەک لە شارۆچکەی [[شنۆ]]. سمکۆ دوای ڕاوێژ لەگەڵ ھاوڕێکانی، لەگەڵ خورشید ئاغا ھەرکی بەرەو شنۆ دەچن و بانگھێشتی ماڵی فەرماندەی سوپا، عەقید نەورۆزی کران و پێیان گوترا چاوەڕێی ژەنەڕاڵی ئێران بکەن، عەقید نەورۆزی سمکۆی ڕازی کرد کە بچێتە دەرەوەی شارۆچکەکە بۆ پێشوازیکردن لە ھاتنی ژەنەڕاڵ، بەڵام ئەمە تەڵەیەک بوو و ئێوارەی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ سمکۆ کەوتە بۆسەیەک و کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=93 sal derbas bûn, lê Kurd qet Simkoyê Şikak ji bîr nakin|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210720237-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17037722903587&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210720237|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228141038/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210720237-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17037722903587&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210720237|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=لە ساڵوەگەری شەهیدکرانی سمکۆی شکاکدا|ناونیشان=https://rojpress.wordpress.com/2021/07/29/1-996/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ڕۆژپڕێس {{!}} Rojpress|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Institute|یەکەم=Washington Kurdish|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jin, Jiyan, Azadî: The Appeal for Kurdish Self-Determination in Eastern Kurdistan|ناونیشان=https://dckurd.org/2023/01/14/jin-jiyan-azadi-appeal-for-kurdish-independence/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Washington Kurdish Institute|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێرستی ڕاپەڕینی کوردان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|کوردستان|مێژوو|دەیەی ١٩٢٠ }}

[[پۆل:شۆڕش]]
[[پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:شۆڕشەکان]]
[[پۆل:تیرۆرکردن]]
[[پۆل:سمکۆ شکاک]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]</text>
      <sha1>o3utf5c8nb3s98gdkacyk7e2eng5tnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاسایشی کەشوھەوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247231</id>
    <revision>
      <id>1598382</id>
      <parentid>1484587</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8494" sha1="3j1t8pdzw51tdh9bfcos6ojatu41ll0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:6m_Sea_Level_Rise.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| نەخشەی زەوی کە بەرزبوونەوەی ئاستی ڕووی دەریا نیشان دەدات، و ھێڵە سنوورییە سوورەکانیش ناوچە ئەگەرییە زیان بەرکەوتووەکان نیشان دەدات، کە لەوانەیە لە داھاتوودا نوقمی ئاو ببێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2016/02/01/why-the-u-s-east-coast-could-be-a-major-hotspot-for-sea-level-rise/|سەردێڕ=Why the U.S. East Coast could be a major 'hotspot' for rising seas|دوایین=Chris Mooney|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;]]
'''ئاسایشی [[کەشوھەوا]]''' چوارچێوەیەکی سیاسی و گرتنەبەری ڕێساکانە، کە ئاوڕ لە کاریگەرییەکانی کەشوھەوا دەدات لەسەر ئاسایشی نیشتیمانی. زۆرجار ئاسایشی کەشوھەوا ئاماژەیە بۆ مەترسییە ئەمنییەکانی نیشتمیانی و نێودەوڵەتی کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەھۆی [[گەرمبوونی زەوی|گۆڕانکاری لە شێوازەکانی کەشوھەوا]] لەسەر [[زەوی]] دروست دەبن. چەمکێکە کە ئەو بیرۆکەیە بانگھێشت دەکات کە گۆڕانی پەیوەست بە کەشوھەوا مەترسییەکانی ئێستای کۆمەڵگا گەورەتر دەکات کە ئاسایشی [[مرۆڤ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=Five ways the climate crisis impacts human security|ناونیشان=https://www.un.org/en/climatechange/science/climate-issues/human-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=United Nations|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The impact of climate change on displacement and human security|ناونیشان=https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=phap.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229232735/https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سیستەمی دارایی، [[ئابووری]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=How Climate Change Impacts the Economy|ناونیشان=https://news.climate.columbia.edu/2019/06/20/climate-change-economy-impacts/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=State of the Planet|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ژێرخانی و کۆمەڵگاکان دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate Explainer: Food Security and Climate Change|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2022/10/17/what-you-need-to-know-about-food-security-and-climate-change|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=How to mitigate the effects of climate change on global food security {{!}} PreventionWeb|ناونیشان=https://www.preventionweb.net/news/how-mitigate-effects-climate-change-global-food-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.preventionweb.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt; مەترسییە ئاسایشەکانی پەیوەست بە کەشوھەوا کاریگەرییەکی دوور مەودایان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی ئاشتی و ئاسایشی جیھان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reimagining the Human-Environment Relationship: Why Climate Change Matters for Human Security - World {{!}} ReliefWeb|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/world/reimagining-human-environment-relationship-why-climate-change-matters-human-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=reliefweb.int|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا گۆڕانکارییەکانی کەشوھەوا بۆ [[ڕاھاتن بە گۆڕانی ئاووھەوا|گونجاندن]] و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکان دەتوانن گۆڕانکاری نەرێنی لەسەر ئاسایشی مرۆڤ ھەبێت ئەگەر بە ھەڵە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Joshua W. Busby|ناونیشان=http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862|سەردێڕ=Climate Change and National Security|بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٦٠٩-٤١٣-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170509101732/http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is climate security and why is it important?|ناونیشان=https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/what-climate-security-and-why-it-important|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNDP Climate Promise|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Environment|یەکەم=U. N.|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Climate Security Mechanism (CSM)|ناونیشان=http://www.unep.org/explore-topics/disasters-conflicts/what-we-do/disaster-risk-reduction/climate-security-mechanism|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNEP - UN Environment Programme|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دەستەواژەی ''ئاسایشی کەشوھەوا'' لە سەرەتادا لەلایەن شرۆڤەکارانی ئاسایشی نەتەوەیییەوە لە [[ئەمریکا]] و دواتر [[ئەورووپا]] پەرەی پێدرا، ئەم زاراوەیە لە بوارەکانی وەک [[سیاسەت]]، دیپلۆماسی، [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] و ئاسایشدا بە زیادبوون و دووبارەکردنەوەی دەستەواژەکە، بەکار ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is climate security and why is it important?|ناونیشان=https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/what-climate-security-and-why-it-important|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNDP Climate Promise|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=US EPA|یەکەم=OAR|سەردێڕ=Glossary of Climate Change Terms|ناونیشان=https://19january2017snapshot.epa.gov/climatechange/glossary-climate-change-terms|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=19january2017snapshot.epa.gov|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.gmaccc.org/ ئەنجومەنی ڕاوێژکاری سەربازی جیھانی سەبارەت بە گۆڕانی کەشوھەوا]
* [https://www.wired.com/2015/10/how-climate-change-became-a-national-security-problem/ چۆن گۆڕانی کەشوھەوا بوو بە کێشەیەکی ئاسایشی نیشتیمانی] (٢٠١٥)
* [https://climateandsecurity.org/2018/11/23/national-security-in-the-fourth-national-climate-assessment/#more-16552 ئاسایشی نیشتیمانی لە چوارەمین ھەڵسەنگاندنی نیشتیمانی کەشوھەوا] (٢٠١٨)
* [https://www.tni.org/en/publication/primer-on-climate-security دەربارەی ئاسایشی کەشوھەوا - مەترسییەکانی بە سەربازی کردنی قەیرانی کەشوھەوا] (پەیمانگای نێودەوڵەتی، ٢٠٢١)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژینگە}}

[[پۆل:گۆڕانی ئاووھەوا]]
[[پۆل:ئاووھەواناسی]]
[[پۆل:کەش]]
[[پۆل:گۆڕان]]</text>
      <sha1>3j1t8pdzw51tdh9bfcos6ojatu41ll0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598477</id>
      <parentid>1598382</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8586" sha1="adqnsiwep594ip1tq73h80va3stszzw" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:6m_Sea_Level_Rise.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| نەخشەی زەوی کە بەرزبوونەوەی ئاستی ڕووی دەریا نیشان دەدات، و ھێڵە سنوورییە سوورەکانیش ناوچە ئەگەرییە زیان بەرکەوتووەکان نیشان دەدات، کە لەوانەیە لە داھاتوودا نوقمی ئاو ببێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2016/02/01/why-the-u-s-east-coast-could-be-a-major-hotspot-for-sea-level-rise/|سەردێڕ=Why the U.S. East Coast could be a major 'hotspot' for rising seas|دوایین=Chris Mooney|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;]]
'''ئاسایشی [[کەشوھەوا]]''' چوارچێوەیەکی سیاسی و گرتنەبەری ڕێساکانە، کە ئاوڕ لە کاریگەرییەکانی کەشوھەوا دەدات لەسەر ئاسایشی نیشتیمانی. زۆرجار ئاسایشی کەشوھەوا ئاماژەیە بۆ مەترسییە ئەمنییەکانی نیشتمیانی و نێودەوڵەتی کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەھۆی [[گەرمبوونی زەوی|گۆڕانکاری لە شێوازەکانی کەشوھەوا]] لەسەر [[زەوی]] دروست دەبن. چەمکێکە کە ئەو بیرۆکەیە بانگھێشت دەکات کە گۆڕانی پەیوەست بە کەشوھەوا مەترسییەکانی ئێستای کۆمەڵگا گەورەتر دەکات کە ئاسایشی [[مرۆڤ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=Five ways the climate crisis impacts human security|ناونیشان=https://www.un.org/en/climatechange/science/climate-issues/human-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=United Nations|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The impact of climate change on displacement and human security|ناونیشان=https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=phap.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229232735/https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سیستەمی دارایی، [[ئابووری]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=How Climate Change Impacts the Economy|ناونیشان=https://news.climate.columbia.edu/2019/06/20/climate-change-economy-impacts/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=State of the Planet|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ژێرخانی و کۆمەڵگاکان دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate Explainer: Food Security and Climate Change|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2022/10/17/what-you-need-to-know-about-food-security-and-climate-change|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=How to mitigate the effects of climate change on global food security {{!}} PreventionWeb|ناونیشان=https://www.preventionweb.net/news/how-mitigate-effects-climate-change-global-food-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.preventionweb.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt; مەترسییە ئاسایشەکانی پەیوەست بە کەشوھەوا کاریگەرییەکی دوور مەودایان لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی ئاشتی و ئاسایشی جیھان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reimagining the Human-Environment Relationship: Why Climate Change Matters for Human Security - World {{!}} ReliefWeb|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/world/reimagining-human-environment-relationship-why-climate-change-matters-human-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=reliefweb.int|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا گۆڕانکارییەکانی کەشوھەوا بۆ [[ڕاھاتن بە گۆڕانی ئاووھەوا|گونجاندن]] و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکان دەتوانن گۆڕانکاری نەرێنی لەسەر ئاسایشی مرۆڤ ھەبێت ئەگەر بە ھەڵە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Joshua W. Busby|ناونیشان=http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862|سەردێڕ=Climate Change and National Security|بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٦٠٩-٤١٣-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170509101732/http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is climate security and why is it important?|ناونیشان=https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/what-climate-security-and-why-it-important|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNDP Climate Promise|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Environment|یەکەم=U. N.|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Climate Security Mechanism (CSM)|ناونیشان=http://www.unep.org/explore-topics/disasters-conflicts/what-we-do/disaster-risk-reduction/climate-security-mechanism|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNEP - UN Environment Programme|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دەستەواژەی ''ئاسایشی کەشوھەوا'' لە سەرەتادا لەلایەن شرۆڤەکارانی ئاسایشی نەتەوەیییەوە لە [[ئەمریکا]] و دواتر [[ئەورووپا]] پەرەی پێدرا، ئەم زاراوەیە لە بوارەکانی وەک [[سیاسەت]]، دیپلۆماسی، [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] و ئاسایشدا بە زیادبوون و دووبارەکردنەوەی دەستەواژەکە، بەکار ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is climate security and why is it important?|ناونیشان=https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/what-climate-security-and-why-it-important|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNDP Climate Promise|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=US EPA|یەکەم=OAR|سەردێڕ=Glossary of Climate Change Terms|ناونیشان=https://19january2017snapshot.epa.gov/climatechange/glossary-climate-change-terms|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=19january2017snapshot.epa.gov|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.gmaccc.org/ ئەنجومەنی ڕاوێژکاری سەربازی جیھانی سەبارەت بە گۆڕانی کەشوھەوا]
* [https://www.wired.com/2015/10/how-climate-change-became-a-national-security-problem/ چۆن گۆڕانی کەشوھەوا بوو بە کێشەیەکی ئاسایشی نیشتیمانی] (٢٠١٥)
* [https://climateandsecurity.org/2018/11/23/national-security-in-the-fourth-national-climate-assessment/#more-16552 ئاسایشی نیشتیمانی لە چوارەمین ھەڵسەنگاندنی نیشتیمانی کەشوھەوا] (٢٠١٨)
* [https://www.tni.org/en/publication/primer-on-climate-security دەربارەی ئاسایشی کەشوھەوا - مەترسییەکانی بە سەربازی کردنی قەیرانی کەشوھەوا] (پەیمانگای نێودەوڵەتی، ٢٠٢١)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژینگە}}

[[پۆل:گۆڕانی ئاووھەوا]]
[[پۆل:ئاووھەواناسی]]
[[پۆل:کەش]]
[[پۆل:گۆڕان]]
[[پۆل:ئاسایشی نێودەوڵەتی]]
[[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]]</text>
      <sha1>adqnsiwep594ip1tq73h80va3stszzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247336</id>
    <revision>
      <id>1598281</id>
      <parentid>1546483</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="94h7cuvd2x3fpze7em7w3fe6ojmrsuj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٨٧-١٩٨٨|وەرزی ١٩٨٧-١٩٨٨ جامی ئەورووپا]]  بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە سی و سێیەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1987/88 European Cup|ناونیشان=https://eu-football.info/_tournament.php?id=4109|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=eu-football.info|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەڕۆژی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٨ لەیاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری [[شتوتگارت|شووتگارتی]] [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی ئایندھۆڤن|ئایندهۆڤێنی]] [[ھۆڵەندا|هۆڵەندی]] و [[بەنفیکا|بەنفیکای]] [[پورتوگال]] ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئایندھۆڤن توانی بە ئەنجامی ٦-٥ لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا بەسەر بێنفیکای ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.ئەمە یەکەمجار بوو [[یانەی ئایندھۆڤن]] نازناوی جامی ئەورووپا بەدەستهێنا.&lt;ref name=&quot;berry&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Van Aerle relives PSV glory night against Benfica|ناونیشان=http://www.uefa.com/news/newsid=1610406.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football, European Cup Final, Stuttgart, West Germany, 25th May 1988,...|ناونیشان=https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/football-european-cup-final-stuttgart-west-germany-25th-may-news-photo/79047147|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Getty Images|زمان=en-gb}}&lt;/ref&gt; بووە یەکێک لەو یانانەی کە لە یەک ساڵدا سێ نازناو بەدەستبهێنن (جامی هۆڵەندا و خوولی هۆڵەندا و جامی ئەوروپا).هەروەها هەشت یاریزانی یانەکە لەو پێکهاتەیادا بوون کە  لە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا|ئەڵمانیای ڕۆژئاوا]] نازناوی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٨٨]] بەدەستێهنا بوو.&lt;ref name=&quot;berry&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Holland|یەکەم=Heavenly|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Dutch national football team wins UEFA Euro 1988 final|ناونیشان=https://heavenly-holland.com/uefa-euro-1988/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Heavenly Holland|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230215101/https://heavenly-holland.com/uefa-euro-1988/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/seasons/1987/matches/ وەرزی 1987-1988 لە ماڵپەڕی یوفا]
* [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html ئەنجامی جامی ئەوروپا لە یاری Rec.] [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html وەرزش.] [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ]
{{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|تۆپی پێ}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{پۆلی کۆمنز|European Cup Final 1988}}</text>
      <sha1>94h7cuvd2x3fpze7em7w3fe6ojmrsuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئارسەر ئێدینگتۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247400</id>
    <revision>
      <id>1598254</id>
      <parentid>1477501</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */</comment>
      <origin>1598254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63824" sha1="o2i1ekkicrkssfikummtx64v2ylcnaf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی زانا|image=Arthur Stanley Eddington.jpg|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|ناو=ئارسەر ئێدینگتۆن|وێنە=Arthur Stanley Eddington.jpg|ناوی کاتی لەدایکبوون=٢٨ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢|ڕێکەوتی لەدایکبوون=کێنداڵ، وێستمۆرلاند، ئینگلتەرا|شوێنی لەدایکبوون=٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤ (تەمەن ٦١ ساڵ)|ڕێکەوتی مردن=٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤ (تەمەن ٦١ ساڵ)|شوێنی مردن=[[کامبریدج]]|نەتەوە=بەریتانی|خەڵاتەکان=* مەدالیای شاهانەی کۆمەڵگەی شاهانە (١٩٢٨)
* خەڵاتی سمیس (١٩٠٧)
* مەدالیای زێڕی RAS (١٩٢٤)
* مەدالیای هێنری دراپەر (١٩٢٤)
* مەدالیای بروس (١٩٢٤)
* نایت بەکالۆریۆس (١٩٣٠)
* فەرمانی شایستەیی (١٩٣٨)}}
'''سێر ئارسەر ستانلی ئێدینگتۆن''' {{Post-nominals|OM|FRS}} &lt;ref name=&quot;frs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Plummer|یەکەم=H. C.|بەستەری نووسەر=Henry Crozier Keating Plummer|ساڵ=١٩٤٥|سەردێڕ=Arthur Stanley Eddington. 1882–1944|journal=[[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]|بەرگ=٥|issue=14|پەڕەکان=١١٣–١٢٦|doi=10.1098/rsbm.1945.0007}}&lt;/ref&gt; (بە ئینگلیزی : لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢ - ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤) زانای فەلەکناسی و فیزیا و بیرکاری ئینگلیزی بووە. هەروەها [[فەلسەفەی زانست|فەیلەسوفی زانست]] و جەماوەریکردنی زانست بووە. سنووری ئێدینگتۆن, سنووری سروشتی بۆ ڕووناکی ئەستێرەکان، یان ئەو تیشکەی کە بەهۆی زیادبوون لەسەر تەنێکی بچووک دروست دەبێت، بە شەرەفی ئەو ناونراوە.

لە دەوروبەری ساڵی ١٩٢٠دا، لە وتارەکەیدا &quot;دەستووری ناوخۆیی ئەستێرەکان&quot;، پێشبینی دۆزینەوە و میکانیزمی پرۆسەکانی یەکگرتنی ئەتۆمی لە ئەستێرەکاندا کرد. &lt;ref name=&quot;eddington&quot;&gt;The Internal Constitution of the Stars A. S. Eddington The Scientific Monthly Vol. 11, No. 4 (Oct., 1920), pp. 297–303 {{Jstor|6491}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;eddington2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eddington|یەکەم=A. S.|ساڵ=١٩١٦|سەردێڕ=On the radiative equilibrium of the stars|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|بەرگ=٧٧|پەڕەکان=١٦–٣٥|bibcode=1916MNRAS..77...16E|doi=10.1093/mnras/77.1.16|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لەو سەردەمەدا سەرچاوەی وزەی ئەستێرەیی نهێنییەکی تەواو بوو؛ ئێدینگتۆن یەکەم کەس بوو کە بە دروستی گریمانەیەکی کرد کە سەرچاوەکەی تێکەڵبوونی هایدرۆجین بووە بۆ هیلیۆم.

ئێدینگتۆن کۆمەڵێک بابەتی نووسی کە تیۆری [[ڕێژەییی گشتی|ڕێژەیی گشتی]] [[ئەلبەرت ئاینشتاین|ئەنیشتاینیان]] بۆ جیهانی ئینگلیزی زمان ڕاگەیاند و ڕوونی کردەوە. [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەم]] زۆر هێڵی پەیوەندی زانستی پچڕاندبوو و پێشکەوتنە نوێیەکانی زانستی ئەڵمانی لە ئینگلتەرا بە باشی ناسراو نەبوون. هەروەها گەشتێکی بۆ چاودێریکردنی خۆرگیرانی ٢٩ی ئایاری ١٩١٩ لە دوورگەی پرینسیپ ئەنجامدا کە یەکێک لە سەرەتاییترین پشتڕاستکردنەوەکانی ڕێژەیی گشتی دابینکرد، و بە ڕوونکردنەوە و لێکدانەوە باوەکانی بۆ تیۆرەکە ناسرا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
ئیدینگتۆن لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢ لە شاری کێندال لە ویلایەتی وێستمۆرلاند (ئێستا کامبریای ئینگلتەرا ) لەدایکبووە، کوڕی دایک و باوکی کواکەر و ئارسەر هێنری ئێدینگتۆن، سەرۆکی قوتابخانەی کواکەر و سارا ئان شاوت بووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|سەردێڕ=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|بڵاوکەرەوە=The Royal Society of Edinburgh|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠٩٠٢١٩٨٨٤X|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130124115814/http://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

باوکی لە کۆلێژێکی ڕاهێنانی کواکەرەکان لە لانکاشایر وانەبێژ بووە پێش ئەوەی بچێتە شاری کێنداڵ بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی قوتابخانەی ستراونگێت. لە پەتایەکی [[گرانەتا|تایفۆیددا]] کە لە ساڵی ١٨٨٤دا ئینگلتەرای گرتەوە، کۆچی دوایی کرد. دایکی بەجێهێڵدرا بۆ ئەوەی دوو منداڵەکەی بە داهاتێکی تاڕادەیەک کەم پەروەردە بکات. خێزانەکە ڕوویان لە وێستۆن-سوپەر-مارێ کرد کە سەرەتا ستانلی (وەک دایکی و خوشکەکەی هەمیشە پێیان دەگوت ئێدینگتۆن) لە ماڵەوە خوێندوویەتی پێش ئەوەی سێ ساڵ لە قوتابخانەیەکی ئامادەکاریدا بێت. ئەو خێزانە لە خانوویەکدا دەژیا بە ناوی ڤارزین، 42 والیسکۆت ڕۆد، وێستۆن-سوپەر-مار. لەسەر بیناکە تابلۆیەکی یادگاری هەیە کە بەشداری سێر ئارسەر لە زانستدا ڕوون دەکاتەوە.

لە ساڵی ١٨٩٣ ئێدینگتۆن چووە قوتابخانەی برینمێلین. سەلماندی کە زانایەکی بەتوانایە، بەتایبەتی لە بیرکاری و ئەدەبیاتی ئینگلیزیدا. نمایشەکەی بووە هۆی ئەوەی کە سکۆلەرشیپێکی بۆ کۆلێژی ئۆوێنز لە مانچستەر (کە دواتر بوو بە زانکۆی مانچستەر )، لە ساڵی ١٨٩٨، کە توانی بەشداری بکات، چونکە لەو ساڵەدا تەمەنی بوو بە ١٦ ساڵ. ساڵی یەکەمی لە خولێکی گشتیدا بەسەر بردووە، بەڵام بۆ سێ ساڵی داهاتوو ڕووی لە [[فیزیک|فیزیا]] کردووە. ئێدینگتۆن زۆر لە ژێر کاریگەری مامۆستاکانی فیزیا و بیرکاریدا بوو، ئارسەر شوستەر و هۆراس لامب . لە مانچستەر، ئێدینگتۆن لە هۆڵی داڵتۆن دەژیا، لەوێ کەوتە ژێر کاریگەری بەردەوامی بیرکارە کواکەر جەی دبلیو گراهام. پێشکەوتنی خێرا بوو، چەندین سکۆلەرشیپی بەدەستهێنا و لە ساڵی ١٩٠٢ بە پلەی یەکەم لە فیزیا بە پلەی یەکەم دەرچوو.

بە پشتبەستن بە ئاستەکانی لە کۆلێژی ئۆوێنز، لە ساڵی ١٩٠٢دا زەمالەی خوێندنی لە کۆلێژی ترینیتی لە کامبریج پێبەخشرا، مامۆستای زانکۆی کامبریج ڕۆبەرت ئەلفڕێد هێرمان بوو و لە ساڵی ١٩٠٤ ئێدینگتۆن بووە یەکەم خوێندکاری قۆناغی دووەم کە وەک ڕانگلەری باڵا دانرا. دوای وەرگرتنی M.A. لە ساڵی ١٩٠٥ دەستی بە لێکۆڵینەوە کرد لەسەر دەردانی گەرمی لە تاقیگەی کاڤێندیش. ئەمەش بە باشی نەڕۆیشت و لەم نێوەندەدا کاتێکی بەسەر برد بۆ فێرکردنی بیرکاری بۆ خوێندکارانی قۆناغی یەکەمی ئەندازیاری. ئەم پشووە کورت بوو. لە ڕێگەی پێشنیارێکی ئی زۆرجار &quot;هەوڵی ژماردنی ئەستێرەکان دەدات&quot;.
[[پەڕگە:Arthur_Eddington.jpg|وێنۆک|260x260پیکسڵ| تابلۆیەک لە 42 والیسکۆت ڕۆد، وێستۆن-سوپەر-مار]]
[[پەڕگە:Frederick_Stratton,_John_William_Nicholson,_K._Schwarzschild,_Frank_Watson_Dyson_ride_in_automobile.jpg|alt=Eddington are on a horse; possibly during the Fifth Conference of the International Union for Co-operation in Solar Research, held in Bonn, Germany|وێنۆک| ئێدینگتۆن، ڕاست، لەسەر ئەسپێک؛ لەوانەیە لە کاتی پێنجەمین کۆنفرانسی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ هاوکاری لە توێژینەوەی خۆردا، کە لە [[بۆن، ئەڵمانیا]] بەڕێوەچوو، ساڵی ١٩١٣]]

== فەلەکناسی ==
لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٠٦دا، ئێدینگتۆن بۆ پۆستی یاریدەدەری سەرەکی فەلەکناسی شاهانە لە ڕوانگەی ڕۆیاڵ گرینویچ کاندید کرا. مانگی دواتر کامبریج بەجێهێشت و بەرەو گرینویچ. ئەو خرایە سەر کار لەسەر شیکارییەکی وردی پارالاکسی 433 ئیرۆس لەسەر پلاکی فۆتۆگرافی کە لە ساڵی 1900 دەستی پێکردبوو. ئەو شێوازێکی ئاماری نوێی پەرەپێدا لەسەر بنەمای وەرچەرخانی ڕواڵەتی دوو ئەستێرەی پاشخان، خەڵاتی سمیس لە ساڵی 1907دا بەدەستهێنا. خەڵاتەکە زەمالەی لە کۆلێژی ترینیتی لە کامبریج بەدەستهێنا. لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٢، جۆرج داروین، کوڕی چارڵز داروین، لەناکاو کۆچی دوایی کرد و ئێدینگتۆن پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەر کورسیەکەی وەک پرۆفیسۆری پلومیان لە فەلەکناسی و فەلسەفەی تاقیکاری لە سەرەتای ساڵی ١٩١٣ کۆچی دوایی کرد و ساڵی دواتر ئێدینگتۆن وەک بەڕێوەبەری تەواوی ڕوانگەی کامبریج دەستنیشانکرا. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٤ وەک هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانە هەڵبژێردرا: لە ساڵی ١٩٢٨دا مەدالیای شاهانەی پێبەخشرا و لە ساڵی ١٩٢٦دا وتارەکەی نانەوای پێشکەش کرد.

هەروەها ئێدینگتۆن لە ڕێگەی تیۆریەوە لێکۆڵینەوەی لە ناوەوەی ئەستێرەکان کردووە، و یەکەم تێگەیشتنی ڕاستەقینەی لە پرۆسەی ئەستێرەکان پەرەپێداوە. ئەو لە ساڵی ١٩١٦ دەستی بەم کارە کرد بە لێکۆڵینەوە لە ئەگەری ڕوونکردنەوە فیزیاییەکان بۆ ئەستێرە گۆڕاوەکانی سیفاید. سەرەتا بە درێژکردنەوەی کارەکانی پێشووی کارل شوارزشیڵد لەسەر پەستانی تیشکدانەوە لە مۆدێلە پۆلیتڕۆپیەکانی ئێمدن دەستی پێکرد. ئەم مۆدێلانە ئەستێرەیەکیان وەک گۆی گازێک مامەڵەی لەگەڵدا دەکرد کە بەهۆی پەستانی گەرمی ناوەوە لە بەرامبەر هێزی کێشکردندا ڕاگیراوە و یەکێک لە زیادکردنە سەرەکییەکانی ئێدینگتۆن ئەوە بوو کە نیشان بدات کە پەستانی تیشکدانەوە پێویستە بۆ ڕێگریکردن لە داڕمانی گۆیەکە. ئەو مۆدێلەکەی پەرەپێدا سەرەڕای ئەوەی بە ئاگاداری خۆی بنەمایەکی پتەوی بۆ تێگەیشتن لە ناڕوونی و درووستکردنی وزە لە ناوەوەی ئەستێرەییەکاندا نەبوو. بەڵام ئەنجامەکانی ڕێگەیان دا بە حیسابکردنی [[پلەی گەرمی]] و چڕی و پەستان لە هەموو خاڵەکانی ناو ئەستێرەیەکدا (نایەکسانی گەرمیداینامیک) و ئێدینگتۆن ئاماژەی بەوەدا کە تیۆرەکەی ئەوەندە بەسوودە بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتری فیزیای ئەستێرەیی کە پێویستە بمێنێتەوە سەرەڕای ئەوەی لەسەر بنەمای فیزیای تەواو پەسەندکراو نەبووە . جەیمس جینز بەشداری لەو پێشنیارە گرنگەدا کرد کە بە دڵنیاییەوە ماددە ئەستێرەییەکان ئایۆنیزە دەبن، بەڵام ئەوە کۆتایی هەر هاوکارییەکی نێوان ئەو جووتە بوو، کە بەهۆی مشتومڕە ڕاستەوخۆکانیانەوە بەناوبانگ بوون.

ئێدینگتۆن بەرگری لە شێوازەکەی کرد بە ئاماژەدان بە سوودی ئەنجامەکانی، بەتایبەتی پەیوەندییە گرنگەکەی بارستە-ڕووناکی. ئەمەش ئەنجامێکی چاوەڕواننەکراوی هەبوو کە دەریخست کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو ئەستێرەکان بە زەبەلاح و کوێرەکانیشەوە وەک گازی ئایدیاڵ ڕەفتار دەکەن. لە پرۆسەی پەرەپێدانی مۆدێلە ئەستێرەییەکانیدا، هەوڵیدا بیرکردنەوەی ئێستا سەبارەت بە سەرچاوەکانی وزەی ئەستێرەیی هەڵبوەشێنێتەوە. جینز و کەسانی دیکە بەرگریان لە میکانیزمی کێلڤین-هێلمهۆڵتز کرد کە لەسەر بنەمای میکانیکی کلاسیک بوو، لە کاتێکدا ئێدینگتۆن بە شێوەیەکی بەرفراوان گریمانە دەکات سەبارەت بە دەرئەنجامە چۆنایەتی و چەندایەتییەکانی ئەگەری لەناوچوونی پرۆتۆن-ئەلکترۆن و پرۆسەکانی یەکگرتنی ئەتۆمی.

لە دەوروبەری ساڵی ١٩٢٠دا پێشبینی دۆزینەوە و میکانیزمی پرۆسەکانی یەکگرتنی ئەتۆمی لە ئەستێرەکاندا کرد، لە وتارەکەیدا بە ناوی “دەستووری ناوخۆیی ئەستێرەکان”. لەو سەردەمەدا سەرچاوەی وزەی ئەستێرەیی نهێنییەکی تەواو بوو؛ ئێدینگتۆن بە دروستی پێشبینی ئەوەی کردووە کە سەرچاوەکە تێکەڵبوونی هایدرۆجین بووە بۆ ناو هیلیۆم، کە وزەیەکی گەورەی ئازاد دەکات بەپێی هاوکێشەی ئەنیشتاین E = mc2. ئەمە پێشهاتێکی سەرنجڕاکێش بوو بە تایبەتی چونکە لەو سەردەمەدا یەکگرتن و وزەی گەرمی ئەتۆمی و تەنانەت ئەو ڕاستییەی کە ئەستێرەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە هایدرۆجین پێکهاتوون (بڕوانە کانزابوون)، هێشتا نەدۆزرابووەوە. توێژینەوەکەی ئێدینگتۆن کە لەسەر بنەمای زانیاری ئەو کاتە بوو، هۆکاری ئەوە بوو کە:

# تیۆری پێشەنگی وزەی ئەستێرەیی، گریمانەی گرژبوونەوە (بڕوانە میکانیزمی کێلڤین-هێلمهۆڵتز)، دەبێت ببێتە هۆی خێرابوونی خولانەوەی ئەستێرەکان بە شێوەیەکی دیار بەهۆی پاراستنی زەبری گۆشەیی . بەڵام چاودێریکردنی ئەستێرە گۆڕاوەکانی سیفاید دەریخست کە ئەمە ڕوونادات.
# تاکە سەرچاوەی تری وزەی جێی متمانەی ناسراو گۆڕینی ماددە بوو بۆ وزە؛ ئەنیشتاین چەند ساڵێک پێشتر نیشانی دابوو کە بڕێکی کەم لە ماددە یەکسانە بە بڕێکی زۆر وزە.
# هەروەها [[فرانسیس ویلیام ئەستۆن|فرانسیس ئەستۆن]] لەم دواییانەدا نیشانی دابوو کە بارستەی ئەتۆمی [[ھیلیۆم|هیلیۆم]] نزیکەی 0.8% کەمترە لە بارستەی چوار ئەتۆمی هایدرۆجین کە بە یەکەوە ئەتۆمی هیلیۆم پێکدەهێنن، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە ئەگەر پێکەوەبوونێکی لەو شێوەیە ڕووبدات، ئەوا وزەیەکی بەرچاو ئازاد دەکات وەک بەرهەمێکی لاوەکی.
# ئەگەر ئەستێرەیەک تەنها 5% هایدرۆجینی تواوەی تێدابێت، ئەوە بەسە بۆ ئەوەی ڕوونی بکەینەوە کە ئەستێرەکان چۆن وزەیان وەرگرتووە. (ئێستا دەزانین کە زۆربەی ئەستێرە &quot;ئاساییەکان&quot; زۆر زیاتر لە 5% هایدرۆجینیان تێدایە.)
# هەروەها ڕەنگە توخمەکانی دیکەش تێکەڵ بکرێن و زانایانی دیکەش پێشبینیان کردبوو کە ئەستێرەکان ئەو &quot;کۆمەڵە&quot;ن کە توخمە سووکەکان تێیدا یەکدەگرن بۆ دروستکردنی توخمە قورسەکان، بەڵام بەبێ پێوانەکردنی وردتری [[کێشی ئەتۆمی|بارستە ئەتۆمییەکانیان]] لەو کاتەدا هیچی زیاتر ناتوانرێت بگوترێ.

هەموو ئەم گریمانانە لە دەیەکانی دواتردا ڕاست سەلمێنران.

بەم گریمانانە نیشانیدا کە پلەی گەرمی ناوەوەی ئەستێرەکان دەبێت ملیۆنان پلە بێت. لە ساڵی ١٩٢٤ پەیوەندی بارستە-ڕووناکی بۆ ئەستێرەکان دۆزیەوە (بڕوانە لێچینی لە § خوێندنەوەی زیاتر). سەرەڕای هەندێک ناکۆکی، لە کۆتاییدا مۆدێلەکانی ئێدینگتۆن وەک ئامرازێکی بەهێز بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر وەرگیران، بەتایبەتی لە پرسەکانی پەرەسەندنی ئەستێرەکاندا. پشتڕاستکردنەوەی تیرە ئەستێرەییەکانی خەمڵێنراو لەلایەن مایکلسۆن لە ساڵی ١٩٢٠دا زۆر گرنگ بوو بۆ قەناعەتپێکردنی ئەو فەلەکناسیانەی کە بە شێوازی ئینتێلێکتیڤی و گەڕانی ئێدینگتۆن ڕاهاتوون. تیۆری ئێدینگتۆن لە ساڵی ١٩٢٦ بە شێوەی پێگەیشتوو بە ناوی دەستووری ناوخۆی ئەستێرەکان دەرکەوت، کە بووە دەقێکی گرنگ بۆ ڕاهێنانی تەواوی نەوەیەکی فیزیای ئەستێرەکان.

کارەکانی ئێدینگتۆن لە فیزیای ئەستێرەیی لە کۆتاییەکانی بیست و سییەکانی سەدەی ڕابردوودا بەردەوام بوو لە کارەکانی لە پێکهاتەی ئەستێرەیی، و پێکدادانی زیاتری لەگەڵ جینز و ئێدوارد ئارسەر میلن خێراتر کرد. بابەتێکی گرنگ درێژکردنەوەی مۆدێلەکانی بوو بۆ ئەوەی سوود لە پێشکەوتنەکانی فیزیای کوانتەم وەربگرێت، لەوانەش بەکارهێنانی فیزیای تێکچوون لە وەسفکردنی ئەستێرە کوێرەکاندا.

=== ناکۆکی لەگەڵ چاندراسێخار لەسەر سنووری بارستەی ئەستێرەکان ===
بابەتی درێژکردنەوەی مۆدێلەکانی ناکۆکییەکەی لەگەڵ سوبراهمانیان چاندراسێخار کە ئەوکات خوێندکاری کامبریج بوو، خێراتر کرد. کارەکانی چاندراسێخار پێشبینی دۆزینەوەی کونە ڕەشەکانی دەکرد، کە لەو کاتەدا ئەوەندە بە شێوەیەکی بێمانا نافیزیکی دەرکەوت کە ئێدینگتۆن ڕەتیکردەوە باوەڕ بەوە بکات کە وەرگرتنی تەنها بیرکارییەکەی چاندراسێکار دەرئەنجامەکانی بۆ جیهانی ڕاستەقینە هەیە. ئێدینگتۆن هەڵە بوو و پاڵنەرەکەی مشتومڕی لەسەرە. گێڕانەوەی چاندراسێخار بۆ ئەم ڕووداوە، کە تێیدا کارەکانی بە توندی ڕەت دەکرێنەوە، ئێدینگتۆن وەک تا ڕادەیەک دڕندە و دۆگماتیک نیشان دەدات. چاندرا سوودی لە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ ئێدینگتۆن وەرگرت. ئەوە ئێدینگتۆن و میلن بوون کە ناوی چاندرەیان بۆ ئەو هاوڕێیەتییە بۆ کۆمەڵەی شاهانە دانا کە چاندرە بەدەستی هێنا. FRS بەو مانایە بوو کە ئەو لەسەر مێزی بەرزی کامبریج بوو لەگەڵ هەموو ڕووناکیەکان و پەیمانگایەکی زۆر ئاسوودە بۆ لێکۆڵینەوە. پێدەچێت ڕەخنەکانی ئێدینگتۆن بەشێکی لەسەر بنەمای گومانێک بووبێت کە وەرگرتنێکی تەواو بیرکاری لە تیۆری ڕێژەییەوە بەس نەبووە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو پارادۆکسە فیزیاییانەی کە بەڕواڵەت ترسناک بوون کە لە سروشتی ئەستێرە تێکچووەکاندا بوون، بەڵکو &quot;ناڕەزایەتییە پەیوەندیدارەکانی وروژاندبێت&quot; جگە لەوەش، وەک تانو پادمانابهان دەیخاتە ڕوو.

== ڕێژەیی ==
لە جەنگی جیهانی یەکەمدا، ئێدینگتۆن سکرتێری کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی بووە، واتە یەکەم کەس بووە کە زنجیرەیەک نامە و توێژینەوەی لە ویلم دی سیتەر وەرگرتووە سەبارەت بە تیۆری ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین. ئێدینگتۆن بەختەوەر نەبوو کە نەک تەنها یەکێک بوو لەو کەمترین فەلەکناسیانەی کە شارەزایی بیرکارییان هەبوو بۆ تێگەیشتن لە ڕێژەیی گشتی، بەڵکو بەهۆی بۆچوونە ئینتەرناسیۆنالیستی و ئاشتیخوازییەکانی کە لە بیروباوەڕە ئایینییە کواکەرەکانیەوە ئیلهامیان وەرگرتبوو، یەکێک بوو لەو کەمانەی لەو کاتەدا کە هێشتا ئارەزووی بەدواداچوونی ئا تیۆرییەک کە لەلایەن فیزیازانێکی ئەڵمانی پەرەی پێدراوە. هەر زوو بوو بە لایەنگری سەرەکی و ڕوونکەرەوەی ڕێژەیی لە بەریتانیا. ئەو و فەلەکناسی ڕۆیاڵ فرانک واتسۆن دایسۆن دوو گەشتیان ڕێکخست بۆ چاودێریکردنی خۆرگیران لە ساڵی ١٩١٩ بۆ ئەوەی یەکەم تاقیکردنەوەی ئەزموونی تیۆری ئەنیشتاین ئەنجام بدەن: پێوانەکردنی لێشێواوی ڕووناکی لەلایەن کێڵگەی کێشکردنی خۆرەوە. لە ڕاستیدا، ئارگومێنتی دایسۆن بۆ حەتمیبوونی شارەزایی ئێدینگتۆن لەم تاقیکردنەوەدا ئەوە بوو کە ڕێگری لە ئێدینگتۆن کرد کە لە کۆتاییدا ناچار بێت بچێتە خزمەتێکی سەربازییەوە.

کاتێک لە ٢ی ئازاری ١٩١٦دا لە بەریتانیا هاتە ناو سەربازی، ئێدینگتۆن بەنیازی ئەوە بوو کە وەک کەسێکی ڕەتکردنەوەی ویژدان داوای لێخۆشبوون بکات. دەسەڵاتدارانی زانکۆی کامبریج لەبری ئەوە داوای لێخۆشبوونیان کرد و پێیاندرا بە پاساوی ئەوەی کارەکانی ئێدینگتۆن لە بەرژەوەندی نیشتمانیدا بوون. لە ساڵی ١٩١٨دا لە لایەن وەزارەتی خزمەتگوزاری نیشتمانییەوە تانەیان لێدرا. لەبەردەم دادگای تێهەڵچوونەوە لە مانگی حوزەیران، ئێدینگتۆن داوای پۆستی ڕەتکردنەوەی ویژدانی کرد، کە دانپێدانانیان پێنەدرا و لە ئابی ١٩١٨دا کۆتایی بە لێخۆشبوونی دەهێنا، دوو دانیشتنی دیکە بە ڕێککەوت لە مانگەکانی حوزەیران و تەمموزدا ئەنجامدرا. لێدوانی تایبەتی ئیدینگتۆن لە دانیشتنی مانگی حوزەیران سەبارەت بە ناڕەزایەتی خۆی بەرامبەر بە شەڕ لەسەر بنەمای ئایینی تۆمارکراوە. فەلەکناسی شاهانە، سێر فرانک دایسۆن، لە دانیشتنی مانگی تەمموزدا بە بەیاننامەیەکی نووسراو پشتگیری ئێدینگتۆنی کرد، جەختی لەسەر ڕۆڵی سەرەکی ئێدینگتۆن کردەوە لە گەشتی خۆرگیران بۆ پرینسیپ لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩. ئێدینگتۆن ئامادەیی خۆی بۆ خزمەتکردن لە یەکەی ئەمبولانسی هاوڕێیاندا ڕوونکردەوە، لە ژێر دەسەڵاتی... دەسەڵاتی دادوەری خاچی سووری بەریتانیا، یان وەک کرێکاری دروێنەکردن. بەڵام بڕیاری دادگا بۆ پێدانی دوانزە مانگی دیکە لە خزمەتکردنی سەربازی بە مەرجێک بوو کە ئێدینگتۆن بەردەوام بێت لە کارەکانی فەلەکناسی، بەتایبەتی وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکەی پرینسیپی. شەڕەکە پێش کۆتایی هاتنی لێخۆشبوونی ئەو کۆتایی هات.
[[پەڕگە:1919_eclipse_positive.jpg|چەپ|وێنۆک|283x283پیکسڵ| یەکێک لە وێنەکانی ئێدینگتۆن لە خۆرگیرانی کۆی گشتی ٢٩ی ئایاری ١٩١٩ ، کە لە وتارەکەیدا کە لە ساڵی ١٩٢٠دا پێشکەشی کردووە و سەرکەوتنەکانی ڕاگەیاندووە، تیۆری [[ئەلبەرت ئاینشتاین|ئەنیشتاین]] پشتڕاست دەکاتەوە کە ڕووناکی &quot;دەچەمێتەوە&quot;.]]
دوای جەنگ، ئێدینگتۆن گەشتێکی کرد بۆ دوورگەی پرینسیپ لە کەنارەکانی ڕۆژئاوای ئەفریقا بۆ بینینی خۆرگیرانی ٢٩ی ئایاری ١٩١٩ . لە کاتی مانگگیرانەکەدا وێنەی ئەستێرەکانی گرت (چەند ئەستێرەیەک لە پۆلی هیادس, لەنێویاندا کاپا تاوری لە ئەستێرەبۆشایی تاورس ) کە بەڕێکەوت هێڵی بینینیان لە زەویەوە لە نزیک شوێنی خۆر بوو لە ئاسمان لەو کاتەی ساڵدا. &lt;ref name=&quot;Eddington1920&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dyson|یەکەم=F.W.|دوایین٢=Eddington, A.S.|دوایین٣=Davidson, C.R.|ڕێکەوت=١٩٢٠|سەردێڕ=A Determination of the Deflection of Light by the Sun's Gravitational Field, from Observations Made at the Solar eclipse of May 29, 1919|ناونیشان=https://zenodo.org/record/1432106|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|بەرگ=٢٢٠|issue=571–581|پەڕەکان=٢٩١–٣٣٣|bibcode=1920RSPTA.220..291D|doi=10.1098/rsta.1920.0009|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم کاریگەرییە تەنها لە کاتی خۆرگیرانی تەواودا هەست پێدەکرێت کاتێک ئاسمان ئەوەندە تاریک بێت کە ئەستێرەکان ببینرێت کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەهۆی ڕووناکی خۆرەوە تاریک دەبن. بەپێی تیۆری [[ڕێژەییی گشتی|ڕێژەیی گشتی]], ئەستێرەکان کە تیشکی ڕووناکییان هەیە کە لە نزیک خۆرەوە تێدەپەڕن، وا دیارە کەمێک گۆڕاوە چونکە ڕووناکییان بەهۆی کێڵگەی کێشکردنەکەیەوە کێشرابوو. ئێدینگتۆن نیشانیدا کە دەتوانرێت کێشکردنی نیوتنی بۆ پێشبینیکردنی نیوەی ئەو گۆڕانکارییە لێکبدرێتەوە کە ئەنیشتاین پێشبینی کردووە.

گوایە تێبینییەکانی ئێدینگتۆن کە لە ساڵی داهاتوودا بڵاوکرایەوە، تیۆری ئەنیشتاینیان پشتڕاستکردەوە، و لەو کاتەدا وەک بەڵگەی ڕێژەیی گشتی بەسەر مۆدێلی نیوتنیدا ستایشی کران. ئەم هەواڵە لە ڕۆژنامەکانی سەرتاسەری جیهاندا وەک چیرۆکێکی سەرەکی بڵاوکرایەوە. دواتر ئێدینگتۆن دەستی کرد بە هەڵمەتێک بۆ بەناوبانگکردنی ڕێژەیی و ئەو گەشتە وەک هێمایەک چ لە گەشەسەندنی زانستی و چ لە پەیوەندییە زانستییە نێودەوڵەتییەکان.

ئیدیعا کراوە کە تێبینییەکانی ئێدینگتۆن کوالیتییەکی خراپیان هەبووە، هەروەها بە ناڕەوا داشکاندنی بۆ چاودێری هاوکاتەکانی لە سۆبرال لە بەڕازیل کردووە، کە لە مۆدێلی نیوتن نزیکتر دەرکەوتووە، بەڵام دووبارە شیکردنەوەیەکی ساڵی ١٩٧٩ بە ئامێری پێوانەکردنی مۆدێرن و نەرمەکاڵای هاوچەرخ ئەنجام و دەرەنجامەکانی ئێدینگتۆنی پشتڕاستکردەوە . بەڕاستی کوالیتی ئەنجامەکانی ساڵی ١٩١٩ بە بەراورد لەگەڵ چاودێریەکانی دواتر خراپ بوو، بەڵام بەس بوو بۆ ئەوەی فەلەکناسی هاوچەرخ ڕازی بکات. ڕەتکردنەوەی ئەنجامەکانی گەشتەکە بۆ بەرازیل بەهۆی کەموکوڕییەک بوو لە تەلەسکۆپەکانی بەکارهێنراو کە دیسانەوە بە تەواوی وەرگیرا و لەلایەن فەلەکناسی هاوچەرخەوە بە باشی تێگەیشتبوو.
[[پەڕگە:Minutes_of_Eddington_talk_to_the_Del-Squared_V_Club.jpg|وێنۆک| کتێبی خولەکی یانەی کامبریج ∇ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; V بۆ ئەو کۆبوونەوەیەی کە ئێدینگتۆن تێبینییەکانی خۆی سەبارەت بە کێشانی ڕووناکی بە دەوری خۆردا خستەڕوو، ئەمەش تیۆری ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین پشتڕاستکردەوە. ئەوان دێڕی &quot;باسێکی گشتی بەدوای خۆیدا هێنا. سەرۆک کۆمار تێبینی ئەوەی کرد کە ٨٣هەمین کۆبوونەوە مێژوویی بووە&quot;.]]
بە درێژایی ئەم ماوەیە، ئێدینگتۆن وتارەکانی لەسەر ڕێژەیی دەگوتەوە، و بە تایبەتی بە توانای ڕوونکردنەوەی چەمکەکان بە زاراوەی ئاسایی و هەروەها زانستی ناسرابوو. زۆرێک لەوانەی لە ساڵی ١٩٢٣دا کۆکردەوە بۆ تیۆری بیرکاری ڕێژەیی، کە ئەلبێرت ئەنیشتاین پێشنیاری کردبوو &quot;باشترین پێشکەشکردنی بابەتەکە بە هەر زمانێک&quot;. ئەو داکۆکیکارێکی سەرەتایی ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین بووە و حیکایەتێکی سەرنجڕاکێش بە باشی نوکتە و وەبەرهێنانی فیکری کەسییەکەی دەخاتە ڕوو: لودویک سیلبێرشتاین، فیزیازانێک کە خۆی وەک شارەزایەکی ڕێژەیی بیردەکردەوە، لە کۆبوونەوەی کۆمەڵەی شاهانە (٦ی تشرینی دووەم) ساڵی ١٩١٩دا پەیوەندی بە ئێدینگتۆنەوە کرد کە تێیدا بە تا ڕادەیەک گومانەوە بەرگری لە ڕێژەیی ئەنیشتاین کردبوو بە حیساباتی خۆرگیرانی بەرازیل-پرینسیپی، و بە داخەوە ئارسەری وەک کەسێک تۆمەتبار کردبوو کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە یەکێکە لەو سێ پیاوەی کە لە ڕاستیدا لە تیۆرەکە تێگەیشتوون (بێگومان سیلبێرشتاین خۆی و ئەنیشتاین لەخۆدەگرت وەکو ئەوی تر). کاتێک ئێدینگتۆن خۆی لە وەڵامدانەوە بەدوور گرت، پێداگری کرد کە ئارسەر &quot;هێندە شەرمن نەبێت&quot;، دواتر ئێدینگتۆن وەڵامی دایەوە: &quot;ئۆه، نەخێر! من پرسیارم دەکرد کە ڕەنگە سێیەم کێ بێت!&quot;

== گەردوونناسی ==
هەروەها ئێدینگتۆن زۆر بەشدار بوو لە پەرەپێدانی نەوەی یەکەمی مۆدێلی گەردوونی ڕێژەیی گشتی. ئەو خەریکی لێکۆڵینەوە بوو لە ناسەقامگیری گەردوونی ئەنیشتاین کاتێک زانی کە هەردوو وتارەکەی لێمایتر لە ساڵی ١٩٢٧دا کە گریمانەکردنی گەردوونێکی فراوانبوون یان بچووکبوونەوەی دەکرد و هەم کارەکانی هابل لەسەر پاشەکشەی سحری خولگەیی. هەستی بەوە دەکرد کە نەگۆڕی گەردوونناسی دەبێ ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی هەبووبێت لە پەرەسەندنی گەردوون لە دۆخێکی جێگیری ئەنیشتاینەوە بۆ دۆخی فراوانبوونی ئێستای و زۆربەی لێکۆڵینەوە گەردوونناسییەکانی لەسەر گرنگی و تایبەتمەندییەکانی نەگۆڕەکە بووبێت. ئێدینگتۆن لە ''کتێبی تیۆری بیرکاری ڕێژەییدا،'' نەگۆڕی گەردوونی بەو مانایە لێکداوەتەوە کە گەردوون &quot;خۆپێوانەکردنە&quot;.

== تیۆری بنەڕەتی و ژمارەی ئێدینگتۆن ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٠ تا مردنی، ئێدینگتۆن زیاتر سەرنجی لەسەر ئەو شتە بوو کە ناوی لێنا &quot;تیۆری بنەڕەتی&quot; کە مەبەست لێی یەکگرتنی تیۆری کوانتەم، ڕێژەیی، گەردوونناسی و کێشکردن بوو. سەرەتا بە درێژایی هێڵە &quot;تەقلیدییەکان&quot; پێشکەوت، بەڵام تادێت ڕووی لە شیکارییەکی نزیکەی ژمارەیی کرد بۆ ڕێژەی بێ ڕەهەندی نەگۆڕە بنەڕەتییەکان.

ڕێبازی بنەڕەتی ئەو بریتی بوو لە کۆکردنەوەی چەند نەگۆڕێکی بنەڕەتی بۆ ئەوەی ژمارەیەکی بێ ڕەهەندی بەرهەم بهێنێت. لە زۆر حاڵەتدا ئەمانە دەبنە هۆی ژمارە نزیک لە ١٠٤٠، چوارگۆشەکەی، یان ڕەگی چوارگۆشەی. ئەو قەناعەتی بەوە هەبوو کە بارستەی پرۆتۆن و بارگەی ئەلکترۆن &quot;تایبەتمەندییەکی سروشتی و تەواون بۆ بنیاتنانی گەردوونێک&quot; و بەهاکانیان بەڕێکەوت نەبوون. هەروەها یەکێک لە دۆزینەوەکانی میکانیکی کوانتەم، پاوڵ دیراک، بەدوای ئەم هێڵە لێکۆڵینەوەیەدا دەگەڕێت، کە بە گریمانەی ژمارە زۆرەکانی دیراک ناسراوە. لێدوانێکی تا ڕادەیەک زیانبەخش لە بەرگریکردنی لەم چەمکانەدا بریتی بوو لە نەگۆڕی پێکهاتەی ورد، α. لەو کاتەدا پێوانە کرا کە زۆر نزیک بوو لە ١\١٣٦  و ئەویش دەیگوت کە بەهاکە لە ڕاستیدا دەبێ بە تەواوی 1/136 بێت بە هۆکاری زانستناسی. پێوانەکانی دواتر بەهاکەیان زۆر نزیکتر لە ١\١٣٧  دانا، لەو کاتەدا هێڵی ئیستدلالەکەی گۆڕی بۆ ئەوەی بڵێت کە پێویستە یەکێکی دیکە زیاد بکرێت بۆ پلەکانی ئازادی، بەجۆرێک کە لە ڕاستیدا بەهاکە بە تەواوی ١\١٣٧ بێت، ئەویش ئیدینگتۆنە ژمارە.ژمارە. واگس لەو کاتەدا دەستی کرد بە ناونانی &quot;ئارسەر زیادکردنی یەک&quot;. ئەم گۆڕانکارییە لە هەڵوێستدا متمانەی ئێدینگتۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیادا کەمکردەوە. بەهای ئێستاییە.

ئێدینگتۆن پێیوابوو کە بنەمایەکی جەبریی بۆ فیزیای بنەڕەتی دەستنیشان کردووە، کە ناوی لێنابوو &quot;ژمارە ئەلیکترۆنییەکان&quot; (نوێنەرایەتی گروپێکی دیاریکراو دەکات – جەبرێکی کلیفۆرد). ئەمانە لە ڕاستیدا فەزا-کاتیان لە پێکهاتەیەکی ڕەهەندی بەرزتردا جێگیر کرد. لە کاتێکدا کە تیۆریەکەی لە مێژە لەلایەن کۆمەڵگەی فیزیای گشتیەوە پشتگوێ خراوە، بەڵام چەمکە جەبرییە هاوشێوەکان بنەمای زۆرێک لە هەوڵە مۆدێرنەکانن بۆ تیۆرێکی یەکگرتووی گەورە. جگە لەوەش، جەختکردنەوەی ئێدینگتۆن لەسەر بەهاکانی نەگۆڕە بنەڕەتییەکان و بە تایبەتی لەسەر ژمارە بێ ڕەهەندەکان کە لێیانەوە وەرگیراون، لەم سەردەمەدا نیگەرانییەکی سەرەکی فیزیایە. بە تایبەتی پێشبینی ژمارەیەک ئەتۆمی هایدرۆجینی کرد لە گەردووندا 136 × 2256 ≈ 1.57 1079، یان بە هاوتا نیوەی کۆی ژمارەی تەنۆلکەکان پرۆتۆن + ئەلکترۆن. پێش مردنی لە ساڵی ١٩٤٤ ئەم هێڵە لێکۆڵینەوەیەی تەواو نەکردووە؛ کتێبەکەی تیۆری بنەڕەتی لە ساڵی ١٩٤٨ دوای مردنی بڵاوکرایەوە.

=== ژمارەی ئێدینگتۆن بۆ پاسکیلسواری ===
ئیدینگتۆن شانازیی بەوە دەکرێت کە پێوەرێک بۆ دەستکەوتەکانی پاسکیلسوارێک لە سواربوونی مەودای دوور داڕشتووە. ژمارەی ئێدینگتۆن لە چوارچێوەی پاسکیلسواریدا وەک زۆرترین ژمارەی E پێناسە دەکرێت بەجۆرێک کە پاسکیلسوارەکە لانیکەم E میل پاسکیلسواری لە لانیکەم ڕۆژەکانی Eدا ڕۆیشتبێت. &lt;ref name=&quot;Jeffers2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeffers|یەکەم=David|دوایین٢=Swanson|یەکەم٢=John|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=How high is your ''E''?|ناونیشان=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2058-7058/18/10/30|journal=Physics World|بەرگ=١٨|issue=10|پەڕەکان=٢١|doi=10.1088/2058-7058/18/10/30|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Eddington number|ناونیشان=http://tlatet.blogspot.com/2008/03/eddington-number.html}}&lt;/ref&gt;

بۆ نموونە ژمارەیەکی ٧٠ی ئێدینگتۆن ئەوە دەگەیەنێت کە پاسکیلسوارەکە لانیکەم ٧٠ میل لە ڕۆژێکدا لە لانیکەم ٧٠ بۆنەدا بە پاسکیل ڕۆیشتووە. بەدەستهێنانی ژمارەیەکی بەرزی ئێدینگتۆن قورسە، چونکە گواستنەوە لە، بڵێین، ٧٠ بۆ ٧٥ (پێدەچێت) پێویستی بە زیاتر لە پێنج سواربوونی نوێی مەودای دوور هەبێت، چونکە هەر سواربوونێک کە لە ٧٥ میل کورتتر بێت چیتر لە حیساباتەکەدا ناخرێتە نێو حسابەکەوە. ژمارەی ئەلیکترۆنی تەمەنی ئێدینگتۆن خۆی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=&lt;!--Editorial; no by-line.--&gt;|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Physics and sport|journal=Physics World|بەرگ=٢٥|issue=7|پەڕەکان=١٥|bibcode=2012PhyW...25g..15.|doi=10.1088/2058-7058/25/07/24|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بووە.

ژمارەی ئێدینگتۆن بۆ پاسکیلسواری هاوشێوەی &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAQo&quot;&gt;h&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; -index ە کە هەم بەرهەمهێنانی زانستی ڕاستەقینە و هەم کاریگەری زانستی ڕواڵەتی زانایەک دەژمێرێت. &lt;ref name=&quot;Jeffers2005&quot;/&gt;

== فەلسەفە ==

=== ئایدیالیزم ===
ئێدینگتۆن لە کتێبی ''سروشتی جیهانی فیزیکیدا'' نووسیویەتی &quot;شتەکانی جیهان شتێکی عەقڵە&quot;.
{{وتە١|شتە عەقڵییەکانی جیهان، بێگومان شتێکی گشتیترە لە عەقڵی هۆشیاری تاکەکەسیمان... شتە عەقڵەکان لە فەزا و کاتدا بڵاونابنەوە؛ ئەمانە بەشێکن لەو پلانە خولگەییە کە لە کۆتاییدا لێیەوە وەرگیراون... پێویستە بەردەوام خۆمان بیربخەینەوە کە هەموو زانیارییەک لەسەر ژینگەکەمان کە جیهانی فیزیا لێیەوە بنیات نراوە، لە شێوەی پەیامێکدا هاتووەتە ناوەوە کە بە درێژایی دەمارەکان دەگوازرێتەوە بۆ... کورسی هۆشیاری... هۆشیاری بە توندی پێناسە نەکراوە، بەڵکو کاڵ دەبێتەوە بۆ ناو نائاگایی؛ و لەوەش زیاتر دەبێت شتێکی نادیار بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام لەگەڵ سروشتی دەروونیماندا گریمانە بکەین... ئەستەمە بۆ فیزیازانی بابەتی ڕاستی ئەو بۆچوونە قبوڵ بکات کە ژێرخانی هەموو شتێک خاوەنی کاراکتەری دەروونییە. بەڵام کەس ناتوانێت ئینکاری ئەوە بکات کە عەقڵ یەکەم و ڕاستەوخۆترین شتە لە ئەزموونی ئێمەدا و هەموو شتێکی تر دەرئەنجامدانی دوورە.|Eddington, ''The Nature of the Physical World'', 276–81.}}
دەرەنجامە [[ئایدیالیزم|ئایدیالیستەکە]] بەشێکی دانەبڕاو نەبوو لە زانستناسییەکەیدا بەڵکو لەسەر دوو ئارگیومێنتی سەرەکی بوو.

یەکەمیان ڕاستەوخۆ لە تیۆری فیزیایی ئێستاوە سەرچاوە دەگرێت. بە کورتی تیۆرییە میکانیکییەکانی ئیتەر و هەڵسوکەوتی تەنۆلکە بنەڕەتییەکان لە هەردوو فیزیای ڕێژەیی و کوانتەمدا فڕێدراون. لێرەوە ئێدینگتۆن دەریخست کە میتافیزیکێکی ماتریالیستی بەسەرچووە و لە ئەنجامدا، بەو پێیەی جیابوونەوەی ماتریالیزم یان ئایدیالیزم گریمانە دەکرێت کە تەواو بێت، میتافیزیکێکی ئایدیالیستی پێویستە. ئارگومێنتی دووەم و سەرنجڕاکێشتر، لەسەر بنەمای زانستناسی ئێدینگتۆن بوو، و ڕەنگە وەک ئەوەی لە دوو بەش پێکهاتبێت سەیر بکرێت. یەکەم: تەنها شتێک کە ئێمە لەبارەی جیهانی بابەتییەوە دەیزانین، پێکهاتەکەیە و پێکهاتەی جیهانی بابەتی بە وردی لە هۆشیاری خۆماندا ئاوێنە دەکرێت. بۆیە ئێمە هیچ هۆکارێکمان نییە بۆ گومانکردن لەوەی کە جیهانی بابەتیش &quot;شتە عەقڵە&quot;. کەواتە ناتوانرێت بە بەڵگە پشتگیری لە میتافیزیکی دووانەیی بکرێت.

بەڵام، دووەم، نەک هەر ناتوانین بزانین کە جیهانی بابەتیی ناعەقڵانییە، بەڵکو ناتوانین بە شێوەیەکی تێگەیشتوو گریمانە بکەین کە دەتوانێت ماددی بێت. بیرکردنەوە لە دووانەیی، بریتییە لە گەڕاندنەوەی تایبەتمەندییە مادییەکان بۆ جیهانی بابەتیی. بەڵام ئەمە پێشگریمانە دەکات کە دەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە جیهانی بابەتیی تایبەتمەندی ماددی هەیە. بەڵام ئەمە شتێکی بێمانایە، چونکە هەرچییەک چاودێری دەکرێت، لە کۆتاییدا دەبێت ناوەڕۆکی هۆشیاری خۆمان بێت و لە ئەنجامدا ناماددیش بێت.

ئیدینگتۆن پێی وابوو فیزیا ناتوانێت هۆشیاری ڕوون بکاتەوە - &quot;شەپۆلی ڕووناکی لە مێزەوە بۆ چاو بڵاودەبێتەوە؛ گۆڕانکاری کیمیایی لە تۆڕی چاودا ڕوودەدات؛ بڵاوبوونەوە بە جۆرێک لە دەمارە بینینەکاندا ڕوودەدات؛ گۆڕانکارییە ئەتۆمییەکان لە مێشکدا بەدوایدا دێت. تەنها ئەو شوێنەی کە بازدانی کۆتایی بۆی دەکرێت.&quot; &quot;ئاگایی ڕوودەدات ڕوون نییە، ئێمە دوا قۆناغی پەیامەکە لە جیهانی فیزیکیدا نازانین پێش ئەوەی ببێتە هەستێک لە هۆشیاریدا&quot;.

یان باربور، لە کتێبی پرسەکان لە زانست و ئایین (١٩٦٦)، ل. ١٣٣، ئاماژە بە سروشتی جیهانی فیزیکی (١٩٢٨)ی ئێدینگتۆن دەکات بۆ دەقێک کە دەڵێت بنەماکانی نادڵنیایی هایزنبێرگ بنەمایەکی زانستی بۆ &quot;بەرگریکردن لە بیرۆکەی ئازادی مرۆڤ&quot; و زانست و جیهانی نەبینراو (١٩٢٩)ی بۆ پشتگیری لە ئایدیالیزمی فەلسەفی &quot;ئەو تێزەی کە واقیع لە بنەڕەتدا دەروونییە&quot;.

چارلز دی کۆنینک ئاماژە بەوە دەکات کە ئێدینگتۆن باوەڕی بە واقیعی بابەتیی هەبوو کە جیا لە مێشکمان بوونی هەیە، بەڵام دەستەواژەی &quot;ئەقڵ-شت&quot; بەکاردەهێنا بۆ تیشک خستنە سەر تێگەیشتنی سروشتی جیهان: کە مێشکی ئێمە و جیهانی فیزیکی لە هەمان &quot;شت&quot; دروستکراون &quot; و کە مێشکمان پەیوەندییە هەڵنەهاتووەکەیە بە جیهانەوە.&quot; &lt;ref name=&quot;de Koninck&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=de Koninck|یەکەم=Charles|سەردێڕ=The Writings of Charles de Koninck|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of Notre Dame Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٨-٠٢٥٩٥-٣|شوێن=Notre Dame, Ind.|chapter=The philosophy of Sir Arthur Eddington and The problem of indeterminism|oclc=٦١٥١٩٩٧١٦|بەستەری نووسەر=Charles De Koninck}}&lt;/ref&gt; وەک دی کۆنینک قسەکانی ئێدینگتۆنی هێناوەتەوە،
{{وتە١|عەقیدەیەک هەیە کە لای فەیلەسوفەکان بەباشی ناسراوە کە مانگ لە بوونی خۆی وەستاوە کاتێک کەس سەیری نەکات. من باسی عەقیدەکە ناکەم بەو پێیەی کەمترین بیرۆکەم نییە کە مانای وشەی بوون چییە کاتێک لەم پەیوەندییەدا بەکاردەهێنرێت. بە هەر حاڵ زانستی فەلەکناسی لەسەر بنەمای ئەم جۆرە مانگە ئیسپاسمۆدییە نەبووە. لە جیهانی زانستیدا (کە دەبێت ئەرکەکانی کەمتر ناڕوون لە تەنها بوون بەجێبهێنێت) مانگێک هەیە کە پێش فەلەکناسی لەسەر دیمەنەکە دەرکەوتووە؛ کاتێک کەس نایبینێت تیشکی خۆر ڕەنگ دەداتەوە؛ بارستەی هەیە کاتێک کەس بارستە ناپێوێت؛ دووری ٢٤٠ هەزار میل لە زەویەوەیە لە کاتێکدا کەس مەودای ڕووپێوی ناکات؛ و لە ساڵی ١٩٩٩ خۆر دەگرێت تەنانەت ئەگەر ڕەگەزی مرۆڤ سەرکەوتوو بووبێت لە کوشتنی خۆی پێش ئەو بەروارە.|Eddington, ''The Nature of the Physical World'', 226}}

=== نادیارگەرایی ===
لە بەرامبەر ئەلبێرت ئەنیشتاین و ئەوانی دیکە کە بانگەشەیان بۆ دیاریگەرایی دەکرد، نادیاریزم - کە ئێدینگتۆن پاڵپشتی دەکات - دەڵێت کە ئۆبژەیەکی فیزیکی پێکهاتەیەکی دیارینەکراوی ئۆنتۆلۆژی هەیە کە بەهۆی سنووردارکردنی زانستی تێگەیشتنی فیزیازانەکانەوە نییە. کەواتە بنەمای نادڵنیایی لە میکانیکی کوانتەمدا مەرج نییە بەهۆی گۆڕاوە شاراوەکانەوە بێت بەڵکو بەهۆی نادیاریکردنێکەوە بێت لە خودی سروشتدا. ئێدینگتۆن ڕایگەیاند &quot;ئەوە دەرئەنجامی هاتنی تیۆری کوانتەمە کە فیزیا چیتر بەڵێن نەدراوە بە پلانێکی یاسای دیاریکراو&quot;.

== نووسینە باو و فەلسەفیەکان ==
ئێدینگتۆن پارۆدییەکی لە ''[[چوارینەکانی خەییام|کتێبی ڕوبەیاتی عومەر خەیام]]'' نووسیوە، کە تاقیکردنەوەی خۆرگیرانی ساڵی ١٩١٩ی گێڕاوەتەوە. ئەم چوارگۆشەیەی لەخۆگرتبوو : &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Douglas|یەکەم=A. Vibert|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bw0XAQAAMAAJ|سەردێڕ=The Life of Arthur Eddington|بڵاوکەرەوە=Thomas Nelson and Sons|ساڵ=١٩٥٦|پەڕە=٤٤}}&lt;/ref&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
 
&lt;/div&gt;لە بەرامبەر ئەلبێرت ئەنیشتاین و ئەوانی دیکە کە بانگەشەیان بۆ دیاریگەرایی دەکرد، نادیاریزم - کە ئێدینگتۆن پاڵپشتی دەکات - دەڵێت کە ئۆبژەیەکی فیزیکی پێکهاتەیەکی دیارینەکراوی ئۆنتۆلۆژی هەیە کە بەهۆی سنووردارکردنی زانستی تێگەیشتنی فیزیازانەکانەوە نییە. کەواتە بنەمای نادڵنیایی لە میکانیکی کوانتەمدا مەرج نییە بەهۆی گۆڕاوە شاراوەکانەوە بێت بەڵکو بەهۆی نادیاریکردنێکەوە بێت لە خودی سروشتدا. ئێدینگتۆن ڕایگەیاند &quot;ئەوە دەرئەنجامی هاتنی تیۆری کوانتەمە کە فیزیا چیتر بەڵێن نەدراوە بە پلانێکی یاسای دیاریکراو&quot;.

کتێب و وتارەکانی ئێدینگتۆن بە شێوەیەکی بێئەندازە لەلایەن خەڵکەوە بەناوبانگ بوون، نەک تەنها بەهۆی ڕوونکردنەوەیەکی ڕوونی، بەڵکو بەهۆی ئامادەیی بۆ باسکردنی کاریگەرییە فەلسەفی و ئایینییەکانی فیزیای نوێ. ئەو بانگەشە بۆ هاوئاهەنگییەکی فەلسەفی قووڵ داکوتاوە لە نێوان لێکۆڵینەوەی زانستی و عیرفانیی ئایینیدا، هەروەها باسی ئەوەی دەکرد کە سروشتی پۆزەتیڤیستی ڕێژەیی و فیزیای کوانتەم بوارێکی نوێ بۆ ئەزموونی ئایینی کەسی و ئیرادەی ئازاد دابین دەکات. بە پێچەوانەی زۆرێک لە زانایانی ڕۆحی دیکە، ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردەوە کە زانست دەتوانێت بەڵگەی گەڵاڵە ئاینییەکان پێشکەش بکات.

نووسینە باوەکانی وای لێکرد ناوێکی ناوماڵ بێت لە بەریتانیا لە نێوان شەڕە جیهانییەکان.

== مەرگ ==
ئێدینگتۆن لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤ لە خانەی بەساڵاچووانی ئێڤلین لە کامبریج بەهۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد، هاوسەرگیری نەکردبوو. تەرمی لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤ لە سووتێنەری کامبریج (کامبریجشایر) سووتێنرا؛ پاشماوە سووتاوەکان لە گۆڕی دایکیدا لە گۆڕەپانی ناشتنی پارێشی ئاسنشن لە کامبریج بە خاک سپێردرا.

گەشەپێدانی زانکۆی کامبریج لە باکووری ڕۆژئاوای کامبریج وەک ڕێزلێنانێک ناوی ئێدینگتۆنی لێنرا.

ئیدینگتۆن لە فیلمی تەلەفزیۆنی ئەنیشتاین و ئێدینگتۆن لەلایەن دەیڤید تێنانتەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا، ئەنیشتاینیش لەلایەن ئەندی سێرکیسەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا. فیلمەکە بەهۆی وێناکردنی پێشکەوتوویی ئێدینگتۆن وەک هاوڕەگەزبازێکی تا ڕادەیەک سەرکوتکراو، جێگەی سەرنج بوو. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٨ پەخشکرا.

ئەکتەری ناوداری ئەمریکی پۆڵ ئێدینگتۆن خزمێک بوو، لە ژیاننامەکەیدا (لە ژێر ڕۆشنایی لاوازی خۆی لە بیرکاریدا) باسی لەوە کردووە &quot;ئەوەی ئەو کاتە هەستم پێکردووە بەدبەختییە&quot; کە پەیوەندیم بە &quot;یەکێک لە پێشەنگترین فیزیازانەکانی جیهان&quot;ەوە هەیە. &lt;ref&gt;Quakers and the Arts: &quot;Plain and Fancy&quot;- An Anglo-American Perspective, David Sox, Sessions Book Trust, 2000, p. 65&lt;/ref&gt;

== ڕێزلێنان ==

=== خەڵات و ڕێزلێنان ===

* خەڵاتی سمیس (١٩٠٧)
* ئەندامی فەخری نێودەوڵەتی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]] (١٩٢٢) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Arthur Stanley Eddington|ناونیشان=https://www.amacad.org/person/arthur-stanley-eddington|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=American Academy of Arts &amp; Sciences|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* مەدالیای بروس لە کۆمەڵەی فەلەکناسی زەریای هێمن (١٩٢٤) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Past Winners of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal|ناونیشان=http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721092933/http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Astronomical Society of the Pacific}}&lt;/ref&gt;
* مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان (١٩٢٤) &lt;ref name=&quot;Draper&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Draper Medal|ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=National Academy of Sciences}}&lt;/ref&gt;
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٩٢٤)
* ئەندامی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٢٥) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arthur Eddington|ناونیشان=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001256.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.nasonline.org}}&lt;/ref&gt;
* ئەندامێتی بیانی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا (١٩٢٦) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A.S. Eddington (1882–1944)|ناونیشان=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&amp;aId=PE00000084|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences}}&lt;/ref&gt;
* پریکس ژول یانسن لە کۆمەڵەی فەلەکناسی فەرەنسا (کۆمەڵەی فەلەکناسی فەرەنسی) (١٩٢٨)
* مەدالیای شاهانەی [[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] (١٩٢٨)
* شوانکاری (١٩٣٠)
* ئەندامی نێودەوڵەتی کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (١٩٣١) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APS Member History|ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Arthur+S.+Eddington&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=search.amphilsoc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230705163136/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Arthur+S.+Eddington&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* فەرمانی شایستەیی (١٩٣٨)
* ئەندامی فەخری [[Norwegian Astronomical Society|کۆمەڵەی فەلەکناسی نەرویجی]] (١٩٣٩) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Generalforsamling – Norsk Astronomisk Selskap|ناونیشان=https://www.astronomi.no/?page_id=149}}&lt;/ref&gt;
* بەرێز د. فریمان ئۆف کێنداڵ, ١٩٣٠ &lt;ref name=&quot;WhosWho&quot;&gt;''Who's who'' entry for A.S. Eddington.&lt;/ref&gt;

=== ناوی لێنراوە ===

* کانیاوی مانگی ئێدینگتۆن
* [[گەڕەستێرۆچکە|ئەستێرەیەکی بچووک]] ٢٧٦١ ئێدینگتۆن
* مەدالیای ئێدینگتۆن لە کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە
* ئەرکی ئێدینگتۆن, ئێستا هەڵوەشاوەتەوە
* تاوەری ئێدینگتۆن، هۆڵەکانی نیشتەجێبوون لە زانکۆی ئێسێکس
* کۆمەڵەی فەلەکی ئێدینگتۆن, کۆمەڵگەیەکی ئاماتۆرە و بنکەکەی لە شارۆچکەی زێدی خۆی لە کەندال
* ئێدینگتۆن، خانوویەک (کۆمەڵێک خوێندکار، کە بۆ یارییە وەرزشییەکانی ناو قوتابخانە بەکاردەهێنرێت) لە قوتابخانەی کیرکبی کێندڵ
* ئێدینگتۆن، گەڕەکی نوێی باکووری ڕۆژئاوای [[کامبریدج|کامبریج]], لە ساڵی ٢٠١٧ کرایەوە

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist|30em}}

== بەستەری دەرەکی ==

* Works by Arthur Eddington at Project Gutenberg
* Works by Arthur Stanley Eddington at Faded Page (Canada)
* Works by or about Arthur Eddington at Internet Archive
* {{Find a Grave|5935599|Sir Arthur Stanley Eddington}}
* [http://www.trinitycollegechapel.com/about/memorials/brasses/eddington/ Trinity College Chapel]
* [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Eddington.html Arthur Stanley Eddington (1882–1944)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051221113602/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Eddington.html |date=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥ }} Archived 21 December 2005 at the Wayback Machine. University of St Andrews, Scotland.
* [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Quotations/Eddington.html Quotations by Arthur Eddington]
* [http://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/eddington/ Arthur Stanley Eddington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501073727/http://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/eddington/ |date= ١ی ئایاری ٢٠١٥ }} Archived 1 May 2015 at the Wayback Machine The Bruce Medalists.
* Russell, Henry Norris, &quot;''[http://adsbit.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?bibcode=1928ApJ....67...83R Review of The Internal Constitution of the Stars] by A.S. Eddington''&quot;. Ap.J. 67, 83 (1928).
* [https://web.archive.org/web/20070928092625/http://www.cosmobrain.com.br/cosmoforum/viewtopic.php?t=118 Experiments of Sobral and Príncipe repeated in the space] project in proceeding in fórum astronomical.
*  
* [http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Eddington/index.html Biography and bibliography of Bruce medalists: Arthur Stanley Eddington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923013418/http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/Eddington/index.html |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ }}
* [http://www.allais.wiki/priorartdocs/eddington.htm Eddington books: ''The Nature of the Physical World'', ''The Philosophy of Physical Science'', ''Relativity Theory of Protons and Electrons'', and ''Fundamental Theory'']
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|شانشینی یەکگرتوو|فڕینی بۆشایی|ماتماتیک|زانست|فەلسەفە}}
[[پۆلگەردوون]]
{{پۆلی کۆمنز|Arthur Stanley Eddington}}
[[پۆل:ژیاننامە]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>o2i1ekkicrkssfikummtx64v2ylcnaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئاسایشی کەشوھەوا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>247832</id>
    <revision>
      <id>1598383</id>
      <parentid>1186799</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="o843e2ckk3dz8vxinjruj4nxgyhq6pp" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاسایشی کەشوھەوا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1186798 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170509101732/http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862 بۆ http://www.cfr.org/climate-change/climate-change-national-security/p14862 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٥٩، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاسایشی کەشوھەوا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598382 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231229232735/https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx بۆ https://phap.org/PHAP/PHAP/Events/OEV2022/OEV220921.aspx زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٧:٣٥، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>o843e2ckk3dz8vxinjruj4nxgyhq6pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاسۆ جەواھیری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248953</id>
    <revision>
      <id>1598387</id>
      <parentid>1587446</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28378" sha1="buddoh5oegd3iz9h3vl3lkw5synoom5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| پێشگری ڕێزلێنان      =
| ناو                  = ئاسۆ جەواھیری
| پاشگری ڕێزلێنان      =
| ناوی خۆماڵی          =
| زمانی ناوی خۆماڵی    =
| وێنە                =
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری وێنە           =
| لێدوانی وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ١٩٨٧
| شوێنی لەدایکبوون     =[[سنە]]
| ڕێکەوتی ونبوون       =
| شوێنی ونبوون         =
| ڕەوشی ونبوون         =
| ڕێکەوتی مەرگ         =
| شوێنی مەرگ           =
| ھۆکاری مەرگ          =
| شوێنی تەرم           =
| شوێنی گۆڕ            =
| پۆتانەکانی گۆڕ       =
| مۆنیومێنتەکان        =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               =
| ناوەکانی تر          =
| شارومەندێتی          =
| پەروەردە             = &lt;!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --&gt;
| خوێندنگە             = &lt;!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --&gt;
| پیشە                 =[[دادوەری وەرزشی]]
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| وەکیل                =
| ناوبانگ              =
| کارە دیارەکان        =
| شێواز                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| تەلەڤیزیۆن           =
| ئۆفیس                =
| وادە                 =
| پێش                  =
| پاش                  =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                =[[ئیسلام]]، [[سوننە]]
| تۆمەت                =
| سزا                  =
| دۆخی دادوەری         =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| مناڵەکان             =
| باوان                =
| دایک                 =
| باوک                 =
| خزمەکان              =
| خێزان                =
| خەڵاتەکان             =
| ڕێزلێنان             =
| واژوو                =
| جێگری واژوو          =
| قەبارەی واژوو        =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
}}
'''ئاسۆ جەواھیری''' لە ١٦ی [[ئازار (مانگ)|ئازاری]] ساڵی ١٩٨٧ لە شاری [[سنە]] لە دایکبووە، یاریزانی پێشووی فووتساڵ و [[دادوەری وەرزشی|دادوەری]] [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] ئافرەتانە، خەڵکی ئێرانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=فوتبالدخت {{!}} فوتبال زنان ایران|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://ffiri.ir/fa/news/5298&lt;/ref&gt; دەرچووی [[دکتۆرا|دکتۆرایە]] لە کۆمەڵناسی ئابووری و گەشەپێدان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=فوتبالدخت {{!}} فوتبال زنان ایران|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و ئەزموونی وانەوتنەوە لە زانکۆکەدا هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=#معرفی_چهره_ورزشی_موفق_بانو_کورد: سرکار خانم دکتر آسو ج� - @varzesh_kurd|ناونیشان=https://www.emirates-stadium.com/mediafile/B43OFnnhze1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302154917/https://www.emirates-stadium.com/mediafile/B43OFnnhze1|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;  ئاسۆ جەواهیری [[نووسەر]] و لێکۆڵەری زانستە کۆمەڵایەتییەکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=فوتبالدخت {{!}} فوتبال زنان ایران|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جواهری|یەکەم=آسو|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://meidaan.com/archive/author/asoojavaheri|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=میدان|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240424113458/https://meidaan.com/archive/author/asoojavaheri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اسو جواهری|ناونیشان=https://elmnet.ir/author/%D8%A7%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
== ژیانی وەرزشی ==
ئاسۆ جەواهیری لە تەمەنی ١٤ ساڵییەوە دەستی بە [[وەرزش]] کردووە.  وەک یاریزانێکی فووتساڵ (تۆپی پێ ناو ساڵۆن) خاوەنی ژمارەی پێوانەیی وەک پاڵەوانێتی و جێگری پاڵەوانێتی وڵات لە ساڵانی ٢٠٠٧ و ٢٠٠٨&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=فوتبالدخت {{!}} فوتبال زنان ایران|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پلەی [[دادوەری وەرزشی|دادوەری]] [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] لە ساڵی ٢٠٠٤ وەرگرتووە، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە لەو کاتەدا تۆپی پێی ئافرەتان هێشتا دەستی پێنەکردبوو ، لە هەمان کاتدا بە یاریکردن لە پاڵەوانێتییەکانی فوتساڵی ئافرەتان دەستی بە دادوەری کرد.  دوای پێکان لە ئەژنۆیدا، وازی لە یاری فووتساڵی پیشەگەر هێنا و بە جددی چووە ناوبژیوانی تۆپی پێ.  لە ساڵی ٢٠١٤ەوە وەک ناوبژیوانی نیشتمانی لە یارییەکانی تۆپی پێی ئافرەتان کاردەکات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عملكرد موفقیت آمیز داوری بانوان در سطح بین الملل|ناونیشان=http://radiogoftogoo.ir/NewsDetails/?m=175112&amp;n=435654|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://radiogoftogoo.ir/NewsDetails/?m=175112&amp;n=435654 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=داورانی که پول نگرفتند و محروم شدند/ تقابل دپارتمان داوری فدراسیون و داوران زن لیگ برتر ادامه دارد|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-18/357138-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D9%88%D9%84-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news|ڕێکەوت=۱۶ی ۱۱ی ۱۳۹۸|سەردێڕ=اعلام داوران هفته شانزدهم لیگ برتر فوتبال بانوان|ناونیشان=https://borna.news/fa/news/960366/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=فدراسیون فوتبال داوران خانم ایرانی را تحریم خبری کرد!|ناونیشان=https://www.7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-39/294202-%D9%81%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%A7%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=روزنامه هفت صبح|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=YJC|یەکەم=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}}|ڕێکەوت=۰۶ی ۰۴ی ۱۳۹۸|سەردێڕ=اعلام اسامی داوران دیدار ذوب آهن و شهرداری بم|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6982153/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B0%D9%88%D8%A8-%D8%A2%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=korand|سەردێڕ=پایگاه خبری ورزشی کرمان ساکر|ناونیشان=http://www.kermansoccer.ir/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=.::پایگاه خبری ورزشی کرمان ساکر::.|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.kermansoccer.ir/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; هەروەها لە ساڵی ٢٠١٩ەوە کاندیدی ناوبژیوانی نێودەوڵەتییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=داور کاندیدای بین‌المللی فوتبال: فرمانبرداری، سرسپردگی و تسلیم، ویژگی‌های انسانی نیست|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209287991|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایران اینترنشنال|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news|ڕێکەوت=۱۳ی ۰۳ی ۱۴۰۱|سەردێڕ=بدون تاریخ بدون امضا / قسمت دهم برنامه هجده|ناونیشان=https://borna.news/fa/news/1335704/%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; تا ئێستا دوو جار ناوبژیوانی یاری کۆتایی خولی ئافرەتانی [[ئێران|ئێرانی]] کردووە.  هەروەها ئەزموونی ڕاهێنەرایەتی لە تۆپی پێی ئافرەتان هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=تیم فوتبال بانوان شهرداری سنندج مقتدرانه مجوز حضور در رقابتهای لیگ برتر فوتبال بانوان كشور را كسب كرد|ناونیشان=http://e-sanandaj.ir/fa-IR/DouranPortal/1/news/view/13881/3358/Staging|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302154920/http://e-sanandaj.ir/fa-IR/DouranPortal/1/news/view/13881/3358/Staging|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
== تۆمارە نێودەوڵەتییەکان ==
دادوەری لە پێشبڕکێکانی کافای ساڵی ٢٠١٩ لە [[ئۆزبەکستان]] و [[تاجیکستان]] یەکێکە لە تۆمارە نێودەوڵەتییەکانی ئاسۆ جەواھیری لە بواری [[دادوەری وەرزشی|ناوبژیوانیدا]].  هەروەها لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئافرەتانی خوار ٢٣ ساڵانی کافا لە تاجیکستان سپارد.&lt;ref&gt;https://footballdokht.ir/news/308-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%8C%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-15-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%A7.html{{بەستەری مردوو|url=https://footballdokht.ir/news/308-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%8C%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-15-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%A7.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=پیروزی دختران ایران برابر تاجیکستان|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/454876/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=همشهری آنلاین|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/454876/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://ffiri.ir/fa/news/3632&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=در ادامه برخوردهای قهرآمیز، فدراسیون فوتبال این بار داوران خانم ایرانی را تحریم خبری کرد!|ناونیشان=https://www.tarafdari.com/node/1476844|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=طرفداری|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810192945/https://www.tarafdari.com/node/1476844|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
== دوورخستنەوە لە دادوەری تۆپی پێ ==
لە ڕیزی ئەو ٣٠ [[دادوەری وەرزشی|دادوەر]] بوو کە لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ وەرگرتنی پارەی پاشەکەوتیان مانیان گرت و بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک لەلایەن هیدایەت مێمبینیەوە ڕاگیرا.  یەکێک بوو لەو [[دادوەری وەرزشی|ناوبژیوانانەی]] کە زۆرترین قەدەغە کرابوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=داورانی که پول نگرفتند و محروم شدند/ تقابل دپارتمان داوری فدراسیون و داوران زن لیگ برتر ادامه دارد|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-18/357138-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D9%88%D9%84-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=در ادامه برخوردهای قهرآمیز، فدراسیون فوتبال این بار داوران خانم ایرانی را تحریم خبری کرد!|ناونیشان=https://www.tarafdari.com/node/1476844|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=طرفداری|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810192945/https://www.tarafdari.com/node/1476844|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=پشت پرده کنار گذاشتن ۳۰ داور زن از قضاوت در لیگ چیست؟|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98081206935/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86-%DB%B3%DB%B0-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B6%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; تەنانەت ئامادەبوونی جەواهیری لە یارییەکانی کافا لە تاجیکستان لەلایەن فیدراسیۆنەوە ڕاگەیەندرا.

دوای بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] لە [[ئێران]] و گیانلەدەستدانی ئیلھام شێخی یاریزانی فووتساڵی خەڵکی شاری [[قوم]]، ئاسۆ جەواهیری یەکێک بوو لە یەکەم ناوبژیوانەکان کە ناڕەزایەتی دەربڕی و بەهۆی پابەندنەبوون و پشتگوێخستنی مەرجە تەندروستییەکانی فیدراسیۆن و ڕێکخراوی خولەکە، بەڵام فیدراسیۆنەکە ئەو دژی داواکارییەکەی بوو.  دوای ڕاگەیاندنی هەواڵی کۆچی دوایی ئیلھام شێخی، لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ([[ئینستاگرام]])ی خۆی، سەبارەت بە بێباکی بەرپرسانی فیدراسیۆن بەرامبەر بە تەندروستی وەرزشوانان نووسی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مرگ الهام شیخی، بازیکن فوتسال، بر اثر ابتلا به ویروس کرونا|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-elham-sheikhi-female-footballer-died-with-coronavirus/30457756.html|newspaper=رادیو فردا|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=fa|یەکەم=رادیو|دوایین=فردا}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=شش قدم؛ کرونا، چه کسی نمی‌گذارد لیگ فوتبال ایران تعطیل شود؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/sport-51691109|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
== دوورخستنەوە بەهۆی لێکۆڵینەوە ==
لە ساڵی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا کە لیژنەی ناوبژیوانان ئاسۆ جەواھیری دامەزراندووە بەهۆی ئەوەی، جگە لە ناوبژیوانی، لێکۆڵینەوەی لە هەڵاواردن و سنووردارکردنی ژنان لە وەرزشدا کردووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=محرومیت عجیب داور زن فوتبال/ وقتی پژوهشگری جرم است!|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99110402576/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=موهایت پسرانه است، اجازه‌ی بازی نداری! / آسو جواهری|ناونیشان=https://pecritique.com/2021/03/08/%d9%85%d9%88%d9%87%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d9%be%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b2%d9%87%e2%80%8c%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=نقد اقتصاد سیاسی|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230608125448/https://pecritique.com/2021/03/08/%D9%85%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و بەهۆی ڕەخنەکانی لە چی &quot;ڕادەستکردنی تۆپی پێ بە گیرفانی کرێکاران&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=آسو چه نوشت که فدراسیون ایران تهدید و محرومش کرد؟|ناونیشان=https://www.independentpersian.com/node/117491/%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4/%D8%A2%D8%B3%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D9%81%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%9F|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایندیپندنت فارسی|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=باشگاه‌های فوتبال ایران سرگردان در مخروبه‌های دولتی – خصوصی / آسو جواهری|ناونیشان=https://pecritique.com/2020/04/11/%d8%a8%d8%a7%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d8%b1%da%af%d8%b1%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%ae/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=نقد اقتصاد سیاسی|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230608130746/https://pecritique.com/2020/04/11/%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەڕەشەی بێبەشکردنی ناوبرد و دواجار بێبەش کرا  جەواهێری لە تێزی دکتۆراکەیدا بەدواداچوون بۆ ئابووری سیاسی تۆپی پێی ئێران کردووە و هەروەها لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوەی لە بواری توێژینەوەی جێندەری و وەرزشی و هەڵاواردن و نایەکسانی ئەنجامداوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آسو جواهری|ناونیشان=https://pecritique.com/tag/%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=نقد اقتصاد سیاسی|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕان و کۆکردنەوەی لەم بوارەدا هەیە، بەڵام ڕووبەڕووی توندی لیژنەی ناوبژیوانان. وەک چۆن داوای لێکرابوو &quot;لە نێوان دادوەری و لێکۆڵینەوەدا هەڵبژێرێت&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=آسو جواهری: دنبال حذف تدریجی‌ام هستند/ خیلی‌ها مجبور به سکوت شده‌اند|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99112518374/%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%AA%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AE%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%AC%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=محرومیت «آسو جواهری» پایان یافت؟|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-18/460980-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%81|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
== کشانەوە لە دادوەری ==
ئاسۆ جەواھیری دوای ناڕەزایەتییەکان لەدژی کۆچی دوایی [[ژینا ئەمینی|مەھسا ئەمینی]]، یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە بە بڵاوکردنەوەی بەیاننامەیەک لە دوای ناڕەزایەتییەکان و ڕاپەڕینی جەماوەری دەستی لە کاری وەرزشی خۆی کێشایەوە.  جەواهیری لە بەیاننامەکەیدا نووسیویەتی، &quot;بەم شێوەیە بوون، لە خاکێکدا کە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ سنووردارتر دەبێت، تەنیا سوودی بۆ میکانیزمی هەژموون و چەوساندنەوە هەیە&quot;.  ئێستا &quot;ژینا&quot; ناوی کۆد و یەکێتی ئێمەیە.&quot;  هەرچەندە دەیتوانی بۆ چەند ساڵێکی دیکە دادوەری بکات، بەڵام ماڵاوایی لە پیشەکە کرد، چونکە نەیدەویست لەگەڵ ئەو پیشەیەدا بڕوات کە ناوی لێنابوو &quot;ئامێری سەرکوتکردن&quot;.&lt;ref&gt;https://iranwire.com/fa/features/107683-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%DA%98%DB%8C%D9%86%D8%A7/&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|ئێران}}

[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:خەڵکی سنە]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی]]
[[پۆل:وەرزشکارانی کورد]]</text>
      <sha1>buddoh5oegd3iz9h3vl3lkw5synoom5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:GUS2Wiki</title>
    <ns>4</ns>
    <id>249434</id>
    <revision>
      <id>1598470</id>
      <parentid>1594998</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexis Jazz</username>
        <id>32099</id>
      </contributor>
      <comment>Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]])</comment>
      <origin>1598470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="t4bybh0s5379kkhw28p5v0w49pgcyy8" xml:space="preserve">{{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}}
داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-07-04T07:06:37Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! ئامراز !! data-sort-type=&quot;number&quot; | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type=&quot;number&quot; | بەکارھێنەرە چالاکەکان
|-
|AncreTitres || 18 || 1
|-
|AutoUserStatus || 45 || 9
|-
|BandeauxPortails || 57 || 12
|-
|BiDiEditing || 28 || 2
|-
|Bijar || 4 || 3
|-
|Cat-a-lot || 51 || 14
|-
|CatMaker || 86 || 18
|-
|ChangeMonth || 33 || 1
|-
|CleanDeleteReasons || 2 || 1
|-
|CollapsibleNav || 11 || 0
|-
|CommentsInLocalTime || 25 || 4
|-
|DeleteBot || 2 || 1
|-
|DisambiguationLinks || 25 || 2
|-
|DiscussionCloser || 24 || 5
|-
|DotsSyntaxHighlighter || 39 || 6
|-
|ExternalSearch || 32 || 5
|-
|Extra-Editbuttons || 114 || 21
|-
|FlecheHaut || 42 || 4
|-
|GlobalWatchlist || 23 || 2
|-
|GoogleTrans || 51 || 2
|-
|GreenRedirects || 29 || 6
|-
|HideExLinkIcon || 18 || 1
|-
|HideFundraisingNotice || 19 || 1
|-
|HideInterwikiSearchResults || 17 || 1
|-
|HighlightMyName || 40 || 8
|-
|HistoryCount || 34 || 5
|-
|HotCat || 128 || 20
|-
|InterwikiOrder || 35 || 4
|-
|JustifyParagraphs || 33 || 5
|-
|LinkTranslator || 32 || 4
|-
|LinksInfo || 20 || 2
|-
|MenuTabsToggle || 10 || 0
|-
|MuttasilAmLa || 34 || 4
|-
|Navigation popups || 30 || 2
|-
|NewImageThumb || 14 || 0
|-
|NewPP-report || 37 || 5
|-
|NoAnimations || 28 || 5
|-
|NoSmallFonts || 14 || 1
|-
|Numeral converter || 30 || 2
|-
|OldDiff || 24 || 2
|-
|OrphanCheck || 32 || 6
|-
|PageDescriptions || 12 || 0
|-
|PrettyLog || 31 || 4
|-
|PrintOptions || 32 || 4
|-
|ProveIt || 35 || 7
|-
|RedirectMaker || 75 || 17
|-
|ReferenceTooltips || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|RenommageCategorie || 3 || 2
|-
|ReqRev || 29 || 4
|-
|ReqUpl || 34 || 8
|-
|ShortNSSearch || 38 || 4
|-
|Shortdesc-helper || 21 || 4
|-
|StickyTableHeaders || 31 || 4
|-
|SubPages || 57 || 8
|-
|Talikat || 27 || 3
|-
|ToolsIcon || 21 || 4
|-
|TranslationAssistant || 34 || 2
|-
|TranslationHelper || 63 || 2
|-
|Twinkle || 30 || 10
|-
|UTCLiveClock || 54 || 4
|-
|UploadTemplates || 13 || 3
|-
|VeSuperTool || 1 || 1
|-
|WhatLinksHereActionLinks || 34 || 4
|-
|WikidataInfo || 42 || 7
|-
|WikidataTab || 41 || 6
|-
|XTools-ArticleInfo || 50 || 11
|-
|addsection-plus || 21 || 3
|-
|asbox || 74 || 11
|-
|autocomplete || 35 || 4
|-
|autosign || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|censorship || 21 || 1
|-
|close || 9 || 3
|-
|dark-mode || 7 || 0
|-
|dark-mode-toggle || 10 || 0
|-
|disablesuggestions || 14 || 1
|-
|dropdown-menus || 32 || 7
|-
|editsection-left || 33 || 2
|-
|edittop || 68 || 5
|-
|exlinks || 29 || 2
|-
|hdedit || 29 || 2
|-
|hidebotedits || 35 || 5
|-
|lastdiff || 24 || 2
|-
|lastedited || 38 || 4
|-
|markblocked || 35 || 7
|-
|microblog || 21 || 2
|-
|mobile-sidebar || 25 || 1
|-
|modrollback || 5 || 2
|-
|newsectionbottom || 12 || 0
|-
|osm || 21 || 3
|-
|purgetab || 40 || 7
|-
|quickLinker || 43 || 13
|-
|removeAccessKeys || 16 || 1
|-
|responsiveContent || 7 || 0
|-
|script-installer || 34 || 5
|-
|searchFocus || 26 || 1
|-
|signit || 19 || 1
|-
|stru-contavisite || 28 || 3
|-
|talkStyle || 13 || 1
|-
|tasks || 36 || 2
|-
|trending || 54 || 8
|-
|userinfo || 47 || 10
|-
|watchlist || 25 || 1
|-
|widensearch || 7 || 0
|}
* [[تایبەت:GadgetUsage]]
* [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]]
&lt;!-- data in CSV format:
AncreTitres,18,1
AutoUserStatus,45,9
BandeauxPortails,57,12
BiDiEditing,28,2
Bijar,4,3
Cat-a-lot,51,14
CatMaker,86,18
ChangeMonth,33,1
CleanDeleteReasons,2,1
CollapsibleNav,11,0
CommentsInLocalTime,25,4
DeleteBot,2,1
DisambiguationLinks,25,2
DiscussionCloser,24,5
DotsSyntaxHighlighter,39,6
ExternalSearch,32,5
Extra-Editbuttons,114,21
FlecheHaut,42,4
GlobalWatchlist,23,2
GoogleTrans,51,2
GreenRedirects,29,6
HideExLinkIcon,18,1
HideFundraisingNotice,19,1
HideInterwikiSearchResults,17,1
HighlightMyName,40,8
HistoryCount,34,5
HotCat,128,20
InterwikiOrder,35,4
JustifyParagraphs,33,5
LinkTranslator,32,4
LinksInfo,20,2
MenuTabsToggle,10,0
MuttasilAmLa,34,4
Navigation popups,30,2
NewImageThumb,14,0
NewPP-report,37,5
NoAnimations,28,5
NoSmallFonts,14,1
Numeral converter,30,2
OldDiff,24,2
OrphanCheck,32,6
PageDescriptions,12,0
PrettyLog,31,4
PrintOptions,32,4
ProveIt,35,7
RedirectMaker,75,17
ReferenceTooltips,default,default
RenommageCategorie,3,2
ReqRev,29,4
ReqUpl,34,8
ShortNSSearch,38,4
Shortdesc-helper,21,4
StickyTableHeaders,31,4
SubPages,57,8
Talikat,27,3
ToolsIcon,21,4
TranslationAssistant,34,2
TranslationHelper,63,2
Twinkle,30,10
UTCLiveClock,54,4
UploadTemplates,13,3
VeSuperTool,1,1
WhatLinksHereActionLinks,34,4
WikidataInfo,42,7
WikidataTab,41,6
XTools-ArticleInfo,50,11
addsection-plus,21,3
asbox,74,11
autocomplete,35,4
autosign,default,default
censorship,21,1
close,9,3
dark-mode,7,0
dark-mode-toggle,10,0
disablesuggestions,14,1
dropdown-menus,32,7
editsection-left,33,2
edittop,68,5
exlinks,29,2
hdedit,29,2
hidebotedits,35,5
lastdiff,24,2
lastedited,38,4
markblocked,35,7
microblog,21,2
mobile-sidebar,25,1
modrollback,5,2
newsectionbottom,12,0
osm,21,3
purgetab,40,7
quickLinker,43,13
removeAccessKeys,16,1
responsiveContent,7,0
script-installer,34,5
searchFocus,26,1
signit,19,1
stru-contavisite,28,3
talkStyle,13,1
tasks,36,2
trending,54,8
userinfo,47,10
watchlist,25,1
widensearch,7,0
--&gt;</text>
      <sha1>t4bybh0s5379kkhw28p5v0w49pgcyy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەلگەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250624</id>
    <revision>
      <id>1598405</id>
      <parentid>1407275</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Pirehelokan پەڕەی [[کالگاری]]ی گواستەوە بۆ [[کەلگەری]]: چاککردن</comment>
      <origin>1407275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="t25l3j7i3jkdfy367bfg1sb5ro3achi" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Downtown Calgary 2020-4.jpg|وێنۆک|کالگاری]]
'''کالگاری''' چوارەم گەورەترین شارە لە [[کەنەدا]] و گەورەترین شاری [[ئەلبێرتا]]یە، بەپێی سەرژمێری ٢٠٢١ دانیشتووانەکەی گەیشتووەتە ١٬٣٠٦٬٧٨٤ کەس.
کالگاری دەکەوێتە نێوان دامێنی بەرزایییەکانی [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|ڕۆکی کەنەدا]] و دەشتەکانی کەنەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Statistics Canada|دوایین١=Government of Canada|سەردێڕ=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities)|ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000202&amp;geocode=A000248|وێبگە=www150.statcan.gc.ca|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
کالگاری لە ساڵی ٢٠١٢ وەک یەکێک لە پایتەختە کولتوورییەکانی کەنەدا دەستنیشانکراوە، بە وەرزشی [[ھۆکی سەر شەختە]] و [[ڕۆدیۆ]] بەناوبانگە و ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٨ لە شاری کالگاری بەڕێوەچووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Calgary wraps up stint as Cultural Capital|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/calgary-wraps-up-stint-as-cultural-capital-1.1329436|وێبگە=www.cbc.ca|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}

{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا|ئۆڵۆمپیاد|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Calgary}}
[[پۆل:ئەلبێرتا]]
[[پۆل:شارەکانی ئەلبێرتا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٤]]</text>
      <sha1>t25l3j7i3jkdfy367bfg1sb5ro3achi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەڕەشەی وێب</title>
    <ns>1</ns>
    <id>254766</id>
    <revision>
      <id>1598245</id>
      <parentid>1432327</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="72sqzfrgkdmbn558bfy1lzq9excwunz" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڕەشەی وێب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1223253 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080918214040/http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902 بۆ http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠١:١١، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڕەشەی وێب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1432326 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220118182809/https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work بۆ https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٢:٤٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڕەشەی وێب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598244 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111001141927/http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf بۆ http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٢:٤٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>72sqzfrgkdmbn558bfy1lzq9excwunz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەد لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270150</id>
    <revision>
      <id>1598240</id>
      <parentid>1556811</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20851" sha1="bmkypqen5svo1ey25vuxi0jlc2tesyi" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتیی ئایینی|religion=[[ئیسلام]]|mother=ئامینە کچی وەھب|resting_place=[[گومبەزی سەوز]]، [[مزگەوتی پێغەمبەر]]، مەدینە|successor1=None|predecessor1=مەسیح لە ئیسلامدا|office1=[[پێغەمبەران لە ئیسلامدا]]|father=عەبدوڵڵا کوڕی عبدولموتەلیب|name=محەممەد|native_name=مُحَمَّد|native_name_lang=ar|title=[[کۆتا پێغەمبەر]]|death_date=دووشەممە، ١٢ [[ڕەبیعولئەوەل]] 11 AH (8 June 632 CE)|birth_place=[[مەککە]]، [[حیجاز]]، [[نیمچە دوورگەی عەرەبی]]|death_place=[[مەدینە]]، دەوڵەتی مەدینە|honorific prefix=پێشەوای پێغەمبەران'{{ھن}}پێغەمبەری خوا|birth_date=''c.'' 570 CE&lt;ref name=&quot;abraha&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Conrad|یەکەم١=Lawrence I.|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|بەرگ=٥٠|issue=2|پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|doi=10.1017/S0041977X00049016|s2cid=162350288}}&lt;/ref&gt;|image=Al-Masjid_AL-Nabawi_Door.jpg|caption=|notable_works=[[Constitution of Medina]]|successor=''See'' [[Succession to Muhammad]]|spouse=[[دایکانی باوەڕداران]]|children=منداڵەکانی محەممەد|relatives=''See'' [[Family tree of Muhammad]], [[Ahl al-Bayt]]{{nbsp|2}}(&quot;Family of the House&quot;)|module1={{Infobox Arabic name|embed=yes
|ism=Muḥammad
|ism-ar=مُحَمَّد
|nasab=Ibn [[Abdullah ibn Abd al-Muttalib|ʿAbd Allāh]] ibn [[Abd al-Muttalib|ʿAbd al-Muṭṭalib]] ibn [[Hashim ibn Abd Manaf|Hāshim]] ibn [[Abd Manaf ibn Qusai|ʿAbd Manāf]] ibn [[Qusai ibn Kilab|Quṣayy]] ibn [[Kilab ibn Murrah|Kilāb]]
|nasab-ar=ٱبْن عَبْد ٱللَّٰە بْن عَبْد ٱلْمُطَّلِب بْن ھَاشِم بْن عَبْد مَنَاف بْن قُصَیّ بْن کِلَاب
|kunya=[[Abu al-Qasim|Abū al-Qāsim]]
|kunya-ar=أَبُو ٱلْقَاسِم
|laqab=[[Seal of the Prophets|Khātam al-Nabiyyīn]] ('Seal of the Prophets')
|laqab-ar=خَاتَم ٱلنَّبِیِّین
}}}}{{ئیسلام}}{{محەممەد}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
لە ئیسلامدا '''محەممەد''' ({{بە عەرەبی|مُحَمَّد}}) وەک کۆتا پێغەمبەر و دەرکەوتنی زەمینی ڕووناکی خودایی سەرەتایی (''نوور'') ڕێزی لێدەگیرێت، کە [[قورئان|وشەی ھەمیشەیی خودا]] (''قورئان'')ی لە [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتە]] [[جبرەییل|جبریلەوە]] بۆ مرۆڤ و ''[[جنۆکە|جنەکان]]'' گواستەوە.&lt;ref&gt;Theuma, Edmund. &quot;Qur'anic exegesis: Muhammad &amp; the Jinn.&quot; (1996).&lt;/ref&gt; [[موسڵمان|موسڵمانان]] پێیان وایە [[قورئان]]، دەقی ئایینی ناوەندی [[ئیسلام]]، لەلایەن [[خوا لە ئیسلامدا|خوداوە]] بۆ محەممەد دابەزیوە، و محەممەد نێردراوە بۆ ڕێنماییکردنی خەڵک بۆ ئیسلام، کە پێیان وایە ئایینێکی جیاواز نییە، بەڵکو باوەڕێکی ڕەسەنی نەگۆڕاوی مرۆڤایەتییە، و لەلایەن [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرانی پێشووەوە]] ھەمان بانگەواز ھاتووە لەوانە ئادەم و [[ئیبراھیم لە ئیسلامدا|ئیبراھیم]] و [[موسا]] و [[عیسا]].&lt;ref name=&quot;Esposito-12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0/page/12|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٣-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/islamstraightpat٠٠espo_٠/page/١٢ ١٢]|بەستەری نووسەر=John Esposito}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Esposito (2002b), pp. 4–5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters|یەکەم=F.E.|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe/page/9|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/islamguideforjew٠٠fepe/page/٩ ٩]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat0000espo|سەردێڕ=Islam: The Straight Path (3rd ed.)|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|پەڕەکان=[https://archive.org/details/islamstraightpat٠٠٠٠espo/page/٩ ٩, ١٢]}}&lt;/ref&gt; ئەو بنەما ئایینی و کۆمەڵایەتی و سیاسیانەی کە محەممەد بە قورئان دایمەزراند، بوونە بناغەی ئیسلام و [[جیھانی ئیسلامی|جیھانی موسڵمانان]].&lt;ref name=&quot;Encarta1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Microsoft® Student 2008 [DVD] (Encarta Encyclopedia)|بڵاوکەرەوە=Microsoft Corporation|ساڵ=٢٠٠٧|شوێن=Redmond, WA|chapter=Muhammad (prophet)}}&lt;/ref&gt;

بەپێی موسڵمانان، محەممەد یەکەم [[وەحی]] لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا لە ئەشکەوتێکدا بە ناوی [[چیای نوور|حیرا]] لە [[مەککە]] وەرگرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Quran {{!}} World Civilization|ناونیشان=https://courses.lumenlearning.com/suny-hccc-worldcivilization/chapter/the-quran/#:~:text=Muhammad%20first%20received%20revelations%20in,Gabriel%20from%20609–632%20CE.|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=courses.lumenlearning.com}}&lt;/ref&gt; دواتر دەستی کرد بە بانگەشەی [[یەکتاپەرستی لە ئیسلامدا|یەکییەتی خودا]] بۆ ئەوەی بتپەرستی عەرەبستانی پێش ئیسلام لەناو ببات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir|یەکەم=William|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.215983/page/n54/mode/1up|سەردێڕ=Life of Mahomet|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder, &amp; Co.|ساڵ=١٨٦١|بەرگ=٢|شوێن=London|پەڕە=٥٥|بەستەری نووسەر=William Muir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shibli1&quot;&gt;[[Shibli Nomani]]. ''[[Sirat-un-Nabi]]''. Vol 1 [[Lahore]].&lt;/ref&gt; ئەمەش بووە ھۆی دژایەتیکردنی مەکییەکان، کە [[ئەبوو لەھەب|ئەبو لەھەب]] و [[ئەبوو جەھل|ئەبوجەھل]] بە ناودارترین دوژمنی محەممەد دادەندرێن. ئەمەش بووە ھۆی گۆشەگیری لەسەر محەممەد و شوێنکەوتە موسڵمانەکانی کە بەرەو [[مەدینە]] ھەڵھاتن، ڕووداوێک کە بە [[کۆچی مسوڵمانان]] ناسراوە،&lt;ref name=&quot;Hitti-116&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hitti|یەکەم=Philip Khuri|سەردێڕ=History of the Arabs|title-link=History of the Arabs (book)|بڵاوکەرەوە=Macmillan and Co.|ساڵ=١٩٤٦|شوێن=London|پەڕە=١١٦|بەستەری نووسەر=Philip Khuri Hitti}}&lt;/ref&gt; تا محەممەد گەڕایەوە بۆ شەڕکردن لەگەڵ [[بتپەرستی|بتپەرستانی]] مەککە، کە گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی بەدر]]، کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بیری لێکرایەوە نەریتی ئیسلامی نەک ھەر شەڕێک بێت لە نێوان موسڵمانان و موشریکەکانی پێش ئیسلام، بەڵکو لە نێوان [[فریشتە|فریشتەکانی]] لای محەممەد لە دژی جن و خوداوەندە درۆینەکان کە لایەنگری مەککەین. دوای سەرکەوتن، پێدەچێت محەممەد عەرەبستانی لە [[فرەخوایی|شیرک]] پاک کردبێتەوە و ئامۆژگاری شوێنکەوتوانی کردووە کە لە پێناو یەکگرتوویی خودادا دەستبەرداری بتپەرستی بن.

وەک دەرکەوتنی ڕێنمایی و نموونەی وازھێنان لە بتپەرستی خودا، محەممەد وەک کەسێکی نموونەیی لە ڕووی فەزیلەت و ڕۆحانییەت و باشی ئەخلاقییەوە تێدەگات.&lt;ref name=&quot;Stefon-58&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/islamicbeliefspr0000stef|سەردێڕ=Islamic Beliefs and Practices|بڵاوکەرەوە=[[Britannica Educational Publishing]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٣٠-٠٦٠-٠|editor-last=Matt Stefon|شوێن=New York City|پەڕە=[https://archive.org/details/islamicbeliefspr٠٠٠٠stef/page/٥٨ ٥٨]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ڕەفتار و ئامۆژگارییەکانی بە [[سوننەت (ئیسلام)|سوننەت]] ناسرا کە بەکارھێنانی پراکتیکی فێرکارییەکانی محەممەد پێکدەھێنێت. جگە لەوەش محەممەد بە چەندین نازناو و ناو ڕێزی لێدەگیرێت. وەک کردەوەیەکی ڕێزگرتن و جۆرێک لە سڵاوکردن، موسڵمانان بەدوای ناوی محەممەددا دەگەڕێن بە [[سەڵاوات]] &quot; صلی اللە علییە وسلم &quot;،&lt;ref name=&quot;Stefon18&quot;&gt;Matt Stefon (2010). ''Islamic Beliefs and Practices'', p. 18&lt;/ref&gt; ھەندێک جار بە &quot;صلی اللە علییە وسلم&quot; یان &quot;د. خ&quot; کورت دەکرێتەوە &quot;. زۆرجار موسڵمانان بە &quot;پێغەمبەر محەممەد&quot;، یان تەنھا &quot;پێغەمبەر&quot; یان &quot;پەیامبەر&quot; ناویدەبەن و بە گەورەترینی ھەموو پێغەمبەرانی دەزانن.&lt;ref name=&quot;Esposito-12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Morgan77&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan|یەکەم=Garry R|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kph_W86k-VoC&amp;pg=PT77|سەردێڕ=Understanding World Religions in 15 Minutes a Day|بڵاوکەرەوە=Baker Books|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١٢-٥٩٨٨-٢|پەڕە=٧٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624065901/https://books.google.com/books?id=kph_W86k-VoC&amp;pg=PT77|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mead5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mead|یەکەم=Jean|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CdJtfwE8_H4C&amp;pg=PA5|سەردێڕ=Why Is Muhammad Important to Muslims|بڵاوکەرەوە=Evans Brothers|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٧-٥٣٤٠٩-٧|پەڕە=٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160623223317/https://books.google.com/books?id=CdJtfwE8_H4C&amp;pg=PA5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riedling|یەکەم=Ann Marlow|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e5QTBAAAQBAJ&amp;pg=PT38|سەردێڕ=Is Your God My God|بڵاوکەرەوە=WestBow Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٠٨-٤٠٣٨-٣|پەڕە=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160514162431/https://books.google.com/books?id=e5QTBAAAQBAJ&amp;pg=PT38|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== لە قورئاندا ==
قورئان کەمێک دەربارەی ژیانی سەرەتای محەممەد یان وردەکارییەکانی تری ژیاننامەیی ئاشکرا دەکات، بەڵام زیاتر باس لە ئەرکی پێغەمبەرایەتی و باشی ئەخلاقی و پرسە ئیلاھیاتەکانی سەبارەت بە محەممەد دەکات. بەپێی قورئان محەممەد دوا کەسە لە زنجیرەیەک پێغەمبەردا کە لەلایەن خوداوە نێردراوە (٣٣:٤٠). بە درێژایی قورئان، محەممەد بە «پێغەمبەر»، «پێغەمبەری خودا» و «پەیامبەر» ناودەبرێت. زاراوەی دیکەش بەکاردەھێنرێن، لەوانە «ئاگادارکەرەوە»، «ھەڵگری مژدەی خۆش»، و «ئەو کەسەی کە خەڵک بانگھێشت دەکات بۆ لای تاکە خودایەک» (١٢:١٠٨, و ٣٣:٤٥–٤٦). قورئان جەخت لەوە دەکاتەوە کە محەممەد پیاوێک بووە کە خاوەنی بەرزترین باشی ئەخلاقی بووە، و خودا ئەوی کردووە بە نموونەیەکی باش یان «مۆدێلێکی باش» بۆ ئەوەی موسڵمانان پەیڕەوی لێبکەن (پ ٦٨:٤، و ٣٣:٢١). قورئان لە چەند ئایەتێکدا پەیوەندی محەممەد بە مرۆڤایەتییەوە ڕوون دەکاتەوە. بەپێی قورئان خودا محەممەدی بە ڕاستی (پەیامی خودا بۆ مرۆڤایەتی) ناردووە، و وەک نیعمەتێک بۆ ھەموو جیھان (پ ٣٩:٣٣, و ٢١:١٠٧).

بەپێی نەریتی ئیسلامی سوورەتی ٩٦:١ ئاماژەیە بۆ فەرمانی فریشتە بۆ محەممەد بۆ خوێندنی قورئان.&lt;ref name=&quot;Brannon, Wheeler 2002&quot;&gt;Brannon, Wheeler. &quot;Prophets in the Quran: An introduction to the Quran and Muslim exegesis.&quot; A&amp;C Black (2002).&lt;/ref&gt; پێدەچێت سوورەتی ١٧:١ ئاماژەیە بۆ گەشتەکەی محەممەد، کە نەریتەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان وردی لەسەر دەکات، چاوپێکەوتنی فریشتەکان و پێغەمبەرانی پێشوو لە بەھەشتدا.&lt;ref name=&quot;Brannon, Wheeler 2002&quot;/&gt; سوورەتی ٩:٤٠ وەک ئاماژەیەک بۆ محەممەد و ھاوەڵێک (کە زانایانی سوننە بە ئەبوبەکر دەناسێنن) سەیر دەکرێت کە لە ئەشکەوتێکدا لە گۆشەگیرکەرانی مەککەیان خۆیان حەشارداوە.&lt;ref&gt;Brend, Barbara. &quot;Figurative Art in Medieval Islam and the Riddle of Bihzād of Herāt (1465–1535). By Michael Barry. p. 308. Paris, Flammarion, 2004.&quot; Journal of the Royal Asiatic Society 17.1 (2007): 308.&lt;/ref&gt; پێدەچێت سوورەتی ٦١:٦ پێشبینییەکانی محەممەد لەلایەن عیسا بیربخاتەوە بۆ ئامادەبووان.&lt;ref name=&quot;Brannon, Wheeler 2002&quot;/&gt; ھەروەھا ئەم ئایەتە لەلایەن موسڵمانانی سەرەتایی [[عەرەب|عەرەبەوە]] بەکارھێنرا بۆ ئیدیعای شەرعییەت بۆ باوەڕە نوێیەکەیان بە نەریتە ئایینییە ھەبووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Virani|یەکەم=Shafique N.|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Taqiyya and Identity in a South Asian Community|ناونیشان=https://www.academia.edu/36996009|journal=The Journal of Asian Studies|بەرگ=٧٠|issue=1|پەڕەکان=٩٩–١٣٩|doi=10.1017/S0021911810002974|issn=0021-9118}} p. 128.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== کتێبنامە ==
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ali|یەکەم=Muhammad|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f_j9ayrVpHMC&amp;pg=PT113|سەردێڕ=Introduction to the Study of The Holy Qur'an|بڵاوکەرەوە=Ahmadiyya Anjuman Ishaat Islam Lahore USA|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٤٢٧١-٢١-٦|بەستەری نووسەر=Muhammad Ali (writer)}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bennett|یەکەم=Clinton|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&amp;pg=PA182|سەردێڕ=In search of Muhammad|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|شوێن=London}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٣-٧|شوێن=Oxford|بەستەری نووسەر=John Esposito}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guillaume|ناونیشان=https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up|سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat|ساڵ=١٩٥٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٨٢٨-١|شوێن=London}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ghali|یەکەم=Muhammad M|ناونیشان=http://www.enjoyislam.com/books/islamic_books/the-history-of-muhammad-the-prophet-and-messenger.pdf|سەردێڕ=The History of Muhammad: The Prophet and Messenger|بڵاوکەرەوە=Al-Falah Foundation|ساڵ=٢٠٠٤|شوێن=[[Cairo]]}} [https://books.google.com/books?id=Ggp8OFBIzssC&amp;pg=PA5 alternate URL]
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hitti|یەکەم=Philip Khuri|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.13564|سەردێڕ=History of the Arabs|بڵاوکەرەوە=Macmillan and Co|ساڵ=١٩٤٦|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Philip Khuri Hitti}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Majid Ali|سەردێڕ=Muhammad the Final Messenger|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Service|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٨١-٨٥٧٣٨-٢٥-٣|شوێن=India}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Muhammad Zafrullah|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=baw9AAAAIAAJ&amp;pg=PA17|سەردێڕ=Muhammad: Seal of the Prophets|بڵاوکەرەوە=Routledge &amp; Kegan Paul|ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٠٦١٠-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/islamicbeliefspr0000stef|سەردێڕ=Islamic Beliefs and Practices|بڵاوکەرەوە=Britannica Educational Publishing|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٣٠-٠٦٠-٠|editor-last=Matt Stefon|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/islamicbeliefspr٠٠٠٠stef/page/٥٨ ٥٨]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian|یەکەم=S. A.|ناونیشان=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices|بڵاوکەرەوە=[[Indiana University Press]]|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٢١٦٢٧-٤|شوێن=[[Indiana]]|پەڕە=[https://archive.org/details/islamitshistoryt٠٠٠٠nigo/page/١٧ ١٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan|یەکەم=Tariq|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al Mubarakpuri|یەکەم=Safi ur Rahman|سەردێڕ=Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar)|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir|یەکەم=William|سەردێڕ=The Caliphate: Its Rise, Decline and Fall, from Original Sources|بڵاوکەرەوە=University of Michigan; Religious Tract Society|ساڵ=١٨٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٧٩-٤٨٨٩-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shibli Nomani|سەردێڕ=Sirat-un-Nabi|title-link=Sirat-un-Nabi|شوێن=[[Lahore]]|بەستەری نووسەر=Shibli Nomani}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt|یەکەم=William Montgomery|سەردێڕ=Muhammad at Medina.|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadatmedina029655mbp|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٥٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|بەستەری نووسەر=William Montgomery Watt}}
{{پێغەمبەران بەپێی قورئان}}{{بابەتەکانی ئیسلام}}
{{پۆلی کۆمنز|Calligraphy of Muhammad}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:بیروڕاکان دەربارەی محەممەد]]</text>
      <sha1>bmkypqen5svo1ey25vuxi0jlc2tesyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>270151</id>
    <revision>
      <id>1598476</id>
      <parentid>1302285</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="i5xj10op5f7oazndnxtrl408ij2oapy" xml:space="preserve">[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو قورئان]]</text>
      <sha1>i5xj10op5f7oazndnxtrl408ij2oapy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەزای پیرمام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271890</id>
    <revision>
      <id>1598533</id>
      <parentid>1578373</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16073" sha1="pudug0t5sg4my2woru8p3z2v74504sf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  قەزای پیرمام
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[قەزا]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.38522| 44.19703}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''قەزای پیرمام'''
| دەرزیی_نەخشە  =  
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = 
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[پایتەخت|مەڵبەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[پیرمام]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	=   
| ناوی_دابەشکراو٤	=   
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[قەزا]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= [[٢٠٢٤]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= قایمقام
| ناوی_سەرۆک		= حامید ئیسماعیل محەمەد کاکەیی
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 1,275
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=     ١١٠٠      
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠،٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +3:30
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +4:30
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''قەزای پیرمام''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''قضاء بیرمام''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Pirmam District'') یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[پیرمام]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پیرمام  | ناونیشان = https://chawykurd.com/2023/01/23/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%85/  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf  | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
قەزای پیرمام لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[پیرمام]]ە.

* '''سەربەن:''' کۆنترین ناوی پیرمامە لە بنەڕەتدا بە مانای سەربانی دێت، کە دەکاتە سەربانی چیای پیرمام، کە زاراوەی سەربانی قورس بووە و گۆڕان لە بەکارھێنانیدا ڕووی داوە تا بووە بە سەربەن، ئێستاش لەلایەن خەڵکانی ڕەسەنی پیرمامەوە ئەم ناوە تام و چێژی تایبەتی خۆی ھەیە.
* '''پیرمام:''' وشەی پیر بوۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە چەند مەزارگەیەک ناونراوە پیر، کە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە ئەم ناوچەیە لەلایەن [[ئێزیدییەکان]]ەوە ڕۆژانێک ناوچەیەکی پڕ بایەخ بووە لەبەرئەوەی وشەی پیر نازناوی چینێکی ئاینی ئێزیدیەکانە وەک (چینی شێخ و پیر و مرید) کە (پیرمام) یەکێکیانە و (پیرموان و پیر ئەبوبەکر)یش نمونەی ترن، ئەمانە ھەموویان مەزارگەن لە پیرمام و دەوروبەری.
* '''سەلاحەدین:''' ئەم ناوە لە سەرەتاوە بە فەرمی بەسەریدا سەپێنراوە، دەکرێ بلێین پادشای [[عێراق]] خۆی ئەم ناوەی ھەڵبژاردووە، ھەندێک ئەو ناوە بۆ سەلاحەدینی ئەیوبی دەگەڕێننەوە بەڵام ئەم بۆچونەیان زۆر ڕوون نییە.
* '''مەصیف:''' دوای ئەوەی سەربەن بە فەرمی بە سەڵاحەدین دەناسرێ و وەکو شارێکی گەشتوگوزار دێتە ناسین دەبێتە ھاوینە ھەواری سەلاحەدین بە عەرەبیەکەش دەکاتە (مەصیف صلاح الدین). دیارە ووشەی مەسیف کورتکراوەی مصیف صلاح الدینە و دەبێتە پلەیەکی ناوەکانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
قەزای پیرمام ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
* لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]].
* لە باشوورەوە [[قەزای بنەسڵاوە]] و [[قەزای ھەولێر]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای شەقڵاوە]].
* لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەردەڕەش]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/18339311&lt;/ref&gt;

بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیەکەیەوە [[زستان]]ی ساردە و [[بەفر]]ێکی زۆری لێدەبارێت و [[ھاوین]]یشی فێنکە.

== مێژوو ==
* لە ساڵی ١٩٥٢دا، ناحیەی پیرمام ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای شەقڵاوە]].
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٢\٠٢\٢٠٢٢دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای پیرمام لە [[پارێزگای ھەولێر]]. بە دابڕانی ناحیەی پیرمام لە [[قەزای شەقڵاوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب   | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٢   | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf   | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ   | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]   | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤   | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤   |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20%28%D9%A4%29%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf   |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، [[ناحیەی بەستۆڕە]]، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf  | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A4)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم قەزایە پێکھاتووە لە (٤) ناحیە:
* [[ناحیەی کۆڕێ]]
* [[ناحیەی بەستۆڕە]]
* [[ناحیەی دارەشەکران]]
* [[ناحیەی بناری سەفین]]

== دانیشتووان ==
تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{قەزای پیرمام}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:جوگرافیای کوردستان]]
[[پۆل:کوردستان]]</text>
      <sha1>pudug0t5sg4my2woru8p3z2v74504sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273204</id>
    <revision>
      <id>1598531</id>
      <parentid>1578384</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13334" sha1="meuapeq7tal3lu6w3d2xi6nadjaikhr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ھەریر]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٥٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی ھەریر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة حریر''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Harir Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ھەریر]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو.

== ناو ==
ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[ھەریر]]ە.

سەبارەت بەناوی (ھەریر) بیروڕای زۆر ھەیە:
* وشەی ھەریر لە وشەی [[زمانی عەرەبی]] حەریر(حریر)ەوە وەرگیراوە، بە واتای [[ئاوریشم]].
* ھەندێک کەس پێیان وایە کەوا ناوی (ھەریر) لەوەوە ھاتووە لەبەر ئەوەی (ھەریر) ناوچەیەکی دەشتایی بەپیت و بەرەکەت و زۆر جوان بووە بۆیە ئەو ناوچەیەیان شوبھاندووە بە قوماشی ([[ئاوریشم|حەریر]]) لە جوانیدا. 
* لە لای ھەندێکی تر ناوی شارۆچکەیە(ھەریر) پەیوەست دەکرێت بە ڕێگای بەناوبانگی [[ڕێگای ئاوریشم]] (طریق الحریر، Silk Road) لە سەردەمی ڕۆمانییەکاندا، بە پێی ئەم بۆچوونە [[ڕێگای ئاوریشم|ڕێگای بازرگانی حەریر]] بە [[کوردستان]]دا و بە دەشتی ھەریر دا تێپەڕ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* لە ساڵی (١٨٥٠)دا لە سەردەمی عوسمانیدا قەزا بووە لە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]، تاوەکوو ساڵی (١٨٧٣) وەک [[قەزا]] مایەوە، لەو بەروارە بەدواوە بووە [[ناحیە]] و لیوای ڕەواندز ھەڵوەشێنرا و بووە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای شارەزوور]]، ناحیەی ھەریریش خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز]] کە ئەو سەردەم پێیان دەوت (ناحیەی دێرە حەریر).
* لە سەرەتاوە گوندی [[باتاس]] ناوەندی بوو، لە ساڵی ١٩٥٣دا ناوەندەکەی گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی [[ھەریر]].
* بە پێی بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٢٥\٢\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای ھەریر لە [[پارێزگای ھەولێر]]. بە دابڕانی ناحیەی ھەریر و [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای شەقڵاوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی ھەریر:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]] و [[ناحیەی بجیل]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی باسرمە]]، [[ناحیەی کۆڕێ]] و [[ناحیەی دارەشەکران]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] و [[ناحیەی سرێشمە]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گردەسێن]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11077975&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٣٧) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئافرین]]
* [[ئامۆکان]]
* [[ئەشکەفتە]]
* [[باسکە کاریتە]]
* [[بەربیانی کۆن]]
* [[بەربیانی نوێ]]
* [[بەردین]]
* [[پیرەوەرمان]]
* [[تالەجار]]
* [[چەمەکەی خواروو]]
* [[چەمەکەی سەروو]]
* [[خڕە]] 
* [[خڕواتان]]
* [[دڕەمیر]]
* [[دەربەندۆک، ھەریر]]
* [[زەرگوز]]
* [[سەرکەند کەلوی خواروو]]
* [[سەرکەند کەلوی خواروو]]
* [[سۆکە]]
* [[شیودەری]]
* [[فلۆن]]
* [[فەقێیان، ھەریر]]
* [[قڕبەگ]]
* [[قەڵاتەجنی بەشیر]]
* [[قەڵاتەجنی زراری]]
* [[قەندیل، ھەریر]]
* [[کانی چرگان]]
* [[کەلەکین کەلو]]
* [[گولەک]]
* [[گۆسکە]]
* [[مەکردان]]
* [[ناوشیوانی خواروو]]
* [[ناوشیوانی سەروو]]
* [[ھەڕەش]]
* [[ھەنارە، ھەریر]]
* [[یەکدەرەی خواروو]]
* [[یەکدەرەی سەروو]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای شەقڵاوە]]
* [[ناحیەی باسرمە]]
* [[ناحیەی بالیسان]]
* [[ناحیەی ھیران]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای ھەریر}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Harir}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>meuapeq7tal3lu6w3d2xi6nadjaikhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی بالیسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273252</id>
    <revision>
      <id>1598527</id>
      <parentid>1590657</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1598527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12355" sha1="7qap9pxrj9ah2u4d94jwjvuax22fr7e" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بالیسان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بالیسان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٨٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بالیسان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بالیسان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Balisan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بالیسان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بالیسان]]ە.
* شارەدێی بالیسان، کە دۆڵێکی دڵڕفێن و مێژووییە، ناوەکەی خاوەن ڕەھەندێکی زمانی و سروشتیی دێرینە. مێژوونووسان و شارەزایانی زمانەوانی چەند بۆچوونێکیان لەسەر بنەچەی ناوی &quot;بالیسان&quot; خستووەتە ڕوو:
* بۆچوونی زمانی و سروشتی (دار بێڵەسەر / بێڵەسان): ئەمە بەھێزترین و باوترین بۆچوونە کە پاڵپشتی لە بنەچەی کوردیی ناوەکە دەکات، لە کۆندا دۆڵی بالیسان بە کێڵگە و دارستانە کێوییەکانی ناسراوە، بەتایبەت جۆرە دارێک کە پێی دەوترێت &quot;دار بێڵەسەر&quot; یان &quot;بێڵەسان&quot; (Elderberry - دارێکە گوڵی سپی و بەری ڕەش یان سووری بچووکی ھەیە و بۆ دەرمان و ڕەنگکردن بەکارھاتووە). بەھۆی زۆریی ئەم دارە لەو دۆڵەدا، ناوچەکە بە &quot;بێڵەسان&quot; یان &quot;بالیسان&quot; ناسراوە، کە وەک چەمکێکی زمانی واتە &quot;شوێنی دارە بێڵەسانەکان&quot;.
* بۆچوونی جوگرافی (بالا + سان): بۆچوونێکی تر ناوەکە شیکردنەوەی بۆ دەکات لەسەر بنەمای ھەڵکەوتەی شاخاویی ناوچەکە:
** بالا (بان): بە واتای شوێنی بەرز یان سەرەوە دێت.
** سان: لە زمانی کوردیی کۆندا (و لە ھەندێک شێوەزاردا) بە واتای شاخ، تاشەبەرد یان سوڵتان/پاشا دێت (وەک چۆن لە وشەی &quot;سەنگ&quot; یان &quot;سان&quot;ی [[ھۆز]]ی [[گۆران (تیرە)|گۆران]]دا ھەیە).
** واتای گشتی: بەم پێیە، بالیسان واتە &quot;سەرووی شاخەکە&quot; یان &quot;نشینگەی بەرز&quot;، کە ئەمەش ڕێک لەگەڵ سروشتی دۆڵەکەدا دەگونجێت کە دەورەدراوە بە چیا بەرزەکانی وەک زۆزک و حەسەن بەگ و کێوەڕەش.
* بۆچوونی مێژوویی و ئایینی کۆن: لە مێژووی دێرینی ناوچەکەدا، بەھۆی بوونی چەندین ئەشکەوت و شوێنەواری کۆن لە دۆڵەکەدا، پێیانوایە ناوەکە لە وشەی &quot;وەلیان&quot; یان &quot;پیران&quot;ەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی سەدەکان گۆڕانی بەسەردا ھاتووە، بەڵام ھاوشێوەی زۆربەی ناوچە شاخاوییەکانی تری [[کوردستان]]، ناونانەکە لەسەر بنەمای ڕووەک و سروشتی ناوچەکە (دار بێڵەسان) لە ھەموو بۆچوونەکانی تر ڕاستتر دەرکەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بالیسان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] و [[ناحیەی بێتواتە]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی ھیران]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11077992&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٧٦٨٦) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (١٢) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* [[بالیسان]](ناوەند)
* [[بالوکاوە]]
* [[بێراوە]]
* [[بێرۆ]]
* [[توتمە، بالیسان]]
* [[خەتێ]]
* [[خۆران]]
* [[دەراش]]
* [[سپیلکە]]
* [[شیرێی خواروو]]
* [[شیرێی سەروو]]
* [[شێخ وەسان]]
* [[کانی بەرد، شەقڵاوە]]

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای شەقڵاوە]]
* [[ناحیەی ھیران]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای شەقڵاوە}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>7qap9pxrj9ah2u4d94jwjvuax22fr7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی ھیران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273491</id>
    <revision>
      <id>1598529</id>
      <parentid>1590663</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12439" sha1="ltgcmfhnyee6264ayxw8k4m9l9cczy6" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی ھیران
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ھیران]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٦١
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی ھیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ھیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hiran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ھیران]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ھیران]]ە.
* شارەدێی ھیران، کە دۆڵ و ناوچەیەکی شاخاویی فێنک و دڵڕفێنە لە نێوان [[شەقڵاوە]] و [[کۆیە]]، خاوەن مێژوویەکی دێرین و پێگەیەکی گرنگی کۆمەڵایەتی و ئایینییە (بەتایبەت وەک مەڵبەندی تەریقەتی قادری). بۆ بنەچەی ناوی &quot;ھێران&quot; چەند بۆچوونێکی زمانی و مێژوویی ھەن:
* بۆچوونی سروشتی و ڕووەکی (گوڵە ھێرۆ): ئەمە یەکێکە لە باوترین و لۆژیکیترین بۆچوونەکان کە پەیوەندی بە سروشتی دەستپێکی دۆڵەکەوە ھەیە، لە زمانی کوردیدا، &quot;ھێرۆ&quot; ناوی گوڵ و ڕووەکێکی سروشتیی ناسراوە کە لە کوێستان و دۆڵە شاخاوییەکاندا بە شێوەیەکی کێوی دەڕوێت (گوڵەکەی بۆ چارەسەری پزیشکیی کۆنیش بەکارھاتووە). پێیانوایە لە کۆندا ئەم ناوچەیە بەھۆی زۆریی ڕووبەری گەشەکردنی ئەم گوڵە یان دارستانە کێوییەکانەوە ناونراوە &quot;ھێران&quot;، کە وەک شوێن یان کۆمەڵە واتای &quot;شوێنی گوڵە ھێرۆکان&quot; دەبەخشێت.
* بۆچوونی زمانی (ھێران بە واتای شوێنی ھێمن و ئارام): بۆچوونێکی تر لەسەر بنەمای [[زمانی کوردی]]ی کۆن (یان ئاریی کۆن) شیکردنەوە بۆ ناوەکە دەکات:
** وشەی &quot;ھێر&quot; یان &quot;ھێری&quot; لە ھەندێک سەرچاوەدا بە واتای ھێمنی، ئاشتی و ئارامی ھاتووە. بەو پێیەی ھێران دۆڵێکی پارێزراو و گۆشەگیر بووە لە نێوان چیاکاندا و دوور بووە لە ھێرش و چاوی داگیرکەران، وەک پەناگەیەکی ئارام سەیر کراوە و ناوی &quot;ھێران&quot; (شوێنی ئارام)ی پێدراوە.
* بۆچوونی مێژوویی و ئایینی (الحیرة): ھەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بە ئەگەرێکی تر دەکەن کە پەیوەندی بە کۆچی پێکھاتە یان ناوی دێرینەوە ھەیە، پێیانوایە وشەکە ڕەگی لە وشەی &quot;حیرە&quot; یان &quot;ھیرتا&quot;ی کۆنەوە ھەیە (کە لە زمانی ئارامی و سوریانیدا بە واتای سەربازگە، خێوەتگە یان حەسار دێت). ھاوشێوەی ناوی شاری &quot;حیرە&quot;ی مێژوویی لە [[عێراق]]، لێرەشدا مەبەست لە شوێنێکی حەسارکراو و پارێزراو بووە بە [[چیا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی ھیران:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی سکتان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بالیسان]] و [[ناحیەی بێتواتە]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بناری سەفین]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11077991#map=11/36.2686/44.4562&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٨٥٣٨) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (١٤) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=20em}}
* [[ھیران]](ناوەند)
* [[ئاقوبانی خواروو]]
* [[ئاقوبانی سەروو]] 
* [[ئەسپیندارە]]
* [[بەرەکە، ھیران|بەرەکە]]
* [[پونگینە، ھیران|پونگینە]]
* [[ترگاڵە]]
* [[چنێران]]
* [[سپیگرە]]
* [[فریز]]
* [[کەوەرتیان]]
* [[گەرۆتە]]
* [[گۆم ئەشکەفتە]]
* [[لاسە]]
* [[مەندێر]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای شەقڵاوە]]
* [[ناحیەی باسرمە]]
* [[ناحیەی ھەریر]]
* [[ناحیەی بالیسان]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای شەقڵاوە}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>ltgcmfhnyee6264ayxw8k4m9l9cczy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی باسرمە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273501</id>
    <revision>
      <id>1598532</id>
      <parentid>1591001</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16478" sha1="m73ne6rlp207vec781aftuk7b28qi09" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی باسرمە
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ھەریر|ھەریر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[باسرمە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٧
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی باسرمە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة باسرمة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Basrma Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[باسرمە]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[باسرمە]]یە.
* سەبارەت بە ڕیشە و کۆتای ناوی &quot;باسرمە&quot; چەند لێکدانەوە و بۆچوونێکی جیاواز ھەن کە تێکەڵەیەکن لە زمانەوانی، سروشتی ناوچەکە و مێژووی کۆن:
** بۆچوونی زمانەوانی (با + سەرمە): باوترین و نزیکترین لێکدانەوە لە ڕووی [[زمانی کوردی]]یەوە ئەوەیە کە ناوی باسرمە لە دوو بڕگەی کورتکراوە پێکھاتووە: &quot;[[با]]&quot; (کورتکراوەی [[باکوور]] یان کورتکراوەی شوێنی سەر بە با) + &quot;سەرمە&quot; (کە مەبەست لێی [[سەرما]] یان شوێنی [[سارد]] و [[فێنک]]ە). بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، واتای ناوەکە دەبێتە &quot;شوێنی سارد یان باھۆزی سارد&quot;، ئەمەش لەبەر ئەوەی ناوچەکە دەکەوێتە بناری چیاکان و لە وەرزەکاندا ھاتوچۆی بای ساردی پێدا دەبێت.
** بۆچوونی مێژوویی (سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]): لە مێژووی نزیکتردا، بە تایبەت لە سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]دا، دەشتی ھەریر و باسرمە ناوچەیەکی ستراتیژی بوون بۆ حوکمڕانی و کشتوکاڵ. ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی باسرمە پەیوەندی بە جۆرە شێوازێکی کارگێڕی یان ناوی کەسایەتی و خێڵێکەوە ھەبووە کە لەو سەردەمەدا لەوێ نیشتەجێ بوون، یان شوێنێک بووە بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێگاوبانەکان (کە وشەی &quot;باس&quot; یان &quot;بەس&quot; لە زمانە کۆنەکاندا ھەندێک جار واتای بەربەست یان قەڵای بچووک دەگەیەنێت).
** ڕەگی کۆنی ئاشووری یان ئارامی: کۆنترین لێکدانەوە کە مێژوونووسان باسی دەکەن، گەڕانەوەی ناوەکەیە بۆ سەردەمی دەسەڵاتی [[ئاشوورییەکان]] یان سریانی و ئارامییە کۆنەکان کە لە دەشتی ھەریر و دەوروبەریدا نیشتەجێ بوون. زۆرێک لە گوند و ناوچەکانی ئەو دەشتە ناوی ڕەسەنی سامی یان ئاشوورییان ھەیە (وەک ھەریر، باتاس، باتوفە و ھتد). لەم ڕوانگەیەوە، پێیان وایە &quot;باسرمە&quot; لە بنەڕەتدا لە وشەی &quot;بێت ئەسرمە&quot; یان ناوی ھاوشێوە ھاتووە کە واتای &quot;ماڵی بەندکراوان&quot; یان &quot;شوێنی کۆکردنەوە و گۆشەگیری&quot; دەگەیەنێت، و دواتر بەھۆی کوردیبوونی ناوچەکەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە و بووە بە باسرمە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شارەدێی باسرمە | ناونیشان = https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/28015/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%85%DB%95-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%D8%AF%D8%A7/28015/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = زاری کرمانج  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* ناحیەی باسرمە لە ساڵی (٢٠٠٧) ھاتووەتەکایەوە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە قەزای شەقڵاوە بووە، پاش ئەوەی کراوەتە ناحیە (٥٤) گوندی سنووری [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر|ناحیەی ھەریر]] پێوە گرێ دراوە.
* بە پێی بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٢٥\٢\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]. بە دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر|ناحیەی ھەریر]] و ناحیەی باسرمە لە [[قەزای شەقڵاوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی باسرمە:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی ھیران]] و [[ناحیەی بناری سەفین]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بالیسان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کۆڕێ]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11077989#map=11/36.4180/44.3374&lt;/ref&gt;

باسرمە بەشێکە لە [[دەشتی ھەریر]] کە دەشتێکی پان و راستە لە ھەندێک شوێن لە سنووری گوندەکانی ([[شێخ مەمودیان]]، [[سیساوە]]، [[شیناوە]]، [[باویان]]، [[فاتاوە]]، [[باسرمەی کۆن]]، [[باشور]]، [[ئاری سیرەک]]، [[قاسمیە]]) [[دەشت]]ێکی راستە، بەڵام لەسنووری گوندەکانی خەیلانیان زیاتر تێکەڵە لە زوورگ و دەشتایی لەگەڵ بوونی چەند بەرزایەک کە بەرزیان ناگاتە (٥٠٠)م وە باسرمە کەوتۆتە دامێنی چیای [[بەنی ھەریر]] کە بەرزیەکەی(٥٠٠)م لەلای باکووری رۆژھەلات وە لەلای رۆژھەلات چیای [[زەردکان]] و [[شەکرۆک]] ھەلکەوتوون.

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٩٩٠٤) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==
ناحیەکە لەرووی بەربومی کشتوکاڵی زۆر دەولەمەندە بەتایبەتی بەروبوومی دێمەکار وەکو ([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]]، [[نۆک]]، [[ماش]]، [[کاڵەک|گندۆرە]]، [[ترێ]]، [[ترۆزی|تەرۆزی]] ، [[بادەم|باوی]]، [[قەزوان]])وەرێژەی ھەرە زۆری دانیشتوان پێی یەوە خەریکن وە بەژداریەکی زۆر بەبھای ھەیە لەبەرزکردنی داھاتی تاکەکەسی لەم سنوورە وەبەرھەمی کشتوکاڵی بەراو تارادەیەکی زۆر بوونی ھەیە وەکو ([[ترێ]]، [[ھەنجیر]]، [[قۆخ|خۆخ]]، [[سێو]]، [[ھەرمێ]]، [[شووتی|شفتی]]).

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٣٩) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئارمەندان]]
* [[ئالی سیدک]]
* [[بابە جیسک]]
* [[باسرمەی کۆن]]
* [[باشوری خواروو]]
* [[باشوری سەروو]]
* [[باویان]]
* [[بەرازان، باسرمە]]
* [[بەردە گەورە]]
* [[بیروەرمان]]
* [[پرینگە]]
* [[تەنگەبیر]]
* [[چەمەسۆر]]
* [[حەسەن ئاوە]]
* [[خەتیبیان]]
* [[ڕەزگە خۆشناو]]
* [[ڕەزگە دێوین]]
* [[ڕەشان، باسرمە]]
* [[ڕکاوە]]
* [[زەنگور]]
* [[سەرکەند خەیلانی]]
* [[سوورسوورە]]
* [[سیساوە]]
* [[شارسینان]]
* [[شەکرۆک]]
* [[شیناوە، باسرمە]]
* [[شێخ مەمودیان]]
* [[شێراوە، باسرمە]]
* [[فاتاوە]]
* [[قادیانە]]
* [[قاسمیە]]
* [[قەسرۆک، باسرمە]]
* [[قوبە]]
* [[کانی تاوک]]
* [[کانی خەزال]]
* [[کەلەکین خەیلانی]] 
* [[کەورگیسک]]
* [[کوبۆر]]
* [[کونەقیر]]
* [[کوێکان]]
* [[گڕاو، باسرمە]]
* [[گەرەوانی خواروو]]
* [[گەرەوانی سەروو]]
* [[مامە جەلکە]]
* [[ماوەرانی خواروو]]
* [[ماوەرانی سەروو]]
* [[مەرزان]]
* [[مەمدی]]
* [[موتراوە]]
* [[میر ڕۆستەم]]
* [[میراوە، باسرمە]]
* [[ناویان]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای ھەریر]]
* [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای ھەریر}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>m73ne6rlp207vec781aftuk7b28qi09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئاسۆ جەواھیری</title>
    <ns>1</ns>
    <id>273556</id>
    <revision>
      <id>1598388</id>
      <parentid>1587304</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11614" sha1="9n1xrabq64parn3i6p4ulr2u4oc0rp3" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1321446 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200302154920/http://e-sanandaj.ir/fa-IR/DouranPortal/1/news/view/13881/3358/Staging بۆ http://e-sanandaj.ir/fa-IR/DouranPortal/1/news/view/13881/3358/Staging زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢١:٥٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1381606 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240424113458/https://meidaan.com/archive/author/asoojavaheri بۆ https://meidaan.com/archive/author/asoojavaheri زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٩:٥٥، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1414872 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230608125448/https://pecritique.com/2021/03/08/%D9%85%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ بۆ https://pecritique.com/2021/03/08/%d9%85%d9%88%d9%87%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d9%be%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b2%d9%87%e2%80%8c%db%8c-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230608130746/https://pecritique.com/2020/04/11/%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AE/ بۆ https://pecritique.com/2020/04/11/%d8%a8%d8%a7%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b3%d8%b1%da%af%d8%b1%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%ae/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٤:١٦، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1578867 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html زیاد کرا
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html زیاد کرا
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://radiogoftogoo.ir/NewsDetails/?m=175112&amp;n=435654
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.kermansoccer.ir/
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://footballdokht.ir/news/308-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%8C%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-15-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%A7.html
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.hamshahrionline.ir/news/454876/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.tarafdari.com/node/1476844
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220810192945/https://www.tarafdari.com/node/1476844 بۆ https://www.tarafdari.com/node/1476844 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٧:٠١، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1587303 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220810192945/https://www.tarafdari.com/node/1476844 بۆ https://www.tarafdari.com/node/1476844 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٢:٢١، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاسۆ جەواھیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598387 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241220030215/https://footballdokht.ir/referee/2-%d8%a2%d8%b3%d9%88-%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%b1%db%8c.html بۆ https://footballdokht.ir/referee/2-%D8%A2%D8%B3%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٧:٤٢، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9n1xrabq64parn3i6p4ulr2u4oc0rp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئیڤی نەمەس</title>
    <ns>1</ns>
    <id>273598</id>
    <revision>
      <id>1598495</id>
      <parentid>1322076</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T00:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="9pcy51hp9x1if0coln6tzgj1hpph0gj" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئیڤی نەمەس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1322075 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111017192339/http://www.techfestival.org/evi-nemeth/ بۆ http://www.techfestival.org/evi-nemeth/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161018202725/http://www.cs.colorado.edu/people/alumni/dea/ بۆ http://www.cs.colorado.edu/people/alumni/dea/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160622015823/http://www.cs.colorado.edu/department/news/dea2007.html بۆ http://www.cs.colorado.edu/department/news/dea2007.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٣٤، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیڤی نەمەس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598494 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200920205145/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10893482 بۆ http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10893482 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٠:٢٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9pcy51hp9x1if0coln6tzgj1hpph0gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی دارەشەکران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276029</id>
    <revision>
      <id>1598537</id>
      <parentid>1578398</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11779" sha1="125oy7xuzlziwyqcv6r78jpmhg8ggo1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی دارەشەکران
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[دارەشەکران]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی دارەشەکران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةشکران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Darashakran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەشەکران]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەشەکران]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

دارەشەکران لە دارێکەوە ھاتووە کە تەمەنی ئەگەرێتەوە بۆ سەدان ساڵ ئەم دارە کەوتووتە خۆرئاوای سەنتەری شارەدێ و دارێکی بەناوبانگە و تائێستاش سەوزە.

== مێژوو ==
ناحیەی دارەشەکران سەر بە [[قەزای پیرمام]]ە و لە (٢٦) گوند پێک ھاتووە ژمارەی دانیشتوانی (٩٤٥٠) کەسن، ناحیەی دارەشەکران لە ساڵی (٢٠٠٤) دامەزراوە و سەرەتا سەر بە [[قەزای خەبات]] بوو، لە ساڵی (٢٠٢٤) [[قەزای پیرمام]] ھاتەکایەوە و ئەم ناحیەیان پێوەگرێدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی دارەشەکران:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] و [[ناحیەی گردەسێن]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کۆڕێ]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ڕۆڤیا]] و [[ناحیەی دارەتوو]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11077974#map=11/36.4848/43.8482&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٩٤٥٠) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==
ئەم ناحیەیە بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بەناوبانگە ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٣١٢٩٨٨)دۆنمە و رووبەری زەوی کشتوکالی (١٢٢٤٩١) دۆنمە، لەبەر ئەوەی سنوورێکی زۆری ئەم ناحیەیە ئەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] سودێکی زۆری ھەیە بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری.

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٢٩) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[دارەشەکران]](ناوەند)
* [[بانە، دارەشەکران]]
* [[باوەخەلان]]
* [[بیرکان]]
* [[ترپەزەرد]]
* [[تووە]]
* [[چڕە، دارەشەکران]]
* [[چنارۆک، دارەشەکران]]
* [[چەمەبەگەز]] 
* [[خاڵوان]]
* [[خاڵوانی نوێ]]
* [[ڕەشوان نورۆ]]
* [[ڕەشوان یوسف]]
* [[زەرگەزەوی]]
* [[زەرواو]]
* [[شیوەلەک]]
* [[قەپەکیان]]
* [[کاوانیان]]
* [[کەورەسۆر]] 
* [[کودەریان]]
* [[کێلەسپی، دارەشەکران]]
* [[گرد مامک]]
* [[گردی ماوان]]
* [[گەروو دەلالان]]
* [[گۆپاڵ، دارەشەکران]]
* [[مام خالان]]
* [[مەنداوە]]
* [[ھەبابان]]
* [[وسومەلیانی خواروو]]
* [[وسومەلیانی سەروو]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای پیرمام]]
* [[ناحیەی کۆڕێ]]
* [[ناحیەی بەستۆڕە]]
* [[ناحیەی بناری سەفین]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای پیرمام}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}


{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>125oy7xuzlziwyqcv6r78jpmhg8ggo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یەحیا لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276949</id>
    <revision>
      <id>1598238</id>
      <parentid>1597778</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="e5fbk1jqwwyweo1zkcsb5kb2rcz8avr" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا}}
'''یەحیا بن زەکەریا''' یەکێکە لە پێغەمبەرانی [[بەنی ئیسرائیل]]، ڕەچەڵەکی ئەو یەحیا بن [[زەکەریا]] بن حەنایە، و دەوترێت کە زەکەریا بن دان، ھەروەھا دەوترێت کە زەکەریا بن ئەدەن بن موسلیم بن سەدووق بن مەحمان بن داوود بن سلێمان بن موسلیم بن سەدیقە بن بەرحبە بن ناخۆر بن سەلون بن بەھفانیە بن حاش بن ئەنی بن خەسعەم بن '''[[سولەیمان|سولەیمان]]''' بن '''[[داوود]]'''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]|یەکەم=أبو الفداء إسماعيل بن عمر|سەردێڕ=[[البداية والنهاية]]|بڵاوکەرەوە=دار هجر للطباعة والنشر|editor-last=عبد الله بن عبد المحسن التركي|edition=الاولى، [[1997]]م|پەڕە=٢/ ٢٩٤}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Saint John the Baptist in Islam}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}}
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]</text>
      <sha1>e5fbk1jqwwyweo1zkcsb5kb2rcz8avr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەزای ھەریر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277950</id>
    <revision>
      <id>1598530</id>
      <parentid>1578376</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11075" sha1="fwqcuqsxo7cu02t2gnjazf5iu9gdc8j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  قەزای ھەریر
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[قەزا]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|  36.55111| 44.35258}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''قەزای ھەریر'''
| دەرزیی_نەخشە  =  
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = 
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[پایتەخت|مەڵبەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ھەریر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	=   
| ناوی_دابەشکراو٤	=   
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[قەزا]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= ٢٠٢٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 1,275
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٦٩٩
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= قوشتەپەیی
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠،٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +3:30
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +4:30
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''قەزای ھەریر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''قضاء ھریر''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Harir District'') یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[ھەریر]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
قەزای ھەریر لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[ھەریر]]ە.

سەبارەت بەناوی (ھەریر) بیروڕای زۆر ھەیە:
* وشەی ھەریر لە وشەی [[زمانی عەرەبی]] حەریر(حریر)ەوە وەرگیراوە، بە واتای [[ئاوریشم]].
* ھەندێک کەس پێیان وایە کەوا ناوی (ھەریر) لەوەوە ھاتووە لەبەر ئەوەی (ھەریر) ناوچەیەکی دەشتایی بەپیت و بەرەکەت و زۆر جوان بووە بۆیە ئەو ناوچەیەیان شوبھاندووە بە قوماشی ([[ئاوریشم|حەریر]]) لە جوانیدا. 
* لە لای ھەندێکی تر ناوی شارۆچکەیە(ھەریر) پەیوەست دەکرێت بە ڕێگای بەناوبانگی [[ڕێگای ئاوریشم]] (طریق الحریر، Silk Road) لە سەردەمی ڕۆمانییەکاندا، بە پێی ئەم بۆچوونە [[ڕێگای ئاوریشم|ڕێگای بازرگانی حەریر]] بە [[کوردستان]]دا و بە دەشتی ھەریر دا تێپەڕ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
'''قەزای ھەریر''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
* لە باکوورەوە [[قەزای ئاکرێ]] و [[قەزای خەلیفان]].
* لە باشوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای پیرمام]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای خەلیفان]].
* لە ڕۆژاواوە [[قەزای ئاکرێ]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/18339245&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* لە ساڵی (١٨٥٠)دا لە سەردەمی عوسمانیدا قەزا بووە لە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]، تاوەکوو ساڵی (١٨٧٣) وەک [[قەزا]] مایەوە، لەو بەروارە بەدواوە بووە [[ناحیە]] و لیوای ڕەواندز ھەڵوەشێنرا و بووە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای شارەزوور]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر|ناحیەی ھەریر]]یش خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز]] کە ئەو سەردەم پێیان دەوت (ناحیەی دێرە حەریر).
* لە سەرەتاوە گوندی [[باتاس]] ناوەندی بوو، لە ساڵی ١٩٥٣دا ناوەندەکەی گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی [[ھەریر]].
* بە پێی بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٢٥\٢\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای ھەریر لە [[پارێزگای ھەولێر]]. بە دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر|ناحیەی ھەریر]] و [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای شەقڵاوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٣)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{قەزای ھەریر}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:جوگرافیای کوردستان]]
[[پۆل:کوردستان]]</text>
      <sha1>fwqcuqsxo7cu02t2gnjazf5iu9gdc8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی کۆڕێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278230</id>
    <revision>
      <id>1598534</id>
      <parentid>1597097</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12458" sha1="3iyr9f1d28zpazzyh4h2zuo59odtj30" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی کۆڕێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[کۆڕێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٢٤
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=    ٧٦٣       
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی کۆڕێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کوري''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kore Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کۆڕێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ناحیەی کۆڕێ لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[کۆڕێ]]یە.

* کۆڕ/کۆڕەکە: لە [[زمانی کوردی]]دا بە شوێنێکی نزم، دۆڵ، یان دەشتاییەکی دەورەدراو بە [[چیا]] دەوترێت &quot;کۆڕ&quot; یان &quot;کۆڕێ&quot;. لەبەرئەوەی کۆڕێ خۆی دەکەوێتە نێوان چەند بەرزایی و چیایەک و وەک حەوزێک یان دۆڵێکی نزم وایە، ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە.
* کۆڕی ئاو: ھەندێک پێیان وایە بەھۆی کۆبوونەوەی ئاو یان سەرچاوە ئاوییەکان لەو دۆڵەدا، بەو شوێنە وتراوە کۆڕێ.
* دەوترێت لە ڕابردوودا ئەم شوێنە مەڵبەند یان شوێنی کۆبوونەوەی پیاوان، سەرۆک ھۆزەکان، یان ڕێبواران بووە کە تێیدا &quot;کۆڕ&quot; (کۆبوونەوە یان دیوەخان) بەستراوە بۆ چاوپێکەوتن، چارەسەرکردنی کێشەکان، یان پشوودان. بەھۆی دووبارەبوونەوەی ئەم کۆڕانە، شوێنەکە بە &quot;کۆڕێ&quot; ناسراوە.
* کۆڕێ پێش ئەوەی ببێتە ناحیە، گوندێکی مێژوویی کۆن بووە. لە پرۆسەی گۆڕانی زمانەوانیدا، زۆرجار ناوی شوێنەکان بەپێی شێوەزار یان کورتکردنەوە دەگۆڕێن، بەڵام بنچینەکەی ھەر دەگەڕێتەوە سەر کۆبوونەوە (کۆڕ) یان شێوازی دۆڵاوتی زەوییەکە.
* وشەی کۆڕێ، وشەیەکی لێکدراوە(کۆ + ڕێ)، کۆ بە واتای سەرجەم، ڕێ بەواتای [[ڕێگە|ڕێگا]] واتای کۆی ڕێکان یان کۆی ڕێگاکان، ئەمەش لە سروشتی ھەڵکەوتەی شارەدێی کۆڕێوە وەرگیراوە کە لە دۆڵێکدایە و چەند ڕێگایەکی دەچێتەوە سەر وەک چوار ڕێیانێک وایە بە تایبەت دەکەوێتە سەر ڕێگای [[ھەولێر]]-[[پیرمام]]-[[شەقڵاوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنووری ناحیەی کۆڕێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی بەستۆڕە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بناری سەفین]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بەستۆڕە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی کۆڕێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18339426 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی ناحیەی کۆڕێ، [[ناحیەی بەستۆڕە]]، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (١٦) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=20em}}
* [[کۆڕێ]](ناوەند)
* [[ئارماوانی خواروو]]
* [[ئارماوانی سەروو]]
* [[ئاژگە، کۆڕێ|ئاژگە]]
* [[بیرێژ]]
* [[تەوسکە]]
* [[حوجران]]
* [[دوین، ھەولێر]]
* [[زرگۆز]]
* [[زێبارۆک]]
* [[شیوەماسی]]
* [[شێخ مەمودیان، کۆڕێ|شێخ مەمودیان]]
* [[گردەچاڵ]]
* [[گۆڕەشێری خواروو]]
* [[گۆڕەشێری سەروو]]
* [[ناوکەندانی خواروو]]
* [[ناوکەندانی سەروو]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای پیرمام]]
* [[ناحیەی دارەشەکران]]
* [[ناحیەی بەستۆڕە]]
* [[ناحیەی بناری سەفین]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای پیرمام}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}


{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>3iyr9f1d28zpazzyh4h2zuo59odtj30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی بناری سەفین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278356</id>
    <revision>
      <id>1598536</id>
      <parentid>1578397</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11143" sha1="r27jhbrkb6mmclf94zd5p661npjfq2n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بناری سەفین
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[زیارەت]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  [[٢٠٢٤]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=    ١٠٣٩       
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بناری سەفین''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بناري سفین''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''BnariSafin Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[زیارەت]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ناوی ئەم ناحیەیە لە دوو وشە پێکھاتووە(بناری + سەفین):
* بنار: بەواتای دامێنی یان خوارووی ([[چیا]]، شاخ، کێو)دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی ڤەژین | ناونیشان = https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ڤەژین  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* سەفین: ناوی چیای [[سەفین]]ە، کە بە واتای سەفان یان زنجیرە [[چیا]] دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?name=%D8%B3%DB%95%D9%81%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* بۆیە ناونراوە بناری سەفین لەبەرئەوەی زۆرینەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە دەکەونە دامێنی چیای [[سەفین]]ەوە.

== جوگرافیا ==
سنووری ناحیەی بناری سەفین:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی کۆڕێ]] و [[ناحیەی ھیران]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ھیران]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بەستۆڕە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بناری سەفین | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18340420 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، [[ناحیەی بەستۆڕە]]، ناحیەی بناری سەفین و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (١٥) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=20em}}
* [[زیارەت]](ناوەند)
* [[بیرۆکان]]
* [[تۆبزاوەی گەردی]]
* [[حاجی ئەحمەد]]
* [[خۆران، سەفین]]
* [[سارتکە، سەفین]]
* [[سولاوکی خواروو]]
* [[سولاوکی سەروو]]
* [[سۆرەبان، سەفین]]
* [[عاڵاوە]]
* [[قەڵاسنجی خواروو]]
* [[قەڵاسنجی سەروو]]
* [[قیڕژە]]
* [[کێشکە]]
* [[ناودارۆکان]]
* [[ونکە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای پیرمام]]
* [[ناحیەی دارەشەکران]]
* [[ناحیەی بەستۆڕە]]
* [[ناحیەی کۆڕێ]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای پیرمام}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>r27jhbrkb6mmclf94zd5p661npjfq2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی بەستۆڕە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278428</id>
    <revision>
      <id>1598535</id>
      <parentid>1597089</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12208" sha1="0hbomgyqk6oewhhjt9ng9s6kar29176" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بەستۆڕە
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = {{Photomontage
| photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| photo2a = Hawler Governorate.png
| photo2b = Hewler governorate 2012.png
| photo3a =
| photo3b = 
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  =  '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا.
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بەستۆڕە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  [[٢٠٢٤]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=    ٦٠٦       
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بەستۆڕە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بستورة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bastora Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ناوی ناحیەی بەستۆڕە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە ئەویش شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە.
* وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی [[زستان]]ان و [[بەھار]]ان [[ئاو]]ی پێدابێت و [[ھاوین]]ان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&amp;fid=&amp;name=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%86%DA%95%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە:
** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت.
** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت.
** قەراخ چەمی خیزەڵان.
** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو.
** لافاو گێڕەوە، بەن.
** قەراخ چەمی بە بەردوچەو.
** بەستێن، کەند، شیو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی ڤەژین | ناونیشان = https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA&amp;f=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ڤەژین  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنووری ناحیەی بەستۆڕە:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی کۆڕێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی شۆڕش]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دارەشەکران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بەستۆڕە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18340421 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، ناحیەی بەستۆڕە، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤  | ناونیشان =  https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٤١) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[بانەمان]]
* [[بناوی خواروو]]
* [[بناوی سەروو]]
* [[بەربیانی بچووک]]
* [[بەربیانی گەورە]]
* [[پانکان]]
* [[پەرپیتان]]
* [[تۆپزاوە، بەستۆرە]]
* [[حاجی ئۆمەر]]
* [[حاجی کالۆ]]
* [[خورخاوە]]
* [[دارەبزمارە]]
* [[داوداوە، بەستۆڕە]]
* [[دڕەش]]
* [[دەربەند سەیدی خواروو]]
* [[دەربەند سەیدی سەروو]]
* [[دەربەندی گومەسپان]]
* [[دونگزاوە]]
* [[دێرەبروشە]]
* [[دێرێ، بەستۆڕە]] 
* [[زیارەت کۆڕێ]]
* [[ساوەگوڵ]]
* [[سەرسول]]
* [[سەروکانی، بەستۆڕە]]
* [[سوڵێ]]
* [[سێگرکا]]
* [[سێوەکە]]
* [[شیناوە، بەستۆڕە]]
* [[شیوەپەمۆیان]]
* [[شێخان، بەستۆڕە]]
* [[شێخانی ھەرکیان]]
* [[عەزیزاوە]]
* [[کانی رولکان]]
* [[کلاوڕەش]]
* [[کەپران، بەستۆڕە]]
* [[گڕاو، بەستۆڕە]]
* [[گەلیاوە]]
* [[گۆمەسپان]]
* [[میراخور]]
* [[ھەرشەم]]
* [[ھەنارە، بەستۆڕە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای پیرمام]]
* [[ناحیەی دارەشەکران]]
* [[ناحیەی بناری سەفین]]
* [[ناحیەی کۆڕێ]]

== سەرچاوەکان ==

{{قەزای پیرمام}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>0hbomgyqk6oewhhjt9ng9s6kar29176</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-blockindef</title>
    <ns>10</ns>
    <id>285228</id>
    <revision>
      <id>1598320</id>
      <parentid>1441962</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:User indefinitely blocked templates]] بۆ [[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1598320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="549" sha1="guen6xt24zjxar5k1pogiaaye87g1ry" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|}}}
|page={{{page|}}}
|indef=yes
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-blockindef --&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}}}{{sandbox other||
&lt;!-- Categories go below this line; interwikis go to Wikidata --&gt;
[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guen6xt24zjxar5k1pogiaaye87g1ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند</title>
    <ns>1</ns>
    <id>287114</id>
    <revision>
      <id>1598263</id>
      <parentid>1458607</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="hopdumazl7golapghm0ex1u5banoaz2" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1458606 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220413062209/https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/ بۆ https://us.soccerway.com/players/players_abroad/new-zealand/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٧:١٥، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598261 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180519121203/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294 بۆ https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=12047294 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٣:٣٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hopdumazl7golapghm0ex1u5banoaz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەویار ھەورامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288530</id>
    <revision>
      <id>1598468</id>
      <parentid>1591965</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5607" sha1="dt30stchwpmpaeg8k7gr83i6xikwfox" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو = کەویار ھەورامی
|ناوی کاتی لەدایکبوون = کەویار ھادی سەعید
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٩|١|١}} &lt;!-- وردی ڕۆژ و مانگ لە سەرچاوەکاندا نەبوو --&gt;
|شوێنی لەدایکبوون = [[ھەڵەبجە]]، [[عێراق]]
|پیشە = [[گۆرانیبێژ]]
|ساڵانی چالاکی = ٢٠١٠–ئێستا
|ھاوسەر = [[ڕێبین سالار]]
|شێواز = [[مۆسیقای کوردی]]
}}
'''کەویار ھەورامی''' (ناوی تەواوی: '''کەویار ھادی سەعید'''؛ لەدایکبووی ١٩٩٩&lt;ref name=&quot;xendan_shajarian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەویار گۆرانییەکی شەجەریان دەڵێتەوە | ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=17547&amp;babet=40&amp;relat=8127 | وێبگە=خەندان | ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; یان ١٩٩٨&lt;ref name=&quot;nrt_marriage&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەویار هەورامی هاوسەرگیریی کرد | ناونیشان=https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/7456 | وێبگە=ئێن ئاڕ تی ٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; لە [[ھەڵەبجە]]) گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ە. ئەو بە ستایلە سوننەتییەکەی و توانای لە وتنەوەی گۆرانیی ھونەرمەندە کلاسیکەکان ناسراوە.&lt;ref name=&quot;spee_marriage&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەویار هەورامی ژیانی هاوسەرگیری پێکهێنا | ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=115980&amp;Jor=25 | وێبگە=سپی میدیا | ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== کاروانی ھونەری ==
کەویار لە ساڵی ٢٠١٠ـەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە، کاتێک بەشداریی لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تایبەت بە منداڵانی بەھرەمەند کرد بە ناوی «تۆ نموونەی».&lt;ref name=&quot;spee_marriage&quot;/&gt; بەھۆی دەنگە تایبەتەکەیەوە توانیویەتی ناوبانگێکی باش پەیدا بکات و توانایەکی باشی لە وتنەوەی گۆرانییەکانی ھونەرمەندان [[مەزھەر خالقی|مەزھەری خالقی]]، [[محەممەد ماملێ|محەممەدی ماملێ]] و [[عەدنان کەریم]] ھەیە.&lt;ref name=&quot;spee_marriage&quot;/&gt;

لە دوای کۆچی دوایی ھونەرمەندی گەورەی ئێرانی، [[محەممەدڕەزا شەجەریان]]، لە ساڵی ٢٠٢٠، کەویار گۆرانیی «مرغ سحر»ی بە دەنگی خۆی وتەوە و وەک ڕێزێک پێشکەشی ڕۆحی ئەو ھونەرمەندەی کرد.&lt;ref name=&quot;xendan_shajarian&quot;/&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== تاکە گۆرانییەکان ===
* '''نیوەشەو''' (٢٠١٨): ئەم گۆرانییە یەکەم بەرھەمی تایبەتی کەویار بوو کە بەشێوەی ڤیدیۆکلیپ بڵاوی کردەوە. تێکستی گۆرانییەکە لەلایەن «ژەنەڕاڵی پایز»&lt;ref name=&quot;spee_niwashew&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەویار نوێترین کلیپی بە ناوی &quot;نیوەشەو&quot; بڵاوکردەوە | ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=66515&amp;Jor=35 | وێبگە=سپی میدیا | ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; (یان محەممەد عومەر)&lt;ref name=&quot;xendan_niwashew&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەویار کلیپێکی نوێی بڵاوکردەوە | ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=10462&amp;babet=40&amp;relat=7038 | وێبگە=خەندان | ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; نووسراوە و ئاوازەکەی لەلایەن [[عەدنان کەریم]] دانراوە. دابەشکردنی مۆسیقاکەی لەلایەن [[ڕێبین سالار]]ەوە کراوە.&lt;ref name=&quot;spee_niwashew&quot;/&gt; سەرجەم گرتەکانی کلیپەکە لە خانوویەکی چۆڵی شاری [[سلێمانی]] تۆمار کراوە.&lt;ref name=&quot;spee_niwashew&quot;/&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
کەویار ھەورامی لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٢ ژیانی ھاوسەرگیریی لەگەڵ مۆسیقاژەن و ژەنیاری ئامێری [[سەنتوور]]، [[ڕێبین سالار]]، پێکھێنا.&lt;ref name=&quot;spee_marriage&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nrt_marriage&quot;/&gt; ڕێبین سالار یەکێکە لە مۆسیقاژەنە دیارەکانی کورد و لە ھەندێک لە کارە ھونەرییەکانی کەویاردا بەشداریی کردووە.&lt;ref name=&quot;nrt_marriage&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گۆرانیبێژانی کورد}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ھونەرەکان|مۆسیقا|کوردستان|عێراق}}

[[پۆل:حەڵکی ھەڵەبجە]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کوڕد]]</text>
      <sha1>dt30stchwpmpaeg8k7gr83i6xikwfox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئۆلێگ سۆکۆڤ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>292315</id>
    <revision>
      <id>1598486</id>
      <parentid>1578929</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4277" sha1="js7il1o88u43po473xr46e86s7u1x9h" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆلێگ سۆکۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1561313 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230719071434/https://www.moscowtimes.ru/2023/07/11/esche-odin-rossiiskii-general-pogib-na-voine-v-ukraine-a48547 بۆ https://www.moscowtimes.ru/2023/07/11/esche-odin-rossiiskii-general-pogib-na-voine-v-ukraine-a48547 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٩:٥٦، ٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆلێگ سۆکۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1578928 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230203045403/https://tayga.info/101046 بۆ http://tayga.info/101046 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٠:٣٧، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆلێگ سۆکۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598485 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210618123049/https://stapravda.ru/20180510/kak_otmetili_den_pobedy_v_stavropole_120400.html بۆ https://stapravda.ru/20180510/kak_otmetili_den_pobedy_v_stavropole_120400.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢١:٢٢، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>js7il1o88u43po473xr46e86s7u1x9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>292559</id>
    <revision>
      <id>1598259</id>
      <parentid>1598184</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* فیزیک */</comment>
      <origin>1598259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57909" sha1="rbv8cw3d8oww5c2vyr5osibc21a7sz5" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''
بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
* [[بەکارھێنەر:Tessla]]
* [[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall]]
'''پێڕستی وتارەکان'''
== خشتەی وتارەکان ==

=== کیمیا ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:spectroscopy|spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 2 || [[:en:crystallography|crystallography]] || [[بلوورناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 3 || [[:en:geochemistry|geochemistry]] || [[کیمیای زەوی]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 4 || [[:en:toxicology|toxicology]] || [[ژەهرناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 5 || [[:en:pharmacist|pharmacist]] || [[دەرمانساز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:quantum chemistry|quantum chemistry]] || [[کیمیای کوانتەم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 7 || [[:en:photochemistry|photochemistry]] || [[کیمیای ڕووناکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 8 || [[:en:theoretical chemistry|theoretical chemistry]] || [[کیمیای تیۆری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 9 || [[:en:environmental chemistry|environmental chemistry]] || [[کیمیای ژینگە]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:polymer chemistry|polymer chemistry]] || [[کیمیای پۆلیمەر]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 11 || [[:en:pharmacokinetics|pharmacokinetics]] || [[فارماکۆکینێتیکس]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 12 || [[:en:computational chemistry|computational chemistry]] || [[کیمیای هەژماری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 13 || [[:en:astrochemistry|astrochemistry]] || [[کیمیای ئەستێرەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 14 || [[:en:calorimetry|calorimetry]] || [[کالۆریمێتری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 15 || [[:en:emergency medicine|emergency medicine]] || [[پزیشکیی فریاکەوتن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 16 || [[:en:organometallic chemistry|organometallic chemistry]] ||[[کیمیای ئۆرگانۆمەتاڵی]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 17 || [[:en:green chemistry|green chemistry]] || [[کیمیای سەوز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 18 || [[:en:infrared spectroscopy|infrared spectroscopy]] || [[سپێکتڕۆسکۆپیای ژێرسوور]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 19 || [[:en:radiochemistry|radiochemistry]] || [[ڕادیۆکیمیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|
|-
| 20 || [[:en:petrochemistry|petrochemistry]] || [[پێترۆکیمیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:atmospheric chemistry|atmospheric chemistry]] || [[کیمیای ئاتمۆسفێر]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:organic synthesis|organic synthesis]] || [[پێکهێنانی ئۆرگانیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 23 || [[:en:supramolecular chemistry|supramolecular chemistry]] ||[[کیمیای سوپرامۆلیکولی]] 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:atomic absorption spectroscopy|atomic absorption spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی هەڵمژینی ئەتۆمی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 25 || [[:en:biogeochemistry|biogeochemistry]] || [[کیمیای زیندووزەوی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 26 || [[:en:NMR spectroscopy|NMR spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی دەنگدانەوەی مەگناتیسی ناوک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 27 || [[:en:pharmaceutics|pharmaceutics]] || [[زانستی دەرمانسازی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 28 || [[:en:Raman spectroscopy|Raman spectroscopy]] ||[[شەبەنگناسی ڕامان]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 29 || [[:en:astronomical spectroscopy|astronomical spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی ئاسمانی]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 30 || [[:en:solid-state chemistry|solid-state chemistry]] || [[کیمیای دۆخی ڕەق]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 31 || [[:en:enzyme kinetics|enzyme kinetics]] || [[جووڵانەوەناسی ئەنزایم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 32 || [[:en:Molecular dynamics]] || [[جووڵەی مۆلیکولی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 33 || [[:en:food chemistry|food chemistry]] || [[کیمیای خۆراک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:bioinorganic chemistry|bioinorganic chemistry]] || [[کیمیای نائەندامیی زیندەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:cheminformatics|cheminformatics]] || [[ئینفۆرماتیکی کیمیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Isotopes|Isotopes]] || [[ئایزۆتۆپ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|}

=== ژینناسی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:ornithology|ornithology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 2 || [[:en:ethology|ethology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 3 || [[:en:arachnology|arachnology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 4 || [[:en:dendrology|dendrology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 5 || [[:en:malacology|malacology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:primatology|primatology]] || [[گوانداری ڕەسەنناسی]]
|
|
|
|
|-
| 7 || [[:en:occupational therapy|occupational therapy]] || [[کاردەرمانی]]
|
|
|
|
|-
| 8 || [[:en:bryology|bryology]] || [[حەزازیناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:paleobotany|paleobotany]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:phytogeography|phytogeography]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 11 || [[:en:Cronquist system|Cronquist system]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 12 || [[:en:agroecology|agroecology]] || [[ژینگەوەرزێڕیناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 13 || [[:en:myrmecology|myrmecology]] || [[مێروولەناسی]]
|
|
|
|
|-
| 14 || [[:en:paleozoology|paleozoology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە 
|-
| 15 || [[:en:landscape ecology|landscape ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:APG II system|APG II system]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:zero waste|zero waste]] || [[سفر-پاشماوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 18 || [[:en:Honghe Hani Rice Terraces|Honghe Hani Rice Terraces]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:APG III system|APG III system]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:human ecology|human ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:paleoecology|paleoecology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:tabby cat|tabby cat]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:helminthology|helminthology]] || [[کرمی مشەخۆرناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:conchology|conchology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 25 || [[:en:zooarchaeology|zooarchaeology]] || [[گیانلەبەرشوێنەوارناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 26 || [[:en:cetology|cetology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 27 || [[:en:population ecology|population ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 28 || [[:en:phytosociology|phytosociology]] || [[ڕووەککۆماڵناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 29 || [[:en:plant ecology|plant ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 30 || [[:en:castration anxiety|castration anxiety]] || [[ترسی خەساندن]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 31 || [[:en:acarology|acarology]] || [[گەنەناسی]]
|
|
|
|
|-
| 32 || [[:en:zootomy|zootomy]] || [[توێکاری]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 33 || [[:en:urban ecology|urban ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:electrotherapy|electrotherapy]] || [[چارەسەری كارەبایی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:tricolour cat|tricolour cat]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Banaue Rice Terraces|Banaue Rice Terraces]] || [[تەراسەکانی برنجکاری بانائۆ]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 37 || [[:en:carcinology|carcinology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 38 || [[:en:Microbiologist|Microbiologist]] || [[مایکرۆبایۆلۆجیست]]
|١٣ کیلۆبایت (٨٥٩ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
|تەواو بووە
|-
| 39 || [[:en:Biotechnology|Biotechnology]] || [[بایۆتەکنۆلۆژیا]]
|١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٤٧٥ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
|تەواو بووە
|-
| 40 || [[:en:Exon|Exon]] || [[ئێکسۆن]]
|٢٠ کیلۆبایت (١٬٨٩٦ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
|41 || [[:en:Intron|Intron]] || [[ئینترۆن]]
|٧٢ کیلۆبایت (٦٬٥١١ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
|42 || [[:en:Central dogma of molecular biology|Central dogma of molecular biology]] || [[دۆگمای ناوەندیی بایۆلۆجیی گەردیلەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
| 43 || [[:en:Operon|Operon]] || [[ئۆپێرۆن]]
|٣٦ کیلۆبایت (٢٬٧٨٦ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 44 || [[:en:Repressor|Repressor]] || [[سەرکوتکەر]]
|٢٠ کیلۆبایت (١٬٥٦٧ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 45 || [[:en:Activator (genetics)|Activator (genetics)]] || [[چالاککەر (بۆماوە)]]
|٤٢ کیلۆبایت (٢٬٠٥٤ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 46 || [[:en:Hox gene|Hox gene]] || [[جینی هۆکس]]
|٧٩ کیلۆبایت (٦٬٨٨٤ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|پێداچوونەوە
|تەواو بووە
|-
|47 || [[:en:Sequence homology|Sequence homology]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|48 || [[:en:Enhancer (genetics)|Enhancer (genetics)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|49 || [[:en:Metaplasia|Metaplasia]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|50 || [[:en:Esophageal cancer|Esophageal cancer]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|52 || [[:en:Post-translational modification|Post-translational modification]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|53 || [[:en:Effector (biology)|Effector (biology)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|53 || [[:en:Histone|Histone]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|54 || [[:en:Nucleosome|Nucleosome]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|55 || [[:en:Chromatin|Chromatin]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|56 || [[:en:Coactivator (genetics)|Coactivator (genetics)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|57 || [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|}

=== فیزیک ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی 
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:United_States_Physics_Olympiad|United_States_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیای ئەمریکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 2 || [[:en:His_Dark_Materials|His_Dark_Materials]] || [[کەرەستە تاریکەکانی]]
|
|
|
|
|-
| 3 || [[:en:International_Physics_Olympiad|International_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 4 || [[:en:Annalen_der_Physik|Annalen_der_Physik]] || [[ئانالین دێر فیزیک]]
|
|
|
|
|-
| 5 || [[:en:Wolf_Prize_in_Physics|Wolf_Prize_in_Physics]] || [[خەڵاتی وۆڵف لە فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر: Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 6 || [[:en:The_Feynman_Lectures_on_Physics|The_Feynman_Lectures_on_Physics]] || [[وانەکانی فیزیک لەلایەن فاینمان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 7 || [[:en:Physical_Review|Physical_Review]] || [[فیزیکاڵ ڕیڤیو]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 8 || [[:en:Physical_Review_Letters|Physical_Review_Letters]] || [[فیزیکاڵ ڕیڤیو لێتەرز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:On_the_Heavens|On_the_Heavens]] || [[لەسەر ئاسمانەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 10 || [[:en:Museo_Galileo|Museo_Galileo]] || [[مۆزەخانەی گالیلۆ]]
| ٢.٧٤ کیلۆبایت(٢١٩ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو بووە
|-
| 11 || [[:en:Nature_Physics|Nature_Physics]] || [[فیزیای سروشت]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 12 || [[:en:A_Universe_from_Nothing|A_Universe_from_Nothing]] || [[گەردوونێک لە هیچەوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 13 || [[:en:Physics_Today|Physics_Today]] || [[فیزیا ئەمڕۆ]]
|
| [[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
| تەواو بووە
|-
| 14 || [[:en:On_Generation_and_Corruption|On_Generation_and_Corruption]] || [[لەسەر نەوە و گەندەڵی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 15 || [[:en:International_Young_Physicists'_Tournament|International_Young_Physicists'_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی فیزیازانی گەنجان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:American_Journal_of_Physics|American_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری ئەمریکی بۆ فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:Reviews_of_Modern_Physics|Reviews_of_Modern_Physics]] || [[پێداچوونەوە بە فیزیای مۆدێرن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 18 || [[:en:New_York_Hall_of_Science|New_York_Hall_of_Science]] || [[هۆڵی زانستی نیویۆرک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:Physikalische_Zeitschrift|Physikalische_Zeitschrift]] || [[فیزیکالیش زایتشریفت]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:The_Tao_of_Physics|The_Tao_of_Physics]] || [[تاوی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 21 || [[:en:European_Physical_Journal|European_Physical_Journal]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی]]
|
|
|
|
|-
| 22 || [[:en:Journal_of_Applied_Physics|Journal_of_Applied_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای کارپێکراو]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:Course_of_Theoretical_Physics|Course_of_Theoretical_Physics]] || [[خولی فیزیای تیۆری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:Asian_Physics_Olympiad|Asian_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی فیزیای ئاسیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 25 || [[:en:Zeitschrift_für_Physik|Zeitschrift_für_Physik]] || [[Zeitschrift fÃ1⁄4r فیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 26 || [[:en:Physics_Reports|Physics_Reports]] || [[ڕاپۆرتەکانی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 27 || [[:en:Acta_Physica_Polonica|Acta_Physica_Polonica]] || [[ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 28 || [[:en:Langevin_dynamics|Langevin_dynamics]] || [[داینامیکی لانگڤین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 29 || [[:en:The_Book_of_Dust|The_Book_of_Dust]] || [[کتێبی تۆز و خۆڵ]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 30 || [[:en:Mathematisch-Physikalischer_Salon|Mathematisch-Physikalischer_Salon]] || [[ساڵۆنی ماتماتیک-فیزیکالیشێر]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 31 || [[:en:Physics-Uspekhi|Physics-Uspekhi]] || [[پێشکەوتن لە زانستە فیزیاییەکاندا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 32 || [[:en:MinutePhysics|MinutePhysics]] || [[فیزیای خولەک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 33 || [[:en:Tempio_Voltiano|Tempio_Voltiano]] || [[تەمپیۆ ڤۆڵتیانۆ]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:Gravitation_(book)|Gravitation_(book)]] || [[کێشکردن]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:The_Evolution_of_Physics|The_Evolution_of_Physics]] || [[پەرەسەندنی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Veritasium|Veritasium]] || [[ڤێریتاسیۆم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 37 || [[:en:Quanta_Magazine|Quanta_Magazine]] || [[گۆڤاری کوانتا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 38 || [[:en:Living_Reviews_in_Relativity|Living_Reviews_in_Relativity]] || [[پێداچوونەوە زیندووەکان لە ڕێژەییدا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 39 || [[:en:Annals_of_Physics|Annals_of_Physics]] || [[ساڵنامەی فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 40 || [[:en:Ospedale_del_Ceppo|Ospedale_del_Ceppo]] || [[ئۆسپێدال دێل سێپۆ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 41 || [[:en:De_motu_corporum_in_gyrum|De_motu_corporum_in_gyrum]] || [[دی مۆتۆ کۆرپۆرۆم لە ژیرومدا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 42 || [[:en:The_Nature_of_Space_and_Time|The_Nature_of_Space_and_Time]] || [[سروشتی فەزا و کات]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 43 || [[:en:The_God_Particle_(book)|The_God_Particle_(book)]] || [[تەنۆلکەی خودا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 44 || [[:en:Journal_of_Chemical_&amp;_Engineering_Data|Journal_of_Chemical_&amp;_Engineering_Data]] || [[گۆڤاری داتای کیمیایی و ئەندازیاری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 45 || [[:en:Journal_of_Physics_A|Journal_of_Physics_A]] || [[گۆڤاری فیزیا A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 46 || [[:en:Stanford_Physics_Information_Retrieval_System|Stanford_Physics_Information_Retrieval_System]] || [[سیستەمی وەرگرتنەوەی زانیاری فیزیای ستانفۆرد]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 47 || [[:en:Physica_(journal)|Physica_(journal)]] || [[فیزیکا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 48 || [[:en:Foundations_of_Physics|Foundations_of_Physics]] || [[بنەماکانی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 49 || [[:en:Société_Française_de_Physique|Société_Française_de_Physique]] || [[کۆمەڵگە فرانسیس دی فیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 50 || [[:en:Timeline_of_thermodynamics|Timeline_of_thermodynamics]] || [[هێڵی کاتی گەرمیداینامیک]]
|
|
|
|
|-
| 51 || [[:en:Journal_of_Physics:_Condensed_Matter|Journal_of_Physics:_Condensed_Matter]] || [[گۆڤاری فیزیا: ماددە چڕکراوەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 52 || [[:en:Fundamentals_of_Physics|Fundamentals_of_Physics]] || [[بنەماکانی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 53 || [[:en:INSPIRE-HEP|INSPIRE-HEP]] || [[INSPIRE-HEP]]
|
|
|
|
|-
| 54 || [[:en:Seven_Brief_Lessons_on_Physics|Seven_Brief_Lessons_on_Physics]] || [[حەوت وانەی کورت لەسەر فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 55 || [[:en:Atmospheric_Chemistry_and_Physics|Atmospheric_Chemistry_and_Physics]] || [[کیمیا و فیزیای بەرگەهەوا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 56 || [[:en:New_Journal_of_Physics|New_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری نوێی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 57 || [[:en:EPL_(journal)|EPL_(journal)]] || [[نامەکانی یۆرۆفیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 58 || [[:en:International_Journal_of_Modern_Physics|International_Journal_of_Modern_Physics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای مۆدێرن]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 59 || [[:en:Metrologia|Metrologia]] || [[میترۆلۆژیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 60 || [[:en:Physical_Review_E|Physical_Review_E]] || [[پێداچوونەوەی فیزیکی E]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 61 || [[:en:Reports_on_Progress_in_Physics|Reports_on_Progress_in_Physics]] || [[ڕاپۆرتەکان لەسەر پێشکەوتن لە فیزیادا]]
|
|
|
|
|-
| 62 || [[:en:Carbon_(journal)|Carbon_(journal)]] || [[کاربۆن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 63 || [[:en:Chinese_Physics_B|Chinese_Physics_B]] || [[فیزیای چینی B]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 64 || [[:en:List_of_publications_in_physics|List_of_publications_in_physics]] || [[لیستی بڵاوکراوە گرنگەکان لە بواری فیزیادا]]
|
|
|
|
|-
| 65 || [[:en:Parallel_Worlds_(book)|Parallel_Worlds_(book)]] || [[جیهانە هاوتەریبەکان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 66 || [[:en:Proceedings_of_the_Russian_Academy_of_Sciences|Proceedings_of_the_Russian_Academy_of_Sciences]] || [[بەڵگەنامەکانی ئەکادیمیای زانستەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 67 || [[:en:Középiskolai_Matematikai_és_Fizikai_Lapok|Középiskolai_Matematikai_és_Fizikai_Lapok]] || [[گۆڤاری بیرکاری و فیزیایی بۆ قوتابخانە ناوەندییەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 68 || [[:en:Canadian_Journal_of_Physics|Canadian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای کەنەدی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 69 || [[:en:Modern_Physics_Letters_A|Modern_Physics_Letters_A]] || [[فیزیای مۆدێرن پیتەکان A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 70 || [[:en:Chinese_Physics_Letters|Chinese_Physics_Letters]] || [[نامەکانی فیزیای چینی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 71 || [[:en:International_Journal_of_Theoretical_Physics|International_Journal_of_Theoretical_Physics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای تیۆری]]
|
|
|
|
|-
| 72 || [[:en:Applied_Physics_A|Applied_Physics_A]] || [[فیزیای کارپێکراو A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 73 || [[:en:Pramana_(journal)|Pramana_(journal)]] || [[پرامانا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 74 || [[:en:Berkeley_Physics_Course|Berkeley_Physics_Course]] || [[خولی فیزیای بێرکلی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 75 || [[:en:Blue_Obelisk|Blue_Obelisk]] || [[ئۆبێلیسکی شین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 76 || [[:en:Zeitschrift_für_Naturforschung_A|Zeitschrift_für_Naturforschung_A]] || [[Zeitschrift fÃ1⁄4r ناتورفۆرشونگ ئەی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 77 || [[:en:Visions_(book)|Visions_(book)]] || [[دیدگاکان (کتێب)]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 78 || [[:en:Time_Reborn|Time_Reborn]] || [[کات لەدایک بووەتەوە]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 79 || [[:en:Physical_Review_X|Physical_Review_X]] || [[پێداچوونەوەی فیزیکی X]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 80 || [[:en:International_Physicists'_Tournament|International_Physicists'_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی فیزیازان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 81 || [[:en:Einstein's_Cosmos|Einstein's_Cosmos]] || [[گەردوونی ئەنیشتاین]]
|
|
|
|
|-
| 82 || [[:en:Physics_Letters_B|Physics_Letters_B]] || [[فیزیا پیتەکان B]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 83 || [[:en:Journal_of_Statistical_Physics|Journal_of_Statistical_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ئاماری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 84 || [[:en:European_Physical_Journal_B|European_Physical_Journal_B]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی B]]
|
|
|
|
|-
| 85 || [[:en:International_Journal_of_Thermophysics|International_Journal_of_Thermophysics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای گەرمی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 86 || [[:en:Acta_Physica_Sinica|Acta_Physica_Sinica]] || [[ئاکتا فیزیکا سینیکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 87 || [[:en:Brazilian_Journal_of_Physics|Brazilian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای بەڕازیلی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 88 || [[:en:European_Physical_Journal_A|European_Physical_Journal_A]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی A]]
|
|
|
|
|-
| 89 || [[:en:Open_Physics|Open_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ئەوروپای ناوەڕاست]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 90 || [[:en:Chinese_Journal_of_Physics|Chinese_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای چینی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 91 || [[:en:Frontiers_of_Physics|Frontiers_of_Physics]] || [[سنوورەکانی فیزیا لە چین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 92 || [[:en:Journal_of_Physics_B|Journal_of_Physics_B]] || [[گۆڤاری فیزیا B]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 93 || [[:en:Physics_(magazine)|Physics_(magazine)]] || [[فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 94 || [[:en:Atom_(Asimov_book)|Atom_(Asimov_book)]] || [[ئەتۆم: گەشتێک بەسەر گەردوونی ژێر ئەتۆمیدا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 95 || [[:en:God_and_the_New_Physics|God_and_the_New_Physics]] || [[خودا و فیزیای نوێ]]
|
|
|
|
|-
| 96 || [[:en:Isaac_Asimov's_Guide_to_Earth_and_Space|Isaac_Asimov's_Guide_to_Earth_and_Space]] || [[ڕێبەری ئیسحاق ئاسیمۆڤ بۆ زەوی و بۆشایی ئاسمان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 97 || [[:en:Journal_of_Renewable_and_Sustainable_Energy|Journal_of_Renewable_and_Sustainable_Energy]] || [[گۆڤاری وزەی نوێبووەوە و بەردەوام]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 98 || [[:en:Conceptual_physics|Conceptual_physics]] || [[فیزیای چەمکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 99 || [[:en:The_Cosmic_Landscape|The_Cosmic_Landscape]] || [[دیمەنی گەردوونی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 100 || [[:en:Ukrainian_Physicists'_Tournament_for_University_Students|Ukrainian_Physicists'_Tournament_for_University_Students]] || [[پاڵەوانێتی فیزیازانی ئۆکرانیا بۆ خوێندکارانی زانکۆ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 101 || [[:en:Npj_Quantum_Information|Npj_Quantum_Information]] || [[زانیاری کوانتەمی Npj]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 102 || [[:en:The_Greatest_Story_Ever_Told—So_Far|The_Greatest_Story_Ever_Told—So_Far]] || [[گەورەترین چیرۆک کە تا ئێستا گێڕدرابێتەوە- تا ئێستا]]
|
|
|
|
|-
| 103 || [[:en:The_Order_of_Time_(book)|The_Order_of_Time_(book)]] || [[ڕێکوپێکی کات]]
|
| [[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 104 || [[:en:Communications_Physics|Communications_Physics]] || [[فیزیای پەیوەندییەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 105 || [[:en:Physik_Journal|Physik_Journal]] || [[گۆڤاری فیزیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 106 || [[:en:Bulletin_of_the_Lebedev_Physics_Institute|Bulletin_of_the_Lebedev_Physics_Institute]] || [[بولیتینی پەیمانگای فیزیای لێبێدێڤ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە 
|-
| 107 || [[:en:Physics_of_the_Solid_State|Physics_of_the_Solid_State]] || [[فیزیای دۆخی ڕەق]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 108 || [[:en:Journal_of_Low_Temperature_Physics|Journal_of_Low_Temperature_Physics]] || [[پ3127749]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 109 || [[:en:The_Physics_of_Superheroes|The_Physics_of_Superheroes]] || [[فیزیای پاڵەوانە سەرەکییەکان]]
|
|
|
|
|-
| 110 || [[:en:AIP_Advances|AIP_Advances]] || [[پێشکەوتنەکانی AIP]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 111 || [[:en:AIP_Conference_Proceedings|AIP_Conference_Proceedings]] || [[بەڵگەنامەکانی کۆنفرانسی AIP]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 112 || [[:en:A_Different_Universe|A_Different_Universe]] || [[گەردوونێکی جیاواز]]
|
|
|
|
|-
| 113 || [[:en:Anales_de_Física|Anales_de_Física]] || [[ئانالێس دی فیسکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 114 || [[:en:European_Physical_Journal_D|European_Physical_Journal_D]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی D]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 115 || [[:en:Infrared_Physics_and_Technology|Infrared_Physics_and_Technology]] || [[فیزیا و تەکنەلۆژیای ژێر سوور]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 116 || [[:en:International_Journal_of_Quantum_Information|International_Journal_of_Quantum_Information]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی زانیاری کوانتەم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 117 || [[:en:Journal_of_the_Korean_Physical_Society|Journal_of_the_Korean_Physical_Society]] || [[گۆڤاری کۆمەڵەی فیزیایی کۆری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 118 || [[:en:Quantum_Aspects_of_Life|Quantum_Aspects_of_Life]] || [[لایەنە کوانتەمییەکانی ژیان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 119 || [[:en:Journal_of_Physics:_Conference_Series|Journal_of_Physics:_Conference_Series]] || [[گۆڤاری فیزیا: زنجیرەی کۆنفڕانس]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 120 || [[:en:Phase_Transitions_and_Critical_Phenomena|Phase_Transitions_and_Critical_Phenomena]] || [[گواستنەوەی قۆناغەکان و دیاردە گرینگەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 121 || [[:en:Classical_Mechanics_(Kibble_and_Berkshire)|Classical_Mechanics_(Kibble_and_Berkshire)]] || [[میکانیکی کلاسیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 122 || [[:en:Revista_Cubana_de_Física|Revista_Cubana_de_Física]] || [[ڕێڤیستا کوبانا دی فیسکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 123 || [[:en:Romanian_Journal_of_Physics|Romanian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ڕۆمانی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 124 || [[:en:Atom_(Krauss_book)|Atom_(Krauss_book)]] || [[ئەتۆم: ئۆدیسێیەک لە تەقینەوە گەورەوە بۆ ژیان لەسەر زەوی...و لەودیوەوە]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 125 || [[:en:The_Fifth_Essence|The_Fifth_Essence]] || [[جەوهەری پێنجەم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 126 || [[:en:Fear_of_Physics|Fear_of_Physics]] || [[ترس لە فیزیا: ڕێنماییەک بۆ سەرلێشێواوەکان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 127 || [[:en:Wonders_of_the_Universe_(book)|Wonders_of_the_Universe_(book)]] || [[سەرسوڕھێنەرەکانی گەردوون]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 128 || [[:en:Wonders_of_the_Solar_System_(book)|Wonders_of_the_Solar_System_(book)]] || [[سەرسوڕھێنەرەکانی کۆمەڵەی خۆر]]

|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 129 || [[:en:Black_Holes,_Wormholes_and_Time_Machines|Black_Holes,_Wormholes_and_Time_Machines]] || [[کونە ڕەش و کرم و ئامێری کات]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 130 || [[:en:Indian_Journal_of_Physics|Indian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای هیندی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 131 || [[:en:Bulletin_of_the_Russian_Academy_of_Sciences:_Physics|Bulletin_of_the_Russian_Academy_of_Sciences:_Physics]] || [[بولیتینی ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا: فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 132 || [[:en:Quantum_(journal)|Quantum_(journal)]] || [[کوانتەم - گۆڤاری کراوە بۆ زانستی کوانتەم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 133 || [[:en:Advances_in_High_Energy_Physics|Advances_in_High_Energy_Physics]] || [[پێشکەوتن لە فیزیای وزەی بەرز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 134 || [[:en:BCS:_50_Years|BCS:_50_Years]] || [[BCS: 50 ساڵ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 135 || [[:en:Categories:_On_the_Beauty_of_Physics|Categories:_On_the_Beauty_of_Physics]] || [[پۆلەکانâ€”لەبارەی جوانی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 136 || [[:en:Cosmic_Jackpot|Cosmic_Jackpot]] || [[جاکپۆتی گەردوونی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 137 || [[:en:Journal_of_Luminescence|Journal_of_Luminescence]] || [[گۆڤاری ڕووناکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 138 || [[:en:Journal_of_Rheology|Journal_of_Rheology]] || [[گۆڤاری ڕیۆلۆژی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 139 || [[:en:Journal_of_Sol-Gel_Science_and_Technology|Journal_of_Sol-Gel_Science_and_Technology]] || [[گۆڤاری زانست و تەکنەلۆژیای سۆل-جێل]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 140 || [[:en:Journal_of_Vacuum_Science_and_Technology|Journal_of_Vacuum_Science_and_Technology]] || [[گۆڤاری زانست و تەکنەلۆژیای بۆشایی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 141 || [[:en:Lecture_Notes_in_Physics|Lecture_Notes_in_Physics]] || [[تێبینی وانە لە فیزیادا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 142 || [[:en:Physical_Review_Focus|Physical_Review_Focus]] || [[فۆکۆسی پێداچوونەوەی فیزیکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 143 || [[:en:Physics_Research_International|Physics_Research_International]] || [[نامەی توێژینەوە لە فیزیادا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 144 || [[:en:Romanian_Master_of_Mathematics_and_Sciences|Romanian_Master_of_Mathematics_and_Sciences]] || [[ماستەری ڕۆمانی لە بیرکاری و زانستەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 145 || [[:en:Stochastic_Resonance_(book)|Stochastic_Resonance_(book)]] || [[دەنگدانەوە ستۆکاستیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 146 || [[:en:The_Physics_of_Basketball|The_Physics_of_Basketball]] || [[فیزیای تۆپی باسکە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 147 || [[:en:United_States_Invitational_Young_Physicists_Tournament|United_States_Invitational_Young_Physicists_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی بانگھێشتنامەی فیزیازانی گەنجانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە

|-
| 148 || [[:en:Modern_Physics_Letters_B|Modern_Physics_Letters_B]] || [[مۆدێرن فیزیک لێتەرز بی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە

|-
| 149 || [[:en:Boiling point|Boiling point]] || [[خاڵی کوڵان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو

|-
| 150 || [[:en:Melting point|Melting point]] || [[خاڵی توانەوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|}

=== ئەندازیاری ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی 
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:Rudolf Steiner|Rudolf Steiner]] ||  
|
|
|
|
|-
| 2 || [[:en:hydroelectricity|hydroelectricity]] || [[وزەی کارەباییی ئاوی]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 3 || [[:en:Hero of Alexandria|Hero of Alexandria]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 4 || [[:en:peer-to-peer|peer-to-peer]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 5 || [[:en:William John Macquorn Rankine|William John Macquorn Rankine]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:Galileo|Galileo]] ||  [[گالیلێو گالیلەی]]
|
|
|
|ھەیە
|-
| 7 || [[:en:Advanced Encryption Standard|Advanced Encryption Standard]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 8 || [[:en:Scientific American|Scientific American]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:teletext|teletext]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:power engineering|Power engineering]] ||  [[ئەندازیاریی هێز]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 11 || [[:en:Hertha Ayrton|Hertha Ayrton]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 12 || [[:en:RWTH Aachen University|RWTH Aachen University]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 13 || [[:en:African Great Green Wall|African Great Green Wall]] ||  
|
|
|
|
|-
| 14 || [[:en:Chrome|Chrome]] ||  
|
|
|
|
|-
| 15 || [[:en:Alfred Korzybski|Alfred Korzybski]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:Amazon Alexa|Amazon Alexa]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:HomePod|HomePod]] ||  [[ھۆم پۆد]]
|
|[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
|
|تەواو بووە
|-
| 18 || [[:en:Gustaf de Laval|Gustaf de Laval]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:Kurt Tank|Kurt Tank]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:Walter A. Shewhart|Walter A. Shewhart]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:Green Wall of China|Green Wall of China]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:utility cycling|utility cycling]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:Douglas McIlroy|Douglas McIlroy]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:Hubert Cecil Booth|Hubert Cecil Booth]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 25 || [[:en:Google Nest|Google Nest]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|}

=== پزیشکی ===
==== بەشی یەکەم ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[دۆزینەوە (پزیشکی)]]
| [[:en:Medical diagnosis|Medical diagnosis]]
| ٦٬١٢  کیلۆبایت (١٣٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئاڵۆزییەکان (پزیشکی)]]
| [[:en:Complication (medicine)|Complication (medicine)]]
| ١١.١ کیلۆبایت (٢٦٠٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[نیشانە و نیشانەکانی نەخۆشی]]
| [[:en:Signs and symptoms|Signs and symptoms]]
| ٩.١ کیلۆبایت (١٦٠٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| ٨٣ کیلۆبایت (١٦٠١ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| ١١٠ کیلۆبایت (٦٬٦٦٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تایفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٣١ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ڕووبێلا]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| ١٠٣ کیلۆبایت (٥٬٣٤٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| بەکارھێنەری دەرەوەی پرۆژەکە
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| ١٧.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| ٥٢.٤ کیلۆبایت (٢،٢٣٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| ١٢.٢ کیلۆبایت (٥٦٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>rbv8cw3d8oww5c2vyr5osibc21a7sz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598265</id>
      <parentid>1598259</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* فیزیک */</comment>
      <origin>1598265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57934" sha1="gvvu4zge8muxxeatzlrayxdt1w0mp4d" xml:space="preserve">{{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}}
'''سەبارەت بە پرۆژە'''

ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات.
ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە.
ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت.

'''خەڵاتەکان'''

خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:
* خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی
* خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی

'''تیمی ڕێکخەر'''
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]

'''لێژنەی دادوەری'''
* [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]])
* [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]

'''بەشداربووان'''
بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:
* [[بەکارھێنەر:Ravan]]
* [[بەکارھێنەر:Shaween]]
* [[بەکارھێنەر:Kawanii]]
* [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]]
* [[بەکارهێنەر:Birmend121]]
* [[بەکارھێنەر:Basurakre]]
* [[بەکارھێنەر:Kushared]]
* [[بەکارھێنەر:Kurd2021]]
* [[بەکارھێنەر:Ari Qasm]]
* [[بەکارھێنەر:Min.neel]]
* [[بەکارھێنەر:Tessla]]
* [[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall]]
'''پێڕستی وتارەکان'''
== خشتەی وتارەکان ==

=== کیمیا ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:spectroscopy|spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 2 || [[:en:crystallography|crystallography]] || [[بلوورناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 3 || [[:en:geochemistry|geochemistry]] || [[کیمیای زەوی]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 4 || [[:en:toxicology|toxicology]] || [[ژەهرناسی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 5 || [[:en:pharmacist|pharmacist]] || [[دەرمانساز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:quantum chemistry|quantum chemistry]] || [[کیمیای کوانتەم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 7 || [[:en:photochemistry|photochemistry]] || [[کیمیای ڕووناکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 8 || [[:en:theoretical chemistry|theoretical chemistry]] || [[کیمیای تیۆری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 9 || [[:en:environmental chemistry|environmental chemistry]] || [[کیمیای ژینگە]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:polymer chemistry|polymer chemistry]] || [[کیمیای پۆلیمەر]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 11 || [[:en:pharmacokinetics|pharmacokinetics]] || [[فارماکۆکینێتیکس]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 12 || [[:en:computational chemistry|computational chemistry]] || [[کیمیای هەژماری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 13 || [[:en:astrochemistry|astrochemistry]] || [[کیمیای ئەستێرەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 14 || [[:en:calorimetry|calorimetry]] || [[کالۆریمێتری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 15 || [[:en:emergency medicine|emergency medicine]] || [[پزیشکیی فریاکەوتن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 16 || [[:en:organometallic chemistry|organometallic chemistry]] ||[[کیمیای ئۆرگانۆمەتاڵی]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 17 || [[:en:green chemistry|green chemistry]] || [[کیمیای سەوز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 18 || [[:en:infrared spectroscopy|infrared spectroscopy]] || [[سپێکتڕۆسکۆپیای ژێرسوور]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 19 || [[:en:radiochemistry|radiochemistry]] || [[ڕادیۆکیمیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|
|-
| 20 || [[:en:petrochemistry|petrochemistry]] || [[پێترۆکیمیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:atmospheric chemistry|atmospheric chemistry]] || [[کیمیای ئاتمۆسفێر]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:organic synthesis|organic synthesis]] || [[پێکهێنانی ئۆرگانیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 23 || [[:en:supramolecular chemistry|supramolecular chemistry]] ||[[کیمیای سوپرامۆلیکولی]] 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:atomic absorption spectroscopy|atomic absorption spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی هەڵمژینی ئەتۆمی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 25 || [[:en:biogeochemistry|biogeochemistry]] || [[کیمیای زیندووزەوی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 26 || [[:en:NMR spectroscopy|NMR spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی دەنگدانەوەی مەگناتیسی ناوک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 27 || [[:en:pharmaceutics|pharmaceutics]] || [[زانستی دەرمانسازی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 28 || [[:en:Raman spectroscopy|Raman spectroscopy]] ||[[شەبەنگناسی ڕامان]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 29 || [[:en:astronomical spectroscopy|astronomical spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی ئاسمانی]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 30 || [[:en:solid-state chemistry|solid-state chemistry]] || [[کیمیای دۆخی ڕەق]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 31 || [[:en:enzyme kinetics|enzyme kinetics]] || [[جووڵانەوەناسی ئەنزایم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 32 || [[:en:Molecular dynamics]] || [[جووڵەی مۆلیکولی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 33 || [[:en:food chemistry|food chemistry]] || [[کیمیای خۆراک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:bioinorganic chemistry|bioinorganic chemistry]] || [[کیمیای نائەندامیی زیندەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:cheminformatics|cheminformatics]] || [[ئینفۆرماتیکی کیمیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Isotopes|Isotopes]] || [[ئایزۆتۆپ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|}

=== ژینناسی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:ornithology|ornithology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 2 || [[:en:ethology|ethology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 3 || [[:en:arachnology|arachnology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 4 || [[:en:dendrology|dendrology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 5 || [[:en:malacology|malacology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:primatology|primatology]] || [[گوانداری ڕەسەنناسی]]
|
|
|
|
|-
| 7 || [[:en:occupational therapy|occupational therapy]] || [[کاردەرمانی]]
|
|
|
|
|-
| 8 || [[:en:bryology|bryology]] || [[حەزازیناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:paleobotany|paleobotany]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:phytogeography|phytogeography]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 11 || [[:en:Cronquist system|Cronquist system]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 12 || [[:en:agroecology|agroecology]] || [[ژینگەوەرزێڕیناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 13 || [[:en:myrmecology|myrmecology]] || [[مێروولەناسی]]
|
|
|
|
|-
| 14 || [[:en:paleozoology|paleozoology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە 
|-
| 15 || [[:en:landscape ecology|landscape ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:APG II system|APG II system]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:zero waste|zero waste]] || [[سفر-پاشماوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 18 || [[:en:Honghe Hani Rice Terraces|Honghe Hani Rice Terraces]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:APG III system|APG III system]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:human ecology|human ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:paleoecology|paleoecology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:tabby cat|tabby cat]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:helminthology|helminthology]] || [[کرمی مشەخۆرناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:conchology|conchology]] || 
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 25 || [[:en:zooarchaeology|zooarchaeology]] || [[گیانلەبەرشوێنەوارناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 26 || [[:en:cetology|cetology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 27 || [[:en:population ecology|population ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 28 || [[:en:phytosociology|phytosociology]] || [[ڕووەککۆماڵناسی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 29 || [[:en:plant ecology|plant ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 30 || [[:en:castration anxiety|castration anxiety]] || [[ترسی خەساندن]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 31 || [[:en:acarology|acarology]] || [[گەنەناسی]]
|
|
|
|
|-
| 32 || [[:en:zootomy|zootomy]] || [[توێکاری]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 33 || [[:en:urban ecology|urban ecology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:electrotherapy|electrotherapy]] || [[چارەسەری كارەبایی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:tricolour cat|tricolour cat]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Banaue Rice Terraces|Banaue Rice Terraces]] || [[تەراسەکانی برنجکاری بانائۆ]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 37 || [[:en:carcinology|carcinology]] || 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 38 || [[:en:Microbiologist|Microbiologist]] || [[مایکرۆبایۆلۆجیست]]
|١٣ کیلۆبایت (٨٥٩ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
|تەواو بووە
|-
| 39 || [[:en:Biotechnology|Biotechnology]] || [[بایۆتەکنۆلۆژیا]]
|١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٤٧٥ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
|تەواو بووە
|-
| 40 || [[:en:Exon|Exon]] || [[ئێکسۆن]]
|٢٠ کیلۆبایت (١٬٨٩٦ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
|41 || [[:en:Intron|Intron]] || [[ئینترۆن]]
|٧٢ کیلۆبایت (٦٬٥١١ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
|42 || [[:en:Central dogma of molecular biology|Central dogma of molecular biology]] || [[دۆگمای ناوەندیی بایۆلۆجیی گەردیلەیی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
| 43 || [[:en:Operon|Operon]] || [[ئۆپێرۆن]]
|٣٦ کیلۆبایت (٢٬٧٨٦ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 44 || [[:en:Repressor|Repressor]] || [[سەرکوتکەر]]
|٢٠ کیلۆبایت (١٬٥٦٧ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 45 || [[:en:Activator (genetics)|Activator (genetics)]] || [[چالاککەر (بۆماوە)]]
|٤٢ کیلۆبایت (٢٬٠٥٤ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|
|تەواو بووە
|-
| 46 || [[:en:Hox gene|Hox gene]] || [[جینی هۆکس]]
|٧٩ کیلۆبایت (٦٬٨٨٤ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|پێداچوونەوە
|تەواو بووە
|-
|47 || [[:en:Sequence homology|Sequence homology]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|48 || [[:en:Enhancer (genetics)|Enhancer (genetics)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|49 || [[:en:Metaplasia|Metaplasia]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|50 || [[:en:Esophageal cancer|Esophageal cancer]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|52 || [[:en:Post-translational modification|Post-translational modification]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|53 || [[:en:Effector (biology)|Effector (biology)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|53 || [[:en:Histone|Histone]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|54 || [[:en:Nucleosome|Nucleosome]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|55 || [[:en:Chromatin|Chromatin]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|56 || [[:en:Coactivator (genetics)|Coactivator (genetics)]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|-
|57 || [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] || [[ ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
|چالاک
|
|}

=== فیزیک ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی 
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:United_States_Physics_Olympiad|United_States_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیای ئەمریکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 2 || [[:en:His_Dark_Materials|His_Dark_Materials]] || [[کەرەستە تاریکەکانی]]
|
|
|
|
|-
| 3 || [[:en:International_Physics_Olympiad|International_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 4 || [[:en:Annalen_der_Physik|Annalen_der_Physik]] || [[ئانالین دێر فیزیک]]
|
|
|
|
|-
| 5 || [[:en:Wolf_Prize_in_Physics|Wolf_Prize_in_Physics]] || [[خەڵاتی وۆڵف لە فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر: Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 6 || [[:en:The_Feynman_Lectures_on_Physics|The_Feynman_Lectures_on_Physics]] || [[وانەکانی فیزیک لەلایەن فاینمان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 7 || [[:en:Physical_Review|Physical_Review]] || [[فیزیکاڵ ڕیڤیو]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 8 || [[:en:Physical_Review_Letters|Physical_Review_Letters]] || [[فیزیکاڵ ڕیڤیو لێتەرز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:On_the_Heavens|On_the_Heavens]] || [[لەسەر ئاسمانەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 10 || [[:en:Museo_Galileo|Museo_Galileo]] || [[مۆزەخانەی گالیلۆ]]
| ٢.٧٤ کیلۆبایت(٢١٩ وشە)
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو بووە
|-
| 11 || [[:en:Nature_Physics|Nature_Physics]] || [[فیزیای سروشت]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 12 || [[:en:A_Universe_from_Nothing|A_Universe_from_Nothing]] || [[گەردوونێک لە هیچەوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|-
| 13 || [[:en:Physics_Today|Physics_Today]] || [[فیزیا ئەمڕۆ]]
|
| [[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
| تەواو بووە
|-
| 14 || [[:en:On_Generation_and_Corruption|On_Generation_and_Corruption]] || [[لەسەر نەوە و گەندەڵی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 15 || [[:en:International_Young_Physicists'_Tournament|International_Young_Physicists'_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی فیزیازانی گەنجان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:American_Journal_of_Physics|American_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری ئەمریکی بۆ فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:Reviews_of_Modern_Physics|Reviews_of_Modern_Physics]] || [[پێداچوونەوە بە فیزیای مۆدێرن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 18 || [[:en:New_York_Hall_of_Science|New_York_Hall_of_Science]] || [[هۆڵی زانستی نیویۆرک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:Physikalische_Zeitschrift|Physikalische_Zeitschrift]] || [[فیزیکالیش زایتشریفت]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:The_Tao_of_Physics|The_Tao_of_Physics]] || [[تاوی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 21 || [[:en:European_Physical_Journal|European_Physical_Journal]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی]]
|
|
|
|
|-
| 22 || [[:en:Journal_of_Applied_Physics|Journal_of_Applied_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای کارپێکراو]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:Course_of_Theoretical_Physics|Course_of_Theoretical_Physics]] || [[خولی فیزیای تیۆری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:Asian_Physics_Olympiad|Asian_Physics_Olympiad]] || [[ئۆڵۆمپیادی فیزیای ئاسیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 25 || [[:en:Zeitschrift_für_Physik|Zeitschrift_für_Physik]] || [[Zeitschrift fÃ1⁄4r فیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 26 || [[:en:Physics_Reports|Physics_Reports]] || [[ڕاپۆرتەکانی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 27 || [[:en:Acta_Physica_Polonica|Acta_Physica_Polonica]] || [[ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 28 || [[:en:Langevin_dynamics|Langevin_dynamics]] || [[داینامیکی لانگڤین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 29 || [[:en:The_Book_of_Dust|The_Book_of_Dust]] || [[کتێبی تۆز و خۆڵ]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 30 || [[:en:Mathematisch-Physikalischer_Salon|Mathematisch-Physikalischer_Salon]] || [[ساڵۆنی ماتماتیک-فیزیکالیشێر]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 31 || [[:en:Physics-Uspekhi|Physics-Uspekhi]] || [[پێشکەوتن لە زانستە فیزیاییەکاندا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 32 || [[:en:MinutePhysics|MinutePhysics]] || [[فیزیای خولەک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 33 || [[:en:Tempio_Voltiano|Tempio_Voltiano]] || [[تەمپیۆ ڤۆڵتیانۆ]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 34 || [[:en:Gravitation_(book)|Gravitation_(book)]] || [[کێشکردن]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 35 || [[:en:The_Evolution_of_Physics|The_Evolution_of_Physics]] || [[پەرەسەندنی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 36 || [[:en:Veritasium|Veritasium]] || [[ڤێریتاسیۆم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 37 || [[:en:Quanta_Magazine|Quanta_Magazine]] || [[گۆڤاری کوانتا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 38 || [[:en:Living_Reviews_in_Relativity|Living_Reviews_in_Relativity]] || [[پێداچوونەوە زیندووەکان لە ڕێژەییدا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 39 || [[:en:Annals_of_Physics|Annals_of_Physics]] || [[ساڵنامەی فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 40 || [[:en:Ospedale_del_Ceppo|Ospedale_del_Ceppo]] || [[ئۆسپێدال دێل سێپۆ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 41 || [[:en:De_motu_corporum_in_gyrum|De_motu_corporum_in_gyrum]] || [[دی مۆتۆ کۆرپۆرۆم لە ژیرومدا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 42 || [[:en:The_Nature_of_Space_and_Time|The_Nature_of_Space_and_Time]] || [[سروشتی فەزا و کات]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 43 || [[:en:The_God_Particle_(book)|The_God_Particle_(book)]] || [[تەنۆلکەی خودا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 44 || [[:en:Journal_of_Chemical_&amp;_Engineering_Data|Journal_of_Chemical_&amp;_Engineering_Data]] || [[گۆڤاری داتای کیمیایی و ئەندازیاری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 45 || [[:en:Journal_of_Physics_A|Journal_of_Physics_A]] || [[گۆڤاری فیزیا A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 46 || [[:en:Stanford_Physics_Information_Retrieval_System|Stanford_Physics_Information_Retrieval_System]] || [[سیستەمی وەرگرتنەوەی زانیاری فیزیای ستانفۆرد]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 47 || [[:en:Physica_(journal)|Physica_(journal)]] || [[فیزیکا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 48 || [[:en:Foundations_of_Physics|Foundations_of_Physics]] || [[بنەماکانی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 49 || [[:en:Société_Française_de_Physique|Société_Française_de_Physique]] || [[کۆمەڵگە فرانسیس دی فیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 50 || [[:en:Timeline_of_thermodynamics|Timeline_of_thermodynamics]] || [[هێڵی کاتی گەرمیداینامیک]]
|
|
|
|
|-
| 51 || [[:en:Journal_of_Physics:_Condensed_Matter|Journal_of_Physics:_Condensed_Matter]] || [[گۆڤاری فیزیا: ماددە چڕکراوەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 52 || [[:en:Fundamentals_of_Physics|Fundamentals_of_Physics]] || [[بنەماکانی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 53 || [[:en:INSPIRE-HEP|INSPIRE-HEP]] || [[INSPIRE-HEP]]
|
|
|
|
|-
| 54 || [[:en:Seven_Brief_Lessons_on_Physics|Seven_Brief_Lessons_on_Physics]] || [[حەوت وانەی کورت لەسەر فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 55 || [[:en:Atmospheric_Chemistry_and_Physics|Atmospheric_Chemistry_and_Physics]] || [[کیمیا و فیزیای بەرگەهەوا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 56 || [[:en:New_Journal_of_Physics|New_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری نوێی فیزیا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 57 || [[:en:EPL_(journal)|EPL_(journal)]] || [[نامەکانی یۆرۆفیزیک]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 58 || [[:en:International_Journal_of_Modern_Physics|International_Journal_of_Modern_Physics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای مۆدێرن]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 59 || [[:en:Metrologia|Metrologia]] || [[میترۆلۆژیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 60 || [[:en:Physical_Review_E|Physical_Review_E]] || [[پێداچوونەوەی فیزیکی E]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 61 || [[:en:Reports_on_Progress_in_Physics|Reports_on_Progress_in_Physics]] || [[ڕاپۆرتەکان لەسەر پێشکەوتن لە فیزیادا]]
|
|
|
|
|-
| 62 || [[:en:Carbon_(journal)|Carbon_(journal)]] || [[کاربۆن]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 63 || [[:en:Chinese_Physics_B|Chinese_Physics_B]] || [[فیزیای چینی B]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 64 || [[:en:List_of_publications_in_physics|List_of_publications_in_physics]] || [[لیستی بڵاوکراوە گرنگەکان لە بواری فیزیادا]]
|
|
|
|
|-
| 65 || [[:en:Parallel_Worlds_(book)|Parallel_Worlds_(book)]] || [[جیهانە هاوتەریبەکان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 66 || [[:en:Proceedings_of_the_Russian_Academy_of_Sciences|Proceedings_of_the_Russian_Academy_of_Sciences]] || [[بەڵگەنامەکانی ئەکادیمیای زانستەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 67 || [[:en:Középiskolai_Matematikai_és_Fizikai_Lapok|Középiskolai_Matematikai_és_Fizikai_Lapok]] || [[گۆڤاری بیرکاری و فیزیایی بۆ قوتابخانە ناوەندییەکان]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 68 || [[:en:Canadian_Journal_of_Physics|Canadian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای کەنەدی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 69 || [[:en:Modern_Physics_Letters_A|Modern_Physics_Letters_A]] || [[فیزیای مۆدێرن پیتەکان A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 70 || [[:en:Chinese_Physics_Letters|Chinese_Physics_Letters]] || [[نامەکانی فیزیای چینی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 71 || [[:en:International_Journal_of_Theoretical_Physics|International_Journal_of_Theoretical_Physics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای تیۆری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 72 || [[:en:Applied_Physics_A|Applied_Physics_A]] || [[فیزیای کارپێکراو A]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 73 || [[:en:Pramana_(journal)|Pramana_(journal)]] || [[پرامانا]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 74 || [[:en:Berkeley_Physics_Course|Berkeley_Physics_Course]] || [[خولی فیزیای بێرکلی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 75 || [[:en:Blue_Obelisk|Blue_Obelisk]] || [[ئۆبێلیسکی شین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 76 || [[:en:Zeitschrift_für_Naturforschung_A|Zeitschrift_für_Naturforschung_A]] || [[Zeitschrift fÃ1⁄4r ناتورفۆرشونگ ئەی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 77 || [[:en:Visions_(book)|Visions_(book)]] || [[دیدگاکان (کتێب)]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 78 || [[:en:Time_Reborn|Time_Reborn]] || [[کات لەدایک بووەتەوە]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 79 || [[:en:Physical_Review_X|Physical_Review_X]] || [[پێداچوونەوەی فیزیکی X]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 80 || [[:en:International_Physicists'_Tournament|International_Physicists'_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی فیزیازان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 81 || [[:en:Einstein's_Cosmos|Einstein's_Cosmos]] || [[گەردوونی ئەنیشتاین]]
|
|
|
|
|-
| 82 || [[:en:Physics_Letters_B|Physics_Letters_B]] || [[فیزیا پیتەکان B]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 83 || [[:en:Journal_of_Statistical_Physics|Journal_of_Statistical_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ئاماری]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 84 || [[:en:European_Physical_Journal_B|European_Physical_Journal_B]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی B]]
|
|
|
|
|-
| 85 || [[:en:International_Journal_of_Thermophysics|International_Journal_of_Thermophysics]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی فیزیای گەرمی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 86 || [[:en:Acta_Physica_Sinica|Acta_Physica_Sinica]] || [[ئاکتا فیزیکا سینیکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 87 || [[:en:Brazilian_Journal_of_Physics|Brazilian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای بەڕازیلی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 88 || [[:en:European_Physical_Journal_A|European_Physical_Journal_A]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی A]]
|
|
|
|
|-
| 89 || [[:en:Open_Physics|Open_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ئەوروپای ناوەڕاست]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 90 || [[:en:Chinese_Journal_of_Physics|Chinese_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای چینی]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 91 || [[:en:Frontiers_of_Physics|Frontiers_of_Physics]] || [[سنوورەکانی فیزیا لە چین]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 92 || [[:en:Journal_of_Physics_B|Journal_of_Physics_B]] || [[گۆڤاری فیزیا B]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 93 || [[:en:Physics_(magazine)|Physics_(magazine)]] || [[فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 94 || [[:en:Atom_(Asimov_book)|Atom_(Asimov_book)]] || [[ئەتۆم: گەشتێک بەسەر گەردوونی ژێر ئەتۆمیدا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 95 || [[:en:God_and_the_New_Physics|God_and_the_New_Physics]] || [[خودا و فیزیای نوێ]]
|
|
|
|
|-
| 96 || [[:en:Isaac_Asimov's_Guide_to_Earth_and_Space|Isaac_Asimov's_Guide_to_Earth_and_Space]] || [[ڕێبەری ئیسحاق ئاسیمۆڤ بۆ زەوی و بۆشایی ئاسمان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 97 || [[:en:Journal_of_Renewable_and_Sustainable_Energy|Journal_of_Renewable_and_Sustainable_Energy]] || [[گۆڤاری وزەی نوێبووەوە و بەردەوام]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 98 || [[:en:Conceptual_physics|Conceptual_physics]] || [[فیزیای چەمکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 99 || [[:en:The_Cosmic_Landscape|The_Cosmic_Landscape]] || [[دیمەنی گەردوونی]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 100 || [[:en:Ukrainian_Physicists'_Tournament_for_University_Students|Ukrainian_Physicists'_Tournament_for_University_Students]] || [[پاڵەوانێتی فیزیازانی ئۆکرانیا بۆ خوێندکارانی زانکۆ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 101 || [[:en:Npj_Quantum_Information|Npj_Quantum_Information]] || [[زانیاری کوانتەمی Npj]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 102 || [[:en:The_Greatest_Story_Ever_Told—So_Far|The_Greatest_Story_Ever_Told—So_Far]] || [[گەورەترین چیرۆک کە تا ئێستا گێڕدرابێتەوە- تا ئێستا]]
|
|
|
|
|-
| 103 || [[:en:The_Order_of_Time_(book)|The_Order_of_Time_(book)]] || [[ڕێکوپێکی کات]]
|
| [[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 104 || [[:en:Communications_Physics|Communications_Physics]] || [[فیزیای پەیوەندییەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 105 || [[:en:Physik_Journal|Physik_Journal]] || [[گۆڤاری فیزیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 106 || [[:en:Bulletin_of_the_Lebedev_Physics_Institute|Bulletin_of_the_Lebedev_Physics_Institute]] || [[بولیتینی پەیمانگای فیزیای لێبێدێڤ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە 
|-
| 107 || [[:en:Physics_of_the_Solid_State|Physics_of_the_Solid_State]] || [[فیزیای دۆخی ڕەق]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو کراوە
|-
| 108 || [[:en:Journal_of_Low_Temperature_Physics|Journal_of_Low_Temperature_Physics]] || [[پ3127749]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 109 || [[:en:The_Physics_of_Superheroes|The_Physics_of_Superheroes]] || [[فیزیای پاڵەوانە سەرەکییەکان]]
|
|
|
|
|-
| 110 || [[:en:AIP_Advances|AIP_Advances]] || [[پێشکەوتنەکانی AIP]]
|
|Tessla
|
|تەواو کراوە
|-
| 111 || [[:en:AIP_Conference_Proceedings|AIP_Conference_Proceedings]] || [[بەڵگەنامەکانی کۆنفرانسی AIP]]
|
|Tessla
|
|تەواو بووە
|-
| 112 || [[:en:A_Different_Universe|A_Different_Universe]] || [[گەردوونێکی جیاواز]]
|
|
|
|
|-
| 113 || [[:en:Anales_de_Física|Anales_de_Física]] || [[ئانالێس دی فیسکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 114 || [[:en:European_Physical_Journal_D|European_Physical_Journal_D]] || [[گۆڤاری فیزیایی ئەوروپی D]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 115 || [[:en:Infrared_Physics_and_Technology|Infrared_Physics_and_Technology]] || [[فیزیا و تەکنەلۆژیای ژێر سوور]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 116 || [[:en:International_Journal_of_Quantum_Information|International_Journal_of_Quantum_Information]] || [[گۆڤاری نێودەوڵەتی زانیاری کوانتەم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 117 || [[:en:Journal_of_the_Korean_Physical_Society|Journal_of_the_Korean_Physical_Society]] || [[گۆڤاری کۆمەڵەی فیزیایی کۆری]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 118 || [[:en:Quantum_Aspects_of_Life|Quantum_Aspects_of_Life]] || [[لایەنە کوانتەمییەکانی ژیان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 119 || [[:en:Journal_of_Physics:_Conference_Series|Journal_of_Physics:_Conference_Series]] || [[گۆڤاری فیزیا: زنجیرەی کۆنفڕانس]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 120 || [[:en:Phase_Transitions_and_Critical_Phenomena|Phase_Transitions_and_Critical_Phenomena]] || [[گواستنەوەی قۆناغەکان و دیاردە گرینگەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 121 || [[:en:Classical_Mechanics_(Kibble_and_Berkshire)|Classical_Mechanics_(Kibble_and_Berkshire)]] || [[میکانیکی کلاسیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 122 || [[:en:Revista_Cubana_de_Física|Revista_Cubana_de_Física]] || [[ڕێڤیستا کوبانا دی فیسکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 123 || [[:en:Romanian_Journal_of_Physics|Romanian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای ڕۆمانی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 124 || [[:en:Atom_(Krauss_book)|Atom_(Krauss_book)]] || [[ئەتۆم: ئۆدیسێیەک لە تەقینەوە گەورەوە بۆ ژیان لەسەر زەوی...و لەودیوەوە]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 125 || [[:en:The_Fifth_Essence|The_Fifth_Essence]] || [[جەوهەری پێنجەم]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 126 || [[:en:Fear_of_Physics|Fear_of_Physics]] || [[ترس لە فیزیا: ڕێنماییەک بۆ سەرلێشێواوەکان]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 127 || [[:en:Wonders_of_the_Universe_(book)|Wonders_of_the_Universe_(book)]] || [[سەرسوڕھێنەرەکانی گەردوون]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 128 || [[:en:Wonders_of_the_Solar_System_(book)|Wonders_of_the_Solar_System_(book)]] || [[سەرسوڕھێنەرەکانی کۆمەڵەی خۆر]]

|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 129 || [[:en:Black_Holes,_Wormholes_and_Time_Machines|Black_Holes,_Wormholes_and_Time_Machines]] || [[کونە ڕەش و کرم و ئامێری کات]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 130 || [[:en:Indian_Journal_of_Physics|Indian_Journal_of_Physics]] || [[گۆڤاری فیزیای هیندی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 131 || [[:en:Bulletin_of_the_Russian_Academy_of_Sciences:_Physics|Bulletin_of_the_Russian_Academy_of_Sciences:_Physics]] || [[بولیتینی ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا: فیزیا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 132 || [[:en:Quantum_(journal)|Quantum_(journal)]] || [[کوانتەم - گۆڤاری کراوە بۆ زانستی کوانتەم]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 133 || [[:en:Advances_in_High_Energy_Physics|Advances_in_High_Energy_Physics]] || [[پێشکەوتن لە فیزیای وزەی بەرز]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 134 || [[:en:BCS:_50_Years|BCS:_50_Years]] || [[BCS: 50 ساڵ]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 135 || [[:en:Categories:_On_the_Beauty_of_Physics|Categories:_On_the_Beauty_of_Physics]] || [[پۆلەکانâ€”لەبارەی جوانی فیزیا]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 136 || [[:en:Cosmic_Jackpot|Cosmic_Jackpot]] || [[جاکپۆتی گەردوونی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 137 || [[:en:Journal_of_Luminescence|Journal_of_Luminescence]] || [[گۆڤاری ڕووناکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 138 || [[:en:Journal_of_Rheology|Journal_of_Rheology]] || [[گۆڤاری ڕیۆلۆژی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 139 || [[:en:Journal_of_Sol-Gel_Science_and_Technology|Journal_of_Sol-Gel_Science_and_Technology]] || [[گۆڤاری زانست و تەکنەلۆژیای سۆل-جێل]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 140 || [[:en:Journal_of_Vacuum_Science_and_Technology|Journal_of_Vacuum_Science_and_Technology]] || [[گۆڤاری زانست و تەکنەلۆژیای بۆشایی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 141 || [[:en:Lecture_Notes_in_Physics|Lecture_Notes_in_Physics]] || [[تێبینی وانە لە فیزیادا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 142 || [[:en:Physical_Review_Focus|Physical_Review_Focus]] || [[فۆکۆسی پێداچوونەوەی فیزیکی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 143 || [[:en:Physics_Research_International|Physics_Research_International]] || [[نامەی توێژینەوە لە فیزیادا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 144 || [[:en:Romanian_Master_of_Mathematics_and_Sciences|Romanian_Master_of_Mathematics_and_Sciences]] || [[ماستەری ڕۆمانی لە بیرکاری و زانستەکان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 145 || [[:en:Stochastic_Resonance_(book)|Stochastic_Resonance_(book)]] || [[دەنگدانەوە ستۆکاستیک]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 146 || [[:en:The_Physics_of_Basketball|The_Physics_of_Basketball]] || [[فیزیای تۆپی باسکە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 147 || [[:en:United_States_Invitational_Young_Physicists_Tournament|United_States_Invitational_Young_Physicists_Tournament]] || [[پاڵەوانێتی بانگھێشتنامەی فیزیازانی گەنجانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە

|-
| 148 || [[:en:Modern_Physics_Letters_B|Modern_Physics_Letters_B]] || [[مۆدێرن فیزیک لێتەرز بی]]
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە

|-
| 149 || [[:en:Boiling point|Boiling point]] || [[خاڵی کوڵان]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو

|-
| 150 || [[:en:Melting point|Melting point]] || [[خاڵی توانەوە]]
|
|[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
|
|تەواو
|}

=== ئەندازیاری ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی 
!قەبارەی وتار
!ئەرک بۆ
!ئاستی پەرەپێدان
!ڕەوش
|-
| 1 || [[:en:Rudolf Steiner|Rudolf Steiner]] ||  
|
|
|
|
|-
| 2 || [[:en:hydroelectricity|hydroelectricity]] || [[وزەی کارەباییی ئاوی]] 
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 3 || [[:en:Hero of Alexandria|Hero of Alexandria]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 4 || [[:en:peer-to-peer|peer-to-peer]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 5 || [[:en:William John Macquorn Rankine|William John Macquorn Rankine]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 6 || [[:en:Galileo|Galileo]] ||  [[گالیلێو گالیلەی]]
|
|
|
|ھەیە
|-
| 7 || [[:en:Advanced Encryption Standard|Advanced Encryption Standard]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 8 || [[:en:Scientific American|Scientific American]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 9 || [[:en:teletext|teletext]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 10 || [[:en:power engineering|Power engineering]] ||  [[ئەندازیاریی هێز]]
|
|[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]]
|
|
|-
| 11 || [[:en:Hertha Ayrton|Hertha Ayrton]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە 
|-
| 12 || [[:en:RWTH Aachen University|RWTH Aachen University]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 13 || [[:en:African Great Green Wall|African Great Green Wall]] ||  
|
|
|
|
|-
| 14 || [[:en:Chrome|Chrome]] ||  
|
|
|
|
|-
| 15 || [[:en:Alfred Korzybski|Alfred Korzybski]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 16 || [[:en:Amazon Alexa|Amazon Alexa]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 17 || [[:en:HomePod|HomePod]] ||  [[ھۆم پۆد]]
|
|[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
|
|تەواو بووە
|-
| 18 || [[:en:Gustaf de Laval|Gustaf de Laval]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 19 || [[:en:Kurt Tank|Kurt Tank]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 20 || [[:en:Walter A. Shewhart|Walter A. Shewhart]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 21 || [[:en:Green Wall of China|Green Wall of China]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 22 || [[:en:utility cycling|utility cycling]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 23 || [[:en:Douglas McIlroy|Douglas McIlroy]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 24 || [[:en:Hubert Cecil Booth|Hubert Cecil Booth]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|-
| 25 || [[:en:Google Nest|Google Nest]] ||  
|
|[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
|
|تەواو بووە
|}

=== پزیشکی ===
==== بەشی یەکەم ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! وتار
! وتار لە ویکیی ئینگلیزی
! قەبارەی وتار
! ئەرک بۆ
! ئاستی پەرەپێدان
! ڕەوش
|-
| [[دۆزینەوە (پزیشکی)]]
| [[:en:Medical diagnosis|Medical diagnosis]]
| ٦٬١٢  کیلۆبایت (١٣٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئاڵۆزییەکان (پزیشکی)]]
| [[:en:Complication (medicine)|Complication (medicine)]]
| ١١.١ کیلۆبایت (٢٦٠٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[نیشانە و نیشانەکانی نەخۆشی]]
| [[:en:Signs and symptoms|Signs and symptoms]]
| ٩.١ کیلۆبایت (١٦٠٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[تای خوێنبەربوون]]
| [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]]
| ٨٣ کیلۆبایت (١٦٠١ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[گال]]
| [[:en:Scabies|Scabies]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هەوکردنی جگەر A]]
| [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]]
| ٧٩ کیلۆبایت (٦٬٣٨٨ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[دیفتیریا]]
| [[:en:Diphtheria|Diphtheria]]
| ١١٠ کیلۆبایت (٦٬٦٦٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]]
| [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سکەشۆرێ]]
| [[:en:Dysentery|Dysentery]]
| 
| [[Birmend121]]
| 
| 
|-
| [[ئێم پۆکس]]
| [[:en:Mpox|Mpox]]
| ١٣٢ کیلۆبایت (١١٬٠٦٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[زەردەتا]]
| [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]]
| ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[تایفۆس]]
| [[:en:Typhus|Typhus]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٣١ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ڕووبێلا]]
| [[:en:Rubella|Rubella]]
| ١٠٣ کیلۆبایت (٥٬٣٤٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سووربوونی چاو]]
| [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی ئەورووپی]]
| [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]]
| [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[خەمگینی قووڵ]]
| [[:en:Melancholia|Melancholia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]]
| [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارس]]
| [[:en:SARS|SARS]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشی لیشمانیا]]
| [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]]
| ١٠٢ کیلۆبایت (٨٬١٨٦ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[هیمۆفیلیا]]
| [[:en:Haemophilia|Haemophilia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هێرپس]]
| [[:en:Herpes|Herpes]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی]]
| [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی لایم]]
| [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مێلانۆما]]
| [[:en:Melanoma|Melanoma]]
| 
| بەکارھێنەری دەرەوەی پرۆژەکە
| چالاک
| 
|-
| [[شستۆسۆمیاز]]
| [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[شۆکی خوێنگەڕان]]
| [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[دەرمانی درۆینە]]
| [[:en:Placebo|Placebo]]
| ١٠٦ کیلۆبایت (٨٬٥٨٧ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کورتەباڵایی]]
| [[:en:Dwarfism|Dwarfism]]
| ٦٧ کیلۆبایت (٥٬١٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆتولیزم]]
| [[:en:Botulism|Botulism]]
| ١٣٨ کیلۆبایت (١٢٬٢٣٤ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[لیپتۆسپایرۆسیس]]
| [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چاوچێتی]]
| [[:en:Strabismus|Strabismus]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ئەکرۆمیگالی]]
| [[:en:Acromegaly|Acromegaly]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]]
| [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[لەبارچوون]]
| [[:en:Miscarriage|Miscarriage]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
|  چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[هیستێریا]]
| [[:en:Hysteria|Hysteria]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشیی پێ و دەم]]
| [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی چاگاس]]
| [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چیکۆنگونیا]]
| [[:en:Chikungunya|Chikungunya]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[فڕینی خوێنڕەگ]]
| [[:en:Aneurysm|Aneurysm]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تووی سپی]]
| [[:en:Morus_alba|Morus_alba]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[خەوگەڕی]]
| [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]]
| ٧٤ کیلۆبایت (٦٬٠٩١ وشە)
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداجوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[کەمیی ئۆکسجین]]
| [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی تۆرێت]]
| [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]]
| [[:en:Metastasis|Metastasis]]
| ١٧.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kawanii|Kawanii]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[کلامیدیا]]
| [[:en:Chlamydia|Chlamydia]]
| ٥٢.٤ کیلۆبایت (٢،٢٣٦ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[مڕ (ڕووەک)]]
| [[:en:Myrrh|Myrrh]]
| ١٢.٢ کیلۆبایت (٥٦٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]]
| چالاک
| تەواو بووە
|-
| [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]]
| [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[ئەسکاریازیس]]
| [[:en:Ascariasis|Ascariasis]]
| ٦٣ کیلۆبایت (٤٬٦٣٢ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ئۆنکۆسێرکیاز]]
| [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مایەستینیا گراڤیس]]
| [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تراکۆما]]
| [[:en:Trachoma|Trachoma]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سرینچکی تاڵ]]
| [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]]
| چالاک
| 
|-
| [[پێش ئیکلامپسیا]]
| [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[تەشەنای ڕێگای میز]]
| [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[مردووپەروەری سێکسی]]
| [[:en:Necrophilia|Necrophilia]]
| ١٥٬٢١٩ بایت
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[هەوکردنی لووت]]
| [[:en:Rhinitis|Rhinitis]]
| ٤٤ کیلۆبایت (٣٬٧٨٠ وشە) 
|  [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[خات]]
| [[:en:Khat|Khat]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سەرمابردوویی]]
| [[:en:Frostbite|Frostbite]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نەخۆشی ئەدیسۆن]]
| [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]]
| ٧٥ کیلۆبایت (٥٬٩٢٢ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[سیستیسێرکۆسیس]]
| [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[گرێی کەمترخۆیی]]
| [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[زەیتوونی تاڵ]]
| [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[چاوپیسی]]
| [[:en:Evil_eye|Evil_eye]]
| ٩.٨ کیلۆبایت
| [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[تاوی زیکا]]
| [[:en:Zika_fever|Zika_fever]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی نەخۆشی]]
| [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[شەکرەی جۆری دوو]]
| [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]]
| ١٥٧ کیلۆبایت (١٧٬٠٩٩ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[ترسی ژمارە ١٣]]
| [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]]
| [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[گەرمابردوویی]]
| [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[هێپارین]]
| [[:en:Heparin|Heparin]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سارکۆیدۆسیس]]
| [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نەخۆشیی گای شێت]]
| [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]]
| [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]
| 
| 
|-
| [[نانۆتەکنەلۆژیا]]
| [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]]
| 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| چالاک
| ٣/٨
|-
| [[دڕکە مووی دەستکرد]]
| [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]]
| ٥٢ کیلۆبایت (٤٬١٠٣ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| پێداچوونەوە
| تەواو بووە
|-
| [[بۆقی هاوارکەری سەردار]]
| [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]]
| ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە)
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|-
| [[نانۆبۆڕی]]
| [[:en:Nanotube|Nanotube]]
| ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) 
| [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]]
| 
| تەواو بووە
|}</text>
      <sha1>gvvu4zge8muxxeatzlrayxdt1w0mp4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293077</id>
    <revision>
      <id>1598226</id>
      <parentid>1597789</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27824" sha1="svdplzqxnijdhorlapz159ctry3soa9" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران{{ھن}}شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران
|width=
|partof=
|image=Operation-Roaring-Lion-0018.jpg
|caption=
|date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦–١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦
|place=[[ڕۆژاوای ئاسیا]]
|coordinates=
|map_type=
|map_relief=
|latitude=
|longitude=
|map_size=
|map_marksize=
|map_caption=
|map_label=
|territory=
|result=
|status=ئاگربەست 
|combatants_header=شەڕکەرەکان
|combatant1={{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|Hezbollah}}{{ھن}} [[حەشدی شەعبی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kata'ib_Hezbollah_sans_logo.JPG}}[[حیزبوڵڵای عێراق]]
|combatant2={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}
|combatant3=
|commander1=
|commander2=
|commander3=
|units1={{flagicon image
|Flag_of_Iran.svg}} [[عەلی خامنەیی]]{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[موجتەبا خامنەیی]]{{بریندار لە شەڕدا}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[مەسعوود پزیشکیان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەلی لاریجانی]]{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[محەممەدباقر قالیباف]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[ئەحمەد وەحیدی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[عەباس عێراقچی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەلیڕەزا ئەعرافی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەزیز نەسیرزادە]]{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[محەممەد پاکپوور]]{{تیرۆرکردن}}
|units2={{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[دۆناڵد ترەمپ]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[پیت ھێگسێت]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[دان کەین]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[براد کوپەر]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[بێنیامین نێتانیاھوو]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[یسرائیل کاتز]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[ئیال زەمیر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[تۆمەر بار]]
|units3=
|strength1={{ئاڵا|ئێران}}
|strength2={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}
|strength3=
|casualties1='''بەپێی ئێران:'''{{ھن}}١،٤٤٤ کەس کوژراوە، و ١٨،٥٥١ کەسیش بریندار بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/us-hegseth-claims-irans-new-supreme-leader-mojtaba-khamenei-injured|سەردێڕ=US’s Hegseth claims new Iran Supreme Leader Mojtaba Khamenei injured|ئیش=Aljazeera|وتەگێڕانەوە=1,444 people have been killed and 18,551 injured in US-Israeli attacks on Iran per Iranian Health Ministry}}&lt;/ref&gt;
----
'''بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسڕائیل:'''{{ھن}}٤،٠٠٠-٥،٠٠٠ سەربازی ئێرانی کوژراون (تەنھا بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF: Between 4,000 and 5,000 Iranian troops have been killed by Israeli strikes since war’s start |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-between-4000-and-5000-iranian-troops-have-been-killed-by-israeli-strikes-since-wars-start/ |ڕێکەوتی سەردان=13 مارس 2026 |بڵاوکەرەوە=The Times of Israel |ڕێکەوت=13 مارس 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}زیاتر لە ١٠ ھەزار سەربازی ئێرانی کوژراون یان بریندار بوون (تەنھا بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=בכיר צבאי: &quot;האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים&quot; |ناونیشان=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Senior military official: &quot;The Americans did not believe we would succeed in the attack; Iran counts over 10,000 casualties&quot;|زمان=he}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}زیاتر لە ١٩٠ مووشەکی بالیستی لەناوبراون&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=בכיר צבאי: &quot;האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים&quot; |ناونیشان=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Senior military official: &quot;The Americans did not believe we would succeed in the attack; Iran counts over 10,000 casualties&quot;|زمان=he}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٩٠ کەشتیی دەریایی نوقم بوونە یان زیانیان پێگەیشتووە&lt;ref&gt;{{استشهاد بخبر|url=https://www.cbsnews.com/news/us-fired-at-iranian-vessel-that-approached-aircraft-carrier-officials-say/|title=U.S. fired at Iranian vessel that approached aircraft carrier, officials say}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iranian-army-says-least-104-killed-us-attack-iranian-warship-last-week-2026-03-08/|سەردێڕ=Iranian army says at least 104 killed in US attack on Iranian warship last week|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=8 مارس 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;{{ھن}}{{ئاڵا|Hezbollah}}: ٢٠٠ چەکدار کوژراون&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel killed 200 Hezbollah fighters in Lebanon, IDF says |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-889214 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}حەشدی شەعبی: ٥٤ چەکدار کوژراون و ٨١ی دیکەش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdistan 24-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/897811/slug|سەردێڕ=Airstrike Targets PMF Base in Diyala, Drone Intercepted Near Baghdad Airport Amid Ongoing Strikes|ڕێکەوت=4 مارس 2026|وێبگە=Kurdistan 24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Security/Airstrike-hits-PMF-in-Kirkuk-six-killed|سەردێڕ=Airstrike hits PMF in Kirkuk, six killed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بويب|title=PMF: 27 members killed in 32 airstrikes on its sites across Iraq|url=https://shafaq.com/en/Security/PMF-27-members-killed-in-32-airstrikes-on-its-sites-across-Iraq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Security/One-killed-seven-wounded-in-attack-on-PMF-site-in-Kirkuk|سەردێڕ=One killed, seven injured in attack on PMF site in Kirkuk}}&lt;/ref&gt;
----
'''بەپێی ڕێکخراوە مرۆیییەکان:'''{{ھن}}مافەکانی مرۆڤ: ٣ ھەزار و ١٩ کەس کوژراون کە لانیکەم ھەزار و ٢٩٨ کەسیان ھاووڵاتیی مەدەنی بوونە.{{ھن}}'''بەپێی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ|ھەنگاو]]:'''{{ھن}}لانیکەم ٤ ھەزار و ٣٠٠ کەس کوژراون کە سێ ھەزار و ٩١٠ سەرباز و ٣٩٠ ھاووڵاتیی مەدەنی بوون.
|casualties2='''بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسڕائیل:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}:{{ھن}}٢ سەرباز کوژراون&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Planas |یەکەم١=Roque |دوایین٢=Dunbar |یەکەم٢=Marina |دوایین٣=Lowe |یەکەم٣=Yohannes |دوایین٤=Datoo |یەکەم٤=Siraj |دوایین٥=Ellis-Petersen |یەکەم٥=Hannah |سەردێڕ=Middle East crisis live: Israel warns it will pursue Iran's next supreme leader; black smoke smothers Tehran after missiles strike oil depots |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/08/middle-east-crisis-live-china-warns-world-cannot-return-to-law-of-the-jungle-trump-says-iran-being-decimated |ڕێکەوتی سەردان=8 مارس 2026 |ئیش=the Guardian |ڕێکەوت=8 مارس 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢٠ کوژراو{{ھن}}٢،٩٧٥ بریندار{{ھن}}برینداربوونی ١٤ ئەندامانی سوپا{{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}:{{ھن}}کوژرانی ١٣ ئەندامانی ھێزی سەربازی{{ھن}}برینداربوونی ٢٠٠ کەس{{ھن}}لانیکەم ١٧ شوێنی ئەمریکی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زیانیان بەرکەوتووە
|casualties3={{ئاڵا|لوبنان}}: ٦٨٧ کوژراو و ١٧٧٤ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}: ٣٠ کوژراوی ھێزە ئەمنی و ٢ کوژراوی مەدەنی، و برینداربوونی ٢ کەس{{ھن}}{{ئاڵا|کووەیت}}: چوار ئەندامی خزمەت و چوار ھاووڵاتیی مەدەنی گیانیان لەدەستداوە، ھەروەھا ٦٧ ئەندامی خزمەت و ٣٢ مەدەنی برینداربوون.{{ھن}}{{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}: دوو سەرباز و چوار ھاووڵاتیی مەدەنی کوژراون و ١٣١ کەسیش بریندار بوون.{{ھن}}{{ئاڵا|بەحرەین}}: ٣ کوژراو و ٣٨ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}}: ٣ کوژراو و ٣٨ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|فەڕەنسا}}: سەربازێک کوژرا و چەندی دیکەش بریندار بوون{{ھن}}{{ئاڵا|عومان}}: ١ کەس کوژراوە{{ھن}}{{ئاڵا|قەتەر}}: ١٦ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ئوردن}}: ١٩ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ئازەربایجان}}: ٤ بریندار
|notes=|
campaignbox=
}}

لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ھێرشی ئاسمانی لەناکاویان بۆ سەر چەندین شوێن و شار لە سەرانسەری [[ئێران]] دەستپێکرد و بەھۆیەوە [[سەید عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری شۆڕشی ئیسلامیی [[ئێران]] و ژمارەیەکی زۆر لە بەرپرسانی دیکەی ئێران [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]. ئێران بە ھێرشی مووشەکی و [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]] بۆ سەر ئیسرائیل و بنکەکانی ئەمریکا و لە وڵاتانی ھاوپەیمانی ئەمریکا لە ناوچەکە وەڵامی دایەوە.

دوای ئەوەی قەیرانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لە ساڵی ٢٠٢٣ دەستیپێکرد، ئێران و ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٤ دا ھێرشی مووشەکییان کردە سەریەکتری و بۆ جارێکی دیکە لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|جەنگی دوازدە ڕۆژەدا]] لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥ کە [[ھێرشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران|ھێرشی ئاسمانی ئەمریکای بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران]] بەخۆیەوە بینی. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لەکاتی یەکێک لە [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|گەورەترین ناڕەزایەتی]] لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامییەوە]] کە تێدا ھەزاران خۆپیشاندەریان کوژران و برینداربوون. [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەڕەشەی گرتنەبەری ڕێوشوێنی سەربازی لە دژی ڕژێمی ئێرانی کرد لەسەر ئەو کوشتنانە. ئێران و ئەمریکا لە مانگی شوباتدا [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥|دانوستانی ناڕاستەوخۆی ئەتۆمییان]] ئەنجامدا، لەھەمانکاتدا ئەمریکا زۆرترین ھێزی سەربازی خۆی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]ەوە ئەنجامدا.

ھێرشە ھاوبەشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لەکاتی نوێبوونەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکانی ئێران و ئەمریکادا، عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێرانیان تیرۆر کرد. ھەروەھا بەرپرسانی دیکەی ئێرانیش کوژراون. پاشان ئێران سەدان [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]] و [[مووشەکی بالیستیکی]] ئاراستەی ئامانجەکانی ئیسرائیل و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە [[ھێرشی ئێران بۆ سەر بەحرەین ٢٠٢٦|بەحرەین]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ئوردن٢٠٢٦|ئوردن]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر کووەیت ٢٠٢٦|کووەیت]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر قەتەر ٢٠٢٦|قەتەر]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر عەرەبستانی سعوودی ٢٠٢٦|عەرەبستانی سعوودی]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر تورکیا ٢٠٢٦|تورکیا]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] کرد. لە ئێران زیانی گیانی مەدەنی ھەبووە، ھەروەھا زیان بە [[قوتابخانە]] و [[نەخۆشخانە]] و شوێنەوارە کولتوورییەکان کەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Paul |دوایین٢=Sardarizadeh |یەکەم٢=Shayan |دوایین٣=Murphy |یەکەم٣=Matt |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo|سەردێڕ=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC Verify]]}}&lt;/ref&gt; بینایەکی قوتابخانە لە ئێران بە ھەڵە وەک ئامانجێک بۆ ھێرشی مووشەکی ئەمریکا کرا بە ئامانج تێیدا و زیاتر لە ١٠٠ قوتابی کوژران. ئامانجە مەدەنییەکان لە [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ئازەربایجان ٢٠٢٦|ئازەربایجان]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|کوردستان]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر عومان ٢٠٢٦|عومان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/|سەردێڕ=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |وێبگە=[[The Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt; لەلایەن ئێرانەوە کرانە ئامانج. بنکەی سەربازی ئەکرۆتیری [[بەریتانیا]] لەسەر [[قوبرس]] لەلایەن فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە کرایە ئامانج. ململانێی نێوان [[حیزبوڵڵای لوبنان]] و ئیسرائیل، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە سنووردار بوو بە ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا لە لوبنان]]، پەرەی سەند بۆ [[شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٢٦]] کاتێک حیزبوڵڵا دەستیان بە ئاراستەکردنی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کردەوە بۆ سەر شوێنە سەربازییەکانی ئیسرائیل، ئیسرائیلیش ھێرشە ئاسمانییەکانی لە [[لوبنان]] زۆر فراوانتر کرد و بۆردومانی [[بەیرووت]]ی دەستپێکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/israel-attacks-central-beirut-in-escalation-of-deadly-assault-on-lebanon|سەردێڕ=Israel attacks central Beirut in escalation of deadly assault on Lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Al Jazeera]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەمریکا ئامانجی ئۆپەراسیۆنەکەی ڕوون نەکردەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sarovic |یەکەم=Alexander |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-und-der-iran-krieg-praesident-siegessicher-kriegsziel-unbekannt-a-2df3b848-6ade-4cbb-a4c7-45ed6738fe63|سەردێڕ=(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt |via=www.spiegel.de}}&lt;/ref&gt; سەرۆک دۆناڵد ترەمپ و بەرپرسانی دیکەی ئەمریکا ھۆکاری جیاوازیان بۆ ھێرشەکە خستووەتەڕوو، لەوانە ئەوەی کە بۆ بەرپەرچدانەوەی ھەڕەشەی ئێران کە ببێتە خاوەن [[چەکی ئەتۆم]]، بۆ پێشگرتن لە تۆڵەسەندنەوەی ئێران لە سەروەت و سامانی ئەمریکا دوای ھێرشێکی حەتمی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، بۆ لەناوبردنی توانا مووشەکی و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|سەربازییەکانی]] ئێران بۆ دەستەبەرکردنی سامانە سروشتییەکانی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War |ناونیشان=https://people.com/lindsey-graham-brags-make-ton-of-money-iran-war-11922350 |journal=[[People (magazine)|People]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وتەگێڕانەوە=&quot;Venezuela and Iran have 31% of the world's oil reserves. We're going to have a partnership with 31% of the known reserves. This is China's nightmare. This is a good investment,&quot; he said.}}&lt;/ref&gt; و دواجار بە ھێنانەدی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران بۆ سەر دەسەڵات، گۆڕینی ڕژێم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Glasser |یەکەم=Susan |بەستەری نووسەر=Susan Glasser |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It? |ناونیشان=https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/can-donald-trump-win-a-war-with-iran-if-he-cant-explain-why-he-started-it |journal=[[The New Yorker]] |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2 March 2026 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئێران و ھەروەھا بەرپرسانی [[پنتاگۆن]] ئەو بانگەشانەیان ڕەتکردەوە کە گوایە ئێران ئامادەکاری بۆ ھێرشکردن کردووە.&lt;ref name=&quot;Scahill-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Scahill |یەکەم=Jeremy |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dropsitenews.com/p/exclusive-interview-iran-deputy-foreign-minister-esmail-baghaei-trump-israel-big-lie|سەردێڕ=EXCLUSIVE: Iran’s Deputy Foreign Minister Rejects Trump’s “Big Lie” About Why He Went to War |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Drop Site News]] |زمان=en |وتەگێڕانەوە='They claim that Iran posed an imminent threat to the United States,' Baghaei added. 'Did we come to the Gulf of Mexico to target Los Angeles and other U.S. cities? Or did they come 6,500 miles away to Iranian shores?'}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Stewart |یەکەم=Phil |دوایین٢=Pamuk |یەکەم٢=Humeyra |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/us/pentagon-tells-congress-no-sign-that-iran-was-going-attack-us-first-sources-say-2026-03-02/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی|ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی]] ڕای گەیاند کە ئەو دەستڕاگەیشتنەی نییە کە پێویستی پێیەتی بۆ دڵنیابوون لەوەی کە [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمی ئێران]] بە تەنیا ئاشتیانە بێت، بەڵام لە کاتی ھێرشەکاندا ھیچ بەڵگەیەک لەسەر بەرنامەیەکی ستراکتۆری چەکی ئەتۆمی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni|سەردێڕ=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند وڵاتێکی دیکە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلیان ئیدانە کرد؛ دواتر [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیارنامەیەکی دەرکرد کە ھێرشە تۆڵەسەندنەوەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتانی کەنداو شەرمەزار دەکات. ڕەخنەگرانی مانگرتنە سەرەتاییەکان، لەوانەش شارەزایانی یاسایی، ئەو ھێرشانەیان بە پێشێلکردنی [[سەروەری]] ئێران وەسف کردووە بەپێی [[یاسای نێودەوڵەتی|یاسا نێونەتەوەیییەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Schneid |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |سەردێڕ=How the World Is Reacting to the Attack on Iran |ناونیشان=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |journal=[[Time (magazine)|Time]] |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260412130753/https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime|سەردێڕ=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Philippine Star}}&lt;/ref&gt;ململانێکان بووە ھۆی بەرزبوونەوەی دەستبەجێی نرخی [[نەوت]] و [[گاز]] و پچڕانی بەرفراوانی فڕۆکەوانی و گەشتیاری و بەرزبوونەوەی ناجێگیری لە بازاڕە داراییەکان.&lt;ref name=&quot;Oxford Economics-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.oxfordeconomics.com/resource/the-2026-iran-war-an-initial-take-and-implications|سەردێڕ=The 2026 Iran War, An Initial Take and Implications|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Oxford Economics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260309001808/https://www.oxfordeconomics.com/resource/the-2026-iran-war-an-initial-take-and-implications/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئێران [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]ی داخست و ھێرشی کردە سەر دامەزراوەکانی وزە و ناردنی نەوت و غازی جیھانی پەکخست.

لە ٨ی نیساندا ئەمریکا ئاگربەستێکی دوو حەفتەیی ڕاگەیاند بۆ ئەوە کە بە ناوجێیەتیی [[پاکستان]] وتووێژێک بکرێت.&lt;ref name=&quot;Pager-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی ئاگربەستەکەدا ئێران و گرووپە هاوپەیمانەکانی هێرشەکانیان بۆ [[ھەرێمی کوردستان]] بەردەوام بوو کە ئەنجامی [[کوژرانی غەزال مەولان]] و چەند کەسی تر بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect|ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیلیش دەستی لە بۆمببارانی لوبنان هەڵنەگرت و هەتا ١٣ی نیسان بە خەستی لوبنانی کوتا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Trump says US will blockade strait of Hormuz after Iran peace talks fail|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/trump-says-us-will-blockade-strait-of-hormuz-as-iran-peace-talks-fail|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Iran war}}

{{تووڵی دەروازە|ڕووداوە بەردەوامەکان|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|ئیسرائیل|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران| ]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:شەڕەکانی سووریا]]
[[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:شەڕەکانی عێراق]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئێران]]
[[پۆل:شەڕەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:عەلی خامنەیی]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ھەموو ناکۆکییە دروستیبوونەکان]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەلەستین]]
[[پۆل:ڕووداوە ھەنووکەیییەکان]]</text>
      <sha1>svdplzqxnijdhorlapz159ctry3soa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیاڵ مارینز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293248</id>
    <revision>
      <id>1598221</id>
      <parentid>1597895</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6128" sha1="qxqee83f7dorj6s4b2yqutpezoebel9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆیاڵ مارینزی جەنابی پاشا''' ھێزی کۆماندۆی خاوەن توانای [[شەڕی دووژینە|دووژینەی]] [[ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]]ی شانشینی یەکگرتوو دابین دەکات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.royalnavy.mod.uk/our-organisation/the-fighting-arms/royal-marines|سەردێڕ=Royal Navy - Royal Marines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180401160602/https://www.royalnavy.mod.uk/our-organisation/the-fighting-arms/royal-marines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Royal Navy}}&lt;/ref&gt; کە یەکێکە لە پێنج لقە جەنگییەکەی [[ھێزی دەریاییی شاھانە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.royalnavy.mod.uk/About-the-Royal-Navy/~/media/Files/Navy-PDFs/About-the-Royal-Navy/Surface%20Fleet%20Information%20Leaflet.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121018112225/http://www.royalnavy.mod.uk/About-the-Royal-Navy/~/media/Files/Navy-PDFs/About-the-Royal-Navy/Surface%20Fleet%20Information%20Leaflet.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=royalnavy.mod.uk}}&lt;/ref&gt; یەکەیەکی لاوەکی بە قەبارەی سەریا (کۆمپانیا) بۆ گرووپی پاڵپشتیی ھێزە تایبەتەکان (SFSG)، ستافی بەلەمەکانی دابەزین، و تیپە مۆسیقییە سەربازییەکانی خزمەتگوزاریی دەریایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=Jason|سەردێڕ=Paras in Action: Ready for Anything—The Parachute Regiment through the eyes of those who served|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Pen &amp; Sword|ژپنک=٩٧٨-١-٣٩٩-٠٤٠١٧-٤|شوێن=Yorkshire|پەڕە=١٩٤}}&lt;/ref&gt; ڕۆیاڵ مارینز سەرچاوەکەی بۆ پێکھێنانی «ڕێژیمێنتی پیادەی دەریاییی دووکی یۆرک و ئالبانی» لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٤ دەگەڕێتەوە،&lt;ref name=&quot;Origins of Royal Marines&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.acoy.co.uk/royalmarineshistorytraditionalfactsprecispack1.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180730201541/http://www.acoy.co.uk/royalmarineshistorytraditionalfactsprecispack1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; و یەکەم یەکەی کۆماندۆی ڕۆیاڵ مارینز لە دیڵ لە [[کێنت]] لە ١٤ی شوباتی ١٩٤٢ پێکھێنرا و بە «کۆماندۆی ڕۆیاڵ مارینز» ناونرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.royalnavy.mod.uk/our-organisation/the-fighting-arms/royal-marines/commando-brigade/42-commando|سەردێڕ=42 Commando {{!}} Royal Marines |وێبگە=royalnavy.mod.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.warhistoryonline.com/war-articles/royal-marine-commandos-the-beginning-of-best-3-brigades-history-in-photos.html|سەردێڕ=Royal Marine Commandos: The Beginning of Best, 3 Brigade’s History in Photos {{!}} War History Online |وێبگە=warhistoryonline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-two/special-forces-in-world-war-two/royal-marines-commandos/|سەردێڕ=Royal Marines Commandos|وێبگە=History Learning Site|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260118094836/https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-two/special-forces-in-world-war-two/royal-marines-commandos/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆیاڵ مارینز لە زۆرێک لە ململانێکاندا بەشدارییان کردووە بەڵام فەخری شەڕی وایان نییە، بەڵکوو لە ساڵی ١٨٢٧دا «خودی گۆی زەوی گەورە» لەلایەن [[جۆرجی چوارەم|پاشا جۆرجی چوارەم]]ەوە لە شوێنی ئەوان ھەڵبژێردرا بۆ ناسینی خزمەت و سەرکەوتنەکانی مارینز لە پێکدادانە فرەکاندا لە ھەموو لایەکی جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.royalmarineshistory.com/post/2020/02/05/royal-marines-in-action-all-over-the-great-globe-itself|سەردێڕ=Royal Marines in Action All Over 'The Great Globe Itself' |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

ئەمڕۆ لە ھێزی کۆماندۆی شانشینی یەکگرتوو، خزمەتگوزاریی تیپی مۆسیقای ڕۆیاڵ مارینز، ناوەندی مەشقی کۆماندۆ و چوار یەکەی یەدەگ پێکدێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/statistics/uk-armed-forces-equipment-and-formations-2024/uk-armed-forces-equipment-and-formations-2024|سەردێڕ=UK armed forces equipment and formations 2024 |وێبگە=GOV.UK}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Royal Marines}}
{{شریتی دەروازە|شەڕ|شانشینی یەکگرتوو}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qxqee83f7dorj6s4b2yqutpezoebel9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294059</id>
    <revision>
      <id>1598249</id>
      <parentid>1574472</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="t0yqv33l8sr7i6sysg9rgnfexzbouk6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|سەردێڕ=Newstream|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Korean Central News Agency]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109062841/https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t0yqv33l8sr7i6sysg9rgnfexzbouk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتێبخانەی بەریتانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294768</id>
    <revision>
      <id>1598404</id>
      <parentid>1598026</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مامۆستا</username>
        <id>39489</id>
      </contributor>
      <origin>1598404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9680" sha1="049zf7kuz4m20phd854ys0zaxy7qcwk" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کتێبخانەی بەریتانی''' کتێبخانەی نیشتمانی شانشینی یەکگرتووە. بنکەکەی لە لەندەنە، یەکێکە لە [[پێڕستی کتێبخانە گەورەکان|گەورەترین کتێبخانەکانی جیھان]]، بە کۆکردنەوەی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن کتێب و بەرھەم لە چەندین وڵاتەوە.&lt;ref name=&quot;BlogFav&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html|سەردێڕ=A few of our favourite things about the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810184906/https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=bl.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190722081953/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=bl.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BL Exhibition Notes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190809194810/https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;How Big is the UK Web Archive&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html|سەردێڕ=How big is the UK web? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831192832/http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}&lt;/ref&gt; وەک کتێبخانەیەکی دانانی یاسایی، کۆپی ھەموو ئەو کتێبانە وەردەگرێت کە لە بەریتانیا و ئێرلەندا بەرھەم ھێنراون، ھەروەھا بەشێکی بەرچاو لە ناونیشانەکانی دەرەوەی وڵات کە لە بەریتانیا بڵاوکراوەتەوە. کتێبخانەکە وەک دەزگایەکی گشتی نابەشی کاردەکات کە لەلایەن بەشی ڕۆشنبیری و میدیا و وەرزشەوە سپۆنسەر دەکرێت.

کتێبخانەی بەریتانی کتێبخانەیەکی گەورەی توێژینەوەیە، بابەتەکانی بە چەندین زمان&lt;ref name=&quot;BL-CDP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211024042307/https://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; و بە چەندین فۆرمات، چاپ و دیجیتاڵی: کتێب، دەستنووس، گۆڤار، ڕۆژنامە، تۆماری دەنگ و مۆسیقا، ڤیدیۆ، پلەی-سکریپت، پاتێنت، داتابەیس، نەخشە، مۆر، چاپ، وێنەکێشان. کۆکراوەکانی کتێبخانەکە نزیکەی ١٤ ملیۆن کتێب لەخۆدەگرن،&lt;ref name=&quot;BLhome&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/|سەردێڕ=Welcome to the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھەڵگرتنی دەستنووس و شتومەکی بەرچاو کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین. کتێبخانەکە بەرنامەیەک بۆ بەدەستھێنانی ناوەڕۆک دەپارێزێت و ساڵانە نزیکەی سێ ملیۆن بابەتی زیاد دەکات کە ٩،٦ کم لە شوێنی ڕەفەی نوێ.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== زیاتر بخوێنەوە ==
* Barker, Nicolas (1989) ''Treasures of the British Library''; compiled by Nicolas Barker and the curatorial staff of the British Library. New York: Harry N. Abrams {{ISBN|0-8109-1653-3}}
* Day, Alan (1998). ''Inside the British Library''. London: Library Association. {{ISBN|1856042804}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1856042804|&lt;bdi&gt;1856042804&lt;/bdi&gt;]].
* Francis, Sir Frank, ed. (1971) ''Treasures of the British Museum''. 360 pp. London: Thames &amp; Hudson; ch. 6: manuscripts, by T. S, Patties; ch. 9: oriental printed books and manuscripts, by A. Gaur; ch. 12: printed books, by H. M. Nixon
* [[فیل ھاریس|Harris, Phil]] (1998). ''A History of the British Museum Library, 1753–1973''. London: British Library. {{ISBN|0712345620}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712345620|&lt;bdi&gt;0712345620&lt;/bdi&gt;]].
* Howard, Philip (2008). ''The British Library, a Treasure of Knowledge''. London: Scala. {{ISBN|978-1857593754}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1857593754|&lt;bdi&gt;978-1857593754&lt;/bdi&gt;]].
* Leapman, Michael (2012). ''The Book of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|978-0712358378}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712358378|&lt;bdi&gt;978-0712358378&lt;/bdi&gt;]].
* Mandelbrote, Giles, and [[Barry Taylor (editor)|Barry Taylor]] (2009). ''Libraries Within the Library: The Origins of the British Library's Printed Collections''. London: British Library. {{ISBN|978-0712350358}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712350358|&lt;bdi&gt;978-0712350358&lt;/bdi&gt;]].
* Proctor, Robert (2010). ''A Critical Edition of the Private Diaries of Robert Proctor: The Life of a Librarian at the British Museum'', edited by J. H. Bowman. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press. {{ISBN|0773436340}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0773436340|&lt;bdi&gt;0773436340&lt;/bdi&gt;]].
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ritchie|یەکەم=Berry|سەردێڕ=The Good Builder: The John Laing Story|بڵاوکەرەوە=James &amp; James|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٤-٥٥٨-٩}}
* Wilson, Colin St. John (1998). ''The Design and Construction of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|0712306587}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712306587|&lt;bdi&gt;0712306587&lt;/bdi&gt;]].

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.bl.uk/ وێبگەی فەرمی]
* [https://imagesonline.bl.uk/ British Library Images Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250716213059/https://www.imagesonline.bl.uk/ |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ }}
* [http://explore.bl.uk/ Explore the British Library] Archived 16 July 2020 at the Wayback Machine (main catalogue; includes newspapers)
* [https://imagesonline.bl.uk/?service=page&amp;action=show_page&amp;name=kings-page&amp;language=en The King's Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324070820/https://imagesonline.bl.uk/?service=page&amp;action=show_page&amp;name=kings-page&amp;language=en |date=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢ }} Archived 24 March 2012 at the Wayback Machine contained within The British Library
* [http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ The World's Earliest Dated Printed Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603032016/http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠ }} Archived 3 June 2010 at the Wayback Machine
* [http://www.bl.uk/bipc The Business &amp; IP Centre homepage]
* [http://www.bl.uk/learning/ British Library Learning homepage]
* [http://newspapers.bl.uk/blcs/ British Library newspapers 1800–1900 online]
* [https://www.e-architect.co.uk/london/british-library British Library building photos]
* [http://www.bl.uk/timeline Timelines: sources from history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201134618/http://www.bl.uk/timeline |date= ١ی شوباتی ٢٠١٠ }} Archived 1 February 2010 at the Wayback Machine, an interactive history timeline that explores collection items chronologically, from medieval times to the present day
** {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=British Library Journal |ئیش=Electronic British Library Journal |ناونیشان=http://www.bl.uk/eblj |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217042310/http://www.bl.uk/eblj/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |issn=1478-0259}} 1975–. {{Free access}}
{{پۆلی کۆمنز|British Library}}
{{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|نژیاروانی|لەندەن}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>049zf7kuz4m20phd854ys0zaxy7qcwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مردنەکان لە ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295312</id>
    <revision>
      <id>1598222</id>
      <parentid>1597884</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24864" sha1="rr1h1qr5wzpj8rxnblgslrt6vbxu3p2" xml:space="preserve">ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە:
* ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە.

== تەممووز ==

== حوزەیران ==
=== ٢٦ ===
* [[تۆم لیگۆن]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.&lt;ref&gt;[https://extratv.com/2026/06/29/young-and-restless-actor-tom-ligon-dies-at-85/ 'Young &amp; Restless' Actor Tom Ligon Dies at 85] Extra TV&lt;/ref&gt;

=== ١٢ ===
* [[ڕۆنی شێڵ]]، ٩٤، ئەکتەر و کۆمیدیانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Evans |یەکەم١=Greg |سەردێڕ=Ronnie Schell Dies: ‘Gomer Pyle: USMC’ Actor Was 94 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/06/ronnie-schell-dead-1236954972/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Deadline |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ١١ ===
* [[دەیڤید ھاکنی]]، ٨٨، وێنەکێش، دیزاینەری شانۆ و وێنەگری ئینگلیزی، نادیار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Artist David Hockney dies aged 88 |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cvgjxdr27z4o |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=BBC News |دوایین=Bushby |یەکەم=Helen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260612154233/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cvgjxdr27z4o |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ٨ ===
* [[ھەڵکەوت عەزیز]]، ٣٦–٣٧، ڕۆژنامەوان، ھەواڵنێری کورد و بەرپرسی نووسینگەی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] لە بەغدا، برینەکانی دوای ڕووداوی ھاتوچۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861401|سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیزی هاوکارمان گیانی لەدەستدا|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ٦ ===
* [[ئەنتۆنی گویدێرا]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=T. M. Z. |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ='The Godfather Part III' Actor Anthony Guidera Dead at 65 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/06/09/anthony-guidera-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=TMZ |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ئایار ==
=== ٢٦ ===
* [[ھاوارد ستۆرم]]، ٩٤، ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Howard Storm, Stand-Up Comic and ‘Mork &amp; Mindy’ Director, Dies at 94 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/howard-storm-dead-mork-mindy-director-comic-1236606364/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٢ ===
* [[گریز چاپمان]]، ٥٢، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NBC sitcom actor dies aged 52 after lengthy health battle as fans share their heartbreak |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/health/other/nbc-sitcom-actor-dies-aged-52-after-lengthy-health-battle-as-fans-share-their-heartbreak/ar-AA23RT3y?ocid=msedgntp&amp;pc=NMTS&amp;cvid=6a128d81a08746f6bfa7934820d70368&amp;ei=7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=MSN|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦|دوایین=Ali|یەکەم=Ayaan}}&lt;/ref&gt;
* [[چارڵز سیۆفی]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2026/05/charles-cioffi-dead-1236928137/|سەردێڕ=Charles Cioffi Dies: ‘Klute’, ‘Shaft’, ‘All The Right Moves’ Actor Was 90|وێبگە=Deadline|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ١٨ ===
* [[تۆم کەین]]، ٦٤، [[نواندنی دەنگ|ئەکتەری دەنگ]]ی ئەمریکی، دواھەتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|سەردێڕ=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|زمان=en-US|نووسەر=Payton Turkeltaub|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ١٥ ===
* [[عیزەدین حەداد]]، ٥٥–٥٦، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی فەلەستینی، ڕێبەری [[حەماس]] لە [[کەرتی غەززە]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] (لە ٢٠٢٥ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.&lt;ref&gt;{{citeweb |date=15 May 2025 |title=Seven killed in Gaza as Israel says it targets Hamas leader |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-targets-head-hamas-armed-wing-with-gaza-strike-2026-05-15/ |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

=== ١٢ ===
* [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|سەردێڕ= The Rex Reed I Knew (1938–2026)|دوایین= Curotto|یەکەم= Merin|ڕێکەوت= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper = New York Observer}}&lt;/ref&gt;
* [[دۆناڵد گیب]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، دواھاتەکانی شێرپەنجەی گەروو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/05/12/donald-gibb-dead/|سەردێڕ='Revenge of the Nerds' Actor Donald Gibb Dead At 71|بڵاوکەرەوە=TMZ|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* [[جاک تایلۆر]]، ٩٩، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elmundo.es/cultura/cine/2026/05/12/6a02e05ae9cf4ac54f8b4582.html |سەردێڕ=Muere Jack Taylor, leyenda del fantástico europeo y actor decano del cine español |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=elmundo.es}}&lt;/ref&gt;

=== ٩ ===
* [[دێنیس ڕاش]]، ٧٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی خوێن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dennis Rush, Child Actor in ‘Man of a Thousand Faces’ and ‘The Andy Griffith Show,’ Dies at 74 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/dennis-rush-dead-andy-griffith-show-man-of-thousand-faces-1236597238/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ٦ ===
* [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

=== ٣ ===
* [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}&lt;/ref&gt;

=== ٢ ===
* [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== نیسان ==
=== ٢٨ ===
* [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}&lt;/ref&gt;

=== ١٤ ===
* [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}&lt;/ref&gt;

=== ٩ ===
* [[کەمال خەرازی]]، ٨١، سیاسەتوان، دیپلۆماتکاری چاکسازیخوازی ئێرانی، ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندییەکانی سیستەم]] (لە ٢٠٢٢ەوە) و [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، برینەکانی دوای ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eavis |یەکەم=Peter |دوایین٢=Goldbaum |یەکەم٢=Christina |دوایین٣=Bearak |یەکەم٣=Max |دوایین٤=Boxerman |یەکەم٤=Aaron |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran War Live Updates: Israel Agrees to Talks With Lebanon, Where Its Strikes Imperil Cease-Fire |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/09/world/iran-ceasefire-trump-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

=== ٦ ===
* [[مەجید خادمی]]، ؟، سەرتیپی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٢ەوە)، ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}&lt;/ref&gt;

=== ٤ ===
* [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].&lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]&lt;/ref&gt;

== ئازار ==
=== ٢٦ ===
* [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠ ===
* [[عارف (گۆرانیبێژ)|عارف عارفکیا]]، ٨٥، گۆرانیبێژ و ئەکتەری پێشووی ئێرانی، نادیار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=درگذشت عارف عارف‌کیا: سلطان قلب‌ها نوروز جنگی را ندید |ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/883240/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Radio Zamaneh |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ١٨ ===
* [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ١٧ ===
* [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ١١ ===
* [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}&lt;/ref&gt;

== شوبات ==
=== ٢٨ ===
* کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]:
** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=&lt;!-- not stated --&gt; |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;
** [[محەممەد پاکپوور]]، ؟، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== ١٩ ===
* [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}&lt;/ref&gt;

=== ١٥ ===
* [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ٣ ===
* [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== کانوونی دووەم ==
=== ٢٣ ===
* [[سەلیم ساداک]]، ٧١، سیاسەتوانی کورد و ئەندامی [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]] (١٩٩١–١٩٩٤)، [[شێرپەنجە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠ ===
* [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ٩ ===
* [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}}

{{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}}
{{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}}

[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]]</text>
      <sha1>rr1h1qr5wzpj8rxnblgslrt6vbxu3p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەسرا سادقئۆغڵوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296323</id>
    <revision>
      <id>1598267</id>
      <parentid>1591564</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ڕاستکردنەوەی وشەیەک و لابردنی بەستەری زیادە</comment>
      <origin>1598267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3654" sha1="35n2ml677ngbxfivj0e7dqt8h1t79tz" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نووسەر
| ناو = ئەسرا سادقئۆغڵوو
| وێنە = Esra Sadıkoğlu.jpg
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨١
| شوێنی لەدایکبوون = شەمرەخ، مێردین
| پیشە = شاعیر، چیرۆکنووس، لێکۆڵەر
| زمان = [[کوردی]]
| نەتەوە = [[کورد]]
}}

'''ئەسرا سادقئۆغڵوو''' ({{بە تورکی|Esra Sadıkoğlu}}؛ لەدایکبووی ١٩٨١ لە [[شەمرەخ]]، [[مێردین]]) [[شاعیر]]، چیرۆکنووس و لێکۆڵەرێکی [[کورد]]ە. لە شەمرەخ، سەر بە [[مێردین]] لە دایک بووە.

== ژیاننامە ==
ئەسرا سادقئۆغڵوو تا تەمەنی چواردە ساڵی لە شەمرەخ ژیاوە و پاشان لەگەڵ خانەوادەکەی لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] نیشتەجێ بوون. لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩دا بەشی [[زمان]] و ئەدەبیاتی تورکیی لە زانکۆی ئەستەنبوڵ تەواو کردووە. لە ساڵی ٢٠١٣شدا [[ماستەر]]ی لە زمان و ئەدەبیاتی کوردیدا، لە زانکۆی ئارتوکلوی مێردین بە دەست ھێناوە. وەک [[ڕۆژنامەوان]] و [[وەرگێڕ]] لە گۆڤاری ڕەوشەن-نامە کاری کردووە. بەرھەمە ئەدەبییەکانی لەو گۆڤارە و ھەروەھا لە گۆڤاری نۆتۆسدا بڵاو بوونەتەوە.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=nt5_5pYg_WI Poet Esra Sadikoglu: Every poem of mine is my life itself، یووتیووب، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥.]&lt;/ref&gt;

[[نووسەر]] سەرەنجام لە [[ئامەد]] گیرساوەتەوە و بووە بە [[مامۆستا]]ی [[زمانی کوردی]]. یەکەم کتێبی [[شیعر]]ی ئەسرا لەلایەن [[وەشانخانەی ئاڤێستا]] بە ناوی ''پرپزێکێن بزدۆک Pirpizêkên Bizdok''، لە ساڵی ٢٠٢٥دا بڵاو بووەتەوە، کە ھەڵبژاردەیەکی شیعرەکانی شاعیرە لە سەرەتای دووھەزارەکانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rudaw |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Pirtûka 'Pirpizêkên Bizdok' a Esra Sadikogluyê derket |ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/culture/866408}}&lt;/ref&gt;

== شێوازی شیعر ==
شێوازی شیعرەکانی ئەسرا سادقئۆغڵوو، گەڕانەوەیەکە بۆ بیرەوەرییەکانی منداڵیی شاعیر، بە تایبەت بە لەبەرچاوگرتنی تەمەنی نووسەر، دنیای نەوەتەکانی شاعیر دەگرێتەوە، بۆیە لە شیعرەکانیدا خۆی بەردەوام ئامادەییی ھەیە.&lt;ref&gt;[https://bianet.org/haber/helbestvan-esra-sadikoglu-her-helbesteke-min-jiyana-min-bixwe-ye-309244 Bianet: ''Helbestvan Esra Sadikoglu: Her helbesteke min jiyana min bixwe ye''، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥.]&lt;/ref&gt;

== بەرھەم ==
* پرپزێکێن بزدۆک، وەشانخانەی ئاڤێستا، ٢٠٢٥
* (نووسەری ھاوکار) لە کتێبی وانەیی: زمان و ئەدەبیاتی کوردی، وەشانی Tarih Vakfı Yurt، ٢٠١١

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کوردستان|شیعر}}

[[پۆل:شاعیرانی کورد]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنانی کورد]]
[[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]]</text>
      <sha1>35n2ml677ngbxfivj0e7dqt8h1t79tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان (٢٠٢٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296456</id>
    <revision>
      <id>1598192</id>
      <parentid>1598162</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71715" sha1="6wxp2g53zkt6qr8gzovm4itx403y9yv" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]، [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران]]|image={{multiple image
| border = infobox
| perrow = 2
| total_width = 350
| image1 = Blast from an Iranian attack on the Kurdistan Region.png
| image2 = Burnt out vehicle Kurdistan Region March 2026 after Iranian attacks.png
| image3 = Destroyed glass civilians areas Kurdistan Region after Iranian attacks.png
| image4 =Workers remove rubble after Iranian attacks Kurdistan Region.png
|footer = چەند وێنەیەکی ھێرشەکان
}}|caption=|date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ – ئێستا (٣ مانگ و ١ ھەفتە و ٦ ڕۆژ)|place=[[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]، بە تایبەتی [[ھەولێر]] و دەوروبەری|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=بەردەوامە|combatants_header=|combatant1={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]
*{{flagicon image|Axis of Resistance flag.png}} [[تەوەری بەرگری]]
**{{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} [[حەشدی شەعبی]]
***{{flagicon image|Flag of Iraqi Turkmans.svg}} [[حەشدی تورکمانی]]
***{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|مقاوەمەی ئیسلامی]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[سەرایا ئەولیا ئەددەم|سەرایا ئەولیا]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ئەسحابول کەھف]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[جەیشول غەزەب]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئس]]
{{Tree list/end}}|combatant2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]
* {{flag|United Kingdom}}
* {{flag|France}}
* {{flag|Italy}}
* {{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]
** {{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]] 
** {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان|پآک]] 
** {{flagicon image|The official Logo of khabat organisation of iranian kurdistan.png}} [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] 
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]]
* {{flagicon image|Komala's_flag.png}} [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]]
{{Tree list/end}}|combatant3=|commander1=|commander2=|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1={{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} بە لایەنی کەمەوە ٦٠ چەکدار کوژرا و ١٠٠ی تریش بریندار بوون|casualties2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ٦ [[پێشمەرگە]] کوژران، ٤٤ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 25 March&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon image|Flag Kurdistan Security Protection Agency.png}} ١ [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] کوژرا و ١ی تریش برینداربوو&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot; /&gt;
*{{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} ١٠ ئەندام کوژران و ھەندێکی تریش برینداربوون
*{{flag|France}} ١ سەرباز کوژرا، ٦ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;France03122026&quot; /&gt;
{{Tree list/end}}|casualties3=٤ مەدەنیی کورد کوژران و ٧ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 13 March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264|سەردێڕ=Kurdistan hit by over 450 drones, missiles since start of regional conflict, 14 killed|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot; /&gt;|notes=|campaignbox= }}

لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران لە عێراق کە بە پلەی یەکەم لە ژێر چەتری [[حەشدی شەعبی|حەشدی شەعبیدا]] کاریان دەکرد، زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان دژی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستپێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/03/joint-statement-on-irans-missile-and-drone-attacks-in-the-region/|سەردێڕ=Joint Statement on Iran’s Missile and Drone Attacks in the Region |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە زۆرینەی ھێرشەکانی سەر عێراق، نزیکەی ٢٠٠ ھێرشیان بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بوونە تا ١١ی ئازاری ٢٠٢٦. ھەرێمی کوردستان بووە شوێنی سەرەکیی زۆرینەی ھێزەکانی ئەمریکا دوای کشانەوەی ھێزەکان لە چەند دامەزراوەیەک کە کەوتبوونە ناوەڕاست و ڕۆژاوای عێراق.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/11/us-condemns-iranian-and-militia-attacks-in-iraq-amid-unclaimed-airstrikes-on-tehran-backed-militias/|سەردێڕ=US condemns Iranian and militia attacks in Iraq amid unclaimed airstrikes on Tehran-backed militias |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Foundation for Defense of Democracies]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپ و کۆمەڵە میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران؛ [[سەرایا ئەولیا ئەددەم]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/02032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|بەرخۆدانی ئیسلامی لە عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Security/Islamic-Resistance-in-Iraq-67-Operations-in-48h-against-the-US|سەردێڕ=Islamic Resistance in Iraq: 67 Operations in 48h against the US |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[جەیشول غەزەب]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/07042026|سەردێڕ=&quot;جيش الغضب&quot; يقول إنه هاجم أربيل ثأراً لمقتل خامنئي ونصر الله |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئسش شەدید]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/070320261|سەردێڕ=مسيرات تائهة وأهداف مدنية.. 8 أيام من هجمات الفصائل المسلحة على إقليم كوردستان |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و [[ئەسحابول کەھف]]،&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4774|سەردێڕ=Drone strike hits upscale hotel in Erbil; no casualties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260307040615/https://thenewregion.com/posts/4774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەرپرسیارێتیی بەشێک لە ھێرشەکانیان لەئەستۆگرت.

== پێشینە ==
ھەرێمی کوردستان لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی و داگیرکردنی عێراق لە ٢٠٠٣]]&lt;nowiki/&gt;وە میوانداریی چەندین بنکە و دامەزراوەی سەربازیی ئەمریکای کردووە. لە نێوان [[کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق (٢٠٢٠–٢٠٢١)|ساڵانی ٢٠٢٠]]—٢٠٢١ و دیسانەوە لە ساڵی ٢٠٢٥—٢٠٢٦، ئەمریکا پڕۆسەی کشانەوەی ھێزەکانی لە عێراق دەستپێکرد. لەم قۆناغانەدا ھێزەکانی ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان نەکێشرانەوە بەڵکوو لەبری ئەوانی تریش لەوێ جێگیرکران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888439|سەردێڕ=Iraqi militias attack US forces: New Iran war frontline? {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەنێویاندا سەربازەکانی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریاش]] گواسترانەوە ھەرێمی کوردستان، ئەمەش بووە ھۆی چڕبوونەوەی بەرچاوی کارمەندان و کەرەستەی ئەمریکی لە ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aldroubi |یەکەم=Mina |دوایین٢=Mahmoud |یەکەم٢=Sinan |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/01/us-troops-attacked-in-erbil-as-iraqi-militants-consider-options/|سەردێڕ=US troops attacked in Erbil as Iraqi militants consider options |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئێران پێشتر بە بیانووی بەئامانجگرتنی «بارەگاکانی [[مۆساد]]» ھێرشی کردووەتە سەر ھەرێمی کوردستان، لەنێویاندا لە کاتی [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشە مووشەکییەکانی ھەولێر لە ٢٠٢٢]] و [[ھێرشە مووشەکییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا (٢٠٢٤)|ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٢٤]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=After nuclear talks break down, Iran claims ballistic missile attack in Iraq|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220402170549/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەلایەکی دیکەوە میلیشیا شیعە ھاوپەیمانەکانی ئێران کە لە ناوچەکانی نێوان عێراقی فیدراڵی و ھەرێمی کوردستان چالاکی دەکەن، لە ماوەی ڕابردوودا چەندین جار ھێرشیان کردووەتە سەر بنکەکانی ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/|سەردێڕ=Armed drone targets Harir military base in northern Iraq -sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231115182844/https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥دا [[ھێرشی میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە عێراق ٢٠٢٥|فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی میلیشیا شیعەکان ھێرشی کردە سەر کێڵگەی گازی کۆڕمۆر]] و ئاگرێکی بەرفراوانی لێکەوتەوە و زۆریش تیشکی خستە سەر بابەتی پێویستیی ھەرێمی کوردستانی ئۆتۆنۆم بۆ باشترکردن و بەھێزترکردنی سیستەمی بەرگرییە ئاسمانییەکەی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ھەروەھا ھەرێمی کوردستان شوێنی گیرسانەوەی چەندین پارتی ئۆپۆزسیۆنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردیی ڕۆژھەڵاتە]] کە لە دەربەدەریدان. ئەم گرووپانە پێشتر [[پێکدادانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ھێرشی سنووربەزێنیان بۆ سەر ئێران]] دەستپێکردووە و خۆشیان بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران کراونەتە ئامانج، لەوانە لە [[ھێرشی ١٧ی خەرمانان|ساڵانی ٢٠١٨]] و [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|٢٠٢٢]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209144217/https://www.jpost.com/middle-east/article-884039 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە یەکگرتوون لە ژێر دەستی [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]، ئەوان لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥-٢٠٢٦]] ڕایانگەیاند کە لە ئەگەری کردەوەی سەربازیی ئەمریکادا ھەوڵی [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران|یارمەتیدان لە ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260227170839/https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-february-25-2026/|سەردێڕ=Iran Update, February 25, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکان ==

=== تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێرشە سەرەتایییەکان (٢٨ی شوبات-ناوەڕاستی ئازار) ===
ھەر لەو ڕۆژەی کە شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦ دەستی پێکرد، ھەرێمی کوردستان بە تایبەتی [[ھەولێر|ھەولێری]] پایتەخت بە خێرایی بوو بە ئامانجێکی سەرەکیی ھێرشەکانی ئێران. دووبارەبوونەوەی تەقینەوە و ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی و ڕێگریکردن لە ھەندێک کاتدا بۆ زیاتر لە دوو کاتژمێر لەسەریەک دەبیسترا و بە شێوەیەکی بەرچاو لە چڕیدا زیاتر لە ھێرشەکانی پێشوو بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوام بوو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; لە سێ ڕۆژی یەکەمدا، ھەولێر بەتەنھا  لەلایەن زیاتر لە ٧٠ مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرایە ئامانج، لەگەڵ ئەوەشدا سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی ئەمریکا و بەڕیتانیا&lt;ref name=&quot;US-British air defense&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/04/08/the-air-defense-array-that-shielded-iraqi-kurdistan-during-iran-war/|سەردێڕ=The Air Defense Array That Shielded Iraqi Kurdistan During Iran War |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەکەدا ڕێگرییان لە زۆرینەیان کرد، لە ئەنجامدا زیانێکی کەم یان ھیچ زیانێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنە دیارانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]، کە ھێزەکانی ئەمریکای [[شەڕی دژ بە داعش|ھاوپەیمانی نێونەتەوەییی دژی داعش]] بنکەیان لێی ھەیە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|سەردێڕ=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302144041/https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا لە ھەولێر]] کە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٥ کرایەوە و گەورەترین کونسوڵخانەی ئەمریکایە لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug|سەردێڕ=Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260301193638/https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە دەرەوەی ھەولێریش ھێزەکانی ئەمریکا لە [[بنکەی ئاسمانیی ھەریر]] کرانە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/01032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا ھێرشەکان بارەگای لیوای ١١ی [[پێشمەرگە]]، کە دەکەوێتە نزیک قەزای دێگەڵە لە [[پارێزگای ھەولێر]] و&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/897273/slug|سەردێڕ=Drone Attack Targets Peshmerga Headquarters Near Erbil, Ministry Urges Baghdad to Act |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Peshmerga-headquarters-in-Erbil|سەردێڕ=Drone attack targets Peshmerga headquarters in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302182246/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و بارەگای فەرماندەییی یەکەی ٧٠ی پێشمەرگەی سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک)شی گرتەوە. ئەو ھێرشانە بوونە ھۆی کوژرانی ئەندامێکی [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] و برینداربوونی ئەندامێکی دیکە.&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4784|سەردێڕ=Two killed as drones rain down in Kurdistan Region |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە (کۆمەڵە بەرھەڵستکارە) کوردییەکانی ئێران لە [[پارێزگای سلێمانی]] ([[سلێمانی|شاری سلێمانی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Kurdistan Regional Government (KRG) Security Agency: We don't know whether the attack on Sulaimani was carried out by drones or missiles |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0303202625 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ناوچەی زڕگوێز،&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; و [[قەزای دووکان]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/060320261 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;)، و لە [[پارێزگای ھەولێر]] ([[پردێ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020320263 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[قەزای کۆیە]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/03032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[بەنداوی گۆمەسپان|گۆمەسپان]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;) لەوانەش [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] (PAK)، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI)، [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] و [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانیش]] کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303012209/https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی ئازاردا ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی PDKI (حدکا) چڕتر بوونەوە و لە ئەنجامدا ئەندامێک بەسووکی برینداربوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Iranian-Kurdish-Party-headquarters-in-Erbil-Province|سەردێڕ=Drone attack targets Iranian Kurdish Party headquarters in Erbil Province |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Three-explosions-rock-Erbil-in-fresh-strike-on-Iranian-Kurdish-opposition-site|سەردێڕ=Three explosions rock Erbil in fresh strike on Iranian Kurdish opposition site |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iran-s-irgc-strikes-drones-at-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq|سەردێڕ=Iran's IRGC strikes drones at Kurdish opposition groups in northern Iraq - VIDEO |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=caliber.az |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئامانجەکانی دیکە بریتی بوون لە ناوچە مەدەنییەکان لە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای شەقڵاوە]]،&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt; و ژێرخانی مەدەنی، وەک ھۆتێل (میوانخانە)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Harir-Base-defenses-neutralize-drone-over-Erbil|سەردێڕ=Harir Base defenses neutralize drone over Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;Earlier today, Saraya Awliya al-Dam, an Iraqi armed faction within the Islamic Resistance in Iraq, also claimed responsibility for a drone attack on a hotel in Erbil, alleging it was hosting US soldiers.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ژێرخانی وزە،&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; دامەزراوە گشتییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Kurdistan-Region-records-470-attacks-107-casualties|سەردێڕ=Kurdistan Region records 470+ attacks, 107 casualties since Feb 28 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و دامەزراوەکانی [[دوورپەیوەندی]] و [[ڕوانگەی ئاسمانی|ڕوانگەی ئاسمانیی]] کەشوھەوا لەسەر [[کۆڕەک|چیای کۆڕەک]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Double-drone-strike-hits-Mount-Korek-in-Erbil|سەردێڕ=Double drone strike hits Mount Korek in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/030320263 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و چیای زمناکۆ. لە [[پارێزگای دھۆک]] کێڵگە نەوتییەکانی چەمنکێ لەلایەن دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ناوەڕاستی مانگی ئازار–٧ی نیسان ===
[[پەڕگە:2026_Iranian_drone_attacks_Kurdistan_Region_video.webm|وێنۆک|ئەو گرتە ڤیدیۆیییانەی دەست [[دەنگی ئەمریکا|دەنگی ئەمەریکای]] کوردی کەوتووە، کە تیایدا ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەلایەن میلیشیاکانی سەر بە ئێرانەوە دەردەکەوێت کە باڵەخانەکانی نیشتەجێبوون لە ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج.]]
ڕۆژی ١٢ی ئازار، مووشەکێک لە بنکەیەکی سەربازیی ئیتاڵیا لە ھەولێر کەوتەخوارەوە. ھیچ بریندارێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603120049|سەردێڕ=Missile hits Italian base in Erbil, no injuries reported |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی تر بۆ سەر کەمپی مەشق و ڕاھێنان ڕوویدا کە لەلایەن سەربازە فەڕەنسییەکانەوە لە ھەولێر جێگیرکرابوون، سەربازێک کوژرا و شەشی تریش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;France03122026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf|سەردێڕ=French soldier killed in drone attack in Iraq’s Kurdish region, Macron says |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313082831/https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[France 24]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/six-french-soldiers-wounded-iraq-after-drone-attack-army-says-2026-03-12/ |وێبگە=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ١٥ی ئازار سێ مووشەکی سوپای پاسداران لە ئۆردووگای گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیی کوردیی کۆمەڵە لە ھەرێمی کوردستان کەوتەخوارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603156665|سەردێڕ=IRGC missiles hit Iranian Kurdish opposition camp in Iraqi Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٤ی ئازاردا، ھێرشێکی موشەکی لە ھەولێر کە بنکەیەکی سەربازیی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] کردە ئامانج، بووە ھۆی کوژرانی شەش چەکدار و لانیکەم ٣٠ چەکداریش بە ھۆیەوە برینداربوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Reuters]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٨ی ئازار، شوێنی نیشتەجێبوونی [[نێچیرڤان بارزانی]]،  [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، بە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە [[دھۆک]] کرایە ئامانج. ڕۆژی دواتر ''[[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]]'' بڵاوی کردەوە، بەرگریی ئاسمانی لەنزیک شوێنی نیشتەجێبوونی [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان لە ھەولێر، ڕێگریی لە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان کردووە. ڕووداوەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھەڵکشانێکی بەرچاو تەماشا کران، بەزاندنی «ھێڵی سوور» وەک پەیامێکی سیاسی دەبینرا بە ئامانجی تێکدانی بێلایەنیی ھەرێمی کوردستان و ڕۆڵە نێوەندگیرییەکەی لە ململانێکاندا، و ھەروەھا ئیدانەکردنێکی بەربڵاوی نێونەتەوەییی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aydogan |یەکەم=Sohan |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/opinion/01042026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ئاگادارییەکی ئەمنیی [[کونسوڵخانەی ئەمریکا لە بەغدا|باڵیۆزخانەی ئەمەریکا]] لە ٢٩ی ئازاردا ھۆشداریدرا لەوەی کە ئێران و میلیشیا ھاوپەیمانەکانی ڕەنگە زانکۆ ئەمریکییەکانی سلێمانی و دھۆک و ھەروەھا دامەزراوەکانی دیکەی پەیوەست بە ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان بکەنە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;

تا کۆتاییی مانگی ئازاری ٢٠٢٦، ھەرێمی کوردستان بە «زیاتر لە ٤٥٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک» بەئامانجگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Rudaw]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Burning_industrial_building_Kurdistan_Region_April_2026_after_Iranian_attacks.png|وێنۆک|سووتانی دامەزراوەیەکی پیشەسازی لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک.]]
ڕۆژی ١ی نیسان، سێ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بە ناوەکانی شەھید لە نزیک شاری ھەولێر دامەزراوەکانی پەیوەست بە کۆمپانیای نەوتی بەڕیتانیی [[کاسترۆل|کاسترۆڵیان]] کردە ئامانج و زیانیان بە ژێرخانی وزە گەیاندووە بەڵام ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Donaldson|یەکەم=Marcus|ناونیشان=https://www.gbnews.com/news/iran-war-british-oil-firm-strike-iraq-erbil-castrol|سەردێڕ=Massive explosion as drone strikes British oil firm in Iraq after chilling Iran warning|ئیش=GB News|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی دیکەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کێڵگەی نەوتی سەرسنگی لە ناوچەی چەمنکێی [[پارێزگای دھۆک]] کردە ئامانج کە بەڕێوەدەبردرێت لەلایەن کۆمپانیای HKN Energy کە بنکەکەی لە ئەمریکادایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iraqinews.com/iraq/breaking-drone-attack-targets-sarsang-oilfield-in-northern-iraq/|سەردێڕ=Breaking: Drone attack targets Sarsang oilfield in northern Iraq |وێبگە=Iraqi News}}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی نیساندا دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کارگەیەکی خەڵووزیان لە ھەولێر تێکشکاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٥ی نیسان دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە گەڕەکی بەختیاریی [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] ناوچەی نیشتەجێبوونی چڕدانیشتوویان بەئامانجگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/drone-attacks-suli-kurdistan/8134608.html|سەردێڕ=Taxeke Bajarê Silêmanîyê Rastî Du Êrîşên Dronan Tê |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٧ی نیسان، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە گوندی دارەشەکران لە باکووری ھەولێر ماڵی خێزانێکی کردە ئامانج و بە ھۆیەوە ژن و مێردێک کوژران و منداڵەکانیان دوای خۆیان جێھێشت. [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەى تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە «لە ئێرانەوە ھەڵدراوە» و ھێرشەکەش ئیدانەیەکی بەرفراوانى سەرکردە کوردەکانى لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/070420261 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5053|سەردێڕ=Family torn apart: Drone strike kills couple near Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== لە کاتی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٨ی نیسان-٢١ی نیسان) ===
سەرەڕای [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی شەڕی ئێران]]، ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوامبوون.

ڕۆژی ١٤ی نیسان، کەمپێکی سەر بە حدکا لە نزیک [[کۆیە]]، ھەروەھا دوو کەمپی سەر بە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان لە سنووری پارێزگای سلێمانی و ھەولێر، لەلایەن فڕۆکە بێفڕۆکەوانە ھێرشبەرییە تاکلایەنەکانی ئێرانەوە کرانە ئامانج و بە ھۆیەوە دوو ئەندام برینداربوون. فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دیکەش لەلایەن فڕۆکە جەنگییەکانەوە ڕێگرییان لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5109|سەردێڕ=Iranian drones towards Kurdistan Region intercepted: Kurdistan CT |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== کوژرانی غەزال مەولان ====
{{سەرەکی|کوژرانی غەزال مەولان}}
[[پەڕگە:غەزال_مەولان.png|وێنۆک|247x247پیکسڵ|وێنەیەکی غەزال مەولان لە کاتی پێشمەرگایەتیدا]]
غەزال مەولان، ژنێکی تەمەن ١٨ ساڵان، ئەندامی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، لە ١٤ی نیسان لە ھێرشێکی ئێراندا بە ھۆی برینەکانییەوە گیانی لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5119|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups face attacks despite ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مردنەکەی مشتومڕ و کاردانەوەی گشتیی بە دوای خۆیدا ھێنا، دوای ئەوەی ھەواڵەکان باسیان لەوە کرد کە لە چەندین نەخۆشخانەی [[سلێمانی]] دوورخراوەتەوە، گوایە بە ھۆی ترسی کاردانەوەی ئێرانەوە بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/news/2026/04/article-45|سەردێڕ=Hengaw statement on denial of medical care and violation of the right to life following IRGC drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە ڕەنگە ئەمەش ھۆکاری مردنەکەی بووبێت. سەرەتا لە نەخۆشخانەی شۆڕش، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] چارەسەری وەرگرتووە، بەڵام بە ھۆی سەختیی برینەکانییەوە پێویستیی بە گواستنەوەی بۆ چاودێریی تایبەت ھەبووە. ناوبراو لە نەخۆشخانەی شۆڕشەوە بە ئۆتۆمبێلی فریاگوزارییەوە گواسترایەوە، بە یاوەریی ئەندامێکی کۆمەڵە و پزیشکێکی نەخۆشخانەی شۆڕش. بەپێی زانیارییەکان، لەکاتی گەیشتنیان بە نەخۆشخانەی ئاسیا، کارمەندان وەرگرتنی غەزالیان ڕەتکردووەتەوە و ڕایانگەیاندووە کە ناتوانن «کەیسەکە بگرنەدەست». ھەروەھا لە نەخۆشخانەی بەخشین کە لە نزیکەوەی بوو، بەھۆی نەبوونی «مۆڵەتی پۆلیس»ەوە، چارەسەری بۆ نەکرا. بەڕێوەبەرەکەی وتی کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ بەرپرسانی ئەمنی و داوای ڕەزامەندی دەکات. دوای ٢٠ خولەک دواکەوتن، غەزال و ھاوەڵەکانی بەڕێکەوتن بۆ ئەوەی بەدوای نەخۆشخانەیەکی تردا بگەڕێن. دەوترێت دامەزراوەیەکی دیکەی ناحکوومی دوای ئەوەی زانیویەتی پێشمەرگەی کۆمەڵەیە، کۆتاییی بە چارەسەر ھێناوە، ھاوکات نەخۆشخانەی فارووق نزیکەی پێنج خولەک دوای پەیوەندییە سەرەتایییەکە ڕەزامەندیی دەربڕیوە لەسەر وەرگرتنی. بەڵام پێشتر لەگەڵ گەیشتنیان مردبوو. ھەروەھا باس لەوە کرا کە مزگەوتە ناوخۆیییەکان ڕێگەیان نەداوە [[پرسە لە ئیسلامدا|ڕێوڕەسمی پرسە]] جێبەجێ بکرێت و گۆڕستانە گشتییەکان سەرەتا ڕەتیانکردووەتەوە بە خاک بسپێردرێت. نزیکەی ١٥٠ بیرمەند و ھونەرمەند و چاڵاکانی مەدەنیی کورد لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا کردەوەی نەخۆشخانەکانیان شەرمەزارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://en.964media.com/46937/|سەردێڕ=The night Ghazal Mawlan died |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964media |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ''دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ'' لە ھەرێمی کوردستان ڕەتکردنەوەی چاودێریی پزیشکیی بە پێشێلکردنی [[مافی ژین|مافی ژیان]] وەسفکرد. ھەروەھا ئەم ڕووداوە بووە ھۆی ناڕەزایەتییەک کە لەلایەن پێکھاتەکانی [[دانیشتووانی کورد|ڕەوەندی کوردییەوە]] ڕێکخرابوو، لە کاتێکدا دەوترێت ھەندێک لە دانیشتووانی ناوچەکە ھەڕەشەی دانانی [[خێوەتی ناڕەزایەتی|خێوەتی ناڕەزایەتییان]] کردووە. [[عەبدوڵڵا موھتەدی]] داوای کەمکردنەوەی توندوتیژیی کرد و داوای لە دەسەڵاتداران کرد کە چارەسەری ناڕەزایەتیی گشتی بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/908596/slug|سەردێڕ=Mawlan Case: Care Denial, Funeral Dispute After Drone Strike |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; میدیاکانی لایەنگری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (پ.د.ک) بەرپرسیارێتییان بۆ دەسەڵاتدارانی ھەرێم گەڕاندەوە و ئاماژەیان بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک) و پارتە ئیسلامییەکان و نەخۆشخانەکانی سەر بە یەکێتی کرد و ڕەخنەیان لێگرتن. ڕایانگەیاند کە: ''خۆ ئەگەر ئەم بریندارە «سەربازێکی دوژمن» بووایە، ئەوا نەخۆشخانە ئیسلامییەکە چارەسەری بۆ دەکرد و «[[ئەمیر]]» سەردانی دەکرد و «[[جاش]]&lt;nowiki/&gt;‌پەرلەمانتارەکان»یش چاودێرییان دەکرد، لە کاتێکدا کە ئەمە چەکدارێکی کورد بووە و ئەو مامەڵەیان لەگەڵدا نەکردووە''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=Lawyer Karzan Hanarayi: The party authorities in Sulaimani are primarily responsible for what happened to martyr Ghazal |ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/910943 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=BasNews}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ تا ١٦ی نیسان پێنج ھێرشی جیاواز لە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستانیان کردە ئامانج. یەکێک لەو جۆرە ھێرشانە پارتی PAKی کردە ئامانج، کە ڕایگەیاندبوو ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

لە ١٧ی نیسان ھێرشەکانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر کەمپی حدکا لە بالیسان لە ڕۆژھەڵاتی [[شەقڵاوە]] و لە ناوچەی جەژنیکان سێ ئەندام کە دوو ژنیان تێدابوو کوژران و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hanahr.org/en/news/three-peshmergas-killed-and-several-others-injured-following-islamic-republic-drone-attacks-on-pdki-headquarters/|سەردێڕ=Three Peshmergas Killed and Several Others Injured Following Islamic Republic Drone Attacks on PDKI Headquarters {{!}} Hana Human Rights Organization |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hana Human Rights Organization |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;

=== درێژکردنەوەی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٢١ی نیسان–ئێستا) ===
لە ٢٢ی نیساندا، PAK ئیدیعای کرد کە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر یەکێک لە بنکەکانی بووە ھۆی برینداربوونی سێ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=&quot;PAK: Our base was attacked with drones and 3 Peshmerga were injured&quot; |ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/220420262 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rûdaw}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی ئایاردا، ھەواڵەکان لە بارەی ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران لە ناوچەکە بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/130520261 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/KRSC-Missiles-drones-target-Iranian-Kurdish-camp-in-Al-Sulaymaniyah|سەردێڕ=KRSC: Missiles, drones target Iranian Kurdish camp in Al-Sulaymaniyah |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ڕێککەوتی ٨ی حوزەیران، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] دەستیان کرد بە ھێرش بۆ سەر بارەگاکانی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە ناوچەکە.&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iran-strikes-headquarters-of-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq-amid-tensions-with-israel/3959671&lt;/ref&gt;

== وەڵامدانەوە ==

=== ھەرێمی کوردستان ===
لە ھەنگاوێکی خۆپارێزیدا، کێڵگەی گازی کۆڕمۆر، پێدانی گازی بۆ وێستگەکانی کارەبا لە ھەرێمی کوردستان ڕاگرت بە ھۆی ترسی ئەوەی کە بکرێتە ئامانج لەلایەن ھێرشەکانەوە، ئەمەش بووە ھۆی پچڕانی کارەبا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

لە بەرامبەر بەئامانجگرتنی یەکێک لە بنکە سەربازییەکان، پێشمەرگە ھۆشداریی دا لەوەی «بەردەوامیی ئەو کردەوە تیرۆریستییانە بێ وەڵام نابێت».&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دوای مانگێک بەیاننامەیەکی ھاوشێوە بڵاوکرایەوە و دووپاتی لەوە کردەوە کە ئەگەر حکوومەتی عێراق نەتوانێت لە دژی «گرووپە تیرۆریستییەکان» کاربکات کە بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج، [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] «ناچار دەبێت ھەڵوێستێکی جیاواز بگرێتەبەر».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5047|سەردێڕ=Peshmerga ministry blames Baghdad for failing to act on drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دواتر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] دەوامی فەرمیی لە سەرجەم قوتابخانە و زانکۆ و پەیمانگاکانی سەرتاسەری ھەرێم لە ١ تا ٤ی ئازار ڕاگرت. ھەروەھا [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] داوای لە دانیشتووان کرد کاتێک دەنگی ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی بیسترا، بەدوای پەناگەدا بگەڕێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ھێرشەکان قوتابخانە و [[پێڕستی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان|زانکۆکانی]] سەرتاسەری ھەرێمی کوردستانیان ناچارکرد وانە بە شێوەی کەسی بۆ ماوەیەکی درێژ ڕابگرن، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی خوێندن بۆ خوێندنی سەرھێڵ (ئۆنڵاین).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/31032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوابەدوای چەند ڕۆژێک لە ھێرش بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، سەرکردە کوردەکان لەوانە [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی]] ھۆشدارییان دا بە حکوومەتی عێراقی فیدراڵ کە ھەنگاوی «جددی» بنێت بۆ ڕاگرتنی ھێرشەکانی میلیشیا شیعەکان کە لە سنوورەکانی عێراقدا چالاکی دەکەن، ڕایانگەیاند «خۆڕاگرتنیش سنووری خۆی ھەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260309203053/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== حکوومەتی عێراق ===
لە کۆتاییی مانگی نیساندا حکوومەتی عێراق نیازی خۆی دەربڕی بۆ بەدەستھێنانی سیستەمی دژە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، بەڵام ڕایگەیاند کە ھیچیان بۆ ھەرێمی کوردستان دابین ناکرێن. شرۆڤەکاران بڕیارەکەیان بە «زیاد[کردن]ی سووکایەتی» وەسفکرد، ئاماژەیان بەوە دا کە ھەرێمی کوردستان لە نێو ئەو ناوچانەدا بووە کە زۆرترین زیانی بەرکەوتووە بە ھۆی ھێرشەکانەوە، ھاوکات توانای بەرگریی ئاسمانی خۆی نەبووە و ڕێگەی پێنەدراوە بەشێوەیەکی سەربەخۆ ئەو جۆرە سیستەمە دەستەبەر بکات.&lt;ref name=&quot;Forbes3May&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/05/03/iran-war-created-surge-in-demand-for-cost-effective-anti-drone-rockets/|سەردێڕ=Iran War Sparks Surge In Demand For Cost-Effective Anti-Drone Rockets |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== وەڵامدانەوەی سەربازیی ئەمریکا ===
ئەمریکا وەڵامی ھێرشەکانی دایەوە و گرووپەکانی ھاوپەیمانی ئێرانی کردە ئامانج کە چەند کوتلەیەکی بەشێکن لە حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4824|سەردێڕ=Strikes on PMF bases in Iraq kill at least 30: Sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313232046/https://thenewregion.com/posts/4824 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899944/slug|سەردێڕ=Airstrikes Hit PMF Positions in Anbar and Kirkuk, Causing Dozens of Casualties |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە پێگەکانی حەشدی شەعبی لە [[مووسڵ]] و [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]] و&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-889728|سەردێڕ=Iran backed militia bases in Iraq targeted in airstrikes {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[کەرکووک]] و [[پارێزگای ئەنبار]]. بەشێک لە ھێرشەکان بە «تووند» وەسف کران و لە ئەنجامدا لانیکەم ٣٠ چەکداری حەشدی شەعبی کوژران و چەند چەکدارێکی دیکەش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt; دەوترێت بەشێک لەو کەسانەی لە کەرکووک کوژراون، ئەندامی [[حەشدی تورکمانی|لیواکانی تورکمان]] (حەشدی تورکمانی) بوون لە ناو حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

لە ١٨ی ئازاردا، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی بەدر]] کە ھاوپەیمانی ئێرانە، [[ھادی عامری]]، ڕایگەیاند کە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھێزی ئاسمانیی بەڕیتانیا زیاتر لە ٦٠ چەکداری کوشتووە و زیاتر لە ١٠٠ چەکداریش برینداربوون، ھێرشەکانی بە پەرەسەندنێکی بەرچاو وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/dozens-killed-strikes-iran-allied-pmf-militia-iraq|سەردێڕ=Dozens killed in strikes on Iran-allied PMF militia in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Arab}}&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوە دیپلۆماسییەکان ===

==== وڵاتەکان ====
{{Flag|United Arab Emirates}} (ئیمارات): ئیمارات ھێرشەکەی سەر بنکەیەکی پێشمەرگە لە ٢٤ی ئازار ئیدانەکرد و بە «[[تیرۆریزم|ھێرشی تیرۆریستی]] دژی کوردەکان» وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/6-kurdistan-regional-government-soldiers-killed-in-iranian-attack-on-northern-iraq.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US |سەردێڕ=6 Kurdistan Regional Government soldiers killed in Iranian attack on northern Iraq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://gulfnews.com/world/mena/uae-condemns-irans-unprovoked-terrorist-attacks-targeting-kurdistan-region-of-iraq-1.500486285|سەردێڕ=UAE condemns Iran’s unprovoked terrorist attacks targeting Kurdistan Region of Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Gulf News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United Kingdom}} (بەڕیتانیا): وەزیری دەرەوەی بەڕیتانیا ییڤێت کۆپەر ئیدانەی ھێرشە بێفڕۆکەوانەکانی کرد، وە ھاوسۆزیشی بۆ قوربانییەکان دەربڕی، و پشتیوانیی بەڕیتانیاشی بۆ ئاشتی، سەقامگیری و بەردەوامبوونی ھاوکاری لەگەڵ ھەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United States}} (ئەمریکا): بەگوێرەی ''ئاکسیۆس'' سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد تڕامپ]] لەگەڵ سەرکردەکانی دوو حیزبی سەرەکیی ھەرێمی کوردستان، [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی|بافڵ تاڵەبانیدا]] قسەی کرد، ڕۆژێک دوای ئەوەی ھێرش و بۆردوومانەکان دەستیان پێکرد، گفتوگۆیان لەسەر ئەوە کرد کە بە بابەتە «ھەستیارەکان» وەسفکرابوون. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] پەیامێکی لە سەرۆکی ئەمریکاوە، دۆناڵد تڕامپ، وەرگرت، کە لەلایەن نێردراوی ئەمریکا [[تۆم بێرێک|تۆم باڕاک]] بڵاوکرایەوە. تڕامپ ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانی ئیدانەکرد، لەنێویاندا ھێرشێکی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانی لە دھۆک، و ھاوسۆزیی بۆ ھێزی پێشمەرگە دەربڕی کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە ٢٤ی ئازاردا، چەند پێشمەرگەیەک کوژران، کە ھیوایان خواست کە بریندارەکان بەخێرایی چاکببنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=van Wilgenburg|یەکەم=Wladimir|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4552|سەردێڕ=President Trump Condemns Attacks on Kurdistan|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260420214814/https://kurdistanchronicle.com/babat/4552|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|France}}: لە ٢٨ی ئازار، سەرۆکی فەڕەنساش [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکڕۆن]] ھاوسۆزیی خۆی دەربڕی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و خێزانەکانی شەش پێشمەرگەکە کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە سۆران، لە ٢٤ی ئازار کوژران، و ئاواتی چاکبوونەوەی خێرای بۆ بریندارەکان خواست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=van Wilgenburg|یەکەم=Wladimir|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4542|سەردێڕ=Iraq, France Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President Residence|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260420174312/https://kurdistanchronicle.com/babat/4542|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Germany}}: لە ٢ی نیسان، نێچیرڤان بارزانی پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ گیزا ئاندریاس ڤۆن گەیەر کرد، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیای فیدڕاڵی، سەبارەت بە ھێرشەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، کە ڤۆن گەیەر پشتیوانیی ئەڵمانیای دووپاتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Jordan}}: شا [[عەبدوڵڵای دووەم|عەبدوڵڵای دووەمی ئوردن]] نامەیەکی نارد کە ھاوسۆزیی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان و خێزانەکانی قوربانییانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە ٢٤ی ئازار لە بنکەیەکی پێشمەرگە لە سۆران دەربڕی.&lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt;

{{Flag|Qatar}}: سەرۆکوەزیرانی قەتەڕ و وەزیری دەرەوەی قەتەڕ محەممەد بنو عەبدولڕەحمان ئەلتانی ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانیان ئیدانەکرد، کە لە ٢٨ی شوباتەوە ئەنجامدراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٦ |ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4553 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦ |وێبگە=Kurdistan Chronicle }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanchronicle.com/babat/4553 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Saudi Arabia}}: وەزارەتی دەرەوەی سعوودییە بە تووندی ئیدانەی ئەو ھێرشانەی کرد بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان مەسعوود بارزانی، ھەروەھا ھەموو ھێرشەکانی تری دژی ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://saudigazette.com.sa/article/660218/saudi-arabia/cma-approves-regulatory-framework-to-offer-special-purpose-acquisition-companies-in-nomu-parallel-market|سەردێڕ=CMA approves regulatory framework to offer Special Purpose Acquisition Companies in Nomu parallel market |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Saudi Gazette |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== قەوارە نا-وڵاتەکان ====
[[پەڕگە:Protests_qamishlo_March_2026_against_Iranian_attacks_on_the_Kurdistan_Region.png|وێنۆک|لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٦ لە [[قامیشلۆ|شاری قامیشلۆ]]، لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ڕۆژاڤا]]، [[سووریا]] خۆپیشاندان دژی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو.]]
{{Flagicon image|Flag of the Arab League.svg}} [[کۆمکاری عەرەبی]]: سکرتێری گشتیی کۆمکاری عەرەبی ئەحمەد ئەبول غەیس لە پەیوەندییێکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt;

{{Flagicon image|Star Green.svg|border=no}} [[ھاوپەیمانیی عەزم|هاوپەیمانیی عەزم]]: عەزم، کە گرووپێکی سیاسیی سوننەیە، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ھێرشەکەی سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانیی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;

{{Flagicon image|Flag of Koma Civakên Kurdistanê.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە): ڕێکخراوەکە بە تووندی ھێرشەکانی ئیدانەکرد لە بەیاننامەیەکی نووسراودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/kck-condemns-the-attack-on-nechirvan-barzani-s-residence-84659|سەردێڕ=KCK condemns the attack on Nechirvan Barzani’s residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)|ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد]] (ئەنەکەسە): سکرتێری گشتیی ئەنەکەسە ھێرشەکانی بە «ھێرشێکی ئاشکرا و دڕندانە» ناوبرد و ئدانەی کردن کە بەشێکە لە ھەوڵە فراوانەکان بۆ «دروستکردنی ناسەقامگیری لە ھەرێمی کوردستان» و لاوازکردنی سەروەرییەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.welattv.net/node/25189|سەردێڕ=Kurdish National Council: Attack on Kurdistan Region Aims to Undermine Security and Constitutional Experience |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.welattv.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Ahekma tayar.png}} [[بزووتنەوەی حیکمەتی نیشتمانی]]: سەرکردەی سیاسیی شیعەی عێراقی [[عەمار حەکیم|عەمماڕ حەکیم]] ھێرشەکانی ئیدانەکرد و داوای «ھەنگاوێکی بەھێزتری بۆ پاراستنی سەقامگیری» کرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;

{{Flag|Rojava}}: خۆپیشاندانی ناڕەزاییدەربڕین لە سەرانسەری ڕۆژاڤادا سەری ھەڵدا، بەتایبەتی لە [[کۆبانی|کۆبانێ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8133307.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Kobanîyê bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê Dadikevin Kolanan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; [[قامیشلۆ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132968.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Qamişlo Êrîşên Ser Herêma Kurdistanê Şermezar Dikin|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; و گیرکە لەکێ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132963.html|سەردێڕ=Li Girkê Legê Xwepêşandan bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; بۆ پشتیوانیکردن لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشەکانی ئێران.

== تێبینییەکان ==

== سەرچاوەکان ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:لێدانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانیییەکان لەلایەن ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەر عێراق]]
[[پۆل:٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>6wxp2g53zkt6qr8gzovm4itx403y9yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێم پۆکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296597</id>
    <revision>
      <id>1598502</id>
      <parentid>1592398</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136463" sha1="bcq6iahojeamyqyelhbo3qzcz940j5j" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=ئێم پۆکس|image=Monkeypox.jpg|caption=پەڵەی ئێم پۆکس لەسەر قۆڵ و قاچی کچێکی تەمەن چوار ساڵان لە ساڵی ١٩٧١|alt=سووربوونەوە یان برین هۆکارەکەی (ئێم پۆکس)ـە|pronounce={{IPAc-en|ˈ|ɛ|m|p|ɒ|k|s}}, {{respell|EM|poks}}|field=[[نەخۆشی گواستراوە (medical specialty)|نەخۆشێ گواستراوە]]&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|symptoms=لیرک و پەڵەی پێست، تا، شەکەتی و بێهێزی، ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان، ئازاری ماسولکەکان، قوڕگ ئێشە&lt;ref name=CDC_Sym/&gt;|complications=هەوکردنە لاوەکییەکان، هەوکردنی سییەکان (زاتوریە)، ژەهراویبوونی خوێن (سێپسس)، هەوکردنی مێشک، لەدەستدانی بینایی بەهۆی هەوکردنی توندی چاوەوە&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|onset=٣ بۆ ١٧ ڕۆژ پاش بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە&lt;ref name=CDC_Sym/&gt;|duration=٢ بۆ ٤ هەفتە&lt;ref name=&quot;r267&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rajendram |یەکەم١=R. |دوایین٢=Patel |یەکەم٢=V. |دوایین٣=Preedy |یەکەم٣=V.R. |سەردێڕ=The Scientific Basis of Mpox (Monkeypox): Features, Prevention, and Treatments |بڵاوکەرەوە=Academic Press |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٤٣-٢٢١٢٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-q8KEQAAQBAJ&amp;pg=PA8 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|پەڕە=٨}}&lt;/ref&gt;|types=جۆری یەکەم (Clade I) و جۆری دووەم (Clade II)؛ لەگەڵ ژێرجۆرەکانی Ia، Ib، IIa و IIb&lt;ref name=&quot;UKHSA&quot; /&gt;|causes=[[ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموون]]|risks=|diagnosis=پشکنین بۆ دی ئێن ئەی (DNA)ی ڤایرۆسەکە&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|differential=[[دڕکەومێکوتە]], [[ئاوڵە]]&lt;ref name=Mc2014/&gt;|prevention=[[ڤاکسینی ئاوڵە و ئێم‌پۆکس|پێکوتەی (ڤاکسینی) ئاوڵە و ئێم‌پۆکس]]، [[تەندروستی (پزیشکی)|دەست شۆردن]]، داپۆشینی پەڵە و برینەکان، [[کەرەستەی خۆپاراستنی کەسی]] (PPE)، [[دوورەپەرێزیی کۆمەڵایەتی]]&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|treatment=چارەسەری پاڵپشتیکەر&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|medication=[[Tecovirimat]], [[دژە ڤایرۆس]]&lt;ref name=WHOfact2023/&gt;|prognosis=زۆربەی تووشبووان چاک دەبنەوە&lt;ref name=Gov.UK2022/&gt;}}'''ئێم‌ پۆکس''' (Mpox - کە پێشتر بە ئاوڵەی مەیموون یان Monkeypox دەناسرا) &lt;ref name=&quot;w315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Damaso |یەکەم=Clarissa R. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Phasing out monkeypox: mpox is the new name for an old disease |journal=The Lancet Regional Health – Americas |بڵاوکەرەوە=Elsevier |بەرگ=١٧|doi=10.1016/j.lana.2022.100424 |issn=2667-193X |pmc=٩٧٩٥٣٢٦|pmid=٣٦٥٨٨٩٨٥|doi-access=free |article-number=100424}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەکی [[ڤایرۆسیی]] گوازراوەیە کە دەشێت لە مرۆڤ و ئاژەڵەکانی دیکەدا دەربکەوێت. نیشانەکانی پێکدێن لە لیرک و پەڵەی پێست کە بڵق دروست دەکەن و دواتر قەتماغە دەبەستن (توێژاڵ هەڵدەدەن)، هەروەها [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] و ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان. ئەم نەخۆشییە زۆرجار سووکە و زۆربەی ئەو کەسانەی تووش دەبن لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا بەبێ وەرگرتنی هیچ چارەسەرێک چاک دەبنەوە. ماوەی نێوان بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە و سەرهەڵدانی نیشانەکان لە نێوان ٣ بۆ ١٧ ڕۆژدایە، و نیشانەکانیش بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان ٢ بۆ ٤ هەفتە دەخایەنن. سەرەڕای ئەوەش، لە هەندێک حاڵەتدا دەکرێت نەخۆشییەکە توند و مەترسیدار بێت، بەتایبەتی لە منداڵان، ژنانی دووگیان، یان ئەو کەسانەی کە سیستەمی بەرگریی جەستەیان لاوازە یان سەرکوتکراوە (بەزۆری دوای نەشتەرگەری چاندنی شانە و ئەندامەکان دەرمانی سەرکوتکەر بەکاردێت بۆ ئەوەی جەستەی نەخۆش شانە یان ئەندامەکە ڕەتنەکاتەوە). &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;CDC_Sym&quot;/&gt;

نەخۆشییەکە بەهۆی (ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموون - Monkeypox virus)ەوە دروست دەبێت، کە ڤایرۆسێکی ئاژەڵییە (Zoonotic - لە ئاژەڵەوە دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ) و سەر بە ڕەگەزی ڤایرۆسەکانی (ئۆرسۆپۆکس - Orthopoxvirus)ە. ڤایرۆسی (ڤاریۆلا - Variola virus)یش کە هۆکاری نەخۆشیی ئاوڵەی مرۆڤە (Smallpox)، سەر بە هەمان ڕەگەزە. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر دەتوانێت لە ڕێگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ بە پێست یان شلەکانی جەستەی کەسێکی تووشبووەوە ڕووبدات، لە نێویاندا بەرکەوتنی سێکسیش. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt; تووشبووان لە کاتی دەرکەوتنی نیشانەکانەوە تا ئەو کاتەی تەواوی برینەکان قەتماغە دەبەستن و بەتەواوی چاک دەبنەوە، دەتوانن ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی تر بگوێزنەوە. &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A&quot;/&gt; هەروەها ڤایرۆسەکە دەتوانێت لە ئاژەڵی تووشبووەوە بگوێزرێتەوە لە ڕێگەی مامەڵەکردن لەگەڵ گۆشتی تووشبوو یان لە ڕێگەی گازگرتن و ڕووشاندنەوە. &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A&quot; /&gt; دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لە ڕێگەی پشکنینی کارلێکی زنجیرەییی پۆلیمەرەیز (PCR) بۆ [[دی ئێن ئەی]] (DNA)ی ڤایرۆسەکە لەناو برینەکاندا پشتڕاست دەکرێتەوە. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt;

[[ڤاکسین|پێکوتە (ڤاکسین)]] بۆ ئەو کەسانە پێشنیار دەکرێت کە لە مەترسییەکی بەرزی تووشبووندان. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; تا ئێستا هیچ پێکوتەیەک بەتایبەتی دژی ئێم‌ پۆکس پەرەی پێنەدراوە، بەڵام دەرکەوتووە کە پێکوتەکانی ئاوڵە (Smallpox) کاریگەریی باشیان هەیە و سەرکەوتوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Christodoulidou MM, Mabbott NA |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Efficacy of smallpox vaccines against Mpox infections in humans |journal=Immunotherapy Advances |بەرگ=٣|issue=1 |doi=10.1093/immadv/ltad020 |pmc=١٠٥٩٨٨٣٨|pmid=٣٧٨٨٦٦٢٠|article-number=ltad020}}&lt;/ref&gt; هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ خودی نەخۆشییەکە بوونی نییە، هەر بۆیە ئامانج لە چارەسەرکردن تەنها بریتییە لە کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان و ڕێگریکردن لە لێکەوتەکانی. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;NIH_Mpox&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.niaid.nih.gov/diseases-conditions/mpox|سەردێڕ=Mpox {{!}} NIAID: National Institute of Allergy and Infectious Diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230523142513/https://www.niaid.nih.gov/diseases-conditions/mpox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases}}&lt;/ref&gt; هەرچەندە دەرمانی دژەڤایرۆسیی وەکو (تێکۆڤیریمات - Tecovirimat) دەکرێت بۆ چارەسەری ئێم‌ پۆکس بەکاربهێنرێن، &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt; بەڵام تا ئێستا کاریگەرییە و توانای بە تەواوی نەسەلمێنراوە. &lt;ref name=&quot;CSC_TPOXX&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/treatment.html|سەردێڕ=Patient’s Guide to Mpox Treatment with Tecovirimat (TPOXX) {{!}} Mpox {{!}} Poxvirus {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524202025/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/treatment.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt;

نەخۆشیی ئێم‌ پۆکس پەتا و نەخۆشییەکی خۆجەییە (Endemic) لە ناوەڕاست و ڕۆژئاوای ئەفریقادا، کە تێیدا گومان دەکرێت چەندین جۆری شیردەر وەک سەرچاوەی سروشتی (Natural reservoir)ی ڤایرۆسەکە ڕۆڵ ببینن. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; یەکەمین حاڵەتەکانی تووشبوونی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٧٠ لە شاری باسانکوسو لە [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] دەستنیشان کران &lt;ref name=&quot;Bunge2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bunge EM, Hoet B, Chen L, Lienert F, Weidenthaler H, Baer LR, Steffen R |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The changing epidemiology of human monkeypox-A potential threat? A systematic review |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=١٦|issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0010141 |pmc=٨٨٧٠٥٠٢|pmid=٣٥١٤٨٣١٣|doi-access=free |article-number=e0010141}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە، ڕێژەی دووبارەبوونەوە و توندیی بڵاوبوونەوەکانی پەتاکە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، کە پێدەچێت هۆکارەکەی دابەزینی ئاستی بەرگریی بێت لە پاش وەستاندنی هەڵمەتە ڕۆتینییەکانی پێدانی پێکوتەی ئاوڵە. &lt;ref name=&quot;Bunge2022&quot; /&gt; سەرهەڵدانی جیهانیی جۆری دووەم (Clade II)ی ئەم ڤایرۆسە لە ساڵانی ٢٠٢٢ بۆ ٢٠٢٣دا بووە یەکەمین ڕووداوی بڵاوبوونەوەی بەرفراوانی ڤایرۆسەکە لە ناو کۆمەڵگەدا لە دەرەوەی کیشوەری ئەفریقا. لە مانگی تەمموزی ساڵی ٢٠٢٢دا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) بڵاوبوونەوەکەی وەک باری لەناکاوی تەندروستیی گشتیی جیهانی (PHEIC) ڕاگەیاند. دواتر لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣دا، ڕێکخراوەکە ئەو بڕیارەی هەڵوەشاندەوە،  بەهۆی ئەوەی بڵاوبوونەوەکە کۆنترۆڵ کرا، و تێکەڵەیەک لە هەڵمەتەکانی کوتان و هۆشیارکردنەوەی تەندروستیی گشتی وەک ڕێکاری سەرکەوتووی کۆنترۆڵکردنەکە دەستنیشان کران. &lt;ref name=&quot;WHO2023-05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/europe/emergencies/situations/monkeypox|سەردێڕ=Mpox WHO/Europe |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220731232426/https://www.who.int/europe/emergencies/situations/monkeypox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، سەرهەڵدانێکی نوێی لقێکی (گۆڕاوێکی) جۆری یەکەمی ئێم پۆکس (کە بە Clade Ib دەناسرێت) لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ دەستنیشان کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/mpox/outbreaks/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |سەردێڕ=Clade I Mpox Outbreak Originating in Central Africa}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئابی ٢٠٢٤، ئەم ڤایرۆسە لە چەندین وڵاتی ئەفریقی بڵاوبووەوە، کە ئەمەش نیگەرانییەکانی زیاتر کرد سەبارەت بە گۆڕانی ڤایرۆسەکە و زیادبوونی توانای گواستنەوەی باشتر لە نێوان مرۆڤەکاندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.gavi.org/vaccineswork/how-scientists-are-racing-understand-new-mpox-strain-democratic-republic-congo |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Gavi, the Vaccine Alliance |سەردێڕ=How scientists are racing to understand the new Mpox strain in the Democratic Republic of the Congo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/mpox/who-considers-public-health-emergency-mpox-cases-mount-africa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240806202217/https://www.cidrap.umn.edu/mpox/who-considers-public-health-emergency-mpox-cases-mount-africa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Center for Infectious Disease Research and Policy]] (CIDRAP) |سەردێڕ=WHO considers public health emergency as mpox cases mount in Africa |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە مانگی ئابی ٢٠٢٤دا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) ئەم بڵاوبوونەوەیەی وەک باری لەناکاوی تەندروستیی گشتیی جیهانی ڕاگەیاند. &lt;ref name=&quot;MSN 20240814&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/health/who-declares-mpox-a-public-health-emergency-as-newer-strain-spreads-in-africa/ar-AA1oNOIk |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=MSN |سەردێڕ=WHO declares mpox a public health emergency as newer strain spreads in Africa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO PR 202408142&quot;&gt;{{cite press release|title=WHO Director-General declares mpox outbreak a public health emergency of international concern|website=[[World Health Organization]] (WHO)|date=14 August 2024|url=https://www.who.int/news/item/14-08-2024-who-director-general-declares-mpox-outbreak-a-public-health-emergency-of-international-concern|access-date=19 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== زاراوەناسی ==
لە ساڵی ١٩٥٨دا، ئەو نەخۆشخەرەی (pathogen) کە دەبێتە هۆی نەخۆشیی ئێم پۆکس دۆزرایەوە، ئەمەش پاش دوو ڕووداو کە تێیدا کۆمەڵە مەیموونێک بە مەبەستی توێژینەوە تووشی نەخۆشییەکی هاوشێوەی ئاوڵە کرابوون. لە سەرەتادا ناوی &quot;ئاوڵەی مەیموون - Monkeypox&quot;ی لێنرا، بەڵام سەرچاوەی ڕاستەقینەی نەخۆشییەکە نەزانراوە. بڕوا وایە کە ئەگەری گواستنەوە لە قرتێنەرە ئەفریقییەکان و لە نێویاندا مەیموونەکان بوونی هەبێت. &lt;ref name=&quot;CDC_About&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/mpox/about/?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/about/index.html|سەردێڕ=About Monkeypox |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mpox}}&lt;/ref&gt;

لەسەرەتای سەرهەڵدانەکەی ساڵی ٢٠٢٢ەوە، شارەزایانی تەندروستیی گشتی و توێژەران، بەتایبەتی لە ئەفریقا، داوایان لە ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) کرد کە ناوی نەخۆشییەکە بگۆڕێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://virological.org/t/urgent-need-for-a-non-discriminatory-and-non-stigmatizing-nomenclature-for-monkeypox-virus/853|سەردێڕ=Urgent need for a non-discriminatory and non-stigmatizing nomenclature for monkeypox virus |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525180513/https://virological.org/t/urgent-need-for-a-non-discriminatory-and-non-stigmatizing-nomenclature-for-monkeypox-virus/853 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Virological}}&lt;/ref&gt; لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا کۆمێنت و تێبینیی ڕەگەزپەرستانە هەبوون کە ناوی نەخۆشییەکەیان بە دانیشتووانی ئەفریقاوە دەبەستەوە. هەروەها، وتە جیاکارییەکان بەهەڵە ئێم‌ پۆکسیان وەکو &quot;نەخۆشیی هاوڕەگەزخوازان&quot; پێناسە دەکرد، لەبەر ئەوەی پیاوانی هاوڕەگەزخواز، دووڕەگەزخوازان، و ئەو پیاوانەی کە پەیوەندیی سێکسییان لەگەڵ پیاواندا هەیە، لە زۆرترین بەرکەوتووانی ڤایرۆسەکە بوون لەسەر ئاستی جیهان. پێدەچێت ئەم جیاکارییە کۆمەڵایەتییە (Stigma) ببێتە هۆی ساردکردنەوەی کەسەکان لە گەڕان بەدوای دەستنیشانکردن، پێکوتە و چارەسەردا، کە ئەمەش بیرخەرەوەی ڕۆژانی سەرەتای پەتای ئایدزە (HIV/AIDS) لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. سەرباری ئەوەش، زانیارییە چەواشەکارەکان لە هەندێک ناوچەدا بوونە هۆی هاندانی تووندوتیژی دژی مەیموونەکان، بە بیانووی ئەوەی بەهەڵە بەرپرسیار دەکران لە گواستنەوەی نەخۆشییەکە. &lt;ref name=&quot;w315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Damaso |یەکەم=Clarissa R. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Phasing out monkeypox: mpox is the new name for an old disease |journal=The Lancet Regional Health – Americas |بڵاوکەرەوە=Elsevier |بەرگ=١٧|doi=10.1016/j.lana.2022.100424 |issn=2667-193X |pmc=٩٧٩٥٣٢٦|pmid=٣٦٥٨٨٩٨٥|doi-access=free |article-number=100424}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;w318&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ulaeto D, Agafonov A, Burchfield J, Carter L, Happi C, Jakob R, Krpelanova E, Kuppalli K, Lefkowitz EJ, Mauldin MR, De Oliveira T, Onoja B, Otieno J, Rambaut A, Subissi L, Yinka-Ogunleye A, Lewis RF |ساڵ=٢٠٢٣|سەردێڕ=New nomenclature for mpox (monkeypox) and monkeypox virus clades |ناونیشان=http://www.thelancet.com/article/S1473309923000555/pdf |journal=The Lancet Infectious Diseases |بڵاوکەرەوە=Elsevier BV |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٣–٢٧٥|doi=10.1016/s1473-3099(23)00055-5 |issn=1473-3099 |pmc=٩٩٠١٩٤٠|pmid=٣٦٧٥٨٥٦٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Berger 2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Berger |یەکەم=MN |دوایین٢=Cassidy-Matthews |یەکەم٢=C |دوایین٣=Farag |یەکەم٣=MWA |دوایین٤=Davies |یەکەم٤=C |دوایین٥=Bopage |یەکەم٥=RI |دوایین٦=Sawleshwarkar |یەکەم٦=S |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mpox-Related Stigma Among Gay, Bisexual, and Other Men Who Have Sex with Men: A Narrative Review. |journal=Healthcare (Basel, Switzerland) |بەرگ=١٣|issue=21 |پەڕە=٢٦٩٠|doi=10.3390/healthcare13212690 |pmc=١٢٦٠٧٥١٤|pmid=٤١٢٢٨٠٥٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian 2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/09/brazilians-stop-attacks-monkeys-monkeypox-world-health|سەردێڕ=WHO stresses monkeypox surge not linked to monkeys amid attack reports |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی ڕەزامەندیی لەسەر ناوی نوێی (Mpox - ئێم پۆکس) دەربڕی، &lt;ref name=&quot;WHO1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.who.int/news/item/28-11-2022-who-recommends-new-name-for-monkeypox-disease |وێبگە=World Health Organization (WHO) |سەردێڕ=WHO recommends new name for monkeypox disease}}&lt;/ref&gt; کە دوای کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بەشێوەیەکی پلە بە پلە وەک زاراوەی پەسەندکراو لە (پۆلێنکردنی نێودەوڵەتیی نەخۆشییەکان - ICD) جێگیر کرا. &lt;ref name=&quot;w3182&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ulaeto D, Agafonov A, Burchfield J, Carter L, Happi C, Jakob R, Krpelanova E, Kuppalli K, Lefkowitz EJ, Mauldin MR, De Oliveira T, Onoja B, Otieno J, Rambaut A, Subissi L, Yinka-Ogunleye A, Lewis RF |ساڵ=٢٠٢٣|سەردێڕ=New nomenclature for mpox (monkeypox) and monkeypox virus clades |ناونیشان=http://www.thelancet.com/article/S1473309923000555/pdf |journal=The Lancet Infectious Diseases |بڵاوکەرەوە=Elsevier BV |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٣–٢٧٥|doi=10.1016/s1473-3099(23)00055-5 |issn=1473-3099 |pmc=٩٩٠١٩٤٠|pmid=٣٦٧٥٨٥٦٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; گۆڕینی ناوەکە پەیوەندییە زانستییەکەی بە ڤایرۆسەکانی ئاوڵەوە (Poxviruses) دەپارێزێت و هاوکات نووسینی ناوەکەشی بە زمانە جیاوازەکان ئاسانتر کردووە. &lt;ref name=&quot;w3152&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Damaso |یەکەم=Clarissa R. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Phasing out monkeypox: mpox is the new name for an old disease |journal=The Lancet Regional Health – Americas |بڵاوکەرەوە=Elsevier |بەرگ=١٧|doi=10.1016/j.lana.2022.100424 |issn=2667-193X |pmc=٩٧٩٥٣٢٦|pmid=٣٦٥٨٨٩٨٥|doi-access=free |article-number=100424}}&lt;/ref&gt; ژێر-جۆرەکانی ڤایرۆسی ئێم پۆکسیش ناوەکانیان گۆڕدرا؛ ئەو جۆرەی کە پێشتر بە &quot;حەوزی کۆنگۆ (ئەفریقای ناوەڕاست)&quot; دەناسرا گۆڕدرا بۆ جۆری یەکەم (Clade I)، و ئەو جۆرەی کە پێشتر بە &quot;ئەفریقای ڕۆژئاوا&quot; دەناسرا گۆڕدرا بۆ جۆری دووەم (Clade II). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/news/item/12-08-2022-monkeypox--experts-give-virus-variants-new-names |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO) |سەردێڕ=Monkeypox: experts give virus variants new names}}&lt;/ref&gt; بە مەبەستی پاراستنی دەستڕاگەیشتن بە تۆمارە مێژووییەکان بۆ ئاسانکاریی توێژینەوە، زاراوەی (Monkeypox) و ناوە کۆنەکانی ژێر-جۆرەکان لە داتابەیسی ICD وەک زاراوەی گەڕان بۆکراو دەمێننەوە. &lt;ref name=&quot;WHO12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.who.int/news/item/28-11-2022-who-recommends-new-name-for-monkeypox-disease |وێبگە=World Health Organization (WHO) |سەردێڕ=WHO recommends new name for monkeypox disease}}&lt;/ref&gt;

لە ئەیلولی ٢٠٢٥دا، (سەنتەرەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکان - CDC)ی ئەمریکی گەڕایەوە بۆ بەکارهێنانی ناوی Monkeypox، بە پشت بەستن بەو هۆکارەی کە ڤایرۆسەکە هۆکاری دروستبوونی نەخۆشییەکەیە. &lt;ref name=&quot;p437&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Romanik |یەکەم=Dr. Nikki |دوایین٢=Daskalakis |یەکەم٢=Dr. Demetre |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=HHS Is Wrong to Bring Back the Stigmatizing Name Monkeypox |ناونیشان=https://time.com/7321965/mpox-monkeypox-virus-name-change-hhs/ |journal=TIME |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |archive-date= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002142145/https://time.com/7321965/mpox-monkeypox-virus-name-change-hhs/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

== نیشانە و ماکەکانی ==
[[پەڕگە:Stages_of_monkeypox_lesion_development.jpg|وێنۆک|قۆناغەکانی گەشەکردنی برینی ئێم پۆکس]]
[[پەڕگە:22-1374-F1.jpg|وێنۆک|بەرەوپێشچوونی برینی نەکرۆزی (مردنی شانەکان)ی ئێم پۆکس پاش بەرکەوتن بە دەرزییەکی پیسبوو بە کێم (Pustule) &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Caldas JP, Valdoleiros SR, Rebelo S, Tavares M |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Monkeypox after Occupational Needlestick Injury from Pustule |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=٢٨|issue=12 |پەڕەکان=٢٥١٦–٢٥١٩|doi=10.3201/eid2812.221374 |pmc=٩٧٠٧٦٠٠|pmid=٣٦٢٥٢١٥٢|s2cid=252969061}}&lt;/ref&gt;]]
[[پەڕگە:Monkeypox_lesions.jpg|وێنۆک|پەڵەکانی ئێم پۆکس لەسەر ئەندامی نێرینە]]
[[پەڕگە:Oral_monkeypox_lesion.jpg|وێنۆک|ئاوسانی لەوزەتێنی ڕاست لەگەڵ برینێکی کێمدار لە سەریەوە لە کاتی سەرهەڵدانەکەی ٢٠٢٢دا.]]
نیشانە سەرەتاییەکانی تووشبوون بە ئێم پۆکس بریتین لە تا، ئازاری ماسولکە، و قوڕگ ئێشە، کە دواتر لیرک و پەڵەی پێستی خوروودار یان بەئازار، سەرئێشە، ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان و شەکەتییان بەدوادا دێت. مەرج نییە هەموو کەسێک تەواوی نیشانەکانی تێدا دەربکەوێت. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;CDC_Sym&quot;/&gt;

ئەو کەسانەی تووشی ئێم پۆکس دەبن بەزۆری نزیکەی هەفتەیەک پاش تووشبوونەکە نیشانەکانیان لێ دەردەکەوێت. سەرەڕای ئەوەش، ماوەی متبوونی (كڕبوون) ڤایرۆسەکە (Incubation period) دەتوانێت لە نێوان یەک ڕۆژ بۆ چوار هەفتەدا بگۆڕێت. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;McFarland2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=McFarland SE, Marcus U, Hemmers L, Miura F, Iñigo Martínez J, Martínez FM, Montalbán EG, Chazelle E, Mailles A, Silue Y, Hammami N, Lecompte A, Ledent N, Vanden Berghe W, Liesenborghs L, Van den Bossche D, Cleary PR, Wallinga J, Robinson EP, Johansen TB, Bormane A, Melillo T, Seidl C, Coyer L, Boberg R, Jurke A, Werber D, Bartel A |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Estimated incubation period distributions of mpox using cases from two international European festivals and outbreaks in a club in Berlin, May to June 2022 |journal=Euro Surveillance |بەرگ=٢٨|issue=27 |doi=10.2807/1560-7917.ES.2023.28.27.2200806 |pmc=١٠٣٧٠٠٤٠|pmid=٣٧٤١٠٣٨٣}}&lt;/ref&gt;

لیرکەکان لە چەندین برینی بچووک پێکدێن، کە لەوانەیە لەسەر لەپی دەست، بنەپێ، دەموچاو، دەم، قوڕگ، ئەندامەکانی زاوزێ، یان کۆم دەربکەون. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt;سەرەتا وەک پەڵەی تەختی بچووک دەست پێدەکەن، پێش ئەوەی ببن بە زیپکەی بچووک، کە پاشان پڕ دەبن لە شلە، و لە کۆتاییدا دەتەقن و قەتماغە دەبەستن، کە بە شێوەیەکی ئاسایی نزیکەی دە ڕۆژ دەخایەنێت. &lt;ref name=&quot;CDC_Sym&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/symptoms/index.html|سەردێڕ=Mpox in the U.S. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240402174303/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/symptoms/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، برینەکان لەوانەیە تووشی نەکرۆز (مردنی شانەکان) ببن، کە پێویستیان بە لابردنی شانە مردووەکان (Debridement) هەیە و کاتێکی زیاتریان بۆ چاکبوونەوە دەوێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Prasad |یەکەم=Sonya |دوایین٢=Galvan Casas |یەکەم٢=Cristina |دوایین٣=Strahan |یەکەم٣=Alexis G. |دوایین٤=Fuller |یەکەم٤=L. Claire |دوایین٥=Peebles |یەکەم٥=Klint |دوایین٦=Carugno |یەکەم٦=Andrea |دوایین٧=Leslie |یەکەم٧=Kieron S. |دوایین٨=Harp |یەکەم٨=Joanna L. |دوایین٩=Pumnea |یەکەم٩=Teodora |دوایین١٠=McMahon |یەکەم١٠=Devon E. |دوایین١١=Rosenbach |یەکەم١١=Misha |دوایین١٢=Lubov |یەکەم١٢=Janet E. |دوایین١٣=Chen |یەکەم١٣=Geoffrey |دوایین١٤=Fox |یەکەم١٤=Lindy P. |دوایین١٥=McMillen |یەکەم١٥=Allen |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=A dermatologic assessment of 101 mpox (monkeypox) cases from 13 countries during the 2022 outbreak: Skin lesion morphology, clinical course, and scarring |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |بەرگ=٨٨|issue=5 |پەڕەکان=١٠٦٦–١٠٧٣|doi=10.1016/j.jaad.2022.12.035 |issn=0190-9622 |pmc=٩٨٣٣٨١٥|pmid=٣٦٦٤١٠١٠}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Caldas JP, Valdoleiros SR, Rebelo S, Tavares M |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Monkeypox after Occupational Needlestick Injury from Pustule |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=٢٨|issue=12 |پەڕەکان=٢٥١٦–٢٥١٩|doi=10.3201/eid2812.221374 |pmc=٩٧٠٧٦٠٠|pmid=٣٦٢٥٢١٥٢|s2cid=252969061}}&lt;/ref&gt;

لەوانەیە هەندێک کەس تەنها یەک برینیان لێ دەربکەوێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر سەدان برینیان هەبێت. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; هەروەها ئەگەری ئەوە هەیە کەسێک بە ڤایرۆسی ئێم پۆکس تووش ببێت بەبێ ئەوەی هیچ نیشانەیەک نیشان بدات (Asymptomatic). &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt; بەزۆری نیشانەکان دوو بۆ چوار هەفتە دەخایەنن بەڵام لەوانەیە لەو کەسانەی کە سیستەمی بەرگرییان لاوازە زیاتر بخایەنن. &lt;ref name=&quot;CDC_Sym&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt;

=== لێکەوتەکانی ===
لێکەوتە و ئاڵۆزکارییەکان بریتین لە هەوکردنە لاوەکییەکان، هەوکردنی سییەکان (زاتوریە)، ژەهراویبوونی خوێن (سێپسس)، هەوکردنی مێشک (Encephalitis)، و لەدەستدانی بینایی بەدوای هەوکردنی گلێنەی چاودا. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; ئەو کەسانەی سیستەمی بەرگرییان لاوازە، چ بەهۆی دەرمانەوە بێت، یان حاڵەتە پزیشکییەکان، یان نەخۆشیی ئایدزەوە (HIV)، زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە کە نەخۆشییەکەیان توندتر بێت. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot; /&gt; ئەگەر تووشبوونەکە لە کاتی دووگیانیدا ڕووبدات، لەوانەیە ببێتە هۆی لەدایکبوونی منداڵی مردوو (Stillbirth) یان لێکەوتەی تر. &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox|سەردێڕ=Mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240819162521/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

=== دەرەنجام ===
ئەگەر هیچ لێکەوتەیەک بوونی نەبێت، لێکەوتە درێژخایەنەکان (Sequelae) دەگمەنن؛ پاش چاکبوونەوە، قەتماغەکان لەوانەیە جێگەی کاڵ جێبهێڵن پێش ئەوەی ببن بە شوێنەواری (جێبرینی) تاریکتر.  &lt;ref name=&quot;Goldman20202&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Goldman-Cecil Medicine]]|vauthors=Petersen BW, Damon IK|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٥٣٢٦٦-٢|veditors=Goldman L, Schafer AI|edition=26th|بەرگ=٢|شوێن=Philadelphia|پەڕەکان=٢١٨٠–٢١٨٣|chapter=348. Smallpox, monkeypox and other poxvirus infections|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&amp;dq=monkeypox&amp;pg=PA2180|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230119201623/https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&amp;dq=monkeypox&amp;pg=PA2180|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گیانلەدەستدان ===
لە ڕووی مێژووییەوە، ڕێژەی مردنی تووشبووان (Case Fatality Rate - CFR) لە سەرهەڵدانەکانی ڕابردوودا بە نزیکەی ١٪ بۆ ١٠٪ خەمڵێندراوە، بە جۆرێک کە جۆری یەکەم (Clade I) بە توندتر و مەترسیدارتر لە جۆری دووەم (Clade II) دادەنرێت. &lt;ref name=&quot;Death_Rates&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vogel L |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Making sense of monkeypox death rates |journal=CMAJ |بەرگ=١٩٤|issue=31 |پەڕە=E١٠٩٧|doi=10.1503/cmaj.1096012 |pmc=٩٣٧٧٥٦٧|pmid=٣٥٩٧٠٥٥٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gessain 2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gessain A, Nakoune E, Yazdanpanah Y |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Monkeypox |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٨٧|issue=19 |پەڕەکان=١٧٨٣–١٧٩٣|doi=10.1056/NEJMra2208860 |pmid=٣٦٢٨٦٢٦٣|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ڕێژەی مردنی تووشبووان لە سەرهەڵدانە جیهانییەکەی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ کە بەهۆی جۆری (Clade IIb)ەوە بوو زۆر کەم بوو، کە بە ٠.١٦٪ خەمڵێنرا، زۆربەی گیانلەدەستدانەکانیش لەو کەسانەدا بوو کە پێشتر سیستەمی بەرگرییان سەرکوتکراو یان لاواز بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/1611/prognosis|سەردێڕ=Mpox - Prognosis {{!}} BMJ Best Practice US |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531173630/https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/1611/prognosis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=BMJ Best Practice}}&lt;/ref&gt; لەبەرامبەردا، تا نیسانی ٢٠٢٤، سەرهەڵدانی جۆری یەکەم (Clade I) لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ ڕێژەی مردنی (CFR) ٤.٩٪ بووە. &lt;ref name=&quot;pmid 38753567&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=McQuiston JH, Luce R, Kazadi DM, Bwangandu CN, Mbala-Kingebeni P, Anderson M, Prasher JM, Williams IT, Phan A, Shelus V, Bratcher A, Soke GN, Fonjungo PN, Kabamba J, McCollum AM, Perry R, Rao AK, Doty J, Christensen B, Fuller JA, Baird N, Chaitram J, Brown CK, Kirby AE, Fitter D, Folster JM, Dualeh M, Hartman R, Bart SM, Hughes CM, Nakazawa Y, Sims E, Christie A, Hutson CL |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=U.S. Preparedness and Response to Increasing Clade I Mpox Cases in the Democratic Republic of the Congo – United States, 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/pdfs/mm7319a3-H.pdf |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٧٣|issue=19 |پەڕەکان=٤٣٥–٤٤٠|doi=10.15585/mmwr.mm7319a3 |pmc=١١١١٥٤٣٢|pmid=٣٨٧٥٣٥٦٧}}&lt;/ref&gt;

جیاوازیی نێوان ئەم خەمڵاندنانە دەگەڕێتەوە بۆ:

* جیاوازی لە توانای نەخۆشخستن (Virulence)ی جۆری یەکەم لەچاو جۆری دووەمدا. &lt;ref name=&quot;pmid 38753567&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=McQuiston JH, Luce R, Kazadi DM, Bwangandu CN, Mbala-Kingebeni P, Anderson M, Prasher JM, Williams IT, Phan A, Shelus V, Bratcher A, Soke GN, Fonjungo PN, Kabamba J, McCollum AM, Perry R, Rao AK, Doty J, Christensen B, Fuller JA, Baird N, Chaitram J, Brown CK, Kirby AE, Fitter D, Folster JM, Dualeh M, Hartman R, Bart SM, Hughes CM, Nakazawa Y, Sims E, Christie A, Hutson CL |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=U.S. Preparedness and Response to Increasing Clade I Mpox Cases in the Democratic Republic of the Congo – United States, 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/pdfs/mm7319a3-H.pdf |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٧٣|issue=19 |پەڕەکان=٤٣٥–٤٤٠|doi=10.15585/mmwr.mm7319a3 |pmc=١١١١٥٤٣٢|pmid=٣٨٧٥٣٥٦٧}}&lt;/ref&gt;
* کەمیی تۆمارکردنی حاڵەتە سووکەکان یان بێنیشانەکان لە ناوچە خۆجێییەکانی ئەفریقادا، کە بەگشتی ژێرخانی تەندروستییان لاوازە. &lt;ref name=&quot;Death_Rates&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vogel L |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Making sense of monkeypox death rates |journal=CMAJ |بەرگ=١٩٤|issue=31 |پەڕە=E١٠٩٧|doi=10.1503/cmaj.1096012 |pmc=٩٣٧٧٥٦٧|pmid=٣٥٩٧٠٥٥٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* پەرەسەندنی ڤایرۆسەکە بە شێوەیەک کە ببێتە هۆی نەخۆشییەکی سووکتر لە مرۆڤدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Dumonteil E, Herrera C, Sabino-Santos G |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Monkeypox Virus Evolution before 2022 Outbreak |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=٢٩|issue=2 |پەڕەکان=٤٥١–٤٥٣|doi=10.3201/eid2902.220962 |pmc=٩٨٨١٧٨٦|pmid=٣٦٦٩٢٥١١}}&lt;/ref&gt;
* باشتربوونی تەندروستیی گشتی و چاودێریی تەندروستیی باشتر لەو کۆمەڵگەیانەی کە زیاترین زیانیان بەرکەوت لە سەرهەڵدانە جیهانییەکەی ٢٠٢٢-٢٠٢٣دا. &lt;ref name=&quot;Death_Rates&quot; /&gt;

=== لە ئاژەڵەکانی تردا ===
بڕوا وایە کە شیردەرە بچووکەکان وەکو سەرچاوەی سروشتی (Reservoir) بۆ ڤایرۆسەکە کاردەکەن لە ناوچە خۆجێییەکاندا. &lt;ref name=&quot;CDC_Animals2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/veterinarian/mpox-in-animals.html|سەردێڕ=Mpox in Animals and Pets {{!}} Mpox {{!}} Poxvirus {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240815030808/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/veterinarian/mpox-in-animals.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; بڵاوبوونەوە لە نێوان ئاژەڵەکاندا لە ڕێگەی ڕێڕەوی پیسایی-دەمەوە (Fecal–oral route) و لە ڕێگەی لووتەوە، و لە ڕێگەی برین و خواردنی گۆشتی تووشبووەوە ڕوودەدات. &lt;ref name=&quot;Wingfield20092&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Veterinary Disaster Response|vauthors=Nash SL, Palmer SB, Wingfield WE|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٨-١٠١٤-٠|veditors=Wingfield WE, Palmer SB|شوێن=Iowa|پەڕەکان=١٦٧–١٦٨|chapter=1.11. Zoonoses and zoonotic diseases|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|chapter-url=https://books.google.com/books?id=kffqobiSuqAC&amp;dq=monkeypo&amp;pg=PA167|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240815030801/https://books.google.com/books?id=kffqobiSuqAC&amp;dq=monkeypo&amp;pg=PA167#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها نەخۆشییەکە لە کۆمەڵێکی بەرفراوانی ئاژەڵەکانی تریشدا تۆمارکراوە، لەوانە مەیموون، مێروولەخۆر، ژیشک، سەگی مێرگ (Prairie dogs)، سمۆرە، و مشکی کەپوو درێژ (Shrews). نیشانەکانی نەخۆشییەکە لە ئاژەڵەکاندا بە باشی لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەکراوە و توێژینەوەی زیاتریش بەردەوامن. &lt;ref name=&quot;CDC_Animals2&quot; /&gt;

حاڵەتی تووشبوونی ئاژەڵ لە دەرەوەی ناوچە خۆجێییەکانی ئەفریقا بوونی هەبووە؛ لە کاتی سەرهەڵدانەکەی ساڵی ٢٠٠٣ی ئەمریکادا، سەگەکانی مێرگ (Cynomys ludovicianus) تووشبوون و نیشانەکانی تا، کۆکە، هەوکردنی چاو، کەمخۆری و پەڵەی پێستیان تێدا دەرکەوت. &lt;ref name=&quot;CDCanimals2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/veterinarian/examination.html|سەردێڕ=Mpox in the U.S. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220519194218/https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/veterinarian/examination.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; هەروەها حاڵەتێکی تووشبوونی سەگی ماڵی (Canis familiaris) هەبووە کە نیشانەی پەڵە و برینی پێستی تێدا دەرکەوتووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Seang S, Burrel S, Todesco E, Leducq V, Monsel G, Le Pluart D, Cordevant C, Pourcher V, Palich R |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Evidence of human-to-dog transmission of monkeypox virus |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٠|issue=10353 |پەڕەکان=٦٥٨–٦٥٩|doi=10.1016/S0140-6736(22)01487-8 |pmc=٩٥٣٦٧٦٧|pmid=٣٥٩٦٣٢٦٧}}&lt;/ref&gt;

== هۆکار ==
ئێم پۆکس لە هەردوو مرۆڤ و ئاژەڵدا بەهۆی تووشبوون بە (ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموونی ئۆرسۆپۆکس - Orthopoxvirus monkeypox) دروست دەبێت – کە ڤایرۆسێکی خاوەن دی ئێن ئەی دوانییە (Double-stranded DNA) و سەر بە ڕەگەزی ڤایرۆسەکانی ئۆرسۆپۆکس و خێزانی ڤایرۆسەکانی ئاوڵەیە (Poxviridae)، ئەمەش وای لێدەکات زۆر نزیک بێت لە ڤایرۆسەکانی ئاوڵەی مرۆڤ (Smallpox)، ئاوڵەی مانگا (Cowpox)، و ڤایرۆسی ڤاکسینیا (Vaccinia). &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt;

دوو ژێر-جۆرە سەرەکییەکەی ڤایرۆسەکە بریتین لە Clade I و Clade II. لە نیسانی ٢٠٢٤دا، دوای دەستنیشانکردنی گۆڕاوێکی نوێ، جۆری یەکەم (Clade I) دابەش کرا بۆ دوو ژێر-جۆر بە ناوەکانی Ia و Ib. بە هەمان شێوە، جۆری دووەمیش دابەش دەبێت بۆ: Clade IIa و Clade IIb. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;UKHSA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.gov.uk/guidance/monkeypox|سەردێڕ=Mpox: background information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=UK Health Security Agency}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/mpox/new-mpox-clade-1-lineage-identified-dr-congo-outbreak|سەردێڕ=New mpox clade 1 lineage identified in DR Congo outbreak {{!}} CIDRAP |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Center for Infectious Disease Research and Policy]] (CIDRAP)}}&lt;/ref&gt;

پێشبینی دەکرێت جۆری یەکەم ببێتە هۆی نەخۆشییەکی توندتر و ڕێژەی مردنی زیاتر بەراورد بە جۆری دووەم. &lt;ref name=&quot;NIH_Mpox&quot;/&gt;
[[پەڕگە:Monkeypox_viruses_scale.png|وێنۆک|پێکهاتە و قەبارەی ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموون]]
ڤایرۆسەکە بە نەخۆشییەکی خۆجێیی (Endemic) دادەنرێت لە ناوچە دارستانە باراناوییە خولگەیییەکانی ناوەڕاست و ڕۆژئاوای ئەفریقا. &lt;ref name=&quot;NIH_mpox&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Mpox (Monkeypox) |vauthors=Moore MJ, Rathish B, Zahra F |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK574519/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230316164529/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK574519/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing |pmid=٣٤٦٦٢٠٣٣}}&lt;/ref&gt; جگە لە مەیموونەکان، ڤایرۆسەکە دەستنیشانکراوە لە مشکە توورەکەیییەکانی گامبیا، جۆرەکانی مشکی خەواڵوو و سمۆرە ئەفریقییەکاندا. بەکارهێنانی ئەم ئاژەڵانە وەکو خۆراک لەوانەیە سەرچاوەیەکی گرنگ بێت بۆ گواستنەوەی ڤایرۆسەکە بۆ مرۆڤ. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt;

== گواستنەوە ==
پێدەچێت سەرچاوەی سروشتی ڤایرۆسەکە شیردەرە بچووکەکانی ئەفریقای خولگەیی بن. &lt;ref name=&quot;NIH_mpox&quot;/&gt; یەکەم بەڵگەی یەکلاکەرەوە لەسەر ئەمە لە شوباتی ٢٠٢٦دا ئاشکرا بوو، کاتێک پشتڕاستکرایەوە کە گۆشتی سمۆرە سەرچاوەی تووشبوونی کۆمەڵێک مەیموونی جۆری (Sooty mangabeys) بووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Riutord-Fe |یەکەم=Carme |دوایین٢=Schlotterbeck |یەکەم٢=Jasmin |دوایین٣=Lagostina |یەکەم٣=Lorenzo |دوایین٤=Kouadio |یەکەم٤=Leonce |دوایین٥=Herridge |یەکەم٥=Harriet R. |دوایین٦=Jochum |یەکەم٦=Moritz J. S. |دوایین٧=Noma |یەکەم٧=Nea Yves |دوایین٨=López-Morales |یەکەم٨=Ane |دوایین٩=Hoffmann |یەکەم٩=Donata |دوایین١٠=Calvelage |یەکەم١٠=Sten |دوایین١١=Kühl |یەکەم١١=Hjalmar |دوایین١٢=Mielke |یەکەم١٢=Alexander |دوایین١٣=Crockford |یەکەم١٣=Catherine |دوایین١٤=Samuni |یەکەم١٤=Liran |دوایین١٥=Wittig |یەکەم١٥=Roman M. |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Transmission of MPXV from fire-footed rope squirrels to sooty mangabeys |journal=Nature |بەرگ=٦٥١|issue=8104 |پەڕەکان=١٨٥–١٩٠|bibcode=2026Natur.651..185R |doi=10.1038/s41586-025-10086-y |pmc=١٢٩٦٠٢٣٢|pmid=٤١٦٧٣١٤٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە دەتوانێت لە ئاژەڵەوە بۆ ئاژەڵ یان بۆ مرۆڤ بگوێزرێتەوە لە ڕێگەی گازگرتن و ڕووشاندن، لە ڕێگەی ڕاوکردن یان کەوڵکردنی ئاژەڵی تووشبوو، یان لە ڕێگەی خواردنی گۆشتی کاڵ یان کەم کوڵاوەوە. &lt;ref name=&quot;CDC_Transmission&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/transmission.html|سەردێڕ=How It Spreads {{!}} Mpox {{!}} Poxvirus {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230521160406/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/transmission.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chaix |یەکەم=Estelle |دوایین٢=Boni |یەکەم٢=Mickaël |دوایین٣=Guillier |یەکەم٣=Laurent |دوایین٤=Bertagnoli |یەکەم٤=Stéphane |دوایین٥=Mailles |یەکەم٥=Alexandra |دوایین٦=Collignon |یەکەم٦=Catherine |دوایین٧=Kooh |یەکەم٧=Pauline |دوایین٨=Ferraris |یەکەم٨=Olivier |دوایین٩=Martin-Latil |یەکەم٩=Sandra |دوایین١٠=Manuguerra |یەکەم١٠=Jean-Claude |دوایین١١=Haddad |یەکەم١١=Nadia |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Risk of Monkeypox virus (MPXV) transmission through the handling and consumption of food |journal=Microbial Risk Analysis |بەرگ=٢٢|bibcode=2022MbRA...2200237C |doi=10.1016/j.mran.2022.100237 |issn=2352-3530 |pmc=٩٥٩٥٣٤٩|pmid=٣٦٣٢٠٩٢٩|article-number=100237}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی پێستی بریندارەوە، یان لە ڕێگەی ڕووە لینجەکانەوە وەکو دەم، کۆئەندامی هەناسە، یان ئەندامەکانی زاوزێ دەچێتە ناو جەستەوە. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt;

ئێم پۆکس دەتوانێت لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بگوێزرێتەوە لە ڕێگەی بەرکەوتن بە ماددە یان شلەی برینە تووشبووەکان لەسەر پێست، لەناو دەم، یان لەسەر ئەندامەکانی زاوزێ؛ ئەمەش بەرکەوتن لە خۆدەگرێت، بەرکەوتنی نزیک، و لە کاتی جووتبوونی سێکسیدا. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox|سەردێڕ=Mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220421083742/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;CDC_Transmission&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox|سەردێڕ=Mpox |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; هەروەها مەترسیی تووشبوون لە ڕێگەی کەرەستە پیسبووەکان (Fomites)ەوە بوونی هەیە، وەکو ئەو جلوبەرگە یان جێخەوانەی کە بە پاشماوەی برینەکان پیسبوون. &lt;ref name=&quot;CDC_Transmission&quot; /&gt;

== دەستنیشانکردن ==
دەستنیشانکردنی جیاکاریی کلینیکی (Clinical differential diagnosis) جیاوازی دەکات لە نێوان نەخۆشییە پەڵەیییەکانی وەک دڕکەومێکوتە، سورێژە، هەوکردنە بەکتریاییەکانی پێست، گەڕی (Scabies)، هەستیاریی ڕووەکەکان، سیفلیس (Syphilis)، و ئەو هەستیارییانەی پەیوەندییان بە دەرمانەوە هەیە. &lt;ref name=&quot;o104&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hussain |یەکەم=Azhar |دوایین٢=Kaler |یەکەم٢=Jasndeep |دوایین٣=Lau |یەکەم٣=George |دوایین٤=Maxwell |یەکەم٤=Tyler |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Clinical Conundrums: Differentiating Monkeypox From Similarly Presenting Infections |ناونیشان=https://assets.cureus.com/uploads/review_article/pdf/113445/20221104-31928-ylnppj.pdf |journal=Cureus |بەرگ=١٤|issue=10 |doi=10.7759/cureus.29929 |issn=2168-8184 |pmc=٩٦٣٤١٤٠|pmid=٣٦٣٤٨٨٨٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|doi-access=free |article-number=e29929}}&lt;/ref&gt;

پشکنینی کارلێکی زنجیرەییی پۆلیمەرەیز (PCR) بۆ نموونەی برینەکانی پێست، باشترین و پەسەندترین پشکنینی دەستنیشانکردنە، هەرچەندە لایەنە نەرێنییەکەی ئەوەیە کە بەدەستهێنانی ئەنجامەکەی تا ڕادەیەک خاوە. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) یەکەمین پشکنینی دەستنیشانکردنی لەژێر ڕێکاری (لیستی بەکارهێنانی لەناکاو - EUL)دا پەسەند کرد. پشکنینی ئامێری (Alinity m MPXV) ڕێگە بە دەستنیشانکردنی ڤایرۆسەکە دەدات لە ڕێگەی پشکنینی تاقیگەییی نموونەی برینەکانی پێستەوە، کە ئەنجامەکە لە ماوەی کەمتر لە دوو کاتژمێردا دەردەخات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/4/who-approves-first-mpox-test-for-faster-diagnoses|سەردێڕ=WHO approves first mpox test for faster diagnoses |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.molecular.abbott/us/en/products/infectious-disease/alinity-m-monkeypox-assay|سەردێڕ=Alinity m Monkeypox Assay |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Abbott Laboratories}}&lt;/ref&gt;

== ڕێگریکردن ==

=== پێکوتە ===
لە ڕووی مێژووییەوە، دەرکەوتووە کە پێکوتەی ئاوڵەی مرۆڤ (Smallpox) مەترسیی تووشبوون بە ئێم پۆکس کەمدەکاتەوە لەو کەسانەی لە ئەفریقا پێشتر کوتراون. کەمبوونەوەی بەرگری دژی ڤایرۆسەکانی ئاوڵە لەو کۆمەڵگەیانەی بەرکەوتەیان هەیە، یەکێکە لە هۆکارەکانی زیادبوونی ڕێژەی بڵاوبوونەوەی ئێم پۆکس لە مرۆڤدا. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کەمبوونەوە و دابەزینی ئەو بەرگرییە بەکۆمەڵەی (Cross-protective immunity) لە ناو ئەو کەسانەی کە پێش ساڵی ١٩٨٠ کوتراون (کاتێک کە هەڵمەتە بەرفراوانەکانی کوتانی ئاوڵە وەستێنران)، هەروەها بەهۆی زیادبوونی وردەوردەی ڕێژەی کەسانی نەکوترراو لە ناو کۆمەڵگەدا. &lt;ref name=&quot;Kantele, A. 2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kantele A, Chickering K, Vapalahti O, Rimoin AW |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Emerging diseases-the monkeypox epidemic in the Democratic Republic of the Congo |journal=Clinical Microbiology and Infection |بەرگ=٢٢|issue=8 |پەڕەکان=٦٥٨–٦٥٩|doi=10.1016/j.cmi.2016.07.004 |pmc=٩٥٣٣٨٨٧|pmid=٢٧٤٠٤٣٧٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

تا مانگی ئابی ٢٠٢٤، چوار پێکوتە بۆ خۆپاراستن لە ئێم پۆکس بەکاردەهێنران، کە هەموویان لە بنەڕەتدا بۆ دژی ئاوڵە پەرەیان پێدراوە. 

* پێکوتەی MVA-BN (بە ناوە بازرگانییەکانی Jynneos, Imvamune یان Imvanex دەناسرێت) کە لەلایەن کۆمپانیای (Bavarian Nordic)ەوە بەرهەم دەهێنرێت. مۆڵەتی بەکارهێنانی دژی ئێم پۆکسی لە ئەوروپا، ئەمریکا و کەنەدا هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.labiotech.eu/trends-news/monkeypox-smallpox-vaccine/|سەردێڕ=Bavarian Nordic gets European monkeypox approval for smallpox vaccine |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Labiotech UG}}&lt;/ref&gt;
* پێکوتەی LC16 لە کۆمپانیای KMB Biologics (ژاپۆن) – مۆڵەتی بەکارهێنانی لە ژاپۆن هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bestpractice.bmj.com/topics/en-us/1611/prevention|سەردێڕ=Mpox - Prevention {{!}} BMJ Best Practice US |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=British Medical Journal}}&lt;/ref&gt;
* پێکوتەی OrthopoxVac، کە مۆڵەتی بەکارهێنانی لە ڕووسیا هەیە و لەلایەن (سەنتەری توێژینەوەی دەوڵەتی بۆ ڤایرۆسناسی و بایۆتەکنۆلۆژیا - VECTOR)ەوە لە ڕووسیا بەرهەم دەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://gxpnews.net/en/2023/09/the-vector-center-will-soon-commence-the-production-of-the-smallpox-vaccine/|سەردێڕ=The Vector center will soon commence the production of the smallpox vaccine |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=GxP News}}&lt;/ref&gt;
* پێکوتەی ACAM2000، کە لەلایەن کۆمپانیای Emergent BioSolutionsەوە بەرهەم دەهێنرێت. لە مانگی ئابی ٢٠٢٤دا بۆ بەکارهێنان دژی ئێم پۆکس لە ئەمریکا پەسەند کرا.  

پێکوتەکانی MVA-BN و ACAM2000 هەردووکیان ڤایرۆسی (ڤاکسینیا - Vaccinia)یان تێدایە. ڤاکسینیا ڤایرۆسێکی کەمتر مەترسیدارە لە ڕەگەزی ئۆرسۆپۆکس بەراورد بە ڤایرۆسی ئێم پۆکس یان ڤایرۆسی ڤاریۆلا (هۆکاری ئاوڵە)، و بەهۆی لێکچوونێکی زۆری پرۆتینی لە نێوان ڤایرۆسەکانی ئۆرسۆپۆکسدا، ئەم دوو پێکوتەیەی ڤاکسینیا دەبنە هۆی دروستبوونی دژەتەن کە بەرگرییەکی بەکۆمەڵ دژی ڤایرۆسەکانی تری ئەم خێزانە دابین دەکەن، وەکو ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموون. لەبەر ئەوەی ڤایرۆسی ڤاکسینیا لە پێکوتەی MVA-BNدا توانای زۆربوونی (لەبەرگرتنەوەی) نییە، لە ئەمریکا پێشنیار دەکرێت لەبری ACAM2000 بەکاربهێنرێت بۆ ئەو کەسانەی کە مەترسییەکی بەرزی تووشبوون بە ئێم پۆکسیان هەیە یان ئەوانەی کە لەم دواییانەدا بەرکەوتەیان هەبووە. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rao |یەکەم=Agam K. |ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Use of JYNNEOS (Smallpox and Mpox Vaccine, Live, Nonreplicating) for Persons Aged ≥18 Years at Risk for Mpox During an Mpox Outbreak: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2023 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/74/wr/mm7422a3.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |زمان=en-us |بەرگ=٧٤|issue=22 |پەڕەکان=٣٨٥–٣٩٢|doi=10.15585/mmwr.mm7422a3 |issn=0149-2195 |pmc=١٢١٧٦١٠٣|pmid=٤٠٥٣١٧٩٨}}&lt;/ref&gt;

سەنتەرەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکانی ئەمریکا (CDC) پێشنیار دەکات کە ئەو کەسانەی لێکۆڵینەوە لە سەرهەڵدانەکانی ئێم پۆکس دەکەن، ئەوانەی چاودێریی کەسانی تووشبوو یان ئاژەڵی تووشبوو دەکەن، و ئەوانەی بەهۆی بەرکەوتنی نزیک یان سێکسییەوە لەگەڵ کەسانی تووشبوو یان ئاژەڵی تووشبوو بەرکەوتەیان هەبووە، پێویستە پێکوتە وەربگرن. &lt;ref name=&quot;CDC_About&quot;/&gt; (CDC) و (ئاژانسی دەرمانی ئەوروپی - EMA) بەکارهێنانی پێکوتەی MVA-BN بە شێوەی دوو-ژەم پێشنیار دەکەن بۆ ئەو پێگەیشتووانەی کە مەترسیی تووشبوونیان بە ئێم پۆکس لە ڕێگەی چالاکیی سێکسییەوە لەسەرە. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rao |یەکەم=Agam K. |ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Use of JYNNEOS (Smallpox and Mpox Vaccine, Live, Nonreplicating) for Persons Aged ≥18 Years at Risk for Mpox During an Mpox Outbreak: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, 2023 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/74/wr/mm7422a3.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |زمان=en-us |بەرگ=٧٤|issue=22 |پەڕەکان=٣٨٥–٣٩٢|doi=10.15585/mmwr.mm7422a3 |issn=0149-2195 |pmc=١٢١٧٦١٠٣|pmid=٤٠٥٣١٧٩٨}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Imvanex&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/considerations-posology-use-vaccine-jynneos/imvanex-mva-bn-against-monkeypox_en.pdf|سەردێڕ=European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528112802/https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/considerations-posology-use-vaccine-jynneos/imvanex-mva-bn-against-monkeypox_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[European Medicines Agency]] (EMA)}}&lt;/ref&gt;

=== ڕێکارەکانی تر ===
CDC چەندین ڕێنمایی وردی داڕشتووە سەرباری ڕێکارە ستانداردەکانی کۆنترۆڵکردنی توشبوون. ئەمانە ئەوە لەخۆدەگرن کە کارمەندانی تەندروستی پێویستە جلی تایبەت (Gown)، دەمامک، چاویلکەی خۆپاراستن، و دەمامکی پاڵاوتنی هەوای یەکجاربەکارهاتوو (وەکو N95) بەکاربهێنن، و پێویستە کەسی تووشبوو لە ژوورێکی تایبەتدا گۆشەگیر (کەرەنتینە) بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە بەرکەوتنی کەسانی تر پێی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/clinicians/infection-control-hospital.html|سەردێڕ=https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/clinicians/infection-control-hospital.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220518152243/https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/clinicians/infection-control-hospital.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

ئەو کەسانەی لەو وڵاتانەدا دەژین کە ئێم پۆکس تێیاندا پەتایەکی خۆجێییە، پێویستە خۆیان بەدوور بگرن لە بەرکەوتن بە شیردەرە نەخۆشەکانی وەک قرتێنەرەکان، توورەکەدارەکان (Marsupials)، و مەیموونەکان (مردوو بن یان زیندوو) کە دەکرێت هەڵگری ڤایرۆسەکە بن، و پێویستە خۆیان بپارێزن لە خواردن یان مامەڵەکردن لەگەڵ گۆشتی ئاژەڵی کێویدا (Bush meat). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON388|سەردێڕ=Multi-country monkeypox outbreak in non-endemic countries: Update |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220530002122/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON388 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A&quot;/&gt;

لە میانی سەرهەڵدانەکەی ساڵانی ٢٠٢٢-٢٠٢٣دا، چەندین دەزگای تەندروستیی گشتی هەڵمەتی هۆشیاریی گشتییان دەستپێکرد بە مەبەستی کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/resources/toolkits/organizer.html|سەردێڕ=CDC’s Mpox Toolkit for Event Organizers {{!}} Mpox {{!}} Poxvirus {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528072604/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/resources/toolkits/organizer.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://campaignresources.dhsc.gov.uk/campaigns/monkeypox/|سەردێڕ=Monkeypox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528122209/https://campaignresources.dhsc.gov.uk/campaigns/monkeypox/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Department of Health and Social Care – Campaign Resource Centre}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.health.wa.gov.au/Articles/A_E/Campaign-monkeypox-awareness|سەردێڕ=Sorry…the page you are looking for no longer exists |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528122208/https://www.health.wa.gov.au/Articles/A_E/Campaign-monkeypox-awareness |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Western Australia Department of Health}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر ==
زۆربەی حاڵەتەکانی ئێم پۆکس بە نیشانەی سووکەوە دەردەکەون و لە ماوەی ٢ بۆ چوار هەفتەدا بەتەواوی چاک دەبنەوە. &lt;ref name=&quot;Gov.UK2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.gov.uk/guidance/monkeypox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820191452/https://www.gov.uk/guidance/monkeypox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mpox: background information |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[UK Health Security Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240819162521/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mpox |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; هیچ چارەسەرێکی تایبەت و بڕاوە بۆ نەخۆشییەکە نییە، هەرچەندە دەرمانی دژەڤایرۆسی وەکو (تێکۆڤیریمات - Tecovirimat) بۆ چارەسەرکردنی حاڵەتە توندەکانی ئێم پۆکس پەسەند کراون. &lt;ref name=&quot;CSC_TPOXX2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/treatment.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524202025/https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/if-sick/treatment.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |سەردێڕ=Patient's Guide to Mpox Treatment with Tecovirimat (TPOXX) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/tecovirimat-siga |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220516151355/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/tecovirimat-siga |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Tecovirimat SIGA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[European Medicines Agency]] (EMA)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NIH_Mpox2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.niaid.nih.gov/diseases-conditions/mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230523142513/https://www.niaid.nih.gov/diseases-conditions/mpox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases |سەردێڕ=Mpox (formerly Monkeypox) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێداچوونەوەیەکی (کۆکرەین - Cochrane) لە ساڵی ٢٠٢٣دا هیچ توێژینەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی هەڕەمەکیی تەواوکراوی نەدۆزییەوە کە لێکۆڵینەوەی لەسەر دەرمانەکانی تایبەت بە چارەسەری ئێم پۆکس کردبێت. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fox T, Gould S, Princy N, Rowland T, Lutje V, Kuehn R |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Therapeutics for treating mpox in humans |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠٢٣|issue=3 |doi=10.1002/14651858.CD015769 |pmc=١٠٠١٢٤٠٥|pmid=٣٦٩١٦٧٢٧|article-number=CD015769 |collaboration=Cochrane Infectious Diseases Group}}&lt;/ref&gt; پێداچوونەوەکە چەند توێژینەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی ناهەڕەمەکی دەستنیشان کرد کە هەڵسەنگاندنیان بۆ سەلامەتیی دەرمانەکانی ئێم پۆکس کردووە، و دەرکەوت کە هیچ مەترسییەکی بەرچاو لە بەکارهێنانی تێکۆڤیریماتدا نییە، لەگەڵ بەڵگەیەکی کەم-متمانە کە ئاماژە بەوە دەکات لەوانەیە دەرمانی (برینسیدۆفۆڤیر - Brincidofovir) ببێتە هۆی زیانێکی سووکی جگەر. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fox T, Gould S, Princy N, Rowland T, Lutje V, Kuehn R |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Therapeutics for treating mpox in humans |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠٢٣|issue=3 |doi=10.1002/14651858.CD015769 |pmc=١٠٠١٢٤٠٥|pmid=٣٦٩١٦٧٢٧|article-number=CD015769 |collaboration=Cochrane Infectious Diseases Group}}&lt;/ref&gt; بوونی ئازار باوە و دەشێت زۆر توند بێت؛ دەکرێت چاودێریی پاڵپشتیکەر (Supportive care) وەکو کۆنترۆڵکردنی ئازار یان تا بۆ نەخۆش بەکاربهێنرێت. &lt;ref name=&quot;WHO_Q&amp;A3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240819162521/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/mpox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mpox |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BMJ_Best&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bestpractice.bmj.com/topics/en-us/1611/treatment-algorithm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221204091145/https://bestpractice.bmj.com/topics/en-us/1611/treatment-algorithm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[BMJ Best Practice]] |سەردێڕ=Mpox (monkeypox) – Treatment algorithm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەو کەسانەی نەخۆشییەکەیان سووکە پێویستە لە ماڵەوە خۆیان کەرەنتینە بکەن، شلەمەنیی زۆر بخۆنەوە، خواردنی باش بخۆن، و هەنگاو بنێن بۆ پاراستنی تەندروستیی دەروونییان. &lt;ref name=&quot;WHOfact20232&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220421083742/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=WHO Factsheet{{snd}}Mpox (Monkeypox) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;

ئەو کەسانەی لە مەترسییەکی بەرزی نەخۆشییەکەدان بریتین لە منداڵان، ژنانی دووگیان، کەسانی بەتەمەن و ئەو کەسانەی سیستەمی بەرگرییان لاوازە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/all-topics-z/monkeypox/factsheet-health-professionals|سەردێڕ=Factsheet for health professionals on mpox |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220620042406/https://www.ecdc.europa.eu/en/all-topics-z/monkeypox/factsheet-health-professionals |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=European Centre for Disease Prevention and Control}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم کەسانە، یان ئەوانەی کە نەخۆشییەکەیان توندە، پێشنیار دەکرێت لە نەخۆشخانە بخەوێنرێن و چاودێرییەکی وردی نیشانەکانیان بکرێت. &lt;ref name=&quot;BMJ_Best&quot;/&gt; چارەسەری نیشانەیی (Symptomatic treatment) پێشنیار دەکرێت بۆ لێکەوتانەی وەکو هەوکردنی کۆم (Proctitis) و خورووی توند (Pruritis) . &lt;ref name=&quot;BMJ_Best&quot; /&gt;

توێژینەوەیەک لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ دەریخست کە دەرمانی دژەڤایرۆسیی تێکۆڤیریمات ماوەی مانەوەی برینەکانی ئێم پۆکسی کورت نەکردووەتەوە لەو کەسانەی تووشی جۆری یەکەمی ئێم پۆکس ببوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/antiviral-tecovirimat-safe-did-not-improve-clade-i-mpox-resolution-democratic-republic-congo|سەردێڕ=The antiviral tecovirimat is safe but did not improve clade I mpox resolution in Democratic Republic of the Congo {{!}} National Institutes of Health (NIH) |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=National Institutes of Health (NIH)}}&lt;/ref&gt; سەرباری ئەمەش، ڕێژەی گشتیی مردن لە توێژینەوەکەدا نزیکەی ١.٧٪ بوو، کە بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر بوو لە ڕێژەی مردنی ٣.٦٪ یان زیاتر کە لە حاڵەتە گشتییەکانی ئێم پۆکسدا لە کۆنگۆ بینراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mast |یەکەم=Jason |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.statnews.com/2024/08/15/mpox-antiviral-tecovirimat-no-better-than-placebo-nih/|سەردێڕ=Antiviral used for mpox no better than placebo, NIH says |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=STAT}}&lt;/ref&gt; ئەمەش ئەوە دەردەخات کە خەواندن لە نەخۆشخانە و دابینکردنی چاودێریی پاڵپشتیکەری کوالیتی-بەرز، بە شێوەیەکی بەرچاو ئاکامی تەندروستیی تووشبووانی ئێم پۆکس باشتر دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Priyan |یەکەم=Vishnu |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.clinicaltrialsarena.com/news/niaid-siga-mpox-trial/|سەردێڕ=NIAID reports preliminary data from trial of SIGA’s Mpox treatment |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Clinical Trials Arena}}&lt;/ref&gt; ئەم توێژینەوەیە لەلایەن (پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستی - NIH)ی ئەمریکییەوە سپۆنسەر کرا و بە هاوبەشی لەگەڵ پەیمانگای نیشتمانیی توێژینەوەی بایۆمیدیکاڵی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ سەرپەرشتی کرا.

توێژینەوەیەکی تری ساڵی ٢٠٢٤ لەسەر دەرمانی دژە ڤایرۆسیی تێکۆڤیریمات سەر بە کۆمپانیای (Siga Technologies)، ئەوەی دەرخست کە ئەم دەرمانە کاریگەر نییە لە کەمکردنەوەی کاتی چاکبوونەوەی برینەکان یان کەمکردنەوەی ئازار لەو پێگەیشتووانەی کە بە جۆری دووەمی ئێم پۆکس تووشبوون.  بە پشتبەستن بە ئەنجامە سەرەتاییەکان، لیژنەی سەلامەتی پێشنیاری ڕاگرتنی وەرگرتنی نەخۆشی زیاتری کرد بۆ توێژینەوەکە. ئەم توێژینەوەیە، کە لە ئەیلولی ٢٠٢٢ لەلایەن پەیمانگای نیشتمانیی ئەمریکی بۆ هەستیاری و نەخۆشییە گوازراوەکان دەستی پێکردبوو، نەخۆشانی لە چەندین وڵاتەوە لەخۆگرتبوو (لە نێویاندا ئەمریکا، ئەرجەنتین، و ژاپۆن) کە نیشانەکانی ئێم پۆکسیان بۆ کەمتر لە ١٤ ڕۆژ هەبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.contagionlive.com/view/nih-study-finds-tecovirimat-safe-but-ineffective-for-treating-mpox|سەردێڕ=NIH Study Finds Tecovirimat Safe, But Ineffective for Treating Mpox {{!}} Contagion Live |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ContagionLive |زمان=en}}&lt;/ref&gt; شیکارییەکی سەرەتایی هیچ جیاوازییەکی بەرچاوی دەرنەخست لە چارەسەربوونی برینەکان یان کەمبوونەوەی ئازار لە نێوان بەکارهێنانی تێکۆڤیریمات و دەرمانی خەیاڵی (پلاسیبۆ - Placebo). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/nih-study-finds-tecovirimat-was-safe-did-not-improve-mpox-resolution-or-pain|سەردێڕ=NIH Study Finds Tecovirimat Was Safe but Did Not Improve Mpox Resolution or Pain {{!}} National Institutes of Health (NIH) |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=National Institutes of Health (NIH) |زمان=EN}}&lt;/ref&gt;

=== دەستنیشانکردن لە ژینگە کەم-سەرچاوەکاندا ===
لەگەڵ سەرهەڵدانەکەی مانگی ئابی ٢٠٢٤ لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) داوای لە کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان کرد کە بەرهەمەکانیان بۆ پێداچوونەوەی لەناکاو پێشکەش بکەن.  ئەم دەستپێشخەرییە بەشێکە لە هەوڵەکانی WHO بۆ دەستەبەرکردنی ئامرازەکانی دەستنیشانکردنی کاریگەر، بەتایبەتی بۆ دانیشتووانی ناوچە کەم-داهاتەکان. ئاژانسەکە داوای لە بەرهەمهێنەران کردووە پشکنینەکانیان پێشکەشی پرۆسەی (لیستی بەکارهێنانی لەناکاو) بکەن، کە ڕێگە بە WHO دەدات ئەم بەرهەمە پزیشکییانە بە خێراییەکی زیاتر پەسەند بکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news/item/29-08-2024-who-urges-rapid-access-to-mpox-diagnostic-tests--invites-manufacturers-to-emergency-review#:~:text=WHO%20has%20asked%20manufacturers%20of,particularly%20in%20low-income%20settings.|سەردێڕ=WHO urges rapid access to mpox diagnostic tests, invites manufacturers to emergency review |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; ئەم پرۆسەیە بە جۆرێک داڕێژراوە کە یارمەتیی وڵاتان بدات لە دابینکردنی بەرهەمە سەرەکییەکان لە ڕێگەی ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و هاوبەشەکانی ترەوە. ئەم پەلەکردنە لە کاتێکدایە کە فۆرمێکی نوێی زۆر خێرا گوازراوەی سەرهەڵدانەکەی ساڵی ٢٠٢٤ نیگەرانیی جیهانیی لێ کەوتووەتەوە، کە بووە هۆی ئەوەی WHO ئێم پۆکس وەک باری لەناکاوی تەندروستیی گشتیی جیهانی ڕابگەیەنێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/publications/m/item/mpox-global-strategic-preparedness-and-response-plan|سەردێڕ=Mpox global strategic preparedness and response plan |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;

== پەتاناسی ==
[[پەڕگە:Monkeypox_By_Country.svg|وێنۆک|نەخشەی جیهانی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی ئێم پۆکس (ئاوڵەی مەیموون){{Legend|#8888ff|ناوچەی خۆجێیی جۆری یەکەم{{nbsp}}}}&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;{{Legend|#ff8888|ناوچەی خۆجێیی جۆری دووەم{{nbsp}}}}&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;{{Legend|#aa44aa|بوونی هەردوو جۆرەکە}}&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;{{Legend|#aa0000|{{nbsp}}سەرهەڵدانی جۆری دووەم لە ٢٠٢٢}}&lt;templatestyles src=&quot;Legend/styles.css&quot; /&gt;{{Legend|#FFC6C6|حاڵەتە گومانلێکراوەکان}}]]

=== مێژوو ===
ئێم پۆکس بۆ یەکەمجار وەک نەخۆشییەکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٥٨ لە نێو مەیموونەکانی تاقیگەدا لە کۆپنهاگنی دانیمارک دەستنیشان کرا، هەرچەندە سەرچاوەی نەخۆشییەکە تا ئێستاش بە نەزانراوی ماوەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Parker S, Buller RM |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=A review of experimental and natural infections of animals with ''Orthopoxvirus monkeypox'' between 1958 and 2012 |journal=Future Virology |بەرگ=٨|issue=2 |پەڕەکان=١٢٩–١٥٧|doi=10.2217/fvl.12.130 |pmc=٣٦٣٥١١١|pmid=٢٣٦٢٦٦٥٦}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;CDC_About&quot;/&gt; یەکەم حاڵەتی تۆمارکراوی تووشبوونی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٧٠ ڕوویدا، کە بریتی بوون لە شەش منداڵی نەکوترراو لە کاتی هەڵمەتەکانی بنەبڕکردنی ئاوڵەدا، و یەکەمیان کوڕێکی ٩ مانگانە بوو لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ. &lt;ref name=&quot;Bunge2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bunge EM, Hoet B, Chen L, Lienert F, Weidenthaler H, Baer LR, Steffen R |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The changing epidemiology of human monkeypox-A potential threat? A systematic review |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=١٦|issue=2 |doi=10.1371/journal.pntd.0010141 |pmc=٨٨٧٠٥٠٢|pmid=٣٥١٤٨٣١٣|doi-access=free |article-number=e0010141}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBungeHoetChenLienert2022&quot;&gt;Bunge EM, Hoet B, Chen L, Lienert F, Weidenthaler H, Baer LR, et&amp;nbsp;al. (February 2022). [[doi:10.1371/journal.pntd.0010141|&quot;The changing epidemiology of human monkeypox-A potential threat? A systematic review&quot;]]. ''PLOS Neglected Tropical Diseases''. '''16''' (2) e0010141. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1371/journal.pntd.0010141|10.1371/journal.pntd.0010141]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8870502 8870502]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35148313 35148313].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Cho1973&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Cho CT, Wenner HA |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧٣|سەردێڕ=Monkeypox virus |journal=Bacteriological Reviews |بەرگ=٣٧|issue=1 |پەڕەکان=١–١٨|doi=10.1128/br.37.1.1-18.1973 |pmc=٤١٣٨٠١|pmid=٤٣٤٩٤٠٤}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ساڵانی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٦، زیاتر لە ٣٠٠ حاڵەتی تووشبوونی مرۆڤ بە ئێم پۆکس لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ (کە ئەوکات بە زەئیر دەناسرا) تۆمارکران، کە زۆربەیان بەهۆی بەرکەوتن بە ئاژەڵەوە بوون. &lt;ref name=&quot;Meyer2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Meyer H, Perrichot M, Stemmler M, Emmerich P, Schmitz H, Varaine F, Shungu R, Tshioko F, Formenty P |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Outbreaks of disease suspected of being due to human ''Orthopoxvirus monkeypox'' infection in the Democratic Republic of Congo in 2001 |journal=Journal of Clinical Microbiology |بەرگ=٤٠|issue=8 |پەڕەکان=٢٩١٩–٢٩٢١|doi=10.1128/JCM.40.8.2919-2921.2002 |pmc=١٢٠٦٨٣|pmid=١٢١٤٩٣٥٢}}&lt;/ref&gt; ڤایرۆسەکە لەناو مشکە توورەکەیییەکانی گامبیا، مشکی خەواڵوو، و سمۆرە ئەفریقییەکاندا دۆزراوەتەوە، کە زۆرجار وەک خۆراک بەکاردەهێنران. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Falendysz EA, Lopera JG, Lorenzsonn F, Salzer JS, Hutson CL, Doty J, Gallardo-Romero N, Carroll DS, Osorio JE, Rocke TE |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Further Assessment of Monkeypox Virus Infection in Gambian Pouched Rats (Cricetomys gambianus) Using In Vivo Bioluminescent Imaging |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |بەرگ=٩|issue=10 |doi=10.1371/journal.pntd.0004130 |pmc=٤٦٢٧٧٢٢|pmid=٢٦٥١٧٨٣٩|doi-access=free |article-number=e0004130}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt;

چەندین حاڵەتی زیاتری ئێم پۆکس لە ناوەڕاست و ڕۆژئاوای ئەفریقا تۆمارکراون، بەتایبەتی لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ، کە تێیدا لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٤، ساڵانە ٢٠٠٠ حاڵەت تۆمار دەکران. هەرچەندە داتا کۆکراوەکان زۆرجار ناتەواو و پشتڕاستنەکراوەن، کە ئەمەش ڕێگرە لە بەدەستهێنانی خەمڵاندنێکی ورد بۆ ژمارەی حاڵەتەکانی ئێم پۆکس بەپێی کات. &lt;ref name=&quot;Skle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Sklenovská N, Van Ranst M |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Emergence of Monkeypox as the Most Important Orthopoxvirus Infection in Humans |journal=Frontiers in Public Health |بەرگ=٦|bibcode=2018FrPH....6..241S |doi=10.3389/fpubh.2018.00241 |pmc=٦١٣١٦٣٣|pmid=٣٠٢٣٤٠٨٧|doi-access=free |article-number=241}}&lt;/ref&gt; هەرچەندە سەرەتا وا دەزانرا لە مرۆڤدا دەگمەنە، بەڵام لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە ڕێژەی حاڵەتەکان زیادی کردووە، &lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|vauthors=James WD, Elston D, Treat JR, Rosenbach MA, Neuhaus I|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٥٤٧٥٣-٦|edition=13th|شوێن=Edinburgh|پەڕە=٣٨٩|chapter=19. Viral diseases|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;dq=human&amp;pg=PA389|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230119201622/https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;dq=human&amp;pg=PA389|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bunge2022&quot;/&gt; کە پێدەچێت هۆکارەکەی دابەزین و کەمبوونەوەی بەرگریی بێت لە پاش وەستاندنی هەڵمەتی ڕۆتینی پێدانی پێکوتەی ئاوڵە. &lt;ref name=&quot;Mc2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=McCollum AM, Damon IK |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Human monkeypox |journal=Clinical Infectious Diseases |بەرگ=٥٨|issue=2 |پەڕەکان=٢٦٠–٢٦٧|doi=10.1093/cid/cit703 |pmc=٥٨٩٥١٠٥|pmid=٢٤١٥٨٤١٤}}&lt;/ref&gt;

=== ''مەترسییەکانی داهاتوو'' ===
سەرچاوەی سروشتی ڤایرۆسی ئێم پۆکس تا ئێستا بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دیاری نەکراوە. قرتێنەرە بچووکەکان وەک باشترین کاندید بۆ ئەمە دادەنرێن. بەبێ هەبوونی هەڵمەتێکی گەورەی کوتان، سەرهەڵدانەکانی ئێم پۆکس لە مرۆڤدا بۆ ماوەیەکی نادیار لە ناوچە خۆجێییەکاندا بەردەوام دەبن، لەگەڵ هەبوونی مەترسییەکی بەردەوام کە بڵاوبوونەوەکان بگەنە ئەو ناوچانەش کە پێشتر نەخۆشییەکەیان تێدا نەبووە. بەڵگەکانی تر — وەکو ئەوەی کە ڤایرۆسەکە پەرەدەسەنێت بۆ ئەوەی خێراتر لە نێوان مرۆڤدا بگوێزرێتەوە، توانای تووشکردنی کۆمەڵێکی بەرفراوان لە خانەخوێ (Hosts)، و هەبوونی ئەگەری گواستنەوەی لە مرۆڤەوە بۆ ئاژەڵ — بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی ئەو مەترسییەی کە لەوانەیە ئێم پۆکس لە سەرچاوە سروشتییە نوێیەکانی دەرەوەی ئەفریقا بڵاوببێتەوە، یان ببێتە هۆی پەتا جیهانییەکانی داهاتوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Johnson PL, Bergstrom CT, Regoes RR, Longini IM, Halloran ME, Antia R |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Evolutionary consequences of delaying intervention for monkeypox |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٠|issue=10359 |پەڕەکان=١١٩١–١١٩٣|doi=10.1016/S0140-6736(22)01789-5 |pmc=٩٥٣٤٠١٠|pmid=٣٦١٥٢٦٦٨}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gavi.org/vaccineswork/monkeypox-cases-waning-global-threat-remains|سەردێڕ=Monkeypox cases waning, but global threat remains |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230601140741/https://www.gavi.org/vaccineswork/monkeypox-cases-waning-global-threat-remains |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Gavi, the Vaccine Alliance}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adetifa I, Muyembe JJ, Bausch DG, Heymann DL |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Mpox neglect and the smallpox niche: a problem for Africa, a problem for the world |journal=Lancet |بەرگ=٤٠١|issue=10390 |پەڕەکان=١٨٢٢–١٨٢٤|doi=10.1016/S0140-6736(23)00588-3 |pmc=١٠١٥٤٠٠٣|pmid=٣٧١٤٦٦٢٢|s2cid=258441920}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/mpox/risks/animals.html|سەردێڕ=Not Found |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230601140740/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/mpox/risks/animals.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Public Health Agency of Canada}}&lt;/ref&gt;

دوای سەرهەڵدانەکەی ساڵانی ٢٠٢٢-٢٠٢٣، ئێم پۆکس (Clade IIb) لە ناو دانیشتووانی دەرەوەی ئەفریقادا بە ئاستێکی زۆر نزم هەر بوونی ماوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mathieu E, Spooner F, Dattani S, [[Hannah Ritchie|Ritchie H]], [[Max Roser|Roser M]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mpox (monkeypox) |ناونیشان=https://ourworldindata.org/monkeypox |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Our World in Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703033822/https://ourworldindata.org/monkeypox |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣دا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی زیادبوونی ژمارەی حاڵەتەکانی ئێم پۆکسی (جۆری یەکەم Clade I) لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ ڕاگەیاند، بە تۆمارکردنی ١٢,٥٦٩ حاڵەت لەو ساڵەدا لەگەڵ ٦٥١ حاڵەتی گیانلەدەستدان؛ هەروەها ئەمە یەکەم بەڵگەی سەلمێنراو بوو بۆ گواستنەوەی سێکسیی جۆری یەکەم. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON493|سەردێڕ=Mpox (monkeypox) - Democratic Republic of the Congo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124220630/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON493 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە بەرزبوونەوەیەک لە تووشبوون بە جۆری یەکەمی ڤایرۆسی ئێم پۆکس لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ (DRC) بینراوە، بە جۆرێک کە ئێستا حاڵەتی زیاتر لە وڵاتە ئەفریقییەکانی تر تۆمار دەکرێن کە پێشتر هیچ حاڵەتێکی ئێم پۆکسیان نەبووە. دوو حاڵەتی هاوردەکراویش لە سوید و تایلەند تۆمارکران. تا ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤، زیاتر لە ٢٠,٠٠٠ حاڵەتی ئێم پۆکس لە ١٣ وڵاتی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا تۆمارکراون، بە هەبوونی ٣,٣١١ حاڵەتی پشتڕاستکراوە و ٥٨٢ گیانلەدەستدان. زۆربەی حاڵەتەکان لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆدان، کە ژێر-جۆرەکانی Ia و Ib ی تێدا باون. &lt;ref name=&quot;v952&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/epidemiological-update-mpox-due-monkeypox-virus-clade-i|سەردێڕ=Epidemiological update: Mpox due to monkeypox virus clade I |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=European Centre for Disease Prevention and Control}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی ئابی ٢٠٢٤دا جۆری (Ib) بەستراوەتەوە بە تۆمارکردنی حاڵەتێکی ئێم پۆکسەوە لە سوید، کە پەیوەندی بە گەشتکردنەوە هەبوو بۆ وڵاتێکی ئەفریقی کە ڤایرۆسەکەی تێدا بڵاوبووەتەوە. سەرەڕای نزمیی ڕێژەی بڵاوبوونەوەکە، لەو کاتەوە حاڵەتەکانی پەیوەست بە جۆری دووەم لە وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا/ناوچەی ئابووری ئەوروپی (EU/EEA) تۆمارکراون. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموونی خستە لیستی &quot;نەخۆشخەرە لەپێشینەکان&quot; کە دەکرێت ببنە هۆی پەتایەکی جیهانی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mallapaty S |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The pathogens that could spark the next pandemic |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/d41586-024-02513-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Nature |بەرگ=٦٣٢|issue=8025 |پەڕە=٤٨٨|bibcode=2024Natur.632..488M |doi=10.1038/d41586-024-02513-3 |pmid=٣٩٠٩٥٤٥٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240802180033/https://www.nature.com/articles/d41586-024-02513-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرهەڵدانەکان ==
ئەم بەشە لیستێکی ناتەواوە لەو سەرهەڵدانانەی نەخۆشییەکە کە تۆمارکراون، لە نێویاندا سەرهەڵدانە گەورەکان لە وڵاتە ناوچەیییە خۆجێییەکانی ئەفریقای خولگەیی (بێنین، کامیرۆن، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ، گابۆن، غانا، کۆتدیڤوار، لیبێریا، نێجیریا، کۆماری کۆنگۆ، سیرالیۆن، و باشووری سودان). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON385|سەردێڕ=Multi-country monkeypox outbreak in non-endemic countries |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522002241/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON385 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; سەرهەڵدانی ئێم پۆکس زۆر باوە لەو ناوچانەی کە نەخۆشییەکەی تێدا خۆجێییە – زۆرجار ئەم ناوچانە ژێرخانی تەندروستییان لاوازە و بڵاوبوونەوەکانی پەتاکە بە دەگمەن بەدۆکیۆمێنت (تۆمار) دەکرێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Besombes C, Mbrenga F, Schaeffer L, Malaka C, Gonofio E, Landier J, Vickos U, Konamna X, Selekon B, Dankpea JN, Von Platen C, Houndjahoue FG, Ouaïmon DS, Hassanin A, Berthet N, Manuguerra JC, Gessain A, Fontanet A, Nakouné-Yandoko E |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=National Monkeypox Surveillance, Central African Republic, 2001–2021 |journal=Emerging Infectious Diseases |بەرگ=٢٨|issue=12 |پەڕەکان=٢٤٣٥–٢٤٤٥|doi=10.3201/eid2812.220897 |pmc=٩٧٠٧٥٦٦|pmid=٣٦٣٢٨٩٥١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kozlov M |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=WHO may soon end mpox emergency - but outbreaks rage in Africa |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/d41586-023-00391-9 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Nature |بەرگ=٦١٤|issue=7949 |پەڕەکان=٦٠٠–٦٠١|bibcode=2023Natur.614..600K |doi=10.1038/d41586-023-00391-9 |pmid=٣٦٧٦٥٢٥٧|s2cid=256764657 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230516144506/https://www.nature.com/articles/d41586-023-00391-9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.co.uk/science-and-technology/2022/10/in-central-africa-a-deadly-monkeypox-variant-is-surging|سەردێڕ=National Geographic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230530133148/https://www.nationalgeographic.co.uk/science-and-technology/2022/10/in-central-africa-a-deadly-monkeypox-variant-is-surging |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=National Geographic}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+خشتەی سەرهەڵدانەکانی نەخۆشیی ڤایرۆسی ئێم پۆکس
!ساڵ
!وڵات
!جۆر (Clade)
! data-sort-type=&quot;number&quot; |حاڵەتەکانی مرۆڤ
! data-sort-type=&quot;number&quot; |گیانلەدەستدان
! data-sort-type=&quot;number&quot; |ڕێژەی مردنی تووشبووان
!تێبینی
|-
| align=&quot;right&quot; |١٩٧٠
| align=&quot;right&quot; |کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|٥
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|
|-
|١٩٧١
|{{NGA}}
| align=&quot;right&quot; |جۆری دووەم
|٢
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|
|-
| align=&quot;left&quot; |١٩٨١–١٩٨٦
| align=&quot;right&quot; |کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|٣٣٨
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|
|-
| align=&quot;left&quot; |١٩٩٥–١٩٩٦
| align=&quot;right&quot; |کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|&gt;٥٠٠
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|
|-
| align=&quot;left&quot; |٢٠٠١–٢٠٠٤
| align=&quot;right&quot; |کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|٢،٧٣٤
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|
|-
| align=&quot;right&quot; |٢٠٠٣
|{{USA}}
| align=&quot;right&quot; |جۆری دووەم
|٧١
|٠
|٠%
|
|-
| align=&quot;right&quot; |٢٠١٥
|{{CAF}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Nakoune E, Lampaert E, Ndjapou SG, Janssens C, Zuniga I, Van Herp M, Fongbia JP, Koyazegbe TD, Selekon B, Komoyo GF, Garba-Ouangole SM, Manengu C, Manuguerra JC, Kazanji M, Gessain A, Berthet N |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=A Nosocomial Outbreak of Human Monkeypox in the Central African Republic |journal=Open Forum Infectious Diseases |بەرگ=٤|issue=4 |doi=10.1093/ofid/ofx168 |pmc=٥٩٢٠٣٤٨|pmid=٢٩٧٣٢٣٧٦|article-number=ofx168}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|١٠
|٢
|٢٠%
|
|-
| align=&quot;left&quot; |٢٠١٧–٢٠٢٢
|{{NGA}}
| align=&quot;right&quot; |جۆری دووەم
|٥٥٨
|٨
|١.٤%
|
|-
| align=&quot;right&quot; |٢٠٢٠
| کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/monkeypox-democratic-republic-of-the-congo|سەردێڕ=Monkeypox – Democratic Republic of the Congo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220605103903/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/monkeypox-democratic-republic-of-the-congo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم
|٤،٦٠٠
|١٧١
|٣.٧%
|
|-
| align=&quot;left&quot; |٢٠٢٢–٢٠٢٣
| align=&quot;right&quot; |سەرهەڵدانی جیهانی
| align=&quot;right&quot; |جۆری (IIb)
|٩٣،٣٢٧
|٢٠٨
|٠.٢%
|*بەردەوامە &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/europe/publications/m/item/joint-ecdc-who-regional-office-for-europe-monkeypox-surveillance-bulletin--15-august-2024|سەردێڕ=Joint ECDC-WHO Regional Office for Europe Monkeypox Surveillance Bulletin: 15 August 2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |٢٠٢٣–٢٠٢٦
|کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{CAF}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{COG}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{KEN}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{BDI}}
| align=&quot;right&quot; |جۆری یەکەم و (Ib)
|&gt;١٨،٢٤٥
|&gt;٩١٩
|~٥%
|*بەردەوامە 
|-
| align=&quot;right&quot; |٢٠٢٥
|{{GHA}}
| align=&quot;right&quot; |جۆری دووەم
|٤٠٩
|داتا  نییە
|داتا  نییە
|*بەردەوامە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.modernghana.com/news/1424850/ghanas-mpox-cases-rise-to.html|سەردێڕ=Ghana’s Mpox cases rise to 409 |وێبگە=Modern Ghana}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ===
لە ئایاری ٢٠٠٣دا، منداڵێکی بچووک دوای ئەوەی لەلایەن سەگێکی مێرگەوە گەسترا کە لە بازاڕێکی ناوخۆیی لە نزیک میلوۆکی، ویسکۆنسن کڕدرابوو، تووشی تا و پەڵەی پێست بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Anderson MG, Frenkel LD, Homann S, Guffey J |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=A case of severe monkeypox virus disease in an American child: emerging infections and changing professional values |journal=The Pediatric Infectious Disease Journal |بەرگ=٢٢|issue=12 |پەڕەکان=١٠٩٣–١٠٩٦|doi=10.1097/01.inf.0000101821.61387.a5 |pmid=١٤٦٨٨٥٧٣}}&lt;/ref&gt; تا ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ کۆی گشتی ٧١ حاڵەتی ئێم پۆکس تۆمارکران. سەرچاوەی سەرجەم حاڵەتەکان دەگەڕایەوە بۆ مشکە توورەکەیییەکانی گامبیا کە لە مانگی نیسانی ٢٠٠٣دا لە ئەکرای گاناوە هاوردەکرابوون لەلایەن دابەشکارێکی ئاژەڵی نامۆ (Exotic animal) لە تێکساسەوە. هیچ حاڵەتێکی گیانلەدەستدان ڕووینەدا. &lt;ref name=&quot;medscape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bartlett |یەکەم=John |ناونیشان=https://www.medscape.com/viewarticle/458671_11|سەردێڕ=July 15, 2003 - Page 11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240821024547/https://www.medscape.com/viewarticle/458671_11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بەکارهێنانی مایکرۆسکۆپی ئەلیکترۆنی و توێژینەوەی سیرۆلۆژی پشتڕاستیان کردەوە کە نەخۆشییەکە ئێم پۆکسی مرۆڤە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/outbreak/us-outbreaks.html|سەردێڕ=Mpox in the U.S. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220427074811/https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/outbreak/us-outbreaks.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; هەموو تووشبووەکان ئاماژەیان بە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ یان نزیک لەگەڵ سەگەکانی مێرگ کردبوو، کە دواتر دەرکەوت هەڵگری ڤایرۆسەکە بوون. &lt;ref name=&quot;pmid12855947&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Update: multistate outbreak of monkeypox—Illinois, Indiana, Kansas, Missouri, Ohio, and Wisconsin, 2003 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/PDF/wk/mm5227.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٥٢|issue=27 |پەڕەکان=٦٤٢–٦٤٦|pmid=١٢٨٥٥٩٤٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221208161135/https://www.cdc.gov/mmwr/PDF/wk/mm5227.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠٢١ لە ئەمریکا، ئەمریکییەک کە لە گەشتێک لە نێجیریا گەڕابووەوە نەخۆشیی ئێم پۆکسی تێدا دەستنیشان کرا. پشکنینەکانی دواتر دەریانخست کە ڤایرۆسەکە سەر بە جۆری دووەمە. نەخۆشەکە لە نەخۆشخانە خەوێنرا و بە دەرمانی تێکۆڤیریمات چارەسەر کرا، و پاش ٣٢ ڕۆژ نەخۆشخانەی بەجێهێشت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.proquest.com/openview/78527319ec56ca1a4f45974d0a55d86d/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=136156|سەردێڕ=A Case of Monkeypox in a Returned Traveler - ProQuest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220531133540/https://www.proquest.com/openview/78527319ec56ca1a4f45974d0a55d86d/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=136156 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[ProQuest]]}}&lt;/ref&gt;

یەکەم حاڵەتی ئێم پۆکسی جۆری یەکەم لە ئەمریکا لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەستنیشان کرا؛ بەشی تەندروستیی گشتیی کالیفۆرنیا ڕایگەیاند کە کەسێکی نەناسراو لە دەرەوەی سان فرانسیسکۆ ئەنجامی پشکنینەکەی ئەرێنی بووە دوای ئەوەی گەشتی بۆ ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا کردبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Apoorva Mandavilli |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/11/16/health/mpox-california.html|سەردێڕ=First U.S. Case of Spreading New Mpox Type Reported in California |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; ئێم پۆکسی جۆری دووەم بەردەوامە لە بڵاوبوونەوە بە ئاستێکی نزم؛  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/mpox/data-research/cases/index.html|سەردێڕ=U.S. Case Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)}}&lt;/ref&gt; لە ١ی کانوونی دووەمەوە تا ١ی ئەیلولی ٢٠٢٥، تێکڕای ژمارەی تۆمارکراو لە نێوان ١ بۆ ٩ حاڵەت بووە لە ڕۆژێکدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mpox/data-research/cases/index.html|سەردێڕ=U.S. Case Data |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

=== سودان ===
لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٢دا، بڵاوبوونەوەی ئێم پۆکسی جۆری یەکەم لە کەمپەکانی پەنابەران لە سودان تۆمار کرا. &lt;ref name=&quot;WHOfact2023&quot;/&gt; یەکەم حاڵەت لە وڵاتەکەدا لە مانگی ئابدا تۆمارکرا، و لە ئەیلولدا شەش حاڵەتی تریش لە [[خەرتووم]] دۆزرانەوە. &lt;ref name=&quot;Dafallah2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dafallah |یەکەم=Mumen A. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The current status of monkeypox in Sudan |journal=Annals of Medicine &amp; Surgery |بەرگ=٨٥|issue=6 |پەڕەکان=٣٢٠٢–٣٢٠٣|doi=10.1097/MS9.0000000000000284 |pmc=١٠٢٨٩٦٨٨|pmid=٣٧٣٦٣٥١١}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمدا، زیاتر لە ١٠٠ حاڵەت لە کەمپەکانی پەنابەرانی [[ئیتیۆپیا|ئەثیوپیا]] تۆمارکران. &lt;ref name=&quot;Dafallah2023&quot; /&gt;

=== نێجیریا ===
دوو حاڵەتی تووشبوونی مرۆڤ بە ئێم پۆکس لە ساڵی ١٩٧١ لە نێجیریا دەستنیشان کران. لە ئەیلولی ٢٠١٧، ڤایرۆسی ئاوڵەی مەیموون لە نێجیریا تۆمارکرا. ئەو سەرهەڵدانەی کە بەدوایدا هات، تا ئەو کاتە، گەورەترین سەرهەڵدانی جۆری دووەمی ڤایرۆسەکە بوو، بە ١١٨ حاڵەتی پشتڕاستکراوەوە. بەپێچەوانەی سەرهەڵدانەکانی پێشووی ئەم جۆرەوە، تووشبوونەکە بەشێوەیەکی سەرەکی لە ناو پیاوە گەنجەکاندا بوو و پێدەچێت گواستنەوە لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ بە ئاسانی ڕوویدابێت. حەوت حاڵەتی گیانلەدەستدان (٥ نێر، ٢ مێ، بە ڕێژەی مردنی ٦٪) تۆمارکران، کە منداڵێک و چوار کەسی هەڵگری ئایدزی (HIV/AIDS) تێدابوو. سەرباری ئەوەش، ژنێکی دووگیان لە سێ مانگەی دووەمی دووگیانییەکەیدا تووشی لەبارچوونی سرووشتی بوو کە هۆکارەکەی گەڕێندرایەوە بۆ تووشبوون بە ڤایرۆسەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yinka-Ogunleye A, Aruna O, Dalhat M, Ogoina D, McCollum A, Disu Y, Mamadu I, Akinpelu A, Ahmad A, Burga J, Ndoreraho A, Nkunzimana E, Manneh L, Mohammed A, Adeoye O, Tom-Aba D, Silenou B, Ipadeola O, Saleh M, Adeyemo A, Nwadiutor I, Aworabhi N, Uke P, John D, Wakama P, Reynolds M, Mauldin MR, Doty J, Wilkins K, Musa J, Khalakdina A, Adedeji A, Mba N, Ojo O, Krause G, Ihekweazu C |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Outbreak of human monkeypox in Nigeria in 2017–18: a clinical and epidemiological report |journal=The Lancet. Infectious Diseases |بەرگ=١٩|issue=8 |پەڕەکان=٨٧٢–٨٧٩|doi=10.1016/S1473-3099(19)30294-4 |pmc=٩٦٢٨٩٤٣|pmid=٣١٢٨٥١٤٣|s2cid=195842553}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ٢٠٢٢دا، حکومەتی نێجیریا ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا ئاماژەی بەوە کردبوو لە نێوان ساڵانی ٢٠١٧ بۆ ٢٠٢٢دا، ٥٥٨ حاڵەت لە سەرانسەری ٣٢ ویلایەت و ناوچەی پایتەختی فیدراڵیدا پشتڕاستکراونەتەوە. ٨ حاڵەتی گیانلەدەستدان تۆمارکرابوون، کە ڕێژەی مردنی ١.٤٪. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، NCDC گرووپێکی کارکردنی تەکنیکیی نیشتمانیی بۆ تۆمارکردن و چاودێریکردنی تووشبوونەکان جێبەجێ کرد، بۆ بەهێزکردنی توانای بەرپەرچدانەوە. 

=== شانشینی یەکگرتوو (بەریتانیا) ===
لە ئەیلولی ٢٠١٨دا، یەکەم حاڵەتی ئێم پۆکس لە شانشینی یەکگرتوو تۆمارکرا. پێدەچێت کەسەکە، کە هاوڵاتییەکی نێجیریا بوو، لە نێجیریا تووشی ئێم پۆکس بووبێت پێش گەشتکردنی بۆ شانشینی یەکگرتوو.  دووەم حاڵەت لە شاری بلاکپووڵ پشتڕاستکرایەوە، و حاڵەتێکی تریش کارمەندێکی تەندروستی بوو کە چاودێریی کەسە تووشبووەکەی شاری بلاکپووڵی کردبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theguardian.com/society/2018/sep/26/medic-becomes-third-person-infected-with-monkeypox-in-england|سەردێڕ=Medic becomes third person infected with monkeypox in England |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180926170017/https://www.theguardian.com/society/2018/sep/26/medic-becomes-third-person-infected-with-monkeypox-in-england |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا، ئێم پۆکس لە کەسێک لە باشووری ڕۆژئاوای ئینگلتەرا دەستنیشان کرا کە لە نێجیریاوە گەشتی بۆ بەریتانیا کردبوو. &lt;ref name=&quot;PHE4Dec2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/monkeypox-case-confirmed-in-england|سەردێڕ=[Withdrawn] Monkeypox case confirmed in England |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212092044/https://www.gov.uk/government/news/monkeypox-case-confirmed-in-england |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ٢٠٢١دا، دوو حاڵەتی ئێم پۆکس لە یەک خێزاندا لەلایەن تەندروستیی گشتیی وێڵزەوە لە بەریتانیا دەستنیشان کران. کەسی یەکەم لە نێجیریاوە گەشتی کردبوو. ڕێنماییەکانی کۆڤید بۆ خۆکەرەنتینەکردن دوای گەشتکردن، یارمەتیدەر بوون بۆ دەستنیشانکردنی سەرهەڵدانەکە و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hobson G, Adamson J, Adler H, Firth R, Gould S, Houlihan C, Johnson C, Porter D, Rampling T, Ratcliffe L, Russell K, Shankar AG, Wingfield T |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Family cluster of three cases of monkeypox imported from Nigeria to the United Kingdom, May 2021 |journal=Euro Surveillance |بەرگ=٢٦|issue=32 |doi=10.2807/1560-7917.ES.2021.26.32.2100745 |pmc=٨٣٦٥١٧٧|pmid=٣٤٣٨٧١٨٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== سەنگافورە ===
لە ئایاری ٢٠١٩دا، پیاوێکی تەمەن ٣٨ ساڵ کە لە نێجیریاوە گەشتی کردبوو لە ژوورێکی گۆشەگیرکراوی سەر بە سەنتەری نیشتمانیی نەخۆشییە گوازراوەکان لە سەنگافورە خەوێندرا، دوای ئەوەی وەک یەکەم حاڵەتی وڵاتەکە دەستنیشان کرا. بەم هۆیەوە ٢٢ کەس کەرەنتینە کران. &lt;ref name=&quot;CIDRAPMay2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/ebola/news-scan-may-09-2019|سەردێڕ=News Scan for May 09, 2019 {{!}} CIDRAP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190510020038/http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2019/05/news-scan-may-09-2019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Center for Infectious Disease Research and Policy]] (CIDRAP)}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت حاڵەتەکە پەیوەندی بە سەرهەڵدانێکی هاوکاتی ناو نێجیریاوە هەبووبێت. &lt;ref name=&quot;WHO_May_2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.who.int/csr/don/16-may-2019-monkeypox-singapore/en/|سەردێڕ=Monkeypox – Singapore |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190701132211/https://www.who.int/csr/don/16-may-2019-monkeypox-singapore/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== سەرهەڵدانە جیهانییەکەی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ ===
سەرهەڵدانێکی  ئێم پۆکس کە هۆکارەکەی جۆری (Clade IIb)ی ڤایرۆسەکە بوو بۆ یەکەمجار لە ئایاری ٢٠٢٢ دەستنیشان کرا. &lt;ref name=&quot;WHO13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON385 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522002241/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON385 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Multi-country monkeypox outbreak in non-endemic countries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; یەکەم حاڵەت لە ٦ی ئایار لە لەندەنی بەریتانیا دۆزرایەوە، لە نەخۆشێکدا کە پێشینەی گەشتکردنی تازەی بۆ نێجیریا هەبوو، کە نەخۆشییەکەی تێدا خۆجێییە. &lt;ref name=&quot;gov.uk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/monkeypox-cases-confirmed-in-england-latest-updates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220516173645/https://www.gov.uk/government/news/monkeypox-cases-confirmed-in-england-latest-updates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=GOV.UK |سەردێڕ=Monkeypox cases confirmed in England – latest updates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO122&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517223855/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Monkeypox – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO)}}&lt;/ref&gt; حاڵەتەکانی دواتر لە ژمارەیەکی زیاتری وڵاتان و ناوچەکاندا تۆمارکران. لە تەممووزی ٢٠٢٢، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی بڵاوبوونەوەکەی وەک باری لەناکاوی تەندروستیی گشتیی جیهانی ڕاگەیاند. ئەم دۆخە لە ئایاری ٢٠٢٣ کۆتایی پێهێنرا بەهۆی پێشکەوتنی جێگیر لە کۆنترۆڵکردنی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە، کە هۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ هەڵمەتی کوتان و زانیارییەکانی تەندروستیی گشتی. &lt;ref name=&quot;kimball511&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2023/05/11/mpox-who-says-outbreak-no-longer-global-health-emergency.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230511193947/https://www.cnbc.com/2023/05/11/mpox-who-says-outbreak-no-longer-global-health-emergency.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC |vauthors=Kimball S |سەردێڕ=WHO says mpox outbreak, the largest in history, no longer global health emergency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئابی ٢٠٢٤، حاڵەتەکانی  ئێم پۆکسی جۆری IIb لە دەرەوەی ناوچە خۆجێییەکانی ئەفریقا بە ئاستێکی کەم بەردەوام بوون لە دەرکەوتن. &lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/europe/publications/m/item/joint-ecdc-who-regional-office-for-europe-monkeypox-surveillance-bulletin--15-august-2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO) |سەردێڕ=Joint ECDC-WHO Regional Office for Europe Monkeypox Surveillance Bulletin: 15 August 2024}}&lt;/ref&gt;

=== سەرهەڵدانی ئێم پۆکس ٢٠٢٣-٢٠٢٦ ===
لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، سەرهەڵدانی  ئێم پۆکسی جۆری یەکەم لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ بووە هۆی تۆمارکردنی ١٤,٦٢٦ حاڵەتی گومانلێکراو، لەگەڵ ٦٥٤ حاڵەتی گیانلەدەستدانی پەیوەندیدار، کە ڕێژەی مردن ٤.٥٪ بوو. سەرهەڵدانەکە تا ناو ساڵی ٢٠٢٤ بەردەوام بوو، کە لە نۆ هەفتەی یەکەمی ساڵەکەدا ٣,٥٧٦ حاڵەتی گومانلێکراوی  ئێم پۆکس و ٢٦٥ مردن لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ تۆمارکران، کە ڕێژەی خەمڵێنراوی مردنی (CFR) بە ٧.٤٪ خەمڵێندرا. 

گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەم سەرهەڵدانەدا پێدەچێت بەشێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی سێکسی و بەرکەوتنی نزیکی خێزانییەوە بووبێت، بە دەرکەوتنی حاڵەتەکان لەو ناوچانەی کە پێشینەی ئێم پۆکسیان نەبووە، وەکو کیڤوی باشوور و کینشاسا. خەمڵێنراوە کە ٦٤٪ی حاڵەتەکان و ٨٥٪ی گیانلەدەستدانەکان لە ناو منداڵاندا بوون. سەرهەڵدانەکە لە دوو ژێر-گۆڕاوی جیاوازی جۆری یەکەم (Clade I) پێکهاتووە، کە یەکێک لە ژێر-گۆڕاوەکان بازدانێکی (Mutation) نوێی هەیە، ئەمەش وایکردووە دەستنیشانکردنی بە پشکنینە ستانداردەکان جێی متمانە نەبێت.  

سەرهەڵدانەکە بڵاوبووەوە بۆ کۆماری کۆنگۆی دراوسێ، کە لە ئازاری ٢٠٢٤دا ٤٣ حاڵەت تۆمارکران.  تا مانگی ئابی ٢٠٢٤، سەرهەڵدانەکە زیاتر تەشەنەی سەند بۆ ناوەڕاست و باشووری ئەفریقا کە تێیدا حاڵەتی لقە ڤایرۆسییەکانی جۆری یەکەم و دووەم لە بوروندی، ڕواندا، ئۆگەندا، کینیا، کۆتدیڤوار، و باشووری ئەفریقا تۆمارکران.  &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) لە ئابی ٢٠٢٤دا باری لەناکاوی تەندروستیی جیهانی ڕاگەیاند. &lt;ref name=&quot;MSN 202408142&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/health/who-declares-mpox-a-public-health-emergency-as-newer-strain-spreads-in-africa/ar-AA1oNOIk |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=MSN |سەردێڕ=WHO declares mpox a public health emergency as newer strain spreads in Africa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO PR 202408143&quot;&gt;{{cite press release|title=WHO Director-General declares mpox outbreak a public health emergency of international concern|website=[[World Health Organization]] (WHO)|date=14 August 2024|url=https://www.who.int/news/item/14-08-2024-who-director-general-declares-mpox-outbreak-a-public-health-emergency-of-international-concern|access-date=19 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/08/14/health/mpox-who-emergency-africa.html|سەردێڕ=W.H.O. Declares Global Emergency over New Mpox Outbreak|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240814174239/https://www.nytimes.com/2024/08/14/health/mpox-who-emergency-africa.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|vauthors=Mandavilli A|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; سوید بوو بە یەکەم وڵاتی دەرەوەی ئەفریقا کە حاڵەتێکی جۆری یەکەمی ئیم‌پۆکس ڕابگەیەنێت. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sweden confirms first case of mpox strain outside Africa|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/15/sweden-confirms-first-case-of-mpox-strain-outside-africa|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|agency=Al Jazeera|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; هەروەها حاڵەتێکی ئیم‌پۆکسیش لە پاکستان پشتڕاست کرایەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.dw.com/en/pakistan-registers-1st-case-of-mpox/a-69957813 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=DW |سەردێڕ=Pakistan registers 1st case of mpox}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠٢٥-٢٠٢٦ ===
لە سەرەتای تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ەوە، بڵاوبوونەوەی ناوخۆیی ئێم پۆکسی جۆری Ib لە ئەوروپا (ئیسپانیا، پورتوگال، هۆڵەندا، ئیتاڵیا) لەلایەن سەنتەری ئەوروپی بۆ کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکان (ECDC)ەوە ڕاگەیەندرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=European Centre for Disease Prevention and Control.|ناونیشان=https://data.europa.eu/doi/10.2900/2650354|سەردێڕ=Detection of autochthonous transmission of monkeypox virus clade Ib in the EU/EEA.|ڕێکەوت=٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Publications Office|شوێن=LU|doi=10.2900/2650354}}&lt;/ref&gt; ددواتر ئەمە بووە هۆی چەندین سەرهەڵدان، لە نێویاندا لە هۆڵەندا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Elsinga |یەکەم=Jelte |دوایین٢=Ven |یەکەم٢=Celine van de |دوایین٣=Vries |یەکەم٣=Anne de |دوایین٤=Coppoolse |یەکەم٤=Hester |دوایین٥=Petrignani |یەکەم٥=Mariska |دوایین٦=Cleef |یەکەم٦=Brigitte van |دوایین٧=Markus |یەکەم٧=Riemer van |دوایین٨=Carpay |یەکەم٨=Nora |دوایین٩=Ewijk |یەکەم٩=Catharina E. van |دوایین١٠=Rebers |یەکەم١٠=Sjoerd |دوایین١١=Bart |یەکەم١١=Aldert |دوایین١٢=Eije |یەکەم١٢=Karin J. von |دوایین١٣=Westerhuis |یەکەم١٣=Brenda |دوایین١٤=Bruisten |یەکەم١٤=Sylvia |دوایین١٥=Schuele |یەکەم١٥=Leonard |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=First detection and autochthonous transmission of monkeypox virus clade Ib in the Netherlands, October to November, 2025 |journal=Eurosurveillance |زمان=en |بەرگ=٣١|issue=3 |doi=10.2807/1560-7917.ES.2026.31.3.2500958 |issn=1560-7917 |pmc=١٢٨٤٨٩٨٩|pmid=٤١٥٧٢٩٠٢|article-number=2500958}}&lt;/ref&gt; و ئەڵمانیا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bartel |یەکەم=Alexander |دوایین٢=Jansen |یەکەم٢=Klaus |دوایین٣=Boberg |یەکەم٣=Ronja |دوایین٤=Bitzegeio |یەکەم٤=Julia |دوایین٥=Brinkmann |یەکەم٥=Annika |دوایین٦=Schrick |یەکەم٦=Livia |دوایین٧=Lachmann |یەکەم٧=Raskit |دوایین٨=Sagebiel |یەکەم٨=Daniel |دوایین٩=Nitsche |یەکەم٩=Andreas |دوایین١٠=Ruscher |یەکەم١٠=Claudia |دوایین١١=Michel |یەکەم١١=Janine |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Rapid spread of MPXV clade Ib with high genetic relatedness among men who have sex with men, Berlin, Germany, week 50 2025 up to week 10 2026 |journal=Eurosurveillance |زمان=en |بەرگ=٣١|issue=12 |doi=10.2807/1560-7917.ES.2026.31.12.2600235 |issn=1560-7917 |pmc=١٣٠٧٤٤٨٧|pmid=٤٢١٤١٨٦٣|doi-access=free |article-number=2600235}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠٢٦دا، نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) لقە یان گۆڕاوێکی تێکەڵکراوی نوێی (Recombinant strain) ئێمپۆکسی لە بەریتانیا و هیندستان دەستنیشان کردووە، کە بۆماوە ماددەی دوو جۆری ناسراوی ڤایرۆسی ئێم پۆکس (Ib و IIb)ی تێکەڵ کردووە، هەرچەندە لە حاڵەتە پشتڕاستکراوەکاندا هیچ نەخۆشییەکی توند یان گواستنەوەی زیاتر دەستنیشان نەکرا، و هەڵسەنگاندنی مەترسیی تەندروستیی گشتیی جیهانی وەک خۆی مایەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2026/02/1166966|سەردێڕ=New recombinant mpox strain detected in UK and India, WHO urges continued monitoring {{!}} UN News |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=news.un.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

* [https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/index.html Mpox] US Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox Monkeypox Fact Sheet] [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|World Health Organization]] (WHO)
* [https://www.scientificamerican.com/article/could-monkeypox-take-over-where-smallpox-left-off/ &quot;Could Monkeypox Take Over Where Smallpox Left Off?&quot;]. ''Scientific American'', 4 March 2013.
* [https://www.monkeypoxtracker.net/ MonkeypoxTracker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240911125450/https://www.monkeypoxtracker.net/ |date=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }} Archived 11 September 2024 at the Wayback Machine – Monkeypox statistics visualization site
* [https://poxapp.stanford.edu/ PoxApp – the mpox app] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240925123541/https://poxapp.stanford.edu/ |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }} – Assesses skin lesions and symptoms with [[ژیریی دەستکرد|artificial intelligence]] developed by [[زانکۆی ستانفۆرد|Stanford University]]
{{Medical resources|ICD11={{ICD11|1E71}}|ICD10={{ICD10|B04}}|ICD9={{ICD9|059.01}}|SNOMED CT=359811007}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Mpox}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>bcq6iahojeamyqyelhbo3qzcz940j5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بورھان سۆنمەز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296628</id>
    <revision>
      <id>1598549</id>
      <parentid>1593792</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16135" sha1="at85myiy3ntpetfy9qyimb2rqjf4fzt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نووسەر
| ناو = بورھان سۆنمەز
| وێنە = Burhan Sönmez - Foire du Livre de Francfort 2017 (37600767186) (cropped).jpg
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٥
| شوێنی لەدایکبوون = شێخان، ھایمانا، ئەنقەرە
| پیشە = ڕۆماننووس، پارێزەر
| زمان = [[کوردی]]، [[تورکی]]
| نەتەوە = [[کورد]]
| خەڵاتە دیارەکان = خەڵاتی ئێرنست ھەمینگوەی ٢٠٢٦
}}
بورھان سۆنمەز (بە تورکی Burhan Sönmez، لەدایکبووی ١٩٦٥، لە شێخان، ھایمانا) [[ڕۆماننووس]] و [[پارێزەر]] و [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانێکی]] کوردە. سۆنمەز لە خانەوادەیەکی [[کورد]] لە ناوەندی ئەنادۆڵ لە دایک بووە و بە [[زمانی کوردی]] گەورە بووە، بەڵام کتێبەکانی بە [[زمانی تورکی]] دەنووسێت. بەرھەمەکانی لە ٥٠ وڵاتی جیھاندا بە ٤٨ زمان چاپ و بڵاو بوونەتەوە. لە ساڵی ٢٠٢١ەوە وەکوو نووسەرێکی کورد بووە بە سەرۆکی [[پێنی نێودەوڵەتی]] PEN International.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen.org/profile/burhan-sonmez/ |وێبگە=PEN America |سەردێڕ=Burhan Sönmez}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا وەک یەکەمین ڕۆماننووسی کورد، لە ساڵی ٢٠٢٦دا خەڵاتی نێودەوڵەتیی [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست ھەمینگوەیی]] (Premio Hemingway) لە ئیتاڵیا، پێ بەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pordenonelegge.it/notizie/premio-hemingway-lignano-sabbiadoro-2026-ecco-i-vincitori |وێبگە=Pordenonelegge |سەردێڕ=Premio Hemingway Lignano Sabbiadoro 2026: ecco i vincitori}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
بورھان سۆنمەز، لە گوندی شێخان، لە ناوچەی ھایمانا، کە دەکەوێتە باشووری ئەنقەرە و ناوچەیەکی کوردنشینە و زۆرێک لە خەڵکەکەی [[شێخبزێن|شێخبزێنین]]، لە دایک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Bio}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە [[زمانی دایکی]]ی سۆنمەز کوردییە، بەڵام بەھۆی سیاسەتی دژەزمانیی کوردییەوە، لە قوتابخانە تورکیی دەخوێنێت و ئەمە دەبێتە ھۆی ئەوەی لە دواییدا ڕۆمانەکانی بە زمانی تورکی بنووسێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Bio}}&lt;/ref&gt; لە دوای کودەتای سەربازیی ١٩٨٠، چوو بۆ ئەستەمبوڵ و دەستی بە خوێندنی یاسا کرد، بەڵام بەھۆی چالاکییە دیمۆکراسیخوازییەکانییەوە ماوەیەک لە زانکۆ دوور خرایەوە و سەرەنجام بە ٧ ساڵ خوێندنی تەواو کرد و وەکوو پارێزەر چالاکیی خۆی دەست پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Bio}}&lt;/ref&gt;

سۆنمەز، ئەندامی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی تورکیا (İHD) بووە و لە دامەزراندنی ناوەندی کولتووریی کۆمەڵایەتیی ھونەریی TAKSAVدا ڕۆڵی ھەبووە. ھەروەھا لە دامەزرێنەرانی ڕۆژنامەی بیرگون بووە، کە ڕۆژنامەیەکی چەپ و ڕەخنەگری دەوڵەت بوو. بەھۆی چالاکییەکانییەوە لە ساڵانی١٩٩٠دا، لەلایەن پۆلیسی تورکیاوە ھێرشی کراوەتە سەر و ڕووبەڕووی لێدان و توندوتیژی بووەتەوە و بریندار بووە. پاش ئەوە ڕووی کردووەتە بەریتانیا و بە ھاوکاریی «Freedom from Torture» ماوەیەک لەژێر چاودێریی پزیشکی و چارەسەردا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen.org/profile/burhan-sonmez/ |وێبگە=PEN America |سەردێڕ=Burhan Sönmez}}&lt;/ref&gt;

بەشێک لە ناوبانگی سۆنمەز دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٢١، کاتێک وەک نووسەرێکی کورد و چالاکوانێکی مافی مرۆڤ، بۆ سەرۆکایەتیی [[پێنی نێودەوڵەتی]] PEN International ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pen-international.org/news/burhan-sonmez-elected-president-of-pen-international |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=Burhan Sönmez elected President of PEN International }}{{بەستەری مردوو|url=https://pen-international.org/news/burhan-sonmez-elected-president-of-pen-international |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا بۆ ڕۆژنامە جیھانییەکانی وەک Der Spiegel و The Guardian نووسیویەتی.

== ئەدەبیات ==
بورھان سۆنمەز لە گەنجێتیدا خولیای نووسینی شیعری ھەبووە و لە پێشبڕکێ و فێستیڤاڵەکاندا چەندین خەڵاتی بردووەتەوە؛ بەڵام کاتێک ڕوو دەکاتە تاراوگە، لەوێ دەست بە ڕۆماننووسین بە زمانی تورکی دەکات. سۆنمەز چەندین جار ئاماژەی بەوە کردووە کە بەھۆی ئەو چیرۆک و ئەفسانەگەلەوە ڕووی کردووەتە چیرۆکنووسین کە دایکی بە منداڵی بۆی گێڕاوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Bio}}&lt;/ref&gt; ژیانی منداڵیی لە گوندێکی دوور و چەپەکدا، ڕۆڵێکی بەرچاوی لە ژیانی ئەدەبیی ئەودا بینیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wordswithoutborders.org/read/article/2018-05/burhan-sonmez-the-novelist-is-a-storyteller-not-a-prophet/ |وێبگە=Words Without Borders |سەردێڕ=Burhan Sonmez: The Novelist Is a Storyteller, Not a Prophet }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.wordswithoutborders.org/read/article/2018-05/burhan-sonmez-the-novelist-is-a-storyteller-not-a-prophet/ |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

ژیانی دوورەوڵاتی، بووەتە ھۆی ئەوەی سۆنمەز زیاتر ڕوو بکاتە ئەدەبیاتنووسین. یەکەم ڕۆمانی بە ناوی «باکوور» دوای دە ساڵ ھەوڵدان، لە لەندەن تەواو کرد و لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە تورکیا بڵاو بووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bosphorusreview.com/interview-burhan-sonmez |وێبگە=Bosphorus Review of Books |سەردێڕ=Interview: Burhan Sönmez}}&lt;/ref&gt; ڕۆمانەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ئەفسانەیەکی فەلسەفی ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://literaturfestival.com/en/authors/burhan-soenmez/ |وێبگە=Internationales Literaturfestival Berlin |سەردێڕ=Burhan Sönmez}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم ڕۆمانی پارێزەرێک بوو کە دەستی کردبوو بە گێڕانەوە. بە پێچەوانەی ڕۆمانەکانی دواترییەوە- وەک «ئەستەمبوڵ ئەستەمبوڵ»، ڕۆمانی یەکەمی ئەو ھیچ جەنجاڵییەکی سیاسیی دروست نەکرد، کە بەسەرھاتی گەنجێکە بە شوێن شووناسدا ڕوو دەکاتە باکوور.

دوای دوو دەیە لە ڕۆماننووسین بە زمانی تورکی، بورھان سۆنمەز لە ٢٠٢٤دا ڕای گەیاند کە ڕۆمانی «ئەڤیندارێن فڕانز ک.»ی بە زمانی کوردی نووسیوە و ئەمەی وەک گەڕانەوەیەک بۆ زمانی دایکیی، پێناسە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gazeteduvar.com.tr/uluslararasi-pen-baskani-burhan-sonmezin-ilk-kurtce-kitabi-yayinlandi-annenin-diline-donus-haber-1670530 |وێبگە=Gazete Duvar |سەردێڕ=Uluslararası PEN Başkanı Burhan Sönmez'in ilk Kürtçe kitabı yayınlandı: Annenin diline dönüş}}&lt;/ref&gt; «ئەڤیندارێن فڕانز ک.» ڕۆمانێکی مەتەڵئاسایە سەبارەت بە ئەڤین و تۆڵەی ئەدەبی، کە لە جوگرافیای پاریس، لەندەن، بەرلین و تەل ئەڤیڤ و لە بۆتەی [[شەڕی سارد]]&lt;nowiki/&gt;دا، ڕوو دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/books/lovers-of-franz-k/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Lovers of Franz K.}}&lt;/ref&gt; ڕۆمانەکە ھەم چیرۆکێکی ئەڤیندارانەی ھەیە و ھەمیش وەک شیوەنێک بۆ [[فرانتس کافکا|فڕانز کافکا]] دەبینرێت.

لە ساڵی ٢٠٢٦دا، لە ئیتاڵیا، ناوەندی خەڵاتی جیھانیی ئێرنست ھەمینگوەی، کە لە ١٩٨٥ەوە بۆ ڕێزلێنان لە ئەدەبیاتی ھەمینگوەی چالاکە، ڕای گەیاند: براوەی چلودووەمین خولی خەڵاتەکە، لە بەشی ''«''شایەتحاڵی ڕۆژگاری ئێمە''»''، بە نووسەری کورد بورھان سۆنمەز دەبەخشرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pordenonelegge.it/notizie/premio-hemingway-lignano-sabbiadoro-2026-ecco-i-vincitori |وێبگە=Pordenonelegge |سەردێڕ=Premio Hemingway Lignano Sabbiadoro 2026: ecco i vincitori}}&lt;/ref&gt; لە بەیاننامەی فەرمیی خەڵاتەکەدا ھاتووە:&lt;blockquote&gt;''خەڵاتی ئێرنست ھەمینگوەی دەبەخشرێت بە بورھان سۆنمەز، چونکە توانیویەتی لە ڕێی ئەدەبیاتەوە، ئازار، بیرەوەری و شکۆی ئەو مرۆڤانەی لە پەراوێزی مێژوودا دەژین، بگێڕێتەوە و نووسین وەک شایەتحاڵێکی مەدەنی بخاتە کار و سنوورەکان، زمان و نەوەکان ببڕێت.''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pordenonelegge.it/notizie/premio-hemingway-lignano-sabbiadoro-2026-ecco-i-vincitori |وێبگە=Pordenonelegge |سەردێڕ=Premio Hemingway Lignano Sabbiadoro 2026: ecco i vincitori}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;خەڵاتەکە ئاماژە بەوە دەدات، کە سۆنمەز لە ڕۆمانەکانیدا چارەنووسی تاک و  چارەنووسی کۆمەڵی، پێکەوە گرێ داوە. لە ڕۆژگارێکدا کە جەنگەکان و نەتەوەپەرەستی و شێوە جۆراوجۆرەکانی سانسۆر باڵادەستن، ئەو دەنگی بە قوربانییەکانی توندوتیژی، دوورخراوەکان و دەنگ-کپکراوەکان و شۆڕشگێڕەکان بەخشیوە. بەرھەمەکانی ئەوە ڕوون دەکەنەوە، کە توندوتیژیی سیاسی و نەمانی ئازادی، چ کاریگەرییەکی نەرێنیی بۆ سەر ژیان و ویژدانی مرۆڤایەتی دەبێت. ھەروەھا شێوازی شاعیرانە. [[فەنتازیا|فەنتازی]] و لە ھەمان کاتدا واقیعگەرایانەی سۆنمەز، شار و شوێنی نێو ڕۆمانەکانی، گۆڕیوە بۆ جێگەیەک تا ئەزموونی مرۆڤایەتیی تێدا دەربکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pordenonelegge.it/notizie/premio-hemingway-lignano-sabbiadoro-2026-ecco-i-vincitori |وێبگە=Pordenonelegge |سەردێڕ=Premio Hemingway Lignano Sabbiadoro 2026: ecco i vincitori}}&lt;/ref&gt;

لە دوای بردنەوەی خەڵاتەکە، [[وەشانخانەی ئاڤێستا]] لە باکووری کوردستان ڕایگەیاند، دووەم ڕۆمانی کوردیی بورهان سۆنمەز، بە ناوی «نەینەکا سۆر»، بەڕێوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.numedya24.com/cumartesi-annelerine-adadi-yazar-burhan-sonmez-hemingway-odulunu-kazandi/ |وێبگە=Nu Medya 24 |سەردێڕ=Cumartesi Anneleri’ne adadı: Yazar Burhan Sönmez Hemingway Ödülü’nü kazandı}}&lt;/ref&gt;

[[مارگریت ئاتوود|مارگارێت ئاتوود]]، شاعیر و ڕۆماننووسی کەنەدی، یەکێک لە نووسەرانی بەناوبانگی جیھانە، کە ساڵی ٢٠١٨ خەڵاتی ئێرنست ھەمینگوەی پێ بەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pordenonelegge.it/notizie/premio-hemingway-lignano-sabbiadoro-2026-ecco-i-vincitori |وێبگە=Pordenonelegge |سەردێڕ=Premio Hemingway Lignano Sabbiadoro 2026: ecco i vincitori}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.premiohemingway.it/en/albo-doro/margaret-atwood/ |وێبگە=Premio Hemingway |سەردێڕ=Margaret Atwood }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.premiohemingway.it/en/albo-doro/margaret-atwood/ |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
* خەڵاتی جیھانیی ئێرسنت ھەمینگوەی، بەشی شایەتحاڵی ڕۆژگار، ٢٠٢٦
* خەڵاتی وەرگێڕانی Annibal Caro، بۆ وەرگێڕانی ئیتاڵیی ڕۆمانی بەرد و سێبەر، بە ھاوبەشی لەگەڵ وەرگێڕ، ٢٠٢٣&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی ڕۆمانی ئۆرھان کەمال، بۆ ڕۆمانی بەرد و سێبەر، ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی ئەدەبیی EBRD، لە ئەورووپا، بۆ ڕۆمانی ئەستەمبوڵ ئەستەمبوڵ، ٢٠١٨&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی «Disturbing the Peace» لە نیویۆرک، ٢٠١٧&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی باشترین چیرۆکی BUYAZ, ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی ئەدەبیی سیدات سیماڤی، بۆ ڕۆمانی بێتاوانەکان، ٢٠١١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://burhansonmez.com/bio/ |وێبگە=Burhan Sönmez |سەردێڕ=Biography}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
'''بە کوردی'''
* ئەڤیندارێن فڕانز ک. ڕۆمان، ٢٠٢٤
'''بە تورکی'''

''ڕۆمان:''
* بەرد و سێبەر، Taş ve Gölge، ٢٠٢١
* ڕێونکە، Labirent، ٢٠١٨
* ئەستەمبوڵ ئەستەمبوڵ، ٢٠١٥
* بێتاوانەکان، Masumlar، ٢٠١١
* باکوور، ''Kuzey، ٢٠٠٩''

''شیعر:''
* زەواجا بھشت و دۆژە، شیعرەکانی [[ویلیام بلەیک|ولیەم بلەیک]] بۆ تورکی، Cennet ile Cehennemin Evliliği، ٢٠١٦

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|تورکیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Burhan Sönmez}}
[[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی کورد]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:نووسەرانی تورک]]</text>
      <sha1>at85myiy3ntpetfy9qyimb2rqjf4fzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێنی نێودەوڵەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296635</id>
    <revision>
      <id>1598315</id>
      <parentid>1597694</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بەسەرداچوونەوە (بچووک)</comment>
      <origin>1598315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3257" sha1="b45j0g95oy1wbo206etb15rsxbvfyp4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕێکخراو
| ناو = PEN International
| وێنە = Pen international.svg
| دامەزراندن = ١٩٢١
| جۆر = ڕێکخراوی ناحکوومی
| مەبەست = پشتگیریی ئەدیبان و بەرگری لە ئازادیی دەربڕین
| بنکە = لەندەن
| ناوچەی کار = جیھانی
| سەرۆک = [[بورھان سۆنمەز]] ٢٠٢١-
| ماڵپەڕ = www.pen-international.org
}}
'''پێنی نێودەوڵەتی''' یان '''ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی پێن'''  ({{بە ئینگلیزی|PEN International}}) ناوەندێکی سەربەخۆ و ناحکوومییە، کە ئەندامەکانی نووسەرانێکن لە سەرتاسەری جیھانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen-international.org/who-we-are |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=Who We Are}}&lt;/ref&gt; ئەم ناوەندە لە ساڵی ١٩٢١دا لەلایەن کاترین سکۆت- نووسەر و شانۆنامەنووسی بەریتانی، لە لەندەن دامەزراوە. پێنی نێودەوڵەتی بۆ کۆکردنەوە و پشتگیریی نووسەرانێک، کە بەھای [[ئازادی]] و پێکەوەژیان و [[ئاشتی]] کۆیان دەکاتەوە؛ تێدەکۆشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen-international.org/history-of-pen-international |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=History of PEN International}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا [[ناوەندی پێنی کورد|ناوەندی پێنی کوردی]]، لقێکی فەرمییە لە پێنی نێودەوڵەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen-international.org/centres |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=PEN Centres}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢١ەوە، ڕۆماننووس و چالاکوانی کورد، [[بورھان سۆنمەز]]، سەرۆکی پێنی نێودەوڵەتییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pen-international.org/news/burhan-sonmez-elected-president-of-pen-international |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=Burhan Sönmez elected President of PEN International }}{{بەستەری مردوو|url=https://pen-international.org/news/burhan-sonmez-elected-president-of-pen-international |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لەو ناوە دیارانەی پێشتر سەرۆکی پێن بوون، دەکرێت ئاماژە بە [[ئەلبێرتۆ مۆراڤیا]]، هاینریش بۆڵ، ئارسەر میلەر و ماریۆ ڤارگاس یۆسا بدرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Non-governmental organizations}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ئابووری|وڵاتەکان|کۆمپانیا|سیاسەت|کۆمەڵگا|وێژە|مافەکانی مرۆڤ|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:جۆری ڕێکخراوەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٢١]]
[[پۆل:کۆمەڵە پیشەییەکان کە بنکەکەیان لە بەریتانیایە]]</text>
      <sha1>b45j0g95oy1wbo206etb15rsxbvfyp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598326</id>
      <parentid>1598315</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kawanii</username>
        <id>76577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1598326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="2alkev4chkpq11cwcpoki4dmt86cbap" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕێکخراو
| ناو = PEN International
| وێنە = Pen international.svg
| دامەزراندن = ١٩٢١
| جۆر = ڕێکخراوی ناحکوومی
| مەبەست = پشتگیریی ئەدیبان و بەرگری لە ئازادیی دەربڕین
| بنکە = لەندەن
| ناوچەی کار = جیھانی
| سەرۆک = [[بورھان سۆنمەز]] ٢٠٢١-
| ماڵپەڕ = www.pen-international.org
}}
'''پێنی نێودەوڵەتی''' یان '''ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی پێن'''  ({{بە ئینگلیزی|PEN International}}) ناوەندێکی سەربەخۆ و ناحکوومییە، کە ئەندامەکانی نووسەرانێکن لە سەرتاسەری جیھانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen-international.org/who-we-are |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=Who We Are}}&lt;/ref&gt; ئەم ناوەندە لە ساڵی ١٩٢١دا لەلایەن کاترین سکۆت- نووسەر و شانۆنامەنووسی بەریتانی، لە لەندەن دامەزراوە. پێنی نێودەوڵەتی بۆ کۆکردنەوە و پشتگیریی نووسەرانێک، کە بەھای [[ئازادی]] و پێکەوەژیان و [[ئاشتی]] کۆیان دەکاتەوە؛ تێدەکۆشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pen-international.org/history-of-pen-international |وێبگە=PEN International |سەردێڕ=History of PEN International}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا [[ناوەندی پێنی کورد|ناوەندی پێنی کوردی]]، لقێکی فەرمییە لە پێنی نێودەوڵەتی.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pen-international.org/centre-locations/kurdish-pen-center
|title=Kurdish PEN Center
}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢١ەوە، ڕۆماننووس و چالاکوانی کورد، [[بورھان سۆنمەز]]، سەرۆکی پێنی نێودەوڵەتییە.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pen-international.org/news/burhan-snmez-is-elected-president-of-pen-international-as-jennifer-clement-completes-her-six-year-term
|title=Burhan Sönmez is elected President of PEN International
}}&lt;/ref&gt; لەو ناوە دیارانەی پێشتر سەرۆکی پێن بوون، دەکرێت ئاماژە بە [[ئەلبێرتۆ مۆراڤیا]]، هاینریش بۆڵ، ئارسەر میلەر و ماریۆ ڤارگاس یۆسا بدرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Non-governmental organizations}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ئابووری|وڵاتەکان|کۆمپانیا|سیاسەت|کۆمەڵگا|وێژە|مافەکانی مرۆڤ|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:جۆری ڕێکخراوەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٢١]]
[[پۆل:کۆمەڵە پیشەییەکان کە بنکەکەیان لە بەریتانیایە]]</text>
      <sha1>2alkev4chkpq11cwcpoki4dmt86cbap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئێم پۆکس</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296674</id>
    <revision>
      <id>1598503</id>
      <parentid>1591684</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="dlplh5d4fvp0j42psx4g4ywm6xmzth6" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئێم پۆکس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1591683 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240911125450/https://www.monkeypoxtracker.net/ بۆ https://www.monkeypoxtracker.net/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240925123541/https://poxapp.stanford.edu/ بۆ https://poxapp.stanford.edu/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٦:٠٢، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئێم پۆکس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598502 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251002142145/https://time.com/7321965/mpox-monkeypox-virus-name-change-hhs/ بۆ https://time.com/7321965/mpox-monkeypox-virus-name-change-hhs/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠١:٢٣، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>dlplh5d4fvp0j42psx4g4ywm6xmzth6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەیڤید ھاکنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296835</id>
    <revision>
      <id>1598223</id>
      <parentid>1597880</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="dch2coniasrxkx0f2mcj0cwbi7alw9y" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''دەیڤید ھاکنی''' ({{بە ئینگلیزی|David Hockney}}؛ ٩ی تەممووزی ١٩٣٧ لە [[برادفۆرد]] – ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە [[لەندەن]]) [[وێنەکێش]]، [[دیزاینی شانۆ|دیزاینەری شانۆ]] و [[وێنەگر]]ێکی ئینگلیزی بوو. ئەو وەک یەکێک لە کەسایەتییە ھەرە گرنگەکانی بزووتنەوەی ھونەری [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]] لە دەیەی ١٩٦٠دا دەناسرا و بە یەکێک لە کەسایەتییە ھونەرمەندەکانی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]]ی سەدەی بیستەم و بیست و یەکەم دادەنرا. ھاکنی بە ڕیاڵیزمی زیندوو و شێوازدارەکەی ناسرابوو و پاڵپشتیی لە کارە ھێمایییەکانی دەکرد، زۆرجار بە شێوازێکی بوێرانە لە سەردەمێکدا کە ھونەری خەیاڵی زاڵ بوو.&lt;ref name=&quot;FT-vivid-realism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ft.com/content/dccf17cb-1f15-492c-bf29-c3251281552b|سەردێڕ=David Hockney, painter, 1937–2026|بڵاوکەرەوە=Financial Times|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smithsonian-figurative&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/david-hockney-and-friends-124133487/|سەردێڕ=David Hockney and Friends|بڵاوکەرەوە=Smithsonian Magazine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MoMA-bold-figurative&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://press.moma.org/wp-content/press-archives/PRESS_RELEASE_ARCHIVE/hockney_main.pdf|سەردێڕ=The Museum of Modern Art Acquires Major Painting by David Hockney|بڵاوکەرەوە=Museum of Modern Art|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[وێنەکێشی]]
* [[ھونەری ھاوچەرخ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|David Hockney}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر|شانشینی یەکگرتوو}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:شێوەکارانی بەریتانیا]]
[[پۆل:فۆتۆگرافەرانی بەریتانیا]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە فەڕەنسا]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>dch2coniasrxkx0f2mcj0cwbi7alw9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:دڵشاد تۆفیق بەنگینە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297030</id>
    <revision>
      <id>1598381</id>
      <parentid>1598081</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-36660-50</username>
        <id>77304</id>
      </contributor>
      <origin>1598381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12734" sha1="bs3ga1d2bkqgs5353wlkg6skvcalukl" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام ==

بەڕێزان تکایە بۆچی ئەم لاپەڕەیە دەسڕنەوە؟ ئەم کەسە خاڵۆزای منە، چەند ساڵ خەباتی کردوە لەپێناو ئەم ڕۆژەدا کەئازادانە گوزارشت لە خۆمان بکەین و بەکوردی بنوسین و بخوێنین، پێتان وانیە شایەنی ئەوەیە پەڕەیەکی هەبێ تا مێژوو لەیادی نەکات و لەیادەوەری خەڵکدا بمێنێتەوە، ئێوە کوردن و نوسینەکە کوردییە تکایە لێی وردبنەوە دەزانن چی کردوە و چۆن گیانی خۆی خستۆتە مەترسییەوە لەبەرامبەر رژێمی لەناوچووی بەعس، ئەزانم هەندێ سەرنجتان هەیە لەسەر وێنەکان بەڵام بەڕاستی ئەم کەسە شەهیدبوە و لەژیاندا نەماوە تا وێنەی تازەی هەبێ ئەوەی هەیەتی هی مێژووی خۆیەتی و رەنگە لای برا پێشمەرگە ئازیزەکان و هاوسەنگەرانییەوە بڵاو کرابێتەوە، بەراستی ش هێشتا فریا نەکەوتوم تەواو ئیشی تیا بکەم و پرۆفایل چاک بکەم. داواتان لێ ئەکەم هاوکاربن لەپاراستنی ئەم مێژووەدا بەتایبەت کەئەم گەنجە خوێنگەرمەی نیشتمانەکەمان لەگەڵ رۆبرت کابلان ژیانی خۆی خستۆتە مەترسیەوە تا خەباتی کورد بە جیهان بناسێنێت، ئێستا لە کتێبەکەی کابلان دۆزیومەتەوە و وابەستەی ئەم پەڕەیەم کردوە ئەسڵەن بۆ ئیمەیڵی ئەو کەسە ئەگەڕێم تا زانیاری و فۆتۆم بۆ بنێرێت کەئەم پاڵەوانە کوردە لەرۆژنامە نەمساییەکان و ئەمەریکیدا ناوی هاتوە و پارێزراوە، بهێڵن با ناو و نازناو و وێستگەکانی خەباتی بپارێزین لەفەوتان، ئەمە بەرپرسیارێتیەکی مێژووییە و بۆ من خێزانیی و نیشتیمانیشە. سوپاستان دەکەم [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36660-50|&amp;#126;2026-36660-50]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36660-50|talk]]) ١٦:٤٢، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە ئێوەش ڕێزمان بۆ خاڵۆت و ئەو خەباتەی کە کردوویەتی کەس گلەیی لەوە نییە، بەڵام کێشەی ئێمە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخداریە]]، لەپاڵ خاڵۆت ھەزاران پێشمەرگەی تریش ھەیە خۆیان کردۆتە قوربانی و خەبات بۆ ئەم نیشتمانە خۆ ناتوانین تاک بە تاکیان تۆمار بکەین، پرسیارەکە ئەوەیە چی خاڵۆت لە ھەزاران پێشمەرگەی تر جیادەکاتەوە و گرنگییەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٤٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::سوپاس بۆ وەڵامدانەوەتان، بەڵێ ئەبێ هانی کەسوکارى شەهیدان بدەین کەناو و خزمەتەکانیان و لەم ئینسایکلۆپیدیایە تۆمار بکەن تا گوم ناو نەبن، سەبارەت بەمەسەلەى بایەخداری ، ئەمانە شەهیدن پێشمەرگەبوون، پێشمەرگایەتی خۆی جێ بایەخە و پلەى شەهادەت لەزۆربەى عورفەکانی دنیادا لەسەروو هەموانەوەیە. ئەوەى سەرنجم داوە هەر بابەتێک لێرە شایەنی بڵاوکردنەوەیە لەسەر کەسێک پێویستە ئەو کەسە بەهۆی کارەکانی، خەباتەکەی، یان کاریگەرییەکەی لەسەر کۆمەڵگە، لە سەرچاوەی دەرەکی (وەک کتێب، ڕۆژنامە، یان ڕاپۆرتی هەواڵی متمانەپێکراو) ناوی هاتبێت و باسی کرابێت. شەهید دڵشاد لەلایەن رۆبەرت کاپلانەوە لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''&quot;[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]&quot;'' بە درێژی وەسفی شەهید دڵشاد دەکات ، هەموو ئەمانەم لەسەرچاوە و بەبەستەرەکانییەوە هێناووە و ئاماژەم پێکردووە، کەئەمانەن : 
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧.
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''&quot;The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century&quot;''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥).
::# زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/،    لەسەروو ئەمانەشەوە چاوەڕوانیمانە لەم وێبسایتە پێشوازی لەهەر هەوڵێکی دەوڵەمەندکردنی بکات، بەتایبەتی کەشەهید دڵشاد کوڕەزای حاجی باقی بەنگینەى شاعیرە کەئەویش پەڕەیەکی تایبەتى هەیە و بەستراونەتەوە پێکەوە، [[بەنگینە]] . داواکارم لەبەرێزتان ئەو بابەتی سڕینەوەیە هەڵبوەشێننەوە و گرنگی بەبابەتەکە بدەن و بیخەنە پۆلێنی خەباتکاران و تێکۆشەرانی کوردایەتی و مێژووی کوردەوە. 
::[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|لێدوان]]) ١٨:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]]: سڵاو، ئێمە ڕێزمان هەیە بۆ هەموو پێشمەرگەکان و ئەوە قسەی تێدا ناکرێت، بەڵام مەرجە هەبوونی وتار، مەرجەکانی سیاسەتی بایەخداریی ویکیپیدیا بپێکێت. یەک هەفتە مۆڵەتت لەبەردەستە، گەر دەتوانیت تکایە گۆڤار یان کتێبەکەی کاپلان چەند لاپەڕەیەکمان بۆ دابنێیت تا بزانین تێیدا بەشێوەیەکی سەرەکی باسی ئەوی کردووە یاخوود تەنیا بە دێڕێکی کورت و سەرپێی باسی کردووە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٠:٠٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]]: لەگەڵ ڕێزمان بۆ خاڵ و ھەموو ئەو کەسانەی ناو خانەوادەتان کە خەباتگێڕ بوون. بەڵام لێرە نووسینی وتار، سیاسەت و ڕێسای خۆی ھەیە و ئەبێ وتارەکان بەپێی ئەو سیاسەتانە بنووسرێن. سەرەتا چاوێک لێرە بکە تا بزانی [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکەکە|پێنج کۆڵەکەکەی]] (ئەساسی) ویکیپیدیا چییە. کێشەی ئەم وتارەش [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدارییە]]، واتا ئەو بابەتەی لەناو وتارەکە ھەیە، ئەبێ ئەونە بایەخدار بێ، بەو مانای کە [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|شایانی باسکردن]] بێ. ئینجا تۆ ئەڵێی لە گۆڤار و کتێب، ئەم کەسایەتییە ئاماژەی پێ کراوە و لینکی وێبسایتی [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|Amazon.com]]ت داناوە، بەڵام ئەمە نابێتە سەرچاوەی باوەڕپێکراو، چونکە ئەو وێبسایتە خۆی ڕیکلام ئەکا بۆ کتێبەکە  بۆ فرۆشتن. بۆ ئەوەی بزانی لێرە چی سەرچاوەیەک قبووڵ ئەکرێ، بڕوانە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]]. لەوانەیە ئەم وتارە لە کاتی ئێستایە ئەوەنە بایەخدار نەبێت کە ببێتە وتارێک، بەڵام لە داھاتوو بکرێ. بۆیە پەلەی لێ نەکرێ باشترە، تا سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو و باشتر ئەدۆزرێتەوە، کە بەتەواوی و [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنانە]] باسی ژیاننامەی بکا و دوور بێ لە پیاھەڵدان و وەسفکردن، بۆ ئەوەی نەسڕێتەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٢٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

سڵاو بەڕێزان، سوپاسی ئەو بەڕێزە ئەکەم کە بەناوی Tessla دەرفەتی ساغکردنەوەی داوە، بۆ کاکە هەریادیش ئەمەوێ ئەوە ڕوون بکەمەوە کە بەر لەوەی لێرە کلیک بکەم سێرچی تەواوم کردوە بۆ هەموو رێساکان، تەنیا لەیەک خاڵدا ئەبێ بمبوریت ئەویش ئەوەیە رۆبەرت کابلان لەو کتێبەدا ئاماژەی پێکردوە و من لەلیستی سەرچاوەکان نوسیومە ناوی دوو کتێبیشی و لە چ لاپەڕەیەکدا باسی ئەم پێشمەرگەیەی کردوە و بڕگەکانیشم کردوە بەکوردی دەنا خۆی ئینگلیزییە، هەروەک باسی ئەوەشی کردوە کە هەواڵی شەهیدبونی چۆن و کەی پێگەیشتووە، بەڵام ئەم کتێبە بەردەست نیە بۆ گشتی و پەبڵیک نیە نوسەر ئەیفرۆشێت، ناچارم لینکی ئەمازۆن دابنێم کەکتێبەکەی تیایە چونکە هەر سایتێکی تر ئەم کتێبەی تێدا دانراوە هەر بۆ فرۆشتنە، لەحاڵەتی لەم جۆرەیا من چی بکەم بۆ جەنابتان؟ کتێبەکە بکڕم وا کڕیم ئەی چۆن بۆتان بخەمەوە ئۆنلاین و پەبلیک لەکاتێکدا کابرا خۆی بەخۆڕایی پەخشی ناکات، رەنگە بپرسیت ئەی تۆ ئەم دەقانەت لەکوێ بوو، بەڵێ سودم لە ژیری دەستکرد وەرگرت تا ئەو پیاوە بدۆزمەوە چونکە لە بیرەوەری خانەوادەکەم و سیاسەتدا ئەم رۆژنامەنوسە نەمساییە لەکاتێکدا ئێستا بەگەڕان بۆم دەرکەوت ئەمریکیە و بەپارچە ئیشی کردوە بۆ رۆژنامەیەکی نەمسایی، و هەر لەژیری دەستکردەوە دەقەکانم دەستکەوت، و بەردەوامیشم و ئیمەیڵم بۆ کردوە کەنەک دەقەکان بەڵکو بزانم وێنە و یادەوەری ئەو سەردەمەی هەیە تا بابەتەکەی پێ دەوڵەمەندتر بکەم، تا ئەم کەسە تێکۆشەرانە گوم ناو نەبن، بەراستی لەم فەرهەنگەم چاوەڕووانە پشتیوانیی کۆکردنەوەی ئەم مێژوە بکات بەتایبەت کەئێوەش وەک من و شەهیدەکانمان کوردن ، گەر پێتان قبوڵیش نیە،  ئاساییە لای خۆتانەوە بیسڕنەوە، ناچارم لەپێگە بیانییەکان پرۆفایل و مێژووی بپارێزم، سوپاس.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36660-50|&amp;#126;2026-36660-50]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36660-50|talk]]) ١٧:٢٧، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>bs3ga1d2bkqgs5353wlkg6skvcalukl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598403</id>
      <parentid>1598381</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14079" sha1="lyrtg21qrosch5i3co9ellynjavwq3n" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام ==

بەڕێزان تکایە بۆچی ئەم لاپەڕەیە دەسڕنەوە؟ ئەم کەسە خاڵۆزای منە، چەند ساڵ خەباتی کردوە لەپێناو ئەم ڕۆژەدا کەئازادانە گوزارشت لە خۆمان بکەین و بەکوردی بنوسین و بخوێنین، پێتان وانیە شایەنی ئەوەیە پەڕەیەکی هەبێ تا مێژوو لەیادی نەکات و لەیادەوەری خەڵکدا بمێنێتەوە، ئێوە کوردن و نوسینەکە کوردییە تکایە لێی وردبنەوە دەزانن چی کردوە و چۆن گیانی خۆی خستۆتە مەترسییەوە لەبەرامبەر رژێمی لەناوچووی بەعس، ئەزانم هەندێ سەرنجتان هەیە لەسەر وێنەکان بەڵام بەڕاستی ئەم کەسە شەهیدبوە و لەژیاندا نەماوە تا وێنەی تازەی هەبێ ئەوەی هەیەتی هی مێژووی خۆیەتی و رەنگە لای برا پێشمەرگە ئازیزەکان و هاوسەنگەرانییەوە بڵاو کرابێتەوە، بەراستی ش هێشتا فریا نەکەوتوم تەواو ئیشی تیا بکەم و پرۆفایل چاک بکەم. داواتان لێ ئەکەم هاوکاربن لەپاراستنی ئەم مێژووەدا بەتایبەت کەئەم گەنجە خوێنگەرمەی نیشتمانەکەمان لەگەڵ رۆبرت کابلان ژیانی خۆی خستۆتە مەترسیەوە تا خەباتی کورد بە جیهان بناسێنێت، ئێستا لە کتێبەکەی کابلان دۆزیومەتەوە و وابەستەی ئەم پەڕەیەم کردوە ئەسڵەن بۆ ئیمەیڵی ئەو کەسە ئەگەڕێم تا زانیاری و فۆتۆم بۆ بنێرێت کەئەم پاڵەوانە کوردە لەرۆژنامە نەمساییەکان و ئەمەریکیدا ناوی هاتوە و پارێزراوە، بهێڵن با ناو و نازناو و وێستگەکانی خەباتی بپارێزین لەفەوتان، ئەمە بەرپرسیارێتیەکی مێژووییە و بۆ من خێزانیی و نیشتیمانیشە. سوپاستان دەکەم [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36660-50|&amp;#126;2026-36660-50]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36660-50|talk]]) ١٦:٤٢، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە ئێوەش ڕێزمان بۆ خاڵۆت و ئەو خەباتەی کە کردوویەتی کەس گلەیی لەوە نییە، بەڵام کێشەی ئێمە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخداریە]]، لەپاڵ خاڵۆت ھەزاران پێشمەرگەی تریش ھەیە خۆیان کردۆتە قوربانی و خەبات بۆ ئەم نیشتمانە خۆ ناتوانین تاک بە تاکیان تۆمار بکەین، پرسیارەکە ئەوەیە چی خاڵۆت لە ھەزاران پێشمەرگەی تر جیادەکاتەوە و گرنگییەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٤٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::سوپاس بۆ وەڵامدانەوەتان، بەڵێ ئەبێ هانی کەسوکارى شەهیدان بدەین کەناو و خزمەتەکانیان و لەم ئینسایکلۆپیدیایە تۆمار بکەن تا گوم ناو نەبن، سەبارەت بەمەسەلەى بایەخداری ، ئەمانە شەهیدن پێشمەرگەبوون، پێشمەرگایەتی خۆی جێ بایەخە و پلەى شەهادەت لەزۆربەى عورفەکانی دنیادا لەسەروو هەموانەوەیە. ئەوەى سەرنجم داوە هەر بابەتێک لێرە شایەنی بڵاوکردنەوەیە لەسەر کەسێک پێویستە ئەو کەسە بەهۆی کارەکانی، خەباتەکەی، یان کاریگەرییەکەی لەسەر کۆمەڵگە، لە سەرچاوەی دەرەکی (وەک کتێب، ڕۆژنامە، یان ڕاپۆرتی هەواڵی متمانەپێکراو) ناوی هاتبێت و باسی کرابێت. شەهید دڵشاد لەلایەن رۆبەرت کاپلانەوە لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''&quot;[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]&quot;'' بە درێژی وەسفی شەهید دڵشاد دەکات ، هەموو ئەمانەم لەسەرچاوە و بەبەستەرەکانییەوە هێناووە و ئاماژەم پێکردووە، کەئەمانەن : 
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧.
::# ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''&quot;The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century&quot;''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥).
::# زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/،    لەسەروو ئەمانەشەوە چاوەڕوانیمانە لەم وێبسایتە پێشوازی لەهەر هەوڵێکی دەوڵەمەندکردنی بکات، بەتایبەتی کەشەهید دڵشاد کوڕەزای حاجی باقی بەنگینەى شاعیرە کەئەویش پەڕەیەکی تایبەتى هەیە و بەستراونەتەوە پێکەوە، [[بەنگینە]] . داواکارم لەبەرێزتان ئەو بابەتی سڕینەوەیە هەڵبوەشێننەوە و گرنگی بەبابەتەکە بدەن و بیخەنە پۆلێنی خەباتکاران و تێکۆشەرانی کوردایەتی و مێژووی کوردەوە. 
::[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|لێدوان]]) ١٨:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]]: سڵاو، ئێمە ڕێزمان هەیە بۆ هەموو پێشمەرگەکان و ئەوە قسەی تێدا ناکرێت، بەڵام مەرجە هەبوونی وتار، مەرجەکانی سیاسەتی بایەخداریی ویکیپیدیا بپێکێت. یەک هەفتە مۆڵەتت لەبەردەستە، گەر دەتوانیت تکایە گۆڤار یان کتێبەکەی کاپلان چەند لاپەڕەیەکمان بۆ دابنێیت تا بزانین تێیدا بەشێوەیەکی سەرەکی باسی ئەوی کردووە یاخوود تەنیا بە دێڕێکی کورت و سەرپێی باسی کردووە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٠:٠٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]]: لەگەڵ ڕێزمان بۆ خاڵ و ھەموو ئەو کەسانەی ناو خانەوادەتان کە خەباتگێڕ بوون. بەڵام لێرە نووسینی وتار، سیاسەت و ڕێسای خۆی ھەیە و ئەبێ وتارەکان بەپێی ئەو سیاسەتانە بنووسرێن. سەرەتا چاوێک لێرە بکە تا بزانی [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکەکە|پێنج کۆڵەکەکەی]] (ئەساسی) ویکیپیدیا چییە. کێشەی ئەم وتارەش [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدارییە]]، واتا ئەو بابەتەی لەناو وتارەکە ھەیە، ئەبێ ئەونە بایەخدار بێ، بەو مانای کە [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|شایانی باسکردن]] بێ. ئینجا تۆ ئەڵێی لە گۆڤار و کتێب، ئەم کەسایەتییە ئاماژەی پێ کراوە و لینکی وێبسایتی [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|Amazon.com]]ت داناوە، بەڵام ئەمە نابێتە سەرچاوەی باوەڕپێکراو، چونکە ئەو وێبسایتە خۆی ڕیکلام ئەکا بۆ کتێبەکە  بۆ فرۆشتن. بۆ ئەوەی بزانی لێرە چی سەرچاوەیەک قبووڵ ئەکرێ، بڕوانە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]]. لەوانەیە ئەم وتارە لە کاتی ئێستایە ئەوەنە بایەخدار نەبێت کە ببێتە وتارێک، بەڵام لە داھاتوو بکرێ. بۆیە پەلەی لێ نەکرێ باشترە، تا سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو و باشتر ئەدۆزرێتەوە، کە بەتەواوی و [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنانە]] باسی ژیاننامەی بکا و دوور بێ لە پیاھەڵدان و وەسفکردن، بۆ ئەوەی نەسڕێتەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٢٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

سڵاو بەڕێزان، سوپاسی ئەو بەڕێزە ئەکەم کە بەناوی Tessla دەرفەتی ساغکردنەوەی داوە، بۆ کاکە هەریادیش ئەمەوێ ئەوە ڕوون بکەمەوە کە بەر لەوەی لێرە کلیک بکەم سێرچی تەواوم کردوە بۆ هەموو رێساکان، تەنیا لەیەک خاڵدا ئەبێ بمبوریت ئەویش ئەوەیە رۆبەرت کابلان لەو کتێبەدا ئاماژەی پێکردوە و من لەلیستی سەرچاوەکان نوسیومە ناوی دوو کتێبیشی و لە چ لاپەڕەیەکدا باسی ئەم پێشمەرگەیەی کردوە و بڕگەکانیشم کردوە بەکوردی دەنا خۆی ئینگلیزییە، هەروەک باسی ئەوەشی کردوە کە هەواڵی شەهیدبونی چۆن و کەی پێگەیشتووە، بەڵام ئەم کتێبە بەردەست نیە بۆ گشتی و پەبڵیک نیە نوسەر ئەیفرۆشێت، ناچارم لینکی ئەمازۆن دابنێم کەکتێبەکەی تیایە چونکە هەر سایتێکی تر ئەم کتێبەی تێدا دانراوە هەر بۆ فرۆشتنە، لەحاڵەتی لەم جۆرەیا من چی بکەم بۆ جەنابتان؟ کتێبەکە بکڕم وا کڕیم ئەی چۆن بۆتان بخەمەوە ئۆنلاین و پەبلیک لەکاتێکدا کابرا خۆی بەخۆڕایی پەخشی ناکات، رەنگە بپرسیت ئەی تۆ ئەم دەقانەت لەکوێ بوو، بەڵێ سودم لە ژیری دەستکرد وەرگرت تا ئەو پیاوە بدۆزمەوە چونکە لە بیرەوەری خانەوادەکەم و سیاسەتدا ئەم رۆژنامەنوسە نەمساییە لەکاتێکدا ئێستا بەگەڕان بۆم دەرکەوت ئەمریکیە و بەپارچە ئیشی کردوە بۆ رۆژنامەیەکی نەمسایی، و هەر لەژیری دەستکردەوە دەقەکانم دەستکەوت، و بەردەوامیشم و ئیمەیڵم بۆ کردوە کەنەک دەقەکان بەڵکو بزانم وێنە و یادەوەری ئەو سەردەمەی هەیە تا بابەتەکەی پێ دەوڵەمەندتر بکەم، تا ئەم کەسە تێکۆشەرانە گوم ناو نەبن، بەراستی لەم فەرهەنگەم چاوەڕووانە پشتیوانیی کۆکردنەوەی ئەم مێژوە بکات بەتایبەت کەئێوەش وەک من و شەهیدەکانمان کوردن ، گەر پێتان قبوڵیش نیە،  ئاساییە لای خۆتانەوە بیسڕنەوە، ناچارم لەپێگە بیانییەکان پرۆفایل و مێژووی بپارێزم، سوپاس.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-36660-50|&amp;#126;2026-36660-50]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-36660-50|talk]]) ١٧:٢٧، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hawkarjahmed|Hawkarjahmed]] من ناڵێم کتێبەکە بکڕە، زۆر کەسایەتی لە وتارەکانا سەرچاوەی لە کتێبەوە بۆ دانراوە. مەبەستی من ئەوە بوو، سەرچاوەکە ھەتا لە سەرھێڵ (online) بێ باشترە، بۆ ئەوەی خوێنەر بتوانێ پێی بگا. یان ئەو وێبسایتەی باسی ئەو گۆڤار و ڕۆژنامەیەی کردووە، کە باسی ئەم کەسایەتییەی کردووە، بۆ سەرچاوە سوودی ئەبێ. ئەگەر نەشبوو، ھەر ناوی کتێب و ژمارەی لاپەڕە و ساڵی چەن بڵاو بۆتەوە بکرێ بە سەرچاوە، وەک ئەم وتارەی [[مامە ڕیشە]]. لەم ھەفتەیە ئەو کێشەیەی کە باسمان کرد، چارەسەری بکە. سەیری [[ویکیپیدیا:شێواز|شێواز]] و [[ویکیپیدیا:شێواز/ڕێکخستنی وتار|ڕێکخستنی وتار]] بکە، چونکە شێوازی وتارەکەش ڕێکخستنی ئەوێ. سپاس [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٤٧، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>lyrtg21qrosch5i3co9ellynjavwq3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆدێرن فیزیک لێتەرز بی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297245</id>
    <revision>
      <id>1598467</id>
      <parentid>1596181</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="838" sha1="fo8dcxwzz594y8baw0orvdwhc40err4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''مۆدێرن فیزیک لێتەرز بی''' گۆڤارێکی زانستیی پێداچوونەوەبۆکراوە دەربارەی [[فیزیک]]، بەتایبەت لە بوارەکانی ماددەی چڕ، فیزیکی ئاماری و کارپێکراو، و گەیەنەری کارەباییی بێ بەرگریی پلەی گەرمیی بەرز. لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە و لەلایەن وۆرد ساینتیفیکەوە بڵاودەکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>fo8dcxwzz594y8baw0orvdwhc40err4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیکۆلۆژیی ڕوەک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297293</id>
    <revision>
      <id>1598465</id>
      <parentid>1596791</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="hxovq7d8gz8gfutiemyqkyg5rbbw9f5" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Diego_Garcia_Mixed_Species_Marsh.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|کۆمەڵگەیەکی ڕوەکیی کەمەرەیی لە دیێگۆ گارسیا]]
[[پەڕگە:Rangeland_monitoring_using_Parker_3-step_Method,_Okanagan_Washington_2002_(2).jpg|وێنۆک|چاودێریکردنی لەوەڕگا بە بەکارھێنانی مێتۆدی ٣-ھەنگاوی پارکر، ئۆکاناگان واشینگتن ٢٠٠٢]]
'''ئیکۆلۆژیی ڕوەک''' ژێرلقێکی [[ژینگەناسی|ئیکۆلۆژی]]یە کە لە دابەشبوون و زۆریی [[ڕوەک|ڕوەکەکان]]، کاریگەریی فاکتەرە ژینگەیییەکان لەسەر زۆریی ڕوەکەکان، و کارلێکەکانی نێوان ڕوەکەکان و لە نێوان ڕوەکەکان و زیندەوەرانی تر دەکۆڵێتەوە.&lt;ref name=&quot;Keddy 2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keddy|یەکەم=Paul A.|سەردێڕ=Plants and Vegetation|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٦٤٨٠-٠|شوێن=Cambridge}}&lt;/ref&gt; نموونەی ئەمانە بریتین لە دابەشبوونی دارستانە گەڵاوەریوەکانی ناوچە مامناوەندەکان لە ئەمریکای باکوور، کاریگەرییەکانی وشکەساڵی یان لافاو لەسەر مانەوەی ڕوەکەکان، و کێبڕکێی نێوان ڕوەکەکان لە بیاباندا بۆ بەدەستھێنانی ئاو، یان کاریگەریی گەلە ئاژەڵە لەوەڕخۆرەکان لەسەر پێکھاتەی لەوەڕگاکان.

تێڕوانینێکی گشتیی جیھانی بۆ جۆرە سەرەکییەکانی پۆشاکی ڕوەکیی زەوی لەلایەن ئۆ. دەبلیوو. ئارچیبۆڵدەوە خراوەتە ڕوو.&lt;ref name=&quot;Archibold 1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Archibold|یەکەم=O.W.|سەردێڕ=Ecology of World Vegetation|بڵاوکەرەوە=Chapman and Hall|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٤١٢-٤٤٢٩٠-٦|شوێن=London.|پەڕەکان=٥١٠ p}}&lt;/ref&gt; ئەو ١١ جۆری سەرەکیی پۆشاکی ڕوەکی دەستنیشان دەکات: دارستانە کەمەرەیییەکان، ساڤانا کەمەرەیییەکان، ناوچە وشکەکان (بیابانەکان)، ئیکۆسیستەمەکانی دەریای ناوەڕاست، ئیکۆسیستەمی دارستانە مامناوەندەکان، لەوەڕگا مامناوەندەکان، دارستانە دەرزیوەشێنەکان، توندرا (چ جەمسەری و چ شاخە بەرزەکان)، [[زەلکاو|زەلکاوە]] وشکانییەکان، ئیکۆسیستەمەکانی ئاوی شیرین و سیستەمە کەناراو و دەریایییەکان. ئەم فراوانییەی بابەتەکان ئاڵۆزیی ئیکۆلۆژیی ڕوەک نیشان دەدات، چونکە لە قەوزە تاک-خانەیییە سەرئاوکەوتووەکانەوە تا دارە گەورەکان کە سێبەری فراوان دروست دەکەن، لەخۆ دەگرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Plant ecology}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک}}

[[پۆل:ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ژینگەناسیی ڕوەکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hxovq7d8gz8gfutiemyqkyg5rbbw9f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاڵجاڵۆکەناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297309</id>
    <revision>
      <id>1598466</id>
      <parentid>1596788</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="11h44lg9d4m97fy8edi3ofnenrnejyx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
''[[پەڕگە:Nephila-clavipes-1.jpg|وێنۆک|Trichonephila clavipes]]''
'''جاڵجاڵۆکەناسی''' (لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ی ἀράχνη (''arákhnē'') بە واتای &quot;جاڵجاڵۆکە&quot;، و λόγος (''lógos'') بە واتای &quot;خوێندن یان ناسی&quot;) لێکۆڵینەوەیەکی زانستییە لە جاڵجاڵۆکەیییەکان، کە بریتین لە [[جاڵجاڵۆکە]] و بێبڕبڕە پەیوەندیدارەکانی تر وەک [[دووپشک]]، سووکەدووپشک، قاچدرێژەکان، گەنەکان، و مایتەکان. ئەو کەسانەی لە جاڵجاڵۆکە و جاڵجاڵۆکەیییەکانی تر دەکۆڵنەوە پێیان دەوترێت '''جاڵجاڵۆکەناسان'''. بە شێوەیەکی بەرتەسکتر، تەنیا لێکۆڵینەوە لە جاڵجاڵۆکەکان ([[ڕێزە (ژینناسی)|ڕێزەی]] Araneae) بە ئارانۆلۆژی ناسراوە.

وشەی &quot;جاڵجاڵۆکەناسی&quot; لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ی ἀράχνη (''arákhnē'') بە واتای &quot;جاڵجاڵۆکە&quot; و λόγος (''lógos'') بە واتای &quot;خوێندن یان ناسی&quot; وەرگیراوە. وشەی یۆنانیی کۆن بۆ &quot;جاڵجاڵۆکە&quot; بۆخۆی ئاماژەیە بۆ ئاراکنی، کەسایەتیی مێینەی چیرۆکێکی کۆنی [[میتۆلۆژیای یۆنانی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Arachnology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:ژێربوارەکانی جومگەپێناسی]]
[[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>11h44lg9d4m97fy8edi3ofnenrnejyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڵۆزییەکان (پزیشکی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297377</id>
    <revision>
      <id>1598499</id>
      <parentid>1597767</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9644" sha1="6qmep1j4gmm9h6knampigwposy99yr0" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Infected_site.jpg|وێنۆک|وێنەی ھەوکردنی شوێنی نەشتەرگەری کە بەھۆی دروومانەوە دروست دەبێت]]'''ئاڵۆزیی''' لە [[پزیشکی|پزیشکیدا]]، یان ئاڵۆزی پزیشکی، ئەنجامێکی نالەباری [[نەخۆشی|نەخۆشییەک]]، باری [[تەندروستی]]، یان چارەسەرکردنە. ئاڵۆزییەکان لەوانەیە کاریگەری نەرێنی لەسەر پێشبینی یان دەرئەنجامی نەخۆشییەک ھەبێت. ئاڵۆزییەکان بەگشتی بریتین لە خراپتربوونی توندی نەخۆشییەکە یان گەشەکردنی نیشانە نوێیەکان، [[نیشانە و نیشانەکانی نەخۆشی|نیشانەکان]]، یان گۆڕانکارییە [[پاتۆلۆجی|نەخۆشییەکان]] کە لەوانەیە لە سەرانسەری جەستەدا بڵاوببنەوە و کاریگەرییان لەسەر سیستەمی ئەندامەکانی تر ھەبێت. بەم شێوەیە ئاڵۆزییەکان لەوانەیە ببنە ھۆی پەرەسەندنی نەخۆشییە نوێیەکان کە لە ئەنجامی ئەو نەخۆشیانەی پێشتر ھەبوون. ھەروەھا لەوانەیە لە ئەنجامی چارەسەرە جۆراوجۆرەکاندا ئاڵۆزییەکان سەرھەڵبدەن.

گەشەکردنی ئاڵۆزییەکان بەندە بە کۆمەڵێک ھۆکارەوە، لەوانە پلەی لاوازی، ئامادەیی، تەمەن، باری تەندروستی، و بارودۆخی [[کۆئەندامی بەرگری|سیستەمی بەرگری]]. زانینی باوترین و توندترین ئاڵۆزییەکانی نەخۆشییەک، ڕێکارێک، یان چارەسەرێک ڕێگە بە خۆپاراستن و ئامادەکاری بۆ چارەسەرکردن دەدات ئەگەر پێویست بوو ڕوو بدەن.

ئاڵۆزییەکان نابێت لەگەڵ دەرئەنجامەکان تێکەڵ بکرێن، کە کاریگەرییە پاشماوەییەکانن کە دوای قۆناغی توند (سەرەتایی، توندترین)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://medlineplus.gov/ency/imagepages/18126.htm|سەردێڕ=Acute vs. chronic conditions: MedlinePlus Medical Encyclopedia Image |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=medlineplus.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt; نەخۆشییەک یان برینێک ڕوودەدەن. دەرئەنجامەکان دەتوانن لە سەرەتای گەشەکردنی نەخۆشییەکەدا یان چەند ھەفتەیەک تا چەند مانگێک دواتر دەربکەون و لە ئەنجامی برین یان نەخۆشی سەرەتاییەوەیە. بۆ نموونە، پەڵەیەک کە لە ئەنجامی سووتان یان ناڕێکی خواردن کە لە ئەنجامی جەڵتەی مێشکەوە دروست دەبێت، بە دەرئەنجام دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kouchoukos|یەکەم=Nicholas T.|سەردێڕ=Kirklin/Barratt-Boyes cardiac surgery: morphology, diagnostic criteria, natural history, techniques, results, and indications|دوایین٢=Blackstone|یەکەم٢=Eugene H.|دوایین٣=Hanley|یەکەم٣=Frank L.|دوایین٤=Kirklin|یەکەم٤=James K.|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Elsevier/Saunders|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٧-٤٦٠٥-٧|edition=4th|شوێن=Philadelphia|oclc=٨١٢٢٨٩٣٩٥}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوە، نابێت ئاڵۆزییەکان لەگەڵ نەخۆشییە ھاوبەشەکاندا تێکەڵ بکرێن، کە ئەو نەخۆشیانەن کە لە یەک کاتدا ڕوودەدەن بەڵام ھیچ پەیوەندییەکی ھۆکارانەیان نییە. ئاڵۆزییەکان ھاوشێوەی کاریگەرییە نەرێنییەکانن، بەڵام ئەم زاراوەیەی دوایی بە شێوەیەکی گشتی لە چوارچێوەی دەرمانسازیدا بەکاردەھێنرێت یان کاتێک کە دەرئەنجامە نەرێنییەکانی چاوەڕوانکراو یان باون.
=== ئاڵۆزییەکانی نەشتەرگەری/ ڕێکارەکان ===
* تای منداڵبوون ئاڵۆزیەکی باوی [[زان|منداڵبوون]] بوو، بەشداربوو لە بەرزبوونەوەی مردنی دایکان پێش ھاتنی دژە بەکتریا و [[دژەزیندەیی|دژە زیندەییەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bauerschmitz |یەکەم=G. |دوایین٢=Hellriegel |یەکەم٢=M. |دوایین٣=Strauchmann |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Schäper |یەکەم٤=J. |دوایین٥=Emons |یەکەم٥=G. |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Fulminant Puerperal Sepsis caused by Hemolytic Group A Streptococci and Toxic Shock Syndrome – A Case Report and Review of the Literature |journal=Geburtshilfe und Frauenheilkunde |زمان=de |بەرگ=٧٤|issue=8 |پەڕەکان=٧٦٤–٧٦٧|doi=10.1055/s-0034-1382854 |issn=0016-5751 |pmc=٤١٥٣٨١٥|pmid=٢٥٢٢١٣٤٥}}&lt;/ref&gt;
* تێکچوونی کارکردنی کۆئەندامی زاوزێ و [[میزەچۆڕکێ|نەگرتنی میز]] کە لەوانەیە دوای نەشتەرگەری لابردنی پرۆستات بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mayo Clinic Staff |ناونیشان=http://www.mayoclinic.org/tests-procedures/open-prostatectomy/basics/risks/prc-20012998|سەردێڕ=Open prostatectomy Risks - Tests and Procedures - Mayo Clinic |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=Mayo Clinic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Silva LA, Andriolo RB, Atallah ÁN, da Silva EM |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Surgery for stress urinary incontinence due to presumed sphincter deficiency after prostate surgery |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٩|issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD008306.pub3 |pmc=٧١٠٥٩٠٦|pmid=٢٥٢٦١٨٦١|article-number=CD008306}}&lt;/ref&gt;
* بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی شێرپەنجەیی دەتوانێت کاردانەوەیەک بێت بەرامبەر بە [[ھۆشبڕی|دەرمانی بێھۆشکەری]] گشتی، وەک ئاڵۆزیەک لە نەشتەرگەریدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://medlineplus.gov/ency/article/001315.htm|سەردێڕ=Malignant hyperthermia: MedlinePlus Medical Encyclopedia |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=medlineplus.gov |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* شکانی بڕبڕەی [[دەفەی سینگ|پشت]] و [[ستێرنۆم|بڕبڕەی پشت]] لەوانەیە ئاڵۆزی ھەوڵەکانی زیندووکردنەوەی دڵ و سییەکان بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kottachchi |یەکەم=Dan T. |دوایین٢=Dong |یەکەم٢=Jihao |دوایین٣=Reid |یەکەم٣=Susan |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=A rare complication of cardiopulmonary resuscitation |journal=Canadian Journal of Surgery |بەرگ=٥٢|issue=1 |پەڕەکان=E1–E٢|issn=0008-428X |pmc=٢٦٣٧٦٣٩|pmid=١٩٢٣٤٦٣٤}}&lt;/ref&gt;

=== نموونەی تری ئاڵۆزییەکان ===
* [[ژەھراویبوونی خوێن|سپێسیس]] (ھەوکردنی خوێن) لەوانەیە وەک ئاڵۆزی ھەوکردنی بەکتریا، ڤایرۆسی، یان قارچکی ڕووبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sepsis/symptoms-causes/syc-20351214|سەردێڕ=Sepsis: Life-threatening complication of infection-Sepsis - Symptoms &amp; causes - Mayo Clinic |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* [[لەبارچوون]] باوترین ئاڵۆزییە لە سەرەتای [[دووگیانی|دووگیانیدا]].&lt;ref name=&quot;NICE-2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=National Coordinating Centre for Women's and Children's Health (UK) |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ectopic Pregnancy and Miscarriage: Diagnosis and Initial Management in Early Pregnancy of Ectopic Pregnancy and Miscarriage |ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK132775/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Royal College of Obstetricians and Gynaecologists |pmid=٢٣٦٣٨٤٩٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020003707/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0055257/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
* کوتانی ئەکزیما ئاڵۆزیەکی دەگمەن و توندی [[کوتان]]ی [[ھاوڵە|کۆکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/smallpox/vaccine-basics/vaccination-effects.html|سەردێڕ=Side Effects of Smallpox Vaccination {{!}} Smallpox {{!}} CDC |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لە کەسانی تووشبوو بە [[ئێکزیما|ئەکزیما]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== زیاتر بخوێنەوە ==
{{پۆلی کۆمنز|Complications (medical)}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>6qmep1j4gmm9h6knampigwposy99yr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیزیکس لێتەرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297417</id>
    <revision>
      <id>1598464</id>
      <parentid>1597495</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="16qvycyoesu40qllbathdmmpwc4v6yn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''فیزیکس لێتەرز''' گۆڤارێکی زانستی بوو کە لە ساڵی ١٩٦٢ تا ١٩٦٦ بڵاو دەکرایەوە، کاتێک دابەش بوو بۆ دوو زنجیرە کە ئێستا لەلایەن [[ئێلزڤییر]]ەوە بڵاو دەکرێنەوە:
* '''فیزیکس لێتەرز ئەی''': فیزیای ماددەی چڕبووەوە، فیزیای تیۆری، زانستی ناھێڵی، فیزیای ئاماری، فیزیای ماتماتیکی و ژمێرکاری، فیزیای گشتی و تێپەڕە-پسپۆڕی (بە بنەماکانیشەوە)، فیزیای ئەتۆمی، گەردی و ھێشوویی، فیزیای پلازما و شلە، فیزیای ئۆپتیکی، فیزیای بایۆلۆژی و نانۆزانست.
* '''فیزیکس لێتەرز بی''': فیزیای ناوەکی، فیزیای ناوەکیی تیۆری، فیزیای وزەی بەرزی ئەزموونی، فیزیای وزەی بەرزی تیۆری، و فیزیکی ئەستێرەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Physics journals}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>16qvycyoesu40qllbathdmmpwc4v6yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چاینیز جۆرناڵ ئۆف فیزیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297418</id>
    <revision>
      <id>1598228</id>
      <parentid>1597774</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="5nu4xbwd2c7716oj2nkgn60ijybfx07" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''چاینیز جۆرناڵ ئۆف فیزیکس''' گۆڤارێکی زانستیی پێداچوونەوەکراوی دوو مانگ جارێکە کە ھەموو لایەنەکانی [[فیزیک]] دەگرێتەوە. لەلایەن [[ئێلزڤییر]]ەوە لەبری کۆمەڵەی فیزیای تایوان بڵاو دەکرێتەوە.&lt;ref name=&quot;psroc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psroc.phys.ntu.edu.tw/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٠٨ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080212043921/http://psroc.phys.ntu.edu.tw/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/journal/chinese-journal-of-physics|سەردێڕ=Chinese Journal of Physics {{!}} ScienceDirect.com by Elsevier |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.sciencedirect.com |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; گۆڤارەکە پێداچوونەوە، وتار، و توێژینەوەی کۆنفرانسە پێداچوونەوەکراوەکان لە ھەموو بوارە سەرەکییەکانی فیزیکدا بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەرەکەی شوان-یی چێنە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>5nu4xbwd2c7716oj2nkgn60ijybfx07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بلو ئۆبێڵیسک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297427</id>
    <revision>
      <id>1598541</id>
      <parentid>1597760</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="f2op1y034epcp8hpdl6zx47xemvxpsu" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''بلو ئۆبێڵیسک''' کۆمەڵەیەکی نافەرمیی کیمیازانانە کە داتای کراوە، [[ژێدەرکراوە|سەرچاوەکراوە]] و ستانداردە کراوەکان بەرەوپێش دەبەن؛ لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن پیتەر مۆرای-ڕەست و کەسانی دیکەوە دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Guha |یەکەم=R |دوایین٢=Howard |یەکەم٢=MT |دوایین٣=Hutchison |یەکەم٣=GR |دوایین٤=Murray-Rust |یەکەم٤=P |دوایین٥=Rzepa |یەکەم٥=H |دوایین٦=Steinbeck |یەکەم٦=C |دوایین٧=Wegner |یەکەم٧=J |دوایین٨=Willighagen |یەکەم٨=EL |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=The Blue Obelisk-interoperability in chemical informatics |journal=Journal of Chemical Information and Modeling |بەرگ=٤٦|issue=3 |پەڕەکان=٩٩١–٨|doi=10.1021/ci050400b |pmc=٤٨٧٨٨٦١|pmid=١٦٧١١٧١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=O'Boyle |یەکەم=N |دوایین٢=Guha |یەکەم٢=R |دوایین٣=Willighagen |یەکەم٣=EL |دوایین٤=Adams |یەکەم٤=SE |دوایین٥=Alvarsson |یەکەم٥=J |دوایین٦=Bradley |یەکەم٦=JC |دوایین٧=Filippov |یەکەم٧=IV |دوایین٨=Hanson |یەکەم٨=RM |دوایین٩=Hanwell |یەکەم٩=MD |دوایین١٠=Hutchinson |یەکەم١٠=GR |دوایین١١=James |یەکەم١١=CA |دوایین١٢=Jeliazkova |یەکەم١٢=N |دوایین١٣=Lang |یەکەم١٣=ASID |دوایین١٤=Langer |یەکەم١٤=KM |دوایین١٥=Lonie |یەکەم١٥=DC |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Open Data, Open Source and Open Standards in chemistry: The Blue Obelisk five years on |journal=Journal of Cheminformatics |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٧|doi=10.1186/1758-2946-3-37 |pmc=٣٢٠٥٠٤٢|pmid=٢١٩٩٩٣٤٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; چەندین پڕۆژەی [[کیمیا-ئینفرۆماتیک|کیمیا-ئینفۆرماتیک]]ی سەرچاوەکراوە خۆیان بە بلو ئۆبێڵیسکەوە دەبەستنەوە، کە لەوانە، بەپێی ڕیزبەندی ئەلفبێ: ئەڤۆگادرۆ، بایۆکلیپس، سی سی لیب، کیمستری دیڤێلۆپمێنت کیت، گاوس سەم، جەی کیم پەینت، جۆ لیب، کالزیۆم، ئۆپن بابێڵ، ئۆپن سمایڵز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opensmiles.org/|سەردێڕ=OpenSMILES Home Page}}&lt;/ref&gt; و یوسفوڵ کیم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://usefulchem.wikispaces.com/|سەردێڕ=Wikispaces|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022123034/https://usefulchem.wikispaces.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f2op1y034epcp8hpdl6zx47xemvxpsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چالاککەر (بۆماوە)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297432</id>
    <revision>
      <id>1598501</id>
      <parentid>1597975</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45458" sha1="f02qg8aslp24vmzhm88o2hgv0suvhcx" xml:space="preserve">'''چالاککەری لەبەرگرتنەوە''' پرۆتینێکە (ھۆکاری لەبەرگرتنەوە) کە لەبەرگرتنەوەی جینێک یان کۆمەڵێک جین زیاد دەکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;/ref&gt; وا دادەنرێت کە چالاککەرەکان کۆنترۆڵی ئەرێنییان بەسەر دەربڕینی جیندا ھەیە، چونکە کار دەکەن بۆ بەرەوپێشبردنی لەبەرگرتنەوەی جین و، لە ھەندێک حاڵەتدا، پێویستن بۆ ئەوەی لەبەرگرتنەوەی جینەکان ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Alberts|یەکەم١=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madigan|یەکەم١=Michael T|سەردێڕ=Brock Biology of Microorganisms|دوایین٢=Bender|یەکەم٢=Kelly S|دوایین٣=Buckley|یەکەم٣=Daniel H|دوایین٤=Sattley|یەکەم٤=Matthew W|دوایین٥=Stahl|یەکەم٥=David A|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٤٢٦١٩٢-٨|edition=Fifteenth|شوێن=NY, NY|پەڕەکان=١٧٤–١٧٩|oclc=٩٥٨٢٠٥٤٤٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Griffiths |یەکەم١=Anthony J.F. |دوایین٢=Gelbart |یەکەم٢=William M. |دوایین٣=Miller |یەکەم٣=Jeffrey H. |دوایین٤=Lewontin |یەکەم٤=Richard C. |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The Basics of Prokaryotic Transcriptional Regulation |ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21459/ |journal=Modern Genetic Analysis |زمان=en |via=NCBI}}{{dead link|date=July 2025|bot=medic}}&lt;/ref&gt; زۆربەی چالاککەرەکان پرۆتینی بەستەر-بە دی ئێن ئەین کە بە بەھێزکەرەکان یان توخمەکانی نزیک-پڕۆمووەتەر دەبەسترێنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ئەو شوێنەی دی ئێن ئەی کە چالاککەرەکەی پێوە دەبەسترێتەوە پێی دەوترێت «شوێنی بەستنەوەی چالاککەر».&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەو بەشەی چالاککەرەکە کە کارلێکەکانی پرۆتین-پرۆتین لەگەڵ ئامێری گشتیی لەبەرگرتنەوە ئەنجام دەدات پێی دەوترێت «ناوچەی چالاککردن»یان «دۆمەینی چالاککردن».&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

زۆربەی چالاککەرەکان کار دەکەن لە ڕێگەی بەستنەوەیەکی دیاریکراو بە زنجیرەی شوێنێکی دی ئێن ئەی ڕێکخەر کە لە نزیک [[پڕۆمۆتەر|پڕۆمووەتەرێک]] ھەڵکەوتووە و ئەنجامدانی کارلێکەکانی پرۆتین-پرۆتین لەگەڵ ئامێری گشتیی لەبەرگرتنەوە (ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز و ھۆکارە گشتییەکانی لەبەرگرتنەوە)، بەمەش ئاسانکاری دەکەن بۆ بەستنەوەی ئامێری گشتیی لەبەرگرتنەوە بە پڕۆمووەتەرەکەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; چالاککەرەکانی تر یارمەتی بەرەوپێشبردنی لەبەرگرتنەوەی جین دەدەن لە ڕێگەی ھاندانی [[ئەنزیمی پەڵمەرەی ئاڕ ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز]] بۆ ئەوەی لە پڕۆمووەتەرەکە ببێتەوە و بە درێژایی دی ئێن ئەیییەکە بڕوات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ھەندێک جار، ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز دەکرێت کەمێک دوای بەجێھێشتنی پڕۆمووەتەرەکە بوەستێت؛ ھەروەھا چالاککەرەکان کار دەکەن بۆ ئەوەی ڕێگە بەم ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزە «وەستاوانە» بدەن کە بەردەوام بن لە لەبەرگرتنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

دەتوانرێت چالاکیی چالاککەرەکان ڕێکبخرێت. ھەندێک لە چالاککەرەکان شوێنێکی [[:en:Allosteric_regulation|ئالۆستێریکیان]] ھەیە و تەنھا کاتێک دەتوانن کار بکەن کە گەردێکی دیاریکراو بەم شوێنەوە ببەسترێتەوە، کە لە بنەڕەتدا چالاککەرەکە ھەڵدەکات (دەخاتە کار).&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; ھەروەھا گۆڕانکارییەکانی دوای وەرگێڕان لە چالاککەرەکاندا دەتوانن چالاکی ڕێکبخەن، بە زیادکردن یان کەمکردنەوەی چالاکی بەپێی جۆری گۆڕانکارییەکە و ئەو چالاککەرەی کە گۆڕانکارییەکەی بەسەردا دێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

لە ھەندێک خانەدا، بەزۆری لە ناوکدارە ڕاستەقینەکان، چەندین چالاککەر دەتوانن بە شوێنی بەستنەوەکەوە ببەسترێنەوە؛ ئەم چالاککەرانە مەیلیان ھەیە بە ھەرەوەزی ببەسترێنەوە و بە شێوەیەکی ھاو-کارلێککارانە کارلێک بکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMa2011&quot;&gt;Ma, Jun (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 &quot;Transcriptional activators and activation mechanisms&quot;]. ''Protein &amp; Cell''. '''2''' (11): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;879–&lt;/span&gt;888. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s13238-011-1101-7|10.1007/s13238-011-1101-7]]. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1674-8018 1674-8018]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 4712173]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22180087 22180087].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alberts|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAlbertsJohnsonLewisMorgan2015&quot;&gt;Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Morgan, David; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2015). ''Molecular Biology of the Cell'' (Sixth&amp;nbsp;ed.). New York, NY: Garland Science. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;373–&lt;/span&gt;392. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8153-4432-2|&lt;bdi&gt;978-0-8153-4432-2&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/887605755 887605755].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
پرۆتینە چالاککەرەکان لە دوو دۆمەینی سەرەکی پێکدێن: دۆمەینێکی بەستەر-بە دی ئێن ئەی (DNA-binding کە دەبەسترێتەوە بە زنجیرەی دی ئێن ئەی کە تایبەتە بە چالاککەرەکە، و دۆمەینێکی چالاککردن کە کار دەکات بۆ زیادکردنی لەبەرگرتنەوەی جین لە ڕێگەی کارلێککردن لەگەڵ گەردەکانی تردا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; دۆمەینەکانی بەستەر-بە دی ئێن ئەیی چالاککەر بە چەندین شێوەی پێکھاتەیی دێن، لەوانە [[:en:Helix-turn-helix|لولپێچ-سووڕ-لولپێچ]]، [[:en:Zinc_finger|پەنجەی زینک]]، و [[:en:Leucine_zipper|زنجیری لیوسین]] لە نێوان ئەوانی تردا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەم دۆمەینانەی بەستەر-بە دی ئێن ئەی تایبەتمەندن بە زنجیرەی دیاریکراوی دی ئێن ئەی، کە ڕێگە بە چالاککەرەکان دەدەن تەنھا ھەندێک جینی دیاریکراو ھەڵبکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; دۆمەینەکانی چالاککردن ھەروەھا بە چەندین جۆری جیاواز دێن کە پۆلێن دەکرێن لەسەر بنەمای زنجیرەی ترشە ئەمینییەکانی دۆمەینەکە، لەوانە دۆمەینە دەوڵەمەندەکان بە ئالانین، دەوڵەمەندەکان بە گلوتامین، و دۆمەینە ترشییەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ئەم دۆمەینانە ئەوەندە تایبەتمەند نین، و مەیلیان ھەیە کارلێک لەگەڵ کۆمەڵێک گەردی ئامانجدا بکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

چالاککەرەکان ھەروەھا دەتوانن شوێنی ئالۆستێریکیان ھەبێت کە بەرپرسن لە ھەڵکردن و کوژاندنەوەی خودی چالاککەرەکان.

== میکانیزمی کارکردن ==
=== بەستنەوەی چالاککەر بە زنجیرەی ڕێکخەرەکان ===
لە ناو کەلێنەکانی لولپێچی دووانی دی ئێن ئەی، گرووپە کاراکانی جووتە ئەمینییەکان چالاک دەبن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; بەم شێوەیە زنجیرەی دی ئێن ئەی نەخشێکی ناوازەی تایبەتمەندییە ڕووکارییەکان دروست دەکات، لەوانە ناوچەکانی ئەگەری بەندی ھایدرۆجینی، بەندی ئایۆنی، و ھەروەھا کارلێکە دژە ئاو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ھەروەھا چالاککەرەکان زنجیرەی بێھاوتای ترشە ئەمینییەکانیان ھەیە لەگەڵ زنجیرە لاوەکییەکان کە توانای کارلێککردنیان ھەیە لەگەڵ گرووپە کاراکانی ناو دی ئێن ئەی.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; بەم شێوەیە، نەخشی زنجیرە لاوەکییەکانی ترشە ئەمینییەکان کە پرۆتینێکی چالاککەر پێکدەھێنن، تەواوکەر دەبێت بۆ تایبەتمەندییە ڕووکارییەکانی ئەو زنجیرە دیاریکراوەی دی ئێن ئەی ڕێکخەر کە بۆ بەستنەوە پێیەوە دیزاین کراوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; کارلێکە تەواوکەرەکانی نێوان ترشە ئەمینییەکانی پرۆتینی چالاککەر و گرووپە کاراکانی دی ئێن ئەی، تایبەتمەندییەکی «گونجانی تەواو» لە نێوان چالاککەرەکە و زنجیرەی دی ئێن ئەی ڕێکخەرەکەیدا دروست دەکەن.

زۆربەی چالاککەرەکان بە کەلێنە گەورەکانی لولپێچە دووانییەکەوە دەبەسترێنەوە، چونکە ئەم ناوچانە مەیلیان ھەیە فراوانتر بن، بەڵام ھەندێکیان ھەن کە بە کەلێنە بچووکەکانەوە دەبەسترێنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMa2011&quot;&gt;Ma, Jun (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 &quot;Transcriptional activators and activation mechanisms&quot;]. ''Protein &amp; Cell''. '''2''' (11): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;879–&lt;/span&gt;888. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s13238-011-1101-7|10.1007/s13238-011-1101-7]]. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1674-8018 1674-8018]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 4712173]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22180087 22180087].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alberts|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAlbertsJohnsonLewisMorgan2015&quot;&gt;Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Morgan, David; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2015). ''Molecular Biology of the Cell'' (Sixth&amp;nbsp;ed.). New York, NY: Garland Science. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;373–&lt;/span&gt;392. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8153-4432-2|&lt;bdi&gt;978-0-8153-4432-2&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/887605755 887605755].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madigan|یەکەم=Michael T|سەردێڕ=Brock Biology of Microorganisms|دوایین٢=Bender|یەکەم٢=Kelly S|دوایین٣=Buckley|یەکەم٣=Daniel H|دوایین٤=Sattley|یەکەم٤=Matthew W|دوایین٥=Stahl|یەکەم٥=David A|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٤٢٦١٩٢-٨|edition=Fifteenth|شوێن=NY, NY|پەڕەکان=١٧٤–١٧٩|oclc=٩٥٨٢٠٥٤٤٧}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMadiganBenderBuckleySattley2018&quot;&gt;Madigan, Michael T; Bender, Kelly S; Buckley, Daniel H; Sattley, Matthew W; Stahl, David A (2018). ''Brock Biology of Microorganisms'' (Fifteenth&amp;nbsp;ed.). NY, NY: Pearson. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;174–&lt;/span&gt;179. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-426192-8|&lt;bdi&gt;978-0-13-426192-8&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/958205447 958205447].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

شوێنەکانی بەستنەوەی-چالاککەر لەوانەیە زۆر نزیک بن لە [[پڕۆمۆتەر|پڕۆمووەتەرەکەوە]] یان بە دووریی چەندین جووتە ئەمینییەکان ھەڵکەوتبن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەگەر زنجیرە ڕێکخەرەکە لە دوورەوە ھەڵکەوتبێت، دی ئێن ئەیییەکە بەسەر خۆیدا لووپ دەبێت (لووپبوونی دی ئێن ئەی) بۆ ئەوەی چالاککەرە بەستراوەکە بتوانێت کارلێک لەگەڵ ئامێری لەبەرگرتنەوەدا بکات لە شوێنی پڕۆمووەتەرەکەدا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

لە ناوکدارە سەرەتاییەکاندا، چەندین جین دەکرێت پێکەوە لەبەر بگیرێنەوە ([[ئۆپێرۆن]])، و بەم شێوەیە لەژێر کۆنترۆڵی ھەمان زنجیرەیەکی ڕێکخەردان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، جینەکان مەیلیان ھەیە بە جیا لەبەر بگیرێنەوە، و ھەر جینێک لەلایەن زنجیرە ڕێکخەرەکانی خۆیەوە کۆنترۆڵ دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ئەو زنجیرە ڕێکخەرانەی کە چالاککەرەکان پێیانەوە دەبەسترێنەوە بەزۆری لە سەرەوەی پڕۆمۆتەرەکەوە دەبینرێن، بەڵام دەتوانرێت لە خوارەوەش یان تەنانەت لە ناو [[ئینترۆن|ئینترۆنەکانیشدا]] لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا ببینرێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMa2011&quot;&gt;Ma, Jun (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 &quot;Transcriptional activators and activation mechanisms&quot;]. ''Protein &amp; Cell''. '''2''' (11): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;879–&lt;/span&gt;888. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s13238-011-1101-7|10.1007/s13238-011-1101-7]]. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1674-8018 1674-8018]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 4712173]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22180087 22180087].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madigan|یەکەم=Michael T|سەردێڕ=Brock Biology of Microorganisms|دوایین٢=Bender|یەکەم٢=Kelly S|دوایین٣=Buckley|یەکەم٣=Daniel H|دوایین٤=Sattley|یەکەم٤=Matthew W|دوایین٥=Stahl|یەکەم٥=David A|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٤٢٦١٩٢-٨|edition=Fifteenth|شوێن=NY, NY|پەڕەکان=١٧٤–١٧٩|oclc=٩٥٨٢٠٥٤٤٧}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMadiganBenderBuckleySattley2018&quot;&gt;Madigan, Michael T; Bender, Kelly S; Buckley, Daniel H; Sattley, Matthew W; Stahl, David A (2018). ''Brock Biology of Microorganisms'' (Fifteenth&amp;nbsp;ed.). NY, NY: Pearson. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;174–&lt;/span&gt;179. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-426192-8|&lt;bdi&gt;978-0-13-426192-8&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/958205447 958205447].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ئەرکەکان بۆ زیادکردنی لەبەرگرتنەوەی جین ===
بەستنەوەی چالاککەر بە زنجیرە ڕێکخەرەکەیەوە لەبەرگرتنەوەی جین بەرەوپێش دەبات لە ڕێگەی کاراکردنی چالاکیی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; ئەمە لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە ئەنجام دەدرێت، وەک بانگھێشتکردنی ئامێری لەبەرگرتنەوە بۆ پڕۆمووەتەرەکە و ھاندانی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز بۆ ئەوەی بەردەوام بێت بۆ قۆناغی درێژبوونەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

==== بانگھێشتکردن ====
ئەو جینانەی لەلایەن چالاککەرەوە کۆنترۆڵ دەکرێن پێویستیان بە بەستنەوەی چالاککەرەکان ھەیە بە شوێنە ڕێکخەرەکانەوە بۆ ئەوەی ئامێری پێویستی لەبەرگرتنەوە بانگھێشت بکەن بۆ ناوچەی پڕۆمۆتەرەکە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMa2011&quot;&gt;Ma, Jun (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 &quot;Transcriptional activators and activation mechanisms&quot;]. ''Protein &amp; Cell''. '''2''' (11): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;879–&lt;/span&gt;888. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s13238-011-1101-7|10.1007/s13238-011-1101-7]]. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1674-8018 1674-8018]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 4712173]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22180087 22180087].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alberts|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAlbertsJohnsonLewisMorgan2015&quot;&gt;Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Morgan, David; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2015). ''Molecular Biology of the Cell'' (Sixth&amp;nbsp;ed.). New York, NY: Garland Science. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;373–&lt;/span&gt;392. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8153-4432-2|&lt;bdi&gt;978-0-8153-4432-2&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/887605755 887605755].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madigan|یەکەم=Michael T|سەردێڕ=Brock Biology of Microorganisms|دوایین٢=Bender|یەکەم٢=Kelly S|دوایین٣=Buckley|یەکەم٣=Daniel H|دوایین٤=Sattley|یەکەم٤=Matthew W|دوایین٥=Stahl|یەکەم٥=David A|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٤٢٦١٩٢-٨|edition=Fifteenth|شوێن=NY, NY|پەڕەکان=١٧٤–١٧٩|oclc=٩٥٨٢٠٥٤٤٧}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMadiganBenderBuckleySattley2018&quot;&gt;Madigan, Michael T; Bender, Kelly S; Buckley, Daniel H; Sattley, Matthew W; Stahl, David A (2018). ''Brock Biology of Microorganisms'' (Fifteenth&amp;nbsp;ed.). NY, NY: Pearson. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;174–&lt;/span&gt;179. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-13-426192-8|&lt;bdi&gt;978-0-13-426192-8&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/958205447 958205447].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کارلێکەکانی چالاککەر لەگەڵ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزدا بەزۆری لە ناوکدارە سەرەتایییەکاندا ڕاستەوخۆن و لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا ناڕاستەوخۆن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لە ناوکدارە سەرەتایییەکاندا، چالاککەرەکان مەیلیان ھەیە ڕاستەوخۆ بەرکەوتنیان ھەبێت لەگەڵ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزدا بۆ ئەوەی یارمەتی بدەن کە بە پڕۆمووەتەرەکەوە ببەسترێتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، چالاککەرەکان زۆرتر کارلێک لەگەڵ پرۆتینەکانی تردا دەکەن، و پاشان ئەم پرۆتینانە دەبنە ئەوانەی کە کارلێک لەگەڵ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکەدا دەکەن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

===== ناوک سەرەتایییەکان =====
لە ناوکدارە سەرەتایییەکاندا، ئەو جینانەی لەلایەن چالاککەرەکانەوە کۆنترۆڵ دەکرێن پڕۆمووەتەری وەھایان ھەیە کە ناتوانن بە تەنیا بە توندی بە ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەوە ببەسترێنەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; بۆیە، پرۆتینە چالاککەرەکان یارمەتیدەر دەبن بۆ بەرەوپێشبردنی بەستنەوەی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە بە پڕۆمووەتەرەکەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەمە لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە ئەنجام دەدرێت. چالاککەرەکان لەوانەیە دی ئێن ئەیییەکە بچەمێننەوە بۆ ئەوەی باشتر پڕۆمووەتەرەکە دەربخەن تاوەکو ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە بتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەرتر پێوەی ببەسترێتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; چالاککەرەکان لەوانەیە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزدا دروست بکەن و لەسەر پڕۆمووەتەرەکە جێگیری بکەن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

===== ناوک ڕاستەقینەکان =====
لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، چالاککەرەکان کۆمەڵێک گەردی ئامانجی جیاوازیان ھەیە کە دەتوانن بانگھێشتیان بکەن بۆ ئەوەی لەبەرگرتنەوەی جین بەرەوپێش ببەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دەتوانن ھۆکارەکانی تری لەبەرگرتنەوە و ھۆکارە یارمەتیدەرەکان بانگھێشت بکەن کە پێویستن لە سەرەتای دەستپێکردنی لەبەرگرتنەوەدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

چالاککەرەکان دەتوانن ئەو گەردانە بانگھێشت بکەن کە بە [[ھاوچالاککەر (جیناتیک)|ھاوچالاککەرەکان]] ناسراون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ئەم گەردە ھاوچالاککەرانە پاشان دەتوانن لە جێگەی خودی چالاککەرەکان ئەو ئەرکانە جێبەجێ بکەن کە پێویستن بۆ دەستپێکردنی لەبەرگرتنەوە، وەک گۆڕانکارییەکانی [[کڕۆماتین]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

دی ئێن ئەی زۆر چڕترە لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا؛ بۆیە، چالاککەرەکان مەیلیان ھەیە ئەو پرۆتینانە بانگھێشت بکەن کە دەتوانن پێکھاتەی [[کڕۆماتین|کڕۆماتینەکە]] دابڕێژنەوە تاوەکو پڕۆمووەتەرەکە دەستپێگەیشتنی ئاسانتر بێت لەلایەن ئامێری لەبەرگرتنەوەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ھەندێک پرۆتین ڕیزبەندیی [[نیوکلیۆسۆم|نیوکلیۆسۆمەکان]] بە درێژایی دی ئێن ئەیییەکە ڕێکدەخەنەوە بۆ ئەوەی شوێنی پڕۆمووەتەرەکە دەربخەن (کۆمەڵە ئاڵۆزەکانی داڕشتنەوەی کڕۆماتین کە پشت بە ئەی تی پی دەبەستن).&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; پرۆتینەکانی تر کاریگەری دەکەنە سەر بەستنەوەی نێوان [[ھیستۆن|ھیستۆنەکان]] و دی ئێن ئەی لە ڕێگەی [[گۆڕانکارییەکانی ھیستۆن دوای وەرگێڕان]]، کە ڕێگە دەدات بەو دی ئێن ئەیییەی کە بە توندی پێچراوەتەوە لەشێوەی نیوکلیۆسۆمەکاندا خاو ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

ھەموو ئەم گەردە بانگھێشتکراوانە پێکەوە کار دەکەن بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە بانگھێشت بکەن بۆ شوێنی پڕۆمۆتەرەکە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ma |یەکەم=Jun |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Transcriptional activators and activation mechanisms |journal=Protein &amp; Cell |بەرگ=٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٧٩–٨٨٨|doi=10.1007/s13238-011-1101-7 |issn=1674-8018 |pmc=٤٧١٢١٧٣|pmid=٢٢١٨٠٠٨٧}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMa2011&quot;&gt;Ma, Jun (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 &quot;Transcriptional activators and activation mechanisms&quot;]. ''Protein &amp; Cell''. '''2''' (11): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;879–&lt;/span&gt;888. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1007/s13238-011-1101-7|10.1007/s13238-011-1101-7]]. [[ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نیودەوڵەتی|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1674-8018 1674-8018]. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4712173 4712173]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22180087 22180087].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alberts|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAlbertsJohnsonLewisMorgan2015&quot;&gt;Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Morgan, David; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2015). ''Molecular Biology of the Cell'' (Sixth&amp;nbsp;ed.). New York, NY: Garland Science. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;373–&lt;/span&gt;392. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8153-4432-2|&lt;bdi&gt;978-0-8153-4432-2&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/887605755 887605755].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

==== ئازادکردنی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز ====
چالاککەرەکان دەتوانن لەبەرگرتنەوەی جین بەرەوپێش ببەن لە ڕێگەی ناردنی ئاماژە بۆ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز بۆ ئەوەی لە پڕۆمووەتەرەکە تێپەڕێت و بە درێژایی دی ئێن ئەیییەکە بڕوات، و بەمەش دەستپێکی لەبەرگرتنەوە دەست پێبکات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە ھەندێک جار دەکرێت کەمێک دوای دەستپێکردنی لەبەرگرتنەوە بوەستێت، و چالاککەرەکان پێویستن بۆ ئازادکردنی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە لەم دۆخە «وەستاوە».&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; چەندین میکانیزم بوونیان ھەیە بۆ ئازادکردنی ئەم ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزە «وەستاوانە». چالاککەرەکان لەوانەیە تەنھا وەک ئاماژەیەک کار بکەن بۆ ھاندانی جووڵەی بەردەوامی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ئەگەر دی ئێن ئەیییەکە زۆر پەستێوراو یان چڕ بێت کە ڕێگە نەدات ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز بەردەوام بێت لە لەبەرگرتنەوە، چالاککەرەکان لەوانەیە ئەو پرۆتینانە بانگھێشت بکەن کە دەتوانن پێکھاتەی دی ئێن ئەیییەکە دابڕێژنەوە بۆ ئەوەی ھەر بەربەستێک ھەبێت لابرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ھەروەھا چالاککەرەکان دەتوانن بانگھێشتکردنی ھۆکارەکانی درێژبوونەوە بەرەوپێش ببەن، کە پێویستن بۆ ئەوەی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزەکە بەردەوام بێت لە لەبەرگرتنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== ڕێکخستنی چالاککەرەکان ===
ڕێگای جیاواز ھەن کە تێیدا دەکرێت چالاکیی خودی چالاککەرەکان ڕێکبخرێت، بۆ دڵنیابوون لەوەی کە چالاککەرەکان لە کات و ئاستی گونجاودا ھاندەری لەبەرگرتنەوەی جینن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; چالاکیی چالاککەر دەکرێت زیاد یان کەم بکات لە وەڵامی ھاندەرە ژینگەیییەکان یان ئاماژەکانی تری ناوەوەی خانە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

==== چالاککردنی پرۆتینە چالاککەرەکان ====
زۆرجار چالاککەرەکان دەبێت «ھەڵبکرێن» (چالاک ببن) پێش ئەوەی بتوانن لەبەرگرتنەوەی جین بەرەوپێش ببەن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; چالاکیی چالاککەرەکان کۆنترۆڵ دەکرێت لە ڕێگەی توانای چالاککەرەکەوە بۆ بەستنەوە بە شوێنە ڕێکخەرەکەیەوە بە درێژایی دی ئێن ئەی.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; دۆمەینی بەستەر-بە دی ئێن ئەیی چالاککەرەکە فۆرمێکی چالاک و فۆرمێکی ناچالاکی ھەیە، کە کۆنترۆڵ دەکرێن بەھۆی بەستنەوەی گەردەکانەوە کە ناسراون بە کاریگەرە ئالۆستێریکەکان بە شوێنی ئالۆستێریکی چالاککەرەکەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

ئەو چالاککەرانەی لە دۆخی ناچالاکیاندان بە ھیچ کاریگەرێکی ئالۆستێریکەوە نەبەستراونەتەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; کاتێک ناچالاکە، چالاککەرەکە ناتوانێت بە زنجیرە ڕێکخەرە دیاریکراوەکەیەوە ببەسترێتەوە لە ناو دی ئێن ئەیەکەدا، و بەمەش ھیچ کاریگەرییەکی ڕێکخەری نییە لەسەر لەبەرگرتنەوەی جینەکان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

کاتێک کاریگەرێکی ئالۆستێریک دەبەسترێتەوە بە شوێنی ئالۆستێریکی چالاککەرێکەوە، گۆڕانکارییەکی پێکھاتەیی لە دۆمەینی بەستەر بە دی ئێن دەیدا ڕوودەدات، کە ڕێگە بە پرۆتینەکە دەدات بە دی ئێن ئەیەکەوە ببەسترێتەوە و لەبەرگرتنەوەی جین زیاد بکات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alberts|یەکەم=Bruce|سەردێڕ=Molecular Biology of the Cell|دوایین٢=Johnson|یەکەم٢=Alexander|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Julian|دوایین٤=Morgan|یەکەم٤=David|دوایین٥=Raff|یەکەم٥=Martin|دوایین٦=Roberts|یەکەم٦=Keith|دوایین٧=Walter|یەکەم٧=Peter|بڵاوکەرەوە=Garland Science|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٤٤٣٢-٢|edition=Sixth|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٣٧٣–٣٩٢|oclc=٨٨٧٦٠٥٧٥٥}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAlbertsJohnsonLewisMorgan2015&quot;&gt;Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Morgan, David; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2015). ''Molecular Biology of the Cell'' (Sixth&amp;nbsp;ed.). New York, NY: Garland Science. pp. &amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;373–&lt;/span&gt;392. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8153-4432-2|&lt;bdi&gt;978-0-8153-4432-2&lt;/bdi&gt;]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/887605755 887605755].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Griffiths |یەکەم=Anthony J.F. |دوایین٢=Gelbart |یەکەم٢=William M. |دوایین٣=Miller |یەکەم٣=Jeffrey H. |دوایین٤=Lewontin |یەکەم٤=Richard C. |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The Basics of Prokaryotic Transcriptional Regulation |ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21459/ |journal=Modern Genetic Analysis |زمان=en |via=NCBI}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGriffithsGelbartMillerLewontin1999&quot;&gt;Griffiths, Anthony J.F. ; Gelbart, William M. ; Miller, Jeffrey H. ; Lewontin, Richard C. (1999). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21459/ &quot;The Basics of Prokaryotic Transcriptional Regulation&quot;]. ''Modern Genetic Analysis'' &amp;#x2013; via NCBI.&lt;/cite&gt;{{بەستەری مردوو|date=July 2025}}
[[Category:Articles with dead external links from July 2025]]
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[ویکیپیدیا:بەستەری مردوو|&lt;span title=&quot; Dead link tagged July 2025&quot;&gt;dead link&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;

==== گۆڕانکارییەکانی دوای وەرگێڕان ====
ھەندێک لە چالاککەرەکان توانای ئەوەیان ھەیە گۆڕانکارییەکانی دوای وەرگێڕانیان بەسەردا بێت کە کاریگەرییان ھەیە لەسەر چالاکییان لە ناو خانەیەکدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; پرۆسەکانی وەکو فۆسفۆریلبوون، ئەسیتیلبوون)، و یوبیکویتینبوون (ubiquitination)، لە نێوان چەندانی تردا، بینراون کە چالاکیی چالاککەرەکان ڕێکدەخەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; بەپێی ئەو گرووپە کیمیایییەی کە زیاد دەکرێت، ھەروەھا سروشتی خودی چالاککەرەکە، گۆڕانکارییەکانی دوای وەرگێڕان دەتوانن چالاکیی چالاککەرێک زیاد یان کەم بکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; بۆ نموونە، ئەسیتیلبوون بینراوە کە چالاکیی ھەندێک لە چالاککەرەکان زیاد دەکات لە ڕێگەی میکانیزمەکانی وەکو زیادکردنی توانای لکانی بەستنەوە بە-دی ئێن ئەی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; لە لایەکی ترەوە، یوبیکویتینبوون چالاکیی چالاککەرەکان کەم دەکاتەوە، چونکە یوبیکویتین (ubiquitin) پرۆتینەکان نیشانە دەکات بۆ تێکشکاندن و لەناوچوون دوای ئەوەی کە فەرمانە پەیوەندیدارەکانی خۆیان ئەنجام داوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== ھاوکاری / کاریگەریی ھاوبەش ===
لە ناوکدارە سەرەتایییەکاندا، پرۆتینێکی چالاککەری تەنھا دەتوانێت لەبەرگرتنەوە بەرەوپێش ببات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، بەزۆری زیاتر لە چالاککەرێک لە شوێنی بەستنەوەکەدا کۆدەبنەوە، و پێکھاتەیەکی ئاڵۆز دروست دەکەن کە کار دەکات بۆ بەرەوپێشبردنی لەبەرگرتنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ئەم چالاککەرانە بە شێوەیەکی ھەرەوەزی دەبەسترێنەوە لە شوێنی بەستنەوەکەدا، بەو مانایەی کە بەستنەوەی یەک چالاککەر توانای لکانی شوێنەکە زیاد دەکات بۆ بەستنەوەی چالاککەرێکی تر (یان لە ھەندێک حاڵەتدا ڕێکخەرێکی تری لەبەرگرتنەوە) بەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ ئەوەی چەندین چالاککەر لە شوێنەکەدا ببەسترێنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لەم حاڵەتانەدا، چالاککەرەکان بە شێوەیەکی ھاو-کارلێککارانە کارلێک لەگەڵ یەکتر دەکەن، بەو مانایەی کە ئەو تێکڕای لەبەرگرتنەوەیەی کە بەدەست دێت لە چەندین چالاککەر کە پێکەوە کار دەکەن زۆر بەرزترە لە کاریگەرییە کۆکراوەکانی چالاککەرەکان ئەگەر بە جیا کار بکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== نموونە ==
=== ڕێکخستنی کاتابۆلیزمی ماڵتۆز (Regulation of maltose catabolism) ===
تێکشکاندنی ماڵتۆز لە بەکتریای [[ئیشریکیا کۆلای|ئیشرکیا کۆلای]] لەلایەن چالاککردنی جینەوە کۆنترۆڵ دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەو جینانەی کە کۆد دەکەن بۆ ئەو ئەنزیمانەی کە بەرپرسن لە کاتابۆلیزمی ماڵتۆز تەنھا دەتوانرێت لەبەر بگیرێنەوە لە کاتی بوونی چالاککەرێکدا.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ئەو چالاککەرەی کە کۆنترۆڵی لەبەرگرتنەوەی ئەنزیمەکانی ماڵتۆز دەکات لە کاتی نەبوونی ماڵتۆزدا «کوژاوەتەوە».&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; لە فۆرمە ناچالاکەکەیدا، چالاککەرەکە ناتوانێت بە دی ئێن ئەیییەکەوە ببەسترێتەوە و لەبەرگرتنەوەی جینەکانی ماڵتۆز بەرەوپێش ببات.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

کاتێک ماڵتۆز لە ناو خانەکەدا بوونی ھەیە، دەبەسترێتەوە بە شوێنی ئالۆستێریکی پرۆتینە چالاککەرەکەوە، کە دەبێتە ھۆی گۆڕانکارییەکی پێکھاتەیی لە دۆمەینی بەستەر-بە دی ئێن ئەیی چالاککەرەکەدا.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; ئەم گۆڕانکارییە پێکھاتەیییە چالاککەرەکە «ھەڵدەکات» لە ڕێگەی ڕێگەدان پێی بۆ ئەوەی بە زنجیرە دی ئێن ئەی ڕێکخەرە تایبەتەکەی خۆیەوە ببەسترێتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; بەستنەوەی چالاککەرەکە بە شوێنە ڕێکخەرەکەیەوە بەستنەوەی ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز بە پڕۆمووەتەرەکەوە بەرەوپێش دەبات و بەوەش لەبەرگرتنەوە دەست پێدەکات، و ئەو ئەنزیمانە بەرھەم دەھێنێت کە پێویستن بۆ تێکشکاندنی ئەو ماڵتۆزەی کە ھاتووەتە ناو خانەکەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

=== ڕێکخستنی ئۆپێرۆنی lac ===
پرۆتینی چالاککەری کاتابۆلایت، کە ھەروەھا بە پرۆتینی وەرگری کەمپ (cAMP receptor protein - CRP) ناسراوە، لەبەرگرتنەوە چالاک دەکات لە [[ئۆپێرۆنی لاک]] لە بەکتریای [[ئیشریکیا کۆلای|ئیشرکیا کۆلای]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Busby |یەکەم١=Steve |دوایین٢=Ebright |یەکەم٢=Richard H |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Transcription activation by catabolite activator protein (CAP) |ناونیشان=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283699931613 |journal=Journal of Molecular Biology |زمان=en |بەرگ=٢٩٣|issue=2 |پەڕەکان=١٩٩–٢١٣|doi=10.1006/jmbi.1999.3161 |issn=0022-2836 |pmid=١٠٥٥٠٢٠٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ئەدینۆسین مۆنۆفۆسفاتی بازنەیی (Cyclic adenosine monophosphate - cAMP) بەرھەم دەھێنرێت لە کاتی برسێتیی گلوکۆزدا؛ ئەم گەردە وەک کاریگەرێکی ئالۆستێریک کار دەکات کە بە CAPەوە دەبەسترێتەوە و دەبێتە ھۆی گۆڕانکارییەکی پێکھاتەیی کە ڕێگە بە CAP دەدات ببەسترێتەوە بە شوێنێکی دی ئێن ئەی کە دەکەوێتە تەنیشت پڕۆمووەتەری لاک.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; پاشان CAP کارلێکێکی ڕاستەوخۆی پرۆتین-پرۆتین لەگەڵ ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزدا دروست دەکات کە ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز بانگھێشت دەکات بۆ پڕۆمووەتەری لاک.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;
[[پەڕگە:Lac_operon-2010-21-01.png|ناوەڕاست|وێنۆک|550x550پیکسڵ|ئۆپێرۆنی لاک بە وردی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}</text>
      <sha1>f02qg8aslp24vmzhm88o2hgv0suvhcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بلینک (بزوێنەری وێبگەڕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297466</id>
    <revision>
      <id>1598500</id>
      <parentid>1597917</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="r7ucuv7orqfcrffuw0urbqqutqgi2hl" xml:space="preserve">{{Infobox software|name=Blink|logo=Chromium Logo.svg|logo size=100px|screenshot=|caption=|developer=The [[Chromium (web browser)|Chromium]] Project|released={{start date and age|df=yes|2013|4|3}}&lt;ref name=&quot;blink_announcement&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barth |یەکەم=Adam |ناونیشان=https://blog.chromium.org/2013/04/blink-rendering-engine-for-chromium.html |سەردێڕ=Blink: A rendering engine for the Chromium project |وێبگە=blog.chromium.org |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190511104842/https://blog.chromium.org/2013/04/blink-rendering-engine-for-chromium.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|latest release version=|latest release date=|latest preview version=|latest preview date=|programming language=[[C++]]|genre=[[Browser engine]]|license=[[BSD licenses|BSD]] and [[GNU Lesser General Public License|LGPLv2.1]]|website={{URL|https://www.chromium.org/blink/}}}}'''بلینک''' [[بزوێنەری وێبگەڕ|بزوێنەرێکی وێبگەڕە]] کە لە چوارچێوەی پڕۆژەی [[کڕۆمیۆم (وێبگەڕ)|کرۆمیۆمی]] [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە|ئازاد و سەرچاوە کراوە]] پەرەی پێدراوە. Blink بزوێنەرێکی براوسەرە کە زۆرترین بەکارھێنای ھەیە، بەھۆی باڵادەستی [[وێبگەڕ|پشکی بازاڕی]] [[گووگڵ کرۆم]] و ئەو ڕاستییەی کە [[کڕۆمیۆم (وێبگەڕ)|زۆرێک لە وێبگەڕەکانی دیکە]] لەسەر بنەمای [[کۆدی سەرچاوە|کۆدی]] کرۆم یۆم دامەزراون.

بۆ دروستکردنی کرۆم، [[گووگڵ]] سەرەتا بزوێنەری وێبکیتی [[ئەپڵ]]ی ھەڵبژارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fisher |یەکەم=Darin |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://blog.chromium.org/2008/09/chrome-3s-webkit.html|سەردێڕ=Chrome |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240312120850/https://blog.chromium.org/2008/09/chrome-3s-webkit.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=blog.chromium.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام گووگڵ پێویستی بە گۆڕانکاری گەورە بوو لە کۆدەکانیدا بۆ پشتگیریکردنی بیناسازی وێبگەڕی فرە پرۆسەی کرۆم.&lt;ref name=&quot;blink_ars&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bright |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2013/04/google-going-its-own-way-forking-webkit-rendering-engine/|سەردێڕ=Google going its own way, forking WebKit rendering engine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201221222631/https://arstechnica.com/information-technology/2013/04/google-going-its-own-way-forking-webkit-rendering-engine/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی چەند ساڵێکدا جیاوازی لە وەشانی ئەپڵ زیادی کرد، بۆیە گووگڵ بڕیاریدا بە فەرمی وەشانی خۆی بە ناوی Blink لە ساڵی ٢٠١٣دا فۆرک بکات&lt;ref name=&quot;blink_ars&quot;/&gt;

ناوی Blink لەژێر کاریگەری دوو ھۆکاردا بوو: واتای خێرایی، و ئاماژەکردن بە توخمە ناستانداردەکەی blink HTML, کە لەلایەن Netscape Navigator ەوە بەناوبانگ بوو، بەڵام ھەرگیز لە ڕاستیدا لە ناو Blink جێبەجێ نەکرا.

بەپێی زیاد بوونی کۆمی تەکان، گووگڵ گەورەترین بەشداربووی پڕۆژەی وێبکیت بوو لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٩ تاوەکو فۆرک کردن لە [[سی ئێس ئێس|ساڵی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Siracusa |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://hypercritical.co/2013/04/12/code-hard-or-go-home|سەردێڕ=Code Hard or Go Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130501003500/http://hypercritical.co/2013/04/12/code-hard-or-go-home |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; ٢٠١٣.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|جاڤا}}

[[پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٣]]</text>
      <sha1>r7ucuv7orqfcrffuw0urbqqutqgi2hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆسپێدالێ دێل چێپۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297470</id>
    <revision>
      <id>1598481</id>
      <parentid>1597973</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6652" sha1="gy5kwjw11nppayw6g7japsjoiffoqq3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Pistoia_ospedale_del_Ceppo_001.JPG|وێنۆک|250x250پیکسڵ|وردەکارییەکانی نەخش و تیرووەکان.]]
'''ئۆسپێدالێ دێل چێپۆ''' نەخۆشخانەیەکی سەدەکانی ناوەڕاستە کە لە ساڵی ١٢٧٧ لە شاری [[پیستۆیا]] لە [[تاسکەنی]] لە ناوەڕاستی [[ئیتاڵیا]] دامەزراوە.

==مێژوو==
بەپێی نەریت، نەخۆشخانەکە («ئۆسپێدالێ») لە ساڵی ١٢٧٧ لەلایەن [[خوشکایەتی|خوشکایەتیی]] سانتا ماریا یان «کۆمپانیای چێپۆ دێی پۆڤێری» («سندووقی بەخشینی ھەژاران») دامەزراوە.&lt;ref&gt;&quot;Con il termine 'Ceppo' si indicava nell'antichità il tronco di legno cavo in cui venivano raccolte le offerte destinate agli indigenti&quot; (&quot;The term ''ceppo'' (''cf'' [[Glossary of architecture#Cippus|Latin ''cippus'']]) indicated in times past the hollowed tree trunk in which were collected offerings intended for the poverty-stricken&quot;) ([http://www.museocasadatini.it/storia/home.htm Il Ceppo dei Poveri di Prato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904003414/http://www.museocasadatini.it/storia/home.htm |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ }}).&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٣٤٥دا کارە بەردەوامەکان بۆ کلۆستەرێکی نوێ بەڵگەنامەکراون، لەوانە [[پەرستگە (پەرستن)|پەرستگەیەک]] و نیشتەجێبوونێک بۆ ژنان («دۆمووس»). بوو بە نەخۆشخانەی سەرەکیی شارەکە دوای ئەو بەخشینانەی لە پاشھاتەکانی [[مردنی ڕەش]]ی ساڵی ١٣٤٨دا وەرگیران. لە سەرەتادا درا بە [[بەشی کاتدراڵ]]، لە ساڵی ١٣٥٠وە کۆمۆنی پیستۆیا ھەوڵی دا ئاراستەی کۆمپانیاکە بگرێتە دەست.

دوای داگیرکردنی پیستۆیا لەلایەن [[کۆماری فلۆرێنس]] لە ساڵی ١٤٠١، فلۆرێنسییەکان بە فەرمی [[عەلمانی|باری نائایینی]] نەخۆشخانەکەیان پشتڕاست کردەوە. لە ساڵی ١٤٥٦دا بەڕێوەبەرانی نەخۆشخانەکە فەرمانیان بە تەلارسازی فلۆرێنسی [[میکێلۆزۆ دی بارتۆلۆمیۆ]] کرد بۆ نۆژەنکردنەوەی بیناکە. ھەڵبژاردنی «سپێدالینگۆ» (سەرۆک) زۆرجار لە نێوان خێزانە خانەدانەکانی پیستۆیا کێبڕکێی لەسەر بوو، کە ھەندێک جار دەبووە ھۆی ئاژاوەی جەماوەری، و لە ساڵی ١٤٩٤دا «کۆمپانیای چێپۆ» لە پێگەی بەڕێوەبەرایەتییەکەی دەرکرا، نەخۆشخانەکە لەلایەن «پریۆری» کۆمۆناڵەوە بەڕێوەدەبرا. لە ساڵی ١٥٠١دا نەخۆشخانەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی [[نەخۆشخانەی سانتا ماریا نوۆڤا]] لە فلۆرێنس. دوای ئەوەی بوو بە کاردیناڵ و ماوەیەکی کەم دوای ئەوە لە ساڵی ١٥١٨ کۆچی دوایی کرد، لە پاش [[نیکۆلۆ پاندۆلفینی]] لیۆناردۆ بوۆنافێدێی فلۆرێنسی وەک «سپێدالینگۆ» ھات. بوۆنافێدێ فەرمانی بە ئەنجامدانی [[فریز]]ە ڕازاوەکە کرد کە ئێستا تایبەتمەندی سەرەکیی ڕووکارە شکۆدارەکەیە.

لە ساڵی ١٧٨٤دا دووکی مەزن [[پیترۆ لیۆپۆڵدۆی تووسکانی|پیترۆ لیۆپۆڵدۆی تووسکانی]] نەخۆشخانەکەی لەگەڵ قەوارەیەکی نوێدا کۆکردەوە کە نەخۆشخانەیتری پیستۆیای سان گرێگۆریۆ، «سپێدالی ڕیونیتی دی پیستۆیا»ی دەگرتەوە، و «سپێدالینگۆ» گەڕایەوە بۆ ئەوەی خەڵکی پیستۆیا بێت. «کۆرسیا دی سان لیۆپۆڵدۆ» («بەشی [[لیۆپۆڵدی سێیەم، مارگرافی نەمسا|سانت لیۆپۆڵد]]»)، کە ئێستا بارەگای ئەکادیمیای پزیشکیی پیستۆیایە، لە بنەڕەتدا بۆ نەخۆشە گوازراوەکان تەرخانکرابوو.

== وەسف ==
کۆمەڵە بینای ئێستا دەرەنجامی زنجیرەیەک زیادکردن و نۆژەنکردنەوەی بینا ڕەسەنەکەی سەدەی ١٣ھەمە، کە ھاوتایە لەگەڵ «کۆرسیا دی سانت ئاتۆ»ی ئەمڕۆ، بەشێکی گەورە بە پەنجەرەی گەورەوە کە ئێستا لە نۆژەنکردنەوەیەکی سەدەی ١٦ھەمدا بوونی ھەیە. لە سەدەی ١٥ھەمدا باڵەکە و ڕووکاری ئێستا زیادکران، لەگەڵ [[تەلارسازیی ڕێنێسانس|لۆجیا]]ی ڕێنێسانس کە لە ساڵی ١٥٠٢دا دروستکراوە، بە ئیلھام وەرگرتن لە [[نەخۆشخانەی ئینۆچێنتی]]ی [[فیلیپۆ برۆنێلێسکی|برۆنێلێسکی]] لە فلۆرێنس. لۆجیاکە بە فریزێکی [[سیرامیکی شووشەیی|تێراکۆتای شووشەیی]] ڕازاوەتەوە کە لە نێوان ١٥٢٥–١٥٢٩ لەلایەن [[سانتی بوجلیۆنی]] جێبەجێ کراوە: [[حەوت کاری بەزەیی]] وێنا دەکات، تێکەڵ بە دیمەنەکانی فەزیلەتەکان. پانێڵێک لە ساڵی ١٥٨٦دا بە دانەیەکی نوێ گۆڕدرا، کە لە شووشەی سیرامیکی نییە. ھەروەھا لە کۆتاییی ١٥٢٠ەکاندا [[تۆندۆ (ھونەر)|تۆندۆ]]کانی [[جیۆڤانی دێلا ڕۆبیا]] و وەرشەکەی ھەن، کە دیمەنەکانی ژیانی پاکیزە، «مژدەدان»، «شکۆمەندیی پاکیزە»، «سەردان»، و [[خێزانی مێدیچی|نیشانەی]] [[خێزانی مێدیچی|مێدیچی]] وێنا دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
  {{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ospedale del Ceppo (Pistoia)}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>gy5kwjw11nppayw6g7japsjoiffoqq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Soldier of Iran</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297499</id>
    <revision>
      <id>1598246</id>
      <parentid>1598082</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڵاو! */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="njjy9yv4a2sr2bq5abdxdhyuho2rkos" xml:space="preserve">== سڵاو! ==

تەنیا ویستم ئەمەت پێ بڵێم: کاتێک کوردستان وڵات بووە، پاشاکانی کوردستان کڕین و فرۆشتنیان بەو کۆیلانەوە دەکرد کە لە ھۆزی فارس دەھاتنە ناوچە کوردستانییەکان، دواتر ھەر ئەو کۆیلانە ڕادەپەڕن و وڵاتەکە لە کورد تێک دەدەن. ھیوادارم ئەمە باش بچێتە ئەقڵتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٤٨، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:هیوادارم ئەوەش بزانن کە هەرچەندە سنووردارمان بکەن، ئێمە لە ڕێگای دیکەوە بە پاککردنەوە بەردەوام دەبین. ئەم بابەتە تازە دەستی پێکردووە. ویکیپیدیا شوێنی جیابوونخوازان نییە. [[بەکارھێنەر:Soldier of Iran|Soldier of Iran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Soldier of Iran|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Soldier of Iran|Soldier of Iran]] نابێ ئاوا بەردەوام بن و پێویستە وتووێژ لەگەڵ کۆمەڵگا بکەن و ڕێکبکەون خۆی یەکدەنگی ھەیە لەسەر ئەوەی ئێران وەک وڵاتی سەروەری لەھەموو وتارەکان بنووسرێ بەڵام لە خوارەوەشی کوردستانی ئێران یان ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەنووسرێ ئەمە یەکدەنگییە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٠٤، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] قسەکانی تەواو ھەڕەشە و بەھەڵەباسکردنی یاساکانی ویکیپیدیان، باشترین کار ئەوەیە خۆتانی پێوە ماندوو نەکەن و ھەر کات ھاتنەوە لەجیاتی قانعکردنیان ئەوە بەھۆی بووکەڵەکارییەوە بەربەستیان بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] تکایە ناوی ئەو بەکارھێنەرەش لە [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Checkuser#/editor/5 ڕاپۆرتەکەی مێتادا] زیاد بکە، من ناتوانم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٥٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::پێویست دەکات؟ ھەرحۆی دەزانین کێیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٥٨، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خۆت خاوەن بڕیاری، چۆنت پێ باشە وابکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::با بزانین @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] چیدەڵێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:١٢، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::بەدڵ خۆت بکە، بەڵام من دڵنیام ڕاناوەستێت. خۆشییەکەی ئەوەیە ئەو زباتر ماندوو دەبێت، و بۆ ئێمە تەنیا یەک کلیکی گەڕاندنەوە و بەربەستێکە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٣٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە، بێجگە لەوە بەسەر وتارەکانیشمان دا دەچینەوە و چاکسازییەکیش ئەنجام دەدەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٥١، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>njjy9yv4a2sr2bq5abdxdhyuho2rkos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەرقەلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297500</id>
    <revision>
      <id>1598219</id>
      <parentid>1597931</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6707" sha1="m2dkzc9kmmms5khz4cnaese4zw2gup2" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەرقەلی''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Qerqelî  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adem Avcıkıran|ناونیشان=http://tirsik.net/danegeh/pirtuk/ismail%20bulbul/anamneza%20bi%20kurmanc%C3%AE.pdf|سەردێڕ=Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî|ڕێکەوت=٢٠٠٩|پەڕە=٥٧|زمان=tr, ku|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;) شارەوانی و قەزایەکی [[پارێزگای وان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].  ڕووبەرەکەی ١٤٣٠ کم٢یە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٥٩،٨٥١ کەسە (٢٠٢٢). &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt;

لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ئازاری ٢٠١٩ یاکووپ ئالماچ لە [[پارتی دیموکراتی گەلان]] وەک سەرۆکی شارەوانی (ھەدەپە) ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Van Özalp Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|ناونیشان=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/van/ozalp/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|وێبگە=www.sabah.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; عەبدولقادر چەلیک لە ئابی ٢٠١٩ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] وەک [[قایمقام]] دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kaymakamımız|ناونیشان=http://www.ozalp.gov.tr/kaymakam-abdulkadir-c|وێبگە=www.ozalp.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئالماچ لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەکار دوورخرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Co-mayors of Muradiye, Özalp and Başkale arrested|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/co-mayors-of-muradiye-Oezalp-and-baskale-arrested-39887|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و چەلیک وەک قەییوومی شارەوانیی قەرقەلی دەستنیشان کرا. دوای دەستنیشانکردنی وەک قەییووم، ٢٨ کارمەندی شارەوانیشی دوورخستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trustee dismisses 28 workers in Özalp, Van|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/kurdistan/trustee-dismisses-28-workers-in-Oezalp-van-43082|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

==کەشووھەوا==
قەرقەلی خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار|کەشی کیشوەریی شێداری]] ھاوین وشکە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb'')،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Table 1 Overview of the Köppen-Geiger climate classes including the defining criteria. |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41597-023-02549-6/tables/1 |journal=Nature: Scientific Data |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھاوینانی زۆر گەرم و وشک و زستانانی زۆر سارد و بەفراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kar Örtülü Gün Sayısı |ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/FILES/resmi-istatistikler/parametreAnalizi/2022-ortalama-kar-ortulu.pdf |وێبگە=MGM}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
 | width       = auto
 | collapsed   = yes
 | metric first = yes
 | single line = yes
 | location    = قەرقەلی (١٩٩١–٢٠٢٠)
 | Jan high C = -2.0
 | Feb high C = -0.3
 | Mar high C = 5.7
 | Apr high C = 12.9
 | May high C = 18.4
 | Jun high C = 24.8
 | Jul high C = 29.6
 | Aug high C = 30.2
 | Sep high C = 25.0
 | Oct high C = 17.3
 | Nov high C = 8.7
 | Dec high C = 1.0
 | year high C = 14.4
 | Jan mean C = -9.3
 | Feb mean C = -7.5
 | Mar mean C = -0.8
 | Apr mean C = 6.0
 | May mean C = 11.1
 | Jun mean C = 16.3
 | Jul mean C = 20.8
 | Aug mean C = 20.8
 | Sep mean C = 15.4
 | Oct mean C = 8.7
 | Nov mean C = 1.1
 | Dec mean C = -5.8
 | year mean C = 6.5
 | Jan low C = -15.7
 | Feb low C = -13.9
 | Mar low C = -6.5
 | Apr low C = -0.2
 | May low C = 3.7
 | Jun low C = 7.1
 | Jul low C = 11.7
 | Aug low C = 11.2
 | Sep low C = 5.6
 | Oct low C = 1.2
 | Nov low C = -4.8
 | Dec low C = -11.6
 | year low C = -1.0
 | precipitation colour = green
 | Jan precipitation mm = 44.71
 | Feb precipitation mm = 42.56
 | Mar precipitation mm = 49.88
 | Apr precipitation mm = 68.55
 | May precipitation mm = 69.53
 | Jun precipitation mm = 33.21
 | Jul precipitation mm = 21.98
 | Aug precipitation mm = 10.98
 | Sep precipitation mm = 11.65
 | Oct precipitation mm = 37.11
 | Nov precipitation mm = 46.34
 | Dec precipitation mm = 44.3
 | year precipitation mm = 480.8

 | unit precipitation days = 1.0 mm
 | Jan precipitation days = 7.0
 | Feb precipitation days = 7.3
 | Mar precipitation days = 8.6
 | Apr precipitation days = 10.3
 | May precipitation days = 9.9
 | Jun precipitation days = 5.7
 | Jul precipitation days = 4.0
 | Aug precipitation days = 2.9
 | Sep precipitation days = 2.5
 | Oct precipitation days = 5.8
 | Nov precipitation days = 7.1
 | Dec precipitation days = 7.4
 | year precipitation days = 78.5

 | Jan humidity = 74.3
 | Feb humidity = 74.7
 | Mar humidity = 71.1
 | Apr humidity = 63.1
 | May humidity = 58.0
 | Jun humidity = 49.4
 | Jul humidity = 44.0
 | Aug humidity = 41.8
 | Sep humidity = 47.2
 | Oct humidity = 60.6
 | Nov humidity = 69.3
 | Dec humidity = 73.9
 | year humidity = 60.6
 | source = [[بەڕێوبەرایەتی نیشتمانی زەریایی و بەرگەھەوا|NOAA]]&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Ozalp_17812.csv
|سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Özalp
|بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration
|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>m2dkzc9kmmms5khz4cnaese4zw2gup2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598299</id>
      <parentid>1598219</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6733" sha1="amybxw2y82gll8b49v5yhezf7xld3ht" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەرقەلی''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Qerqelî  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adem Avcıkıran|ناونیشان=http://tirsik.net/danegeh/pirtuk/ismail%20bulbul/anamneza%20bi%20kurmanc%C3%AE.pdf|سەردێڕ=Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî|ڕێکەوت=٢٠٠٩|پەڕە=٥٧|زمان=tr, ku|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;) شارەوانی و قەزایەکی [[پارێزگای وان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].  ڕووبەرەکەی ١٤٣٠ کم٢یە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٥٩،٨٥١ کەسە (٢٠٢٢). &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt;

لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ئازاری ٢٠١٩ یاکووپ ئالماچ لە [[پارتی دیموکراتی گەلان]] وەک سەرۆکی شارەوانی (ھەدەپە) ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Van Özalp Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|ناونیشان=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/van/ozalp/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|وێبگە=www.sabah.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; عەبدولقادر چەلیک لە ئابی ٢٠١٩ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] وەک [[قایمقام]] دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kaymakamımız|ناونیشان=http://www.ozalp.gov.tr/kaymakam-abdulkadir-c|وێبگە=www.ozalp.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئالماچ لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەکار دوورخرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Co-mayors of Muradiye, Özalp and Başkale arrested|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/co-mayors-of-muradiye-Oezalp-and-baskale-arrested-39887|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و چەلیک وەک قەییوومی شارەوانیی قەرقەلی دەستنیشان کرا. دوای دەستنیشانکردنی وەک قەییووم، ٢٨ کارمەندی شارەوانیشی دوورخستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trustee dismisses 28 workers in Özalp, Van|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/kurdistan/trustee-dismisses-28-workers-in-Oezalp-van-43082|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

==کەشووھەوا==
قەرقەلی خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار|کەشی کیشوەریی شێداری]] ھاوین وشکە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb'')،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Table 1 Overview of the Köppen-Geiger climate classes including the defining criteria. |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41597-023-02549-6/tables/1 |journal=Nature: Scientific Data |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھاوینانی زۆر گەرم و وشک و زستانانی زۆر سارد و بەفراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kar Örtülü Gün Sayısı |ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/FILES/resmi-istatistikler/parametreAnalizi/2022-ortalama-kar-ortulu.pdf |وێبگە=MGM}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
 | width       = auto
 | collapsed   = yes
 | metric first = yes
 | single line = yes
 | location    = قەرقەلی (١٩٩١–٢٠٢٠)
 | Jan high C = -2.0
 | Feb high C = -0.3
 | Mar high C = 5.7
 | Apr high C = 12.9
 | May high C = 18.4
 | Jun high C = 24.8
 | Jul high C = 29.6
 | Aug high C = 30.2
 | Sep high C = 25.0
 | Oct high C = 17.3
 | Nov high C = 8.7
 | Dec high C = 1.0
 | year high C = 14.4
 | Jan mean C = -9.3
 | Feb mean C = -7.5
 | Mar mean C = -0.8
 | Apr mean C = 6.0
 | May mean C = 11.1
 | Jun mean C = 16.3
 | Jul mean C = 20.8
 | Aug mean C = 20.8
 | Sep mean C = 15.4
 | Oct mean C = 8.7
 | Nov mean C = 1.1
 | Dec mean C = -5.8
 | year mean C = 6.5
 | Jan low C = -15.7
 | Feb low C = -13.9
 | Mar low C = -6.5
 | Apr low C = -0.2
 | May low C = 3.7
 | Jun low C = 7.1
 | Jul low C = 11.7
 | Aug low C = 11.2
 | Sep low C = 5.6
 | Oct low C = 1.2
 | Nov low C = -4.8
 | Dec low C = -11.6
 | year low C = -1.0
 | precipitation colour = green
 | Jan precipitation mm = 44.71
 | Feb precipitation mm = 42.56
 | Mar precipitation mm = 49.88
 | Apr precipitation mm = 68.55
 | May precipitation mm = 69.53
 | Jun precipitation mm = 33.21
 | Jul precipitation mm = 21.98
 | Aug precipitation mm = 10.98
 | Sep precipitation mm = 11.65
 | Oct precipitation mm = 37.11
 | Nov precipitation mm = 46.34
 | Dec precipitation mm = 44.3
 | year precipitation mm = 480.8

 | unit precipitation days = 1.0 mm
 | Jan precipitation days = 7.0
 | Feb precipitation days = 7.3
 | Mar precipitation days = 8.6
 | Apr precipitation days = 10.3
 | May precipitation days = 9.9
 | Jun precipitation days = 5.7
 | Jul precipitation days = 4.0
 | Aug precipitation days = 2.9
 | Sep precipitation days = 2.5
 | Oct precipitation days = 5.8
 | Nov precipitation days = 7.1
 | Dec precipitation days = 7.4
 | year precipitation days = 78.5

 | Jan humidity = 74.3
 | Feb humidity = 74.7
 | Mar humidity = 71.1
 | Apr humidity = 63.1
 | May humidity = 58.0
 | Jun humidity = 49.4
 | Jul humidity = 44.0
 | Aug humidity = 41.8
 | Sep humidity = 47.2
 | Oct humidity = 60.6
 | Nov humidity = 69.3
 | Dec humidity = 73.9
 | year humidity = 60.6
 | source = [[بەڕێوبەرایەتی نیشتمانی زەریایی و بەرگەھەوا|NOAA]]&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Ozalp_17812.csv
|سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Özalp
|بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration
|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>amybxw2y82gll8b49v5yhezf7xld3ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598335</id>
      <parentid>1598299</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Özalp}}</comment>
      <origin>1598335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="goz4jaf2dzz4c6a03r9l4uyk3dd1ao4" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەرقەلی''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Qerqelî  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adem Avcıkıran|ناونیشان=http://tirsik.net/danegeh/pirtuk/ismail%20bulbul/anamneza%20bi%20kurmanc%C3%AE.pdf|سەردێڕ=Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî|ڕێکەوت=٢٠٠٩|پەڕە=٥٧|زمان=tr, ku|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;) شارەوانی و قەزایەکی [[پارێزگای وان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].  ڕووبەرەکەی ١٤٣٠ کم٢یە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٥٩،٨٥١ کەسە (٢٠٢٢). &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt;

لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ئازاری ٢٠١٩ یاکووپ ئالماچ لە [[پارتی دیموکراتی گەلان]] وەک سەرۆکی شارەوانی (ھەدەپە) ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Van Özalp Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|ناونیشان=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/van/ozalp/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|وێبگە=www.sabah.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; عەبدولقادر چەلیک لە ئابی ٢٠١٩ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] وەک [[قایمقام]] دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kaymakamımız|ناونیشان=http://www.ozalp.gov.tr/kaymakam-abdulkadir-c|وێبگە=www.ozalp.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئالماچ لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەکار دوورخرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Co-mayors of Muradiye, Özalp and Başkale arrested|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/co-mayors-of-muradiye-Oezalp-and-baskale-arrested-39887|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و چەلیک وەک قەییوومی شارەوانیی قەرقەلی دەستنیشان کرا. دوای دەستنیشانکردنی وەک قەییووم، ٢٨ کارمەندی شارەوانیشی دوورخستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trustee dismisses 28 workers in Özalp, Van|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/kurdistan/trustee-dismisses-28-workers-in-Oezalp-van-43082|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

==کەشووھەوا==
قەرقەلی خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار|کەشی کیشوەریی شێداری]] ھاوین وشکە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb'')،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Table 1 Overview of the Köppen-Geiger climate classes including the defining criteria. |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41597-023-02549-6/tables/1 |journal=Nature: Scientific Data |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھاوینانی زۆر گەرم و وشک و زستانانی زۆر سارد و بەفراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kar Örtülü Gün Sayısı |ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/FILES/resmi-istatistikler/parametreAnalizi/2022-ortalama-kar-ortulu.pdf |وێبگە=MGM}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
 | width       = auto
 | collapsed   = yes
 | metric first = yes
 | single line = yes
 | location    = قەرقەلی (١٩٩١–٢٠٢٠)
 | Jan high C = -2.0
 | Feb high C = -0.3
 | Mar high C = 5.7
 | Apr high C = 12.9
 | May high C = 18.4
 | Jun high C = 24.8
 | Jul high C = 29.6
 | Aug high C = 30.2
 | Sep high C = 25.0
 | Oct high C = 17.3
 | Nov high C = 8.7
 | Dec high C = 1.0
 | year high C = 14.4
 | Jan mean C = -9.3
 | Feb mean C = -7.5
 | Mar mean C = -0.8
 | Apr mean C = 6.0
 | May mean C = 11.1
 | Jun mean C = 16.3
 | Jul mean C = 20.8
 | Aug mean C = 20.8
 | Sep mean C = 15.4
 | Oct mean C = 8.7
 | Nov mean C = 1.1
 | Dec mean C = -5.8
 | year mean C = 6.5
 | Jan low C = -15.7
 | Feb low C = -13.9
 | Mar low C = -6.5
 | Apr low C = -0.2
 | May low C = 3.7
 | Jun low C = 7.1
 | Jul low C = 11.7
 | Aug low C = 11.2
 | Sep low C = 5.6
 | Oct low C = 1.2
 | Nov low C = -4.8
 | Dec low C = -11.6
 | year low C = -1.0
 | precipitation colour = green
 | Jan precipitation mm = 44.71
 | Feb precipitation mm = 42.56
 | Mar precipitation mm = 49.88
 | Apr precipitation mm = 68.55
 | May precipitation mm = 69.53
 | Jun precipitation mm = 33.21
 | Jul precipitation mm = 21.98
 | Aug precipitation mm = 10.98
 | Sep precipitation mm = 11.65
 | Oct precipitation mm = 37.11
 | Nov precipitation mm = 46.34
 | Dec precipitation mm = 44.3
 | year precipitation mm = 480.8

 | unit precipitation days = 1.0 mm
 | Jan precipitation days = 7.0
 | Feb precipitation days = 7.3
 | Mar precipitation days = 8.6
 | Apr precipitation days = 10.3
 | May precipitation days = 9.9
 | Jun precipitation days = 5.7
 | Jul precipitation days = 4.0
 | Aug precipitation days = 2.9
 | Sep precipitation days = 2.5
 | Oct precipitation days = 5.8
 | Nov precipitation days = 7.1
 | Dec precipitation days = 7.4
 | year precipitation days = 78.5

 | Jan humidity = 74.3
 | Feb humidity = 74.7
 | Mar humidity = 71.1
 | Apr humidity = 63.1
 | May humidity = 58.0
 | Jun humidity = 49.4
 | Jul humidity = 44.0
 | Aug humidity = 41.8
 | Sep humidity = 47.2
 | Oct humidity = 60.6
 | Nov humidity = 69.3
 | Dec humidity = 73.9
 | year humidity = 60.6
 | source = [[بەڕێوبەرایەتی نیشتمانی زەریایی و بەرگەھەوا|NOAA]]&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Ozalp_17812.csv
|سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Özalp
|بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration
|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Özalp}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>goz4jaf2dzz4c6a03r9l4uyk3dd1ao4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598370</id>
      <parentid>1598335</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] و [[دەروازە:کوردستان|کوردستان]]</comment>
      <origin>1598370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6823" sha1="a4hyae1kc082xz425y00k5gac8irhh7" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەرقەلی''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Qerqelî  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adem Avcıkıran|ناونیشان=http://tirsik.net/danegeh/pirtuk/ismail%20bulbul/anamneza%20bi%20kurmanc%C3%AE.pdf|سەردێڕ=Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî|ڕێکەوت=٢٠٠٩|پەڕە=٥٧|زمان=tr, ku|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;) شارەوانی و قەزایەکی [[پارێزگای وان]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]].  ڕووبەرەکەی ١٤٣٠ کم٢یە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و ژمارەی دانیشتووانی ٥٩،٨٥١ کەسە (٢٠٢٢). &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt;

لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ئازاری ٢٠١٩ یاکووپ ئالماچ لە [[پارتی دیموکراتی گەلان]] وەک سەرۆکی شارەوانی (ھەدەپە) ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Van Özalp Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri|ناونیشان=https://www.sabah.com.tr/secim/31-mart-2019-yerel-secim-sonuclari/van/ozalp/ilcesi-yerel-secim-sonuclari|وێبگە=www.sabah.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; عەبدولقادر چەلیک لە ئابی ٢٠١٩ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] وەک [[قایمقام]] دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kaymakamımız|ناونیشان=http://www.ozalp.gov.tr/kaymakam-abdulkadir-c|وێبگە=www.ozalp.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئالماچ لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەکار دوورخرایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Co-mayors of Muradiye, Özalp and Başkale arrested|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/co-mayors-of-muradiye-Oezalp-and-baskale-arrested-39887|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و چەلیک وەک قەییوومی شارەوانیی قەرقەلی دەستنیشان کرا. دوای دەستنیشانکردنی وەک قەییووم، ٢٨ کارمەندی شارەوانیشی دوورخستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trustee dismisses 28 workers in Özalp, Van|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/kurdistan/trustee-dismisses-28-workers-in-Oezalp-van-43082|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

==کەشووھەوا==
قەرقەلی خاوەنی [[کەشی کیشوەریی شێدار|کەشی کیشوەریی شێداری]] ھاوین وشکە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsb'')،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Table 1 Overview of the Köppen-Geiger climate classes including the defining criteria. |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41597-023-02549-6/tables/1 |journal=Nature: Scientific Data |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھاوینانی زۆر گەرم و وشک و زستانانی زۆر سارد و بەفراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kar Örtülü Gün Sayısı |ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/FILES/resmi-istatistikler/parametreAnalizi/2022-ortalama-kar-ortulu.pdf |وێبگە=MGM}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
 | width       = auto
 | collapsed   = yes
 | metric first = yes
 | single line = yes
 | location    = قەرقەلی (١٩٩١–٢٠٢٠)
 | Jan high C = -2.0
 | Feb high C = -0.3
 | Mar high C = 5.7
 | Apr high C = 12.9
 | May high C = 18.4
 | Jun high C = 24.8
 | Jul high C = 29.6
 | Aug high C = 30.2
 | Sep high C = 25.0
 | Oct high C = 17.3
 | Nov high C = 8.7
 | Dec high C = 1.0
 | year high C = 14.4
 | Jan mean C = -9.3
 | Feb mean C = -7.5
 | Mar mean C = -0.8
 | Apr mean C = 6.0
 | May mean C = 11.1
 | Jun mean C = 16.3
 | Jul mean C = 20.8
 | Aug mean C = 20.8
 | Sep mean C = 15.4
 | Oct mean C = 8.7
 | Nov mean C = 1.1
 | Dec mean C = -5.8
 | year mean C = 6.5
 | Jan low C = -15.7
 | Feb low C = -13.9
 | Mar low C = -6.5
 | Apr low C = -0.2
 | May low C = 3.7
 | Jun low C = 7.1
 | Jul low C = 11.7
 | Aug low C = 11.2
 | Sep low C = 5.6
 | Oct low C = 1.2
 | Nov low C = -4.8
 | Dec low C = -11.6
 | year low C = -1.0
 | precipitation colour = green
 | Jan precipitation mm = 44.71
 | Feb precipitation mm = 42.56
 | Mar precipitation mm = 49.88
 | Apr precipitation mm = 68.55
 | May precipitation mm = 69.53
 | Jun precipitation mm = 33.21
 | Jul precipitation mm = 21.98
 | Aug precipitation mm = 10.98
 | Sep precipitation mm = 11.65
 | Oct precipitation mm = 37.11
 | Nov precipitation mm = 46.34
 | Dec precipitation mm = 44.3
 | year precipitation mm = 480.8

 | unit precipitation days = 1.0 mm
 | Jan precipitation days = 7.0
 | Feb precipitation days = 7.3
 | Mar precipitation days = 8.6
 | Apr precipitation days = 10.3
 | May precipitation days = 9.9
 | Jun precipitation days = 5.7
 | Jul precipitation days = 4.0
 | Aug precipitation days = 2.9
 | Sep precipitation days = 2.5
 | Oct precipitation days = 5.8
 | Nov precipitation days = 7.1
 | Dec precipitation days = 7.4
 | year precipitation days = 78.5

 | Jan humidity = 74.3
 | Feb humidity = 74.7
 | Mar humidity = 71.1
 | Apr humidity = 63.1
 | May humidity = 58.0
 | Jun humidity = 49.4
 | Jul humidity = 44.0
 | Aug humidity = 41.8
 | Sep humidity = 47.2
 | Oct humidity = 60.6
 | Nov humidity = 69.3
 | Dec humidity = 73.9
 | year humidity = 60.6
 | source = [[بەڕێوبەرایەتی نیشتمانی زەریایی و بەرگەھەوا|NOAA]]&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Ozalp_17812.csv
|سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Özalp
|بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration
|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Özalp}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>a4hyae1kc082xz425y00k5gac8irhh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتێبخانەی نیوەشەو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297501</id>
    <revision>
      <id>1598214</id>
      <parentid>1598034</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4486" sha1="0f15zplseu0bzq3vr0rtznsjmias07t" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا دەگاتە [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەم کتێبخانەیەدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنیت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>0f15zplseu0bzq3vr0rtznsjmias07t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598247</id>
      <parentid>1598214</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7355" sha1="bfpatok9c8cntg38vhr9hhsgayowbrz" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنیت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا هەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی هاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج. بەڵام لە هەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە هیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و کێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا هاوسەری پزیشکێکی میهرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان هەیە بە ناوی مۆلی. هەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی هەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیهەوێت بژیت، تەنها کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی هەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە هۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ هاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێهیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==

&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر هەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان هەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨ &lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>bfpatok9c8cntg38vhr9hhsgayowbrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598248</id>
      <parentid>1598247</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="k3dwnhm5abasp8pl9j8sfsd3i3a0cgz" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنیت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و کێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>k3dwnhm5abasp8pl9j8sfsd3i3a0cgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598275</id>
      <parentid>1598248</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="hqjlb38lynyh2n5513gl2wh808uewzs" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین هۆکاری ئەو گۆڕانەی بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>hqjlb38lynyh2n5513gl2wh808uewzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598276</id>
      <parentid>1598275</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="0v95711lohjaszuphpztu9k149z4mwv" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>0v95711lohjaszuphpztu9k149z4mwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598374</id>
      <parentid>1598276</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]</comment>
      <origin>1598374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="pq6q78wkl87nxs32njsb1244oig06qt" xml:space="preserve">{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>pq6q78wkl87nxs32njsb1244oig06qt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598425</id>
      <parentid>1598374</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7775" sha1="le92bdv9e0bvw6eqvecb4bojxdmostf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە لە ھەڵبژاردنەکانی لە ژیانیدا ناڕازییە. نورا نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا داوییەتی.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بگەڕێتەوە بۆ ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە زانکۆی کامبریج؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە تێک دەچێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، لەگەڵ براکەی ئاشت دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و دەگاتە ئەو تێگەیشتنەی کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی سەیرکردنی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>le92bdv9e0bvw6eqvecb4bojxdmostf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598471</id>
      <parentid>1598425</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7737" sha1="ozg2emd26oh0pox5l2gbvpm2htfu7au" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھەیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھەیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا دەیدا.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بیباتە ناو ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی کامبریج]]؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە دەڕووخێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، لەم ناوەدا تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و چاک دەبێتەوە، نێوانی لەگەڵ براکەی چاک دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و تێدەگات کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی ڕوانینی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی کە بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;»

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>ozg2emd26oh0pox5l2gbvpm2htfu7au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598491</id>
      <parentid>1598471</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7773" sha1="9kjoplk6cuaii1cse59jg8qd34mkh8y" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھەیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھەیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا دەیدا.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بیباتە ناو ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی کامبریج]]؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە دەڕووخێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، لەم ناوەدا تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و تەندرووستی باش دەبێت، نێوانی لەگەڵ براکەی چاک دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و تێدەگات کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی ڕوانینی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی کە بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان هەیە کە وای لێ دەکا هەبوونت تێیدا بەبایەخ بێ». &lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>9kjoplk6cuaii1cse59jg8qd34mkh8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598492</id>
      <parentid>1598491</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7770" sha1="oe7jnmjh0vvg09g03ymaya45l45st2k" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Infobox book
|name=کتێبخانەی نیوەشەو
|image=The Midnight Library.jpg
|author=[[مات ھەیگ]]
|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
|published=٢٠٢٠
|isbn=978-0-525-55947-4
|pages=٢٨٨
|dewey=٨٢٣٫٩٢
|congress=PR6108.A39 M53 2020
|border=yes
|orig_lang_code=en
}}
'''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھەیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}&lt;/ref&gt; ''[[بوستون گلوب]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

=کورتەی ڕۆمانەکە=
پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات.
لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا دەیدا.
لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;pulley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بیباتە ناو ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە.
سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی کامبریج]]؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە.
لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت.
لە کۆتاییدا کتێبخانەکە دەڕووخێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، لەم ناوەدا تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت.
نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و تەندروستی باش دەبێت، نێوانی لەگەڵ براکەی چاک دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و تێدەگات کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی ڕوانینی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی کە بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش.

== چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە ==
&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە وای لێ دەکا ھەبوونت تێیدا بەبایەخ بێ».&lt;ref&gt;کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨&lt;/ref&gt;

== وەرگێڕان ==
سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}}

[[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>oe7jnmjh0vvg09g03ymaya45l45st2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جینی هۆکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297503</id>
    <revision>
      <id>1598215</id>
      <parentid>1597953</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85532" sha1="7to5if736yra1v7tw9xzlityv0pvalw" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
جینەکانی هۆکس، کە بەشێکن لە جینەکانی [[:en:Homeobox|هۆمیۆبۆکس]]، کۆمەڵێک جینی پەیوەندیدارن کە ناوچەکانی هەیکەلی جەستەی کۆرپەلە دیاری دەکەن بە درێژایی تەوەری سەر-کلکی ئاژەڵەکان. پرۆتینەکانی هۆکس تایبەتمەندییەکانی 'شوێن' دیاری دەکەن و کۆدیان بۆ دەکەن، بەمەش دڵنیایی دەدەن کە پێکهاتە ڕاستەکان لە شوێنە ڕاستەکانی جەستەدا دروست دەبن. بۆ نموونە، جینەکانی هۆکس لە مێرووەکاندا دیاری دەکەن کە چ پەلێک لەسەر کام بڕگە دروست دەبێت (بۆ نموونە، قاچ، ئەنتێنا، و باڵ لە مێشی میوەدا)، و جینەکانی هۆکس لە [[بڕبڕەداران|بڕبڕەدارەکاندا]] جۆر و شێوەی ئەو بڕبڕانە دیاری دەکەن کە دروست دەبن. بەمجۆرە لە ئاژەڵە بڕگەدارەکاندا، پرۆتینەکانی هۆکس ناسنامەی بڕگەیی یان شوێنی دەبەخشن، بەڵام خودی بڕگەکان خۆیان دروست ناکەن.

لێکۆڵینەوە لەسەر جینەکانی هۆکس لە کرمۆکە موودارەکاندا دەریخستووە کە تەنها لە شانە پێگەیشتووەکانی داهاتوودا دەردەبڕدرێن. لەو کرمۆکانەی کە پرۆسەی مێتامۆرفۆسیس (گۆڕانی شێوە)ی پلەبەپلەیان هەیە، جینەکانی هۆکس لە شانەکانی جەستەی کرمۆکەکەدا چالاک دەبن، بەگشتی لە ناوچەی سک، کە بە درێژایی مێتامۆرفۆسیس دەمێننەوە. لەو کرمۆکانەی کە مێتامۆرفۆسسی تەواوەتییان هەیە، جینەکانی هۆکس بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەرەتاکانی مێرمنداڵیدا دەردەبڕدرێن و لە شانە کاتییەکانی کرمۆکەکەدا بوونیان نییە. کرمۆکەی جۆری [[هێمیکۆردەیت]] (hemichordate) کە Schizocardium californicumە و کرمۆکەی پیلیدیۆمی (pilidium) [[نیمێرتیا]] جینەکانی هۆکس دەرنابڕن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hejnol A, Vellutini BC |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Larval Evolution: I'll Tail You Later… |journal=Current Biology |بەرگ=٢٧|issue=1 |پەڕەکان=R٢١–R٢٤|bibcode=2017CBio...27..R21H |doi=10.1016/j.cub.2016.10.057 |pmid=٢٨٠٧٣٠١٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gąsiorowski L, Hejnol A |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hox gene expression during development of the phoronid ''Phoronopsis harmeri'' |journal=EvoDevo |بەرگ=١١|doi=10.1186/s13227-020-0148-z |pmc=٧٠١١٢٧٨|pmid=٣٢٠٦٤٠٧٢|doi-access=free |article-number=2}}&lt;/ref&gt;

لێکچوونێک بۆ جینەکانی هۆکس دەکرێت وەک دەرهێنەرێکی شانۆ کە بانگەشەی ئەوە دەکات ئەکتەرەکان دەبێت کام دیمەنە لە دوای ئەوەوە ئەنجام بدەن. ئەگەر دەرهێنەری شانۆکە دیمەنەکان بە ڕیزبەندییەکی هەڵە بانگ بکات، ئەوا تەواوی شانۆکە بە ڕیزبەندییەکی هەڵە پێشکەش دەکرێت. بە هەمان شێوە، [[بازدان]] لە جینەکانی هۆکسدا دەبێتە هۆی دروستبوونی بەشەکانی جەستە و پەلەکان لە شوێنی هەڵە بە درێژایی جەستە. وەک دەرهێنەرێکی شانۆ، جینەکانی هۆکس خۆیان لە شانۆکەدا ڕۆڵ نابینن یان خۆیان بەشداری ناکەن لە پێکهێنانی پەلەکاندا. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

بەرهەمی پرۆتینی هەر جینێکی هۆکس [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکارێکی لەبەرگرتنەوەیە]]. هەر جینێکی هۆکس زنجیرەیەکی دی ئێن ئەی بەباشی-پارێزراوی هەیە کە پێی دەوترێت هۆمیۆبۆکس، کە لە بنەڕەتدا وشەی &quot;Hox&quot; کورتکراوەی ئەو بوو. بەڵام لە بەکارهێنانی ئێستادا زاراوەی هۆکس چیتر هاوتای هۆمیۆبۆکس نییە، چونکە جینەکانی هۆکس تەنها ئەو جینانە نین کە زنجیرەی هۆمیۆبۆکسیان هەبێت؛ بۆ نموونە، مرۆڤ زیاتر لە ٢٠٠ جینی هۆمیۆبۆکسی هەیە، کە ٣٩یان جینی هۆکسن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Holland PW, Booth HA, Bruford EA |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Classification and nomenclature of all human homeobox genes |journal=BMC Biology |بەرگ=٥|doi=10.1186/1741-7007-5-47 |pmc=٢٢١١٧٤٢|pmid=١٧٩٦٣٤٨٩|doi-access=free |article-number=47}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bürglin TR, Affolter M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Homeodomain proteins: an update |journal=Chromosoma |بەرگ=١٢٥|issue=3 |پەڕەکان=٤٩٧–٥٢١|doi=10.1007/s00412-015-0543-8 |pmc=٤٩٠١١٢٧|pmid=٢٦٤٦٤٠١٨}}&lt;/ref&gt; بەم پێیە جینەکانی هۆکس بەشێکن لە جینەکانی [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکاری لەبەرگرتنەوەی]] هۆمیۆبۆکس. لە زۆرێک لە ئاژەڵەکاندا، ڕێکخستنی جینەکانی هۆکس لەسەر کرۆمۆسۆمەکە هەمان ڕیزبەندیی دەربڕینیانە بە درێژایی تەوەری پێشەوە-دواوەی ئاژەڵە گەشەسەندووەکە، و بەمجۆرە دەوترێت کە هاوهێڵی  نیشان دەدەن. &lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر=Sean B. Carroll |vauthors=Carroll SB |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٥|سەردێڕ=Homeotic genes and the evolution of arthropods and chordates |journal=Nature |بەرگ=٣٧٦|issue=6540 |پەڕەکان=٤٧٩–٤٨٥|bibcode=1995Natur.376..479C |doi=10.1038/376479a0 |pmid=٧٦٣٧٧٧٩|s2cid=4230019}}&lt;/ref&gt; بەرهەمهێنانی بەرهەمەکانی جینی هۆکس لە شوێنی هەڵە لە جەستەدا پەیوەندی هەیە بە [[مێتاپلازیا]] و ئامادەیی بۆ نەخۆشییە شێرپەنجەییەکان دروست دەکات، بۆ نموونە [[سوورێنچکی بارێت]] دەرەنجامی گۆڕانی کۆدکردنی هۆکسە و [[:en:Precursor_(chemistry)|پێشەنگێکە]] بۆ شێرپەنجەی سوورێنچک. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Janmaat VT, Nesteruk K, Spaander MC, Verhaar AP, Yu B, Silva RA, Phillips WA, Magierowski M, van de Winkel A, Stadler HS, Sandoval-Guzmán T, van der Laan LJ, Kuipers EJ, Smits R, Bruno MJ, Fuhler GM, Clemons NJ, Peppelenbosch MP |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=HOXA13 in etiology and oncogenic potential of Barrett's esophagus |journal=Nature Communications |بەرگ=١٢|issue=1 |bibcode=2021NatCo..12.3354J |doi=10.1038/s41467-021-23641-8 |pmc=٨١٨٤٧٨٠|pmid=٣٤٠٩٩٦٧٠|doi-access=free |article-number=3354}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمهێنانی پڕۆتینی هۆکس ==


بەرهەمەی جینەکانی هۆکس پرۆتینەکانی هۆکسن. پرۆتینەکانی هۆکس بەشێکن لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە، کە پرۆتینگەلێکن توانای بەستنەوەیان هەیە بە زنجیرە [[نوکلیۆتید|نیوکلیۆتایدییە]] دیاریکراوەکانی سەر دی ئێن ئەی کە پێیان دەوترێت [[بەهێزکەر (بۆماوە)|بەهێزکەرەکان]] کە لە ڕێگەیانەوە یان سەدان جینی تر چالاک دەکەن یان سەرکوتیان دەکەن. هەمان پرۆتینی هۆکس دەتوانێت وەک [[سەرکوتکەر]] لە جینێک و وەک [[چالاککەر (بۆماوە)|چالاککەر]] لە جینێکی تردا کاربکات. توانای پرۆتینەکانی هۆکس بۆ بەستنەوە بە دی ئێن ئەی بەخشراوە بە بەشێکی پرۆتینەکە کە پێی دەوترێت هۆمیۆدۆمەین. هۆمیۆدۆمەین دۆمەینێکی (بەستەر-بە-دی‌ئێن‌)ئەیە کە درێژییەکەی ٦٠ ترشی ئەمینییە (کە لەلایەن زنجیرەیەکی دی ئێن ئەیە ١٨٠-جووتە-بنکەیییە هاوتاکەیەوە کۆدی بۆ کراوە، کە هۆمیۆبۆکسەکەیە). ئەم زنجیرە ترشە ئەمینییە دەچەمێتەوە بۆ شێوەی &quot;لولپێچ-سووڕ-لولپێچ&quot; (واتە چەمانەوەی هۆمیۆدۆمەین) کە لەلایەن لولپێچێکی سێیەمەوە سەقامگیر دەکرێت. زنجیرەی پۆلیپێپتایدی کۆدەنگی لە خوارەوە نیشان دراوە: &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.csb.ki.se/groups/tbu/homeo/consensus.gif |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=csb.ki.se |سەردێڕ=Helix 1, Helix 2, Helix 3/4 |بڵاوکەرەوە=Department of Biosciences and Nutrition, [[Karolinska Institute]]}}&lt;/ref&gt; پرۆتینەکانی هۆکس زۆرجار بە هاوبەشی لەگەڵ هۆکارە یارمەتیدەرەکاندا کاردەکەن، وەکو پرۆتینەکانی PBC و Meis کە لەلایەن جۆرە زۆر جیاوازەکانی جینی هۆمیۆبۆکسەوە کۆدیان بۆ دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Merabet S, Galliot B |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=The TALE face of Hox proteins in animal evolution |journal=Frontiers in Genetics |بەرگ=٦|پەڕە=٢٦٧|doi=10.3389/fgene.2015.00267 |pmc=٤٥٣٩٥١٨|pmid=٢٦٣٤٧٧٧٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Screenshot from 2026-07-03 21-55-09.png|ناوەڕاست|وێنۆک|1240x1240پیکسڵ]]

== پەرەسەندن ==
[[پەڕگە:Arthropod_segment_Hox_gene_expression.svg|وێنۆک|دەربڕینی جینەکانی هۆکس لە بڕگەکانی جەستەی گرووپە جیاوازەکانی [[جمگەپێیان|جومگەدارەکاندا]]. جینەکانی هۆکس ٧، ٨، و ٩ لەم گرووپانەدا هاوتان بەڵام (بەهۆی هێتێرۆکڕۆنییەوە - heterochrony) تا سێ بڕگە لایانداوە. ئەو بڕگانەی کە پێیەکانی شەویلگەیان هەیە (maxillopeds) جینی هۆکس ٧یان هەیە. تریلۆبایتە [[فۆسیل|بەبەردبووەکان]] پێدەچێت سێ ناوچەی جەستەیان هەبووبێت، کە هەریەکەیان تێکەڵەیەکی بێهاوتای جینەکانی هۆکسی هەبووە.]]
جینەکانی هۆمیۆبۆکس،و پرۆتینی هۆمیۆدۆمەین، لە زۆربەی ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا  دەدۆزرێنەوە. جینەکانی هۆکس، کە بەشێکن لە جینەکانی هۆمیۆبۆکس، بەم دواییانە لە پەرەسەندندا لە ناو شانشینی ئاژەڵان یان مێتازۆئادا تێبینیکران. لە ناو شانشینی ئاژەڵاندا، جینەکانی هۆکس لە سەرانسەری [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]] (bilateria) &lt;ref name=&quot;Balavoine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt; (ئەو ئاژەڵانەی تەوەری ئاشکرای سەر-بۆ-کلکیان هەیە) بوونیان هەیە، و هەروەها لە نێدارییەکاندا (Cnidaria) وەکو  (sea anemones) دۆزراونەتەوە. &lt;ref name=&quot;Ryan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ryan JF, Mazza ME, Pang K, Matus DQ, Baxevanis AD, Martindale MQ, Finnerty JR |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Pre-bilaterian origins of the Hox cluster and the Hox code: evidence from the sea anemone, Nematostella vectensis |journal=PLOS ONE |بەرگ=٢|issue=1 |bibcode=2007PLoSO...2..153R |doi=10.1371/journal.pone.0000153 |pmc=١٧٧٩٨٠٧|pmid=١٧٢٥٢٠٥٥|doi-access=free |article-number=e153}}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە جینەکانی هۆکس زیاتر لە ٥٥٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر سەریان هەڵداوە. لە [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]]، جینەکانی هۆکس زۆرجار بە شێوەی هێشووی جینی ڕێکخراون، هەرچەندە حاڵەتی زۆر هەن کە تێیاندا جینەکان بەهۆی [[ڕێکخستنەوەی کرۆمۆسۆم|ڕێکخستنەوەی کرۆمۆسۆمییەوە]] جیاکراونەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ferrier DE, Minguillón C |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Evolution of the Hox/ParaHox gene clusters |journal=The International Journal of Developmental Biology |بەرگ=٤٧|issue=7–8 |پەڕەکان=٦٠٥–٦١١|pmid=١٤٧٥٦٣٣٦}}&lt;/ref&gt; بەراوردکردنی زنجیرەی هۆمیۆدۆمەین لە نێوان پرۆتینەکانی هۆکس زۆرجار لێکچوونی زیاتر لە نێوان زیندەوەرەکان دەردەخات وەک لە ناو یەک جۆردا؛ ئەم تێبینییە بووە هۆی ئەو دەرەنجامەی کە کۆمەڵە جینەکانی هۆکس لە سەرەتای پەرەسەندنی ئاژەڵاندا لە یەک جینی هۆکسەوە پەرەیان سەندووە لە ڕێگەی دووبارەبوونەوەی لەسەریەک (tandem duplication) و لێکدوورکەوتنەوەی دواتر، و کە کۆمەڵەی جینێکی هۆکسی نموونەیی سەرەتایی بە لایەنی کەم حەوت جینی هۆکسی جیاوازی تێدابوو لە باوباپیرە هاوبەشەکەی هەموو ئاژەڵە دوولایەنەکاندا بوونی هەبووە. &lt;ref name=&quot;Balavoine2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;M+K&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Krumlauf R |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩٤|سەردێڕ=Hox genes in vertebrate development |journal=Cell |بەرگ=٧٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩١–٢٠١|doi=10.1016/0092-8674(94)90290-9 |pmid=٧٩١٣٨٨٠|s2cid=39168197}}&lt;/ref&gt;

لە زۆربەی ئاژەڵە [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]]، جینەکانی هۆکس لە دۆمەینە هەنگاو بە هەنگاوەکاندا بە درێژایی تەوەری سەر-بۆ-کلکی کۆرپەلە دەردەبڕدرێن، کە ئەوە دەردەخات کە ڕۆڵیان لە دیاریکردنی شوێن تایبەتمەندییەکی هاوبەش و دێرینە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gaunt SJ |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Hox cluster genes and collinearities throughout the tree of animal life |journal=The International Journal of Developmental Biology |بەرگ=٦٢|issue=11–12 |پەڕەکان=٦٧٣–٦٨٣|doi=10.1387/ijdb.180162sg |pmid=٣٠٦٠٤٨٣٧}}&lt;/ref&gt; پاراستنی کارایی پرۆتینەکانی هۆکس دەتوانرێت بسەلمێنرێت بەو ڕاستییەی کە مێشێک دەتوانێت تا ڕادەیەکی زۆر کار بکات بە هەبوونی پرۆتینێکی هۆکسی مریشک لە جێگەی پرۆتینەکەی خۆی. &lt;ref name=&quot;Lutz, B. 1996 176–184&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lutz B, Lu HC, Eichele G, Miller D, Kaufman TC |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٦|سەردێڕ=Rescue of Drosophila labial null mutant by the chicken ortholog Hoxb-1 demonstrates that the function of Hox genes is phylogenetically conserved |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=١٠|issue=2 |پەڕەکان=١٧٦–١٨٤|doi=10.1101/gad.10.2.176 |pmid=٨٥٦٦٧٥١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; کەواتە، سەرەڕای ئەوەی باوباپیرەیەکی هاوبەشیان هەبووە کە زیاتر لە ٥٥٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر ژیاوە، &lt;ref name=&quot;Ayala, F.J. 606–11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ayala FJ, Rzhetsky A, Ayala FJ |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Origin of the metazoan phyla: molecular clocks confirm paleontological estimates |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٥|issue=2 |پەڕەکان=٦٠٦–٦١١|bibcode=1998PNAS...95..606J |doi=10.1073/pnas.95.2.606 |pmc=١٨٤٦٧|pmid=٩٤٣٥٢٣٩|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وەشانی مریشک و مێشی هەمان جینی هۆکس هێندە لەیەک دەچن کە بتوانن هەمان جینەکانی خوارەوە (downstream genes) لە مێشدا ئامانج بگرن.

== ناونان ==
جینەکانی هۆکسی مێش ناونراون بەپێی ئەو فینۆتایپە هۆمیۆتییانەی کە دروست دەبن کاتێک کارکردنیان تێکدەچێت، کە تێیدا بڕگەیەک بە ناسنامەی بڕگەیەکی ترەوە گەشە دەکات (بۆ نموونە قاچ لەو شوێنەی کە دەبوایە شاخک هەبێت). جینەکانی هۆکس لە فایلمە (phyla) جیاوازەکاندا ناوی جیاوازیان پێدراوە، کە ئەمەش بووەتە هۆی سەرلێشێواوی سەبارەت بە ناونان. تەواوکەری جینەکانی هۆکس لە مێشی میوەدا (Drosophila) لە دوو هێشوو پێکدێت، کۆمەڵەی ئەنتێناپێدیا (Antennapedia complex) و کۆمەڵەی بیسۆراکس (Bithorax complex)، کە پێکەوە لە ڕووی مێژووییەوە پێیان دەوترا HOM-C (بۆ Homeotic Complex). هەرچەندە لە ڕووی مێژووییەوە جینەکانی HOM-C ئاماژە بوون بۆ هاوتاکانی (homologues) مێشی میوە، لە کاتێکدا جینەکانی هۆکس ئاماژە بوون بۆ هاوتاکانی بڕبڕەدارەکان، ئەم جیاکارییە چیتر ناکرێت، و هەردوو جینەکانی HOM-C و Hox پێیان دەوترێت جینەکانی هۆکس. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2021)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== لە مێشی میوەدا ==
[[پەڕگە:Hoxgenesoffruitfly.svg|چەپ|وێنۆک|400x400پیکسڵ|''دەربڕینی جینی هۆمیۆبۆکس (هۆکس) لە مێشی میوەدا (Drosophila melanogaster)'']]
[[مێشی میوە]] زیندەوەرێکی مۆدێلی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە دروستبوون و پەرەسەندنی هەیکەلی جەستە. بنەما گشتییەکانی کارکردن و لۆژیکی جینی هۆکس کە لە مێشەکاندا ڕوونکراونەتەوە بۆ هەموو زیندەوەرە دوولایەنەکان هەمانشت جێبەجێ دەبن، لە نێویاندا مرۆڤ. مێشی میوە، وەکو هەموو مێرووەکان، هەشت جینی هۆکسی هەیە. ئەمانە کۆکراونەتەوە لە دوو کۆمەڵەدا، کە هەردووکیان دەکەونە سەر کرۆمۆسۆمی ٣. کۆمەڵەی ئەنتێناپێدیا (نابێت تێکەڵ بکرێت لەگەڵ جینی Antp) لە پێنج جین پێکدێت: لەیبیاڵ (lab)، پرۆبۆسکیپیدیا (pb)، دیفۆرمد (Dfd)، سێکس کۆمبز ڕیدیوسد (Scr)، و ئەنتێناپێدیا (Antp). کۆمەڵەی بیسۆراکس، کە بەناوی جینی ئەڵترابیسۆراکسەوە ناونراوە، لە سێ جینەکەی تر پێکدێت: ئەڵترابیسۆراکس (Ubx)، ئەبدۆمینەڵ-ئەی (abd-A) و ئەبدۆمینەڵ-بی (abd-B).

=== لەیبیاڵ ===
جینی lab بێهاوتاترین جینی دەربڕدراوە. لە سەردایە، بە پلەی یەکەم لە بڕگەی نێوانبڕی- بڕگەیەکی بێ-پەل لە نێوان ئەنتێنا و شەویلگەدا، و هەروەها لە ڕیخۆڵەی ناوەڕاستدا دەردەبڕدرێت. لەدەستدانی lab دەبێتە هۆی ئەوەی کۆرپەلەی مێشی میوە نەتوانێت ئەو پێکهاتانەی دەم و سەر کە لە سەرەتادا لە دەرەوەی جەستە گەشە دەکەن، بەرەو ناوەوە ببات (پرۆسەیەک کە پێی دەوترێت پێچخواردنەوەی سەر - head involution). شکستهێنان لە پێچخواردنەوەی سەردا ڕژێنەکانی لیک و قوڕگ تێکدەدات یان دەیانسڕێتەوە. جینی lab لە سەرەتادا بەم شێوەیە ناونرا چونکە پەلی لێوی (labial appendage)ی تێکدەدا؛ بەڵام، جینی lab لە بڕگەی لێویدا دەرنابڕدرێت، و فینۆتایپی پەلی لێوی پێدەچێت دەرەنجامی ئەو تێکچوونە بەرفراوانە بێت کە لە ئەنجامی شکستهێنانی پێچخواردنەوەی سەرەوە ڕوودەدات. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hughes CL, Kaufman TC |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Hox genes and the evolution of the arthropod body plan |journal=Evolution &amp; Development |بەرگ=٤|issue=6 |پەڕەکان=٤٥٩–٤٩٩|doi=10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x |pmid=١٢٤٩٢١٤٦|s2cid=46085797}}&lt;/ref&gt;

=== پرۆبۆسکیپیدیا ===
جینی pb بەرپرسە لە دروستبوونی پاڵپەکانی لێو و شەویلگەی سەرەوە (maxillary palps). هەندێک بەڵگە دەریدەخەن کە pb کارلێک لەگەڵ Scr دەکات. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;/ref&gt;

=== دیفۆرمد ===
جینی Dfd بەرپرسە لە دروستبوونی بڕگەکانی شەویلگەی سەرەوە و خوارەوە (maxillary and mandibular) لە سەری کرمۆکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Regulski M, McGinnis N, Chadwick R, McGinnis W |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٨٧|سەردێڕ=Developmental and molecular analysis of Deformed; a homeotic gene controlling Drosophila head development |journal=The EMBO Journal |بەرگ=٦|issue=3 |پەڕەکان=٧٦٧–٧٧٧|doi=10.1002/j.1460-2075.1987.tb04819.x |pmc=٥٥٣٤٦٢|pmid=١٦٤٥٣٧٥٢}}&lt;/ref&gt; فینۆتایپە [[بازدان|بازدراوەکانی]] Dfd هاوشێوەی ئەوانەی labialن. لەدەستدانی Dfd لە کۆرپەلەدا دەبێتە هۆی شکستهێنانی پێچخواردنەوەی سەر (بڕوانە جینی labial)، لەگەڵ لەدەستدانی پێکهاتەکانی سەری کرمۆکە. بازدانەکان لە قۆناغی پێگەیشتوودا یان دەبنە هۆی سڕینەوەی بەشەکانی سەر یان گۆڕینی سەر بۆ  سنگی. &lt;ref name=&quot;Ayala, F.J. 606–11&quot; /&gt;

=== سێکس کۆمبز ڕیدیوسد ===
جینی Scr بەرپرسە لە گەشەکردنی سەری و سنگی لە کۆرپەلە و پێگەیشتووی مێشی میوەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pattatucci AM, Kaufman TC |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩١|سەردێڕ=The homeotic gene Sex combs reduced of Drosophila melanogaster is differentially regulated in the embryonic and imaginal stages of development |journal=Genetics |بەرگ=١٢٩|issue=2 |پەڕەکان=٤٤٣–٤٦١|doi=10.1093/genetics/129.2.443 |pmc=١٢٠٤٦٣٥|pmid=١٦٨٣٨٤٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئەنتێناپێدیا ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;دووەم بڕگەی سنگی، یان T2، جووتێک قاچ و جووتێک باڵ گەشە پێدەدات. جینی Antp ئەم دیاری دەکات لە ڕێگەی بەرەوپێشبردنی دروستبوونی قاچ و ڕێگەدان (بەڵام نەک چالاککردنی ڕاستەوخۆ) بە دروستبوونی باڵ. بازدانێکی زاڵی Antp، کە بەهۆی پێچەوانەبوونەوەی کرۆمۆسۆمییەوە دروست دەبێت، وادەکات Antp لە پەپکەی خەیاڵیی شاخکدا (antennal imaginal disc) دەرببڕدرێت، بە جۆرێک کە، لەبری دروستکردنی شاخکێک، پەپکەکە قاچێک دروست دەکات، کە دەبێتە هۆی دەرچوونی قاچێک لە سەری مێشەکەوە. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2021)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[پەڕگە:Antennapedia.jpg|وێنۆک|جۆری کێوی (چەپ)، بازدراوی ئەنتێناپێدیا (ڕاست)]]

=== ئەڵترابیسۆراکس ===
سێیەم بڕگەی سنگی، یان T3، جووتێک قاچ و جووتێک هاڵتێر (halteres - باڵی زۆر بچووککراوە کە لە کاتی فڕیندا ئەرکی هاوسەنگکردن دەبینن) هەڵدەگرێت. Ubx شێوەی T3 دیاری دەکات تا ڕادەیەکی زۆر لە ڕێگەی سەرکوتکردنی ئەو جینانەی کە بەشدارن لە دروستبوونی باڵدا. پەڕەی باڵەکە لە دوو چین خانە پێکدێت کە بە توندی بە یەکەوە لکاون، و لەلایەن چەندین دەماری باڵەوە خۆراکیان پێدەدرێت. یەکێک لەو چەندین جینەی کە Ubx سەرکوتی دەکات بریتییە لە blistered، کە ئەو پرۆتینانە چالاک دەکات کە بەشدارن لە لکانی خانە بە خانەوە، و spalt، کە شێوەی دانانی دەمارەکانی باڵ دیاری دەکات. لەو بازدراوانەی کە کارکردنی Ubxیان لەدەستداوە، Ubx چیتر جینەکانی باڵ سەرکوت ناکات، و [[هاڵتێر|هاڵتێرەکان]] وەکو جووتە باڵێکی دووەم گەشە دەکەن، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی مێشە بەناوبانگە چوار-باڵەکان. کاتێک Ubx بە هەڵە دەردەبڕدرێت لە دووەم بڕگەی سنگیدا، لەو مێشانە ڕوودەدات کە بازدانی [[بەهێزکەر|بەهێزکەری]] &quot;Cbx&quot;یان هەیە، ئەوا جینەکانی باڵ سەرکوت دەکات، و باڵەکان وەکو هاڵتێر گەشە دەکەن، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی مێشێکی چوار-هاڵتێر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=González-Gaitán MA, Micol JL, García-Bellido A |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ=Developmental genetic analysis of Contrabithorax mutations in Drosophila melanogaster |journal=Genetics |بەرگ=١٢٦|issue=1 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٥|doi=10.1093/genetics/126.1.139 |pmc=١٢٠٤١١٨|pmid=١٩٧٧٦٥٥}}&lt;/ref&gt;

=== ئەبدۆمینەڵ-ئەی ===
لە مێشی میوەدا، abd-A بە درێژایی زۆربەی سک دەردەبڕدرێت، لە بڕگەکانی سکی ١ (A1) تا A8. دەربڕینی abd-A پێویستە بۆ دیاریکردنی شێوەی زۆربەی بڕگەکانی سک. ئەرکێکی سەرەکی abd-A لە مێرووەکاندا سەرکوتکردنی دروستبوونی پەلەکانە. لەو بازدراوانەی کارکردنی abd-Aیان لەدەستداوە، بڕگەکانی سکی A2 تا A8 دەگۆڕدرێن بۆ شێوەی کە زیاتر لە A1 دەچێت. کاتێک abd-A بە شێوەیەکی ئیکتۆپیک (لە شوێنی نائاسایی) لە سەرانسەری کۆرپەلەدا دەردەبڕدرێت، هەموو بڕگەکانی پێشەوەی A4 دەگۆڕدرێن بۆ شێوە سکی هاوشێوەی A4. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hughes CL, Kaufman TC |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Hox genes and the evolution of the arthropod body plan |journal=Evolution &amp; Development |بەرگ=٤|issue=6 |پەڕەکان=٤٥٩–٤٩٩|doi=10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x |pmid=١٢٤٩٢١٤٦|s2cid=46085797}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHughesKaufman2002&quot;&gt;Hughes CL, Kaufman TC (2002). &quot;Hox genes and the evolution of the arthropod body plan&quot;. ''Evolution &amp; Development''. '''4''' (6): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;459–&lt;/span&gt;499. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x|10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12492146 12492146]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:46085797 46085797].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; جینی abd-A هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر شێوەی دروستبوونی توێکڵی دەرەوە (cuticle) لە ئیکتۆدێرم (ectoderm)دا، و نەخشی دروستبوونی ماسولکە لە میزۆدێرم (mesoderm)دا. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBrody1996&quot;&gt;Brody T (1996). [http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm &quot;The Interactive Fly&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ئەبدۆمینەڵ-بی ===
جینی abd-B بە دوو شێوەی جیاواز لەبەردەگیرێتەوە، پرۆتینێکی ڕێکخەر، و پرۆتینێکی مۆرفۆجینیک (شێوەدروستکەر). abd-Bی ڕێکخەر پێکهاتەکانی پێستی سکیی کۆرپەلەیی لە هەشتەم و نۆیەم بڕگەی سکی مێشی میوەدا سەرکوت دەکات. هەم پرۆتینە ڕێکخەرەکە و هەم پرۆتینە مۆرفۆجینیکەکە بەشدارن لە گەشەکردنی بڕگەی کلکدا. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBrody1996&quot;&gt;Brody T (1996). [http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm &quot;The Interactive Fly&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== لە جۆرەکانی تردا ==

=== پۆلێنکردنی پڕۆتینەکانی هۆکس ===
[[پەڕگە:Genes_hox.jpeg|چەپ|وێنۆک|جینەکانی هۆکس لە جۆرە جیاوازەکاندا، بە بەکارهێنانی کۆمەڵەکردنی زنجیرەی. &lt;ref name=&quot;Hueber10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Improving Hox protein classification across the major model organisms |journal=PLOS ONE |بەرگ=٥|issue=5 |bibcode=2010PLoSO...510820H |doi=10.1371/journal.pone.0010820 |pmc=٢٨٧٦٠٣٩|pmid=٢٠٥٢٠٨٣٩|doi-access=free |article-number=e10820}}&lt;/ref&gt;]]
ئەو پرۆتینانەی کە ئاستێکی بەرزی لێکچوونی زنجیرەییان هەیە بەگشتی وا دادەنرێت کە ئاستێکی بەرزی لێکچوونی کاراییش نیشان بدەن، واتە وا دادەنرێت کە پرۆتینەکانی هۆکس کە هۆمیۆدۆمەینی هاوتایان هەیە تایبەتمەندیی بەستنەوە-بە-دی‌ئێن‌ئەی هاوتایان هەبێت (مەگەر ئەوەی زانرابێت کە زنجیرەی تر کاریگەرییان لەسەر بەستنەوە-بە-دی‌ئێن‌ئەی هەیە). بۆ دەستنیشانکردنی کۆمەڵەی ئەو پرۆتینانەی لە نێوان دوو جۆری جیاوازدا کە ئەگەری زۆرە زۆرترین لێکچوونی کاراییان هەبێت، شێوازەکانی پۆلێنکردن بەکاردەهێنرێن.

بۆ پرۆتینەکانی هۆکس، سێ شێوازی پۆلێنکردنی جیاواز هەن: لەسەر بنەمای دەرەنجامگیریی فایڵۆجینی (phylogenetic inference)، لەسەر بنەمای سینتێنی (synteny)، و لەسەر بنەمای لێکچوونی زنجیرەی. شێوازی سینتێنی لە کرمی C. elegansدا سەرکەوتوو نابێت. شێوازی لێکچوون پێویستی بە داتای کەمێک زیاتر هەیە بەڵام دەتوانێت هەموو گرووپەکان شیبکاتەوە جگە لە گرووپی ناوەندی (٦،٧،٨). &lt;ref name=&quot;Hueber10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Improving Hox protein classification across the major model organisms |journal=PLOS ONE |بەرگ=٥|issue=5 |bibcode=2010PLoSO...510820H |doi=10.1371/journal.pone.0010820 |pmc=٢٨٧٦٠٣٩|pmid=٢٠٥٢٠٨٣٩|doi-access=free |article-number=e10820}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHueberWeillerDjordjevicFrickey2010&quot;&gt;Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T (May 2010). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2876039 &quot;Improving Hox protein classification across the major model organisms&quot;]. ''PLOS ONE''. '''5''' (5) e10820. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2010PLoSO...510820H 2010PLoSO...510820H]. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1371/journal.pone.0010820|10.1371/journal.pone.0010820]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2876039 2876039]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20520839 20520839].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەرەنجامگیریی فایڵۆجینی لەسەر زنجیرەییەکانی هۆمیۆدۆمەین هەروەها بە تەواوی گرووپی ناوەندی شی ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;Hueber13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٨٣|issue=2 |پەڕەکان=١٧٥–١٨٥|doi=10.1016/j.ydbio.2013.09.009 |pmid=٢٤٠٥٥١٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

تێکەڵکردنی لێکچوونی زنجیرە و پەیوەندییە فایڵۆجینییەکانی ئاژەڵەکان ڕێگە بە پۆلێنکردنێکی لۆژیکیتر بۆ گرووپی ناوەندی دەدات. لە کۆمەڵەکردنی زنجیرەکان و کێشانی دەرکەوتنیان لەسەر درەختێکی فایڵۆجینیی جۆرە ئاژەڵەکان، وا دەردەکەوێت کە دوولایەنەی باوباپیرە (ancestral bilaterian) تەنها یەک جۆری جینی ناوەندی هەبووە، کە زۆرترین لێکچوونی هەبووە لەگەڵ Hox7 و Antpی مۆدێرن. هەموو پرۆتینەکانی تر داهێنانی دواتر بوون. &lt;ref name=&quot;Hueber13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٨٣|issue=2 |پەڕەکان=١٧٥–١٨٥|doi=10.1016/j.ydbio.2013.09.009 |pmid=٢٤٠٥٥١٧٤|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHueberRauchDjordjevicGunter2013&quot;&gt;Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T (November 2013). [[doi:10.1016/j.ydbio.2013.09.009|&quot;Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein&quot;]]. ''Developmental Biology''. '''383''' (2): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;175–&lt;/span&gt;185. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1016/j.ydbio.2013.09.009|10.1016/j.ydbio.2013.09.009]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24055174 24055174].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== بڕبڕەدارەکان ===


مشک و مرۆڤ ٣٩ جینی هۆکسیان هەیە لە چوار هێشوودا: &lt;ref name=&quot;Lappin-1891803&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Scott MP |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Vertebrate homeobox gene nomenclature |journal=Cell |بەرگ=٧١|issue=4 |پەڕەکان=٥٥١–٥٥٣|doi=10.1016/0092-8674(92)90588-4 |pmid=١٣٥٨٤٥٩|s2cid=13370372}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!کۆمەڵە
!کڕۆمۆسۆمی مرۆڤ
!جین
|-
|HOXA@
|chromosome 7
|''HOXA1, HOXA2, HOXA3, HOXA4, HOXA5, HOXA6, HOXA7, HOXA9, HOXA10, HOXA11, HOXA13''
|-
|HOXB@
|chromosome 17
|''HOXB1, HOXB2, HOXB3, HOXB4, HOXB5, HOXB6, HOXB7, HOXB8, HOXB9, HOXB13''
|-
|HOXC@
|chromosome 12
|''HOXC4, HOXC5, HOXC6, HOXC8, HOXC9, HOXC10, HOXC11, HOXC12, HOXC13''
|-
|HOXD@
|chromosome 2
|''HOXD1, HOXD3, HOXD4, HOXD8, HOXD9, HOXD10, HOXD11, HOXD12, HOXD13''
|}
باوباپیرانی بڕبڕەدارەکان تەنها یەک کۆمەڵە جینی هۆکسیان هەبوو، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Garcia-Fernández J, Holland PW |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٤|سەردێڕ=Archetypal organization of the amphioxus Hox gene cluster |journal=Nature |بەرگ=٣٧٠|issue=6490 |پەڕەکان=٥٦٣–٥٦٦|bibcode=1994Natur.370..563G |doi=10.1038/370563a0 |pmid=٧٩١٤٣٥٣|s2cid=4329696}}&lt;/ref&gt; کە لە سەرەتای پەرەسەندنی بڕبڕەدارەکاندا (دووجار) دووبارە بووەوە بەهۆی دووبارەبوونەوەی تەواوی جینۆم بۆ پێکهێنانی چوار کۆمەڵەی جینی هۆکس: Hoxa، Hoxb، Hoxc و Hoxd. لە ئێستادا ڕوون نییە کە ئایا ئەم دووبارەبوونەوانە پێش یان دوای لێکدوورکەوتنەوەی ماسیی لامپری (lampreys) و هاگفیش (hagfish) لە بڕبڕەدارەکانی تر ڕوویانداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Holland LZ, Ocampo Daza D |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=A new look at an old question: when did the second whole genome duplication occur in vertebrate evolution? |journal=Genome Biology |بەرگ=١٩|issue=1 |doi=10.1186/s13059-018-1592-0 |pmc=٦٢٦٠٧٣٣|pmid=٣٠٤٨٦٨٦٢|doi-access=free |article-number=209}}&lt;/ref&gt; زۆربەی چوارپێیەکان چوار کۆمەڵەی HOXیان هەیە، لە کاتێکدا زۆربەی ماسییە تێلیۆستەکان (teleost fish)، لە نێویاندا ماسی زێبرا و مێداکا، حەوت یان هەشت کۆمەڵەی جینی هۆکسیان هەیە بەهۆی دووبارەبوونەوەیەکی تری جینۆم کە لە مێژووی پەرەسەندنیاندا ڕوویداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hoegg S, Boore JL, Kuehl JV, Meyer A |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Comparative phylogenomic analyses of teleost fish Hox gene clusters: lessons from the cichlid fish Astatotilapia burtoni |journal=BMC Genomics |بەرگ=٨|issue=1 |doi=10.1186/1471-2164-8-317 |pmc=٢٠٨٠٦٤١|pmid=١٧٨٤٥٧٢٤|doi-access=free |article-number=317}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lappin-18918032&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;/ref&gt; لە ماسیی زێبرادا، یەکێک لە هەشت کۆمەڵە جینییەکەی هۆکس (کۆمەڵەی Hoxd) هەموو ئەو جینانەی لەدەستداوە کە کۆدی پرۆتین دەکەن، و تەنها یەک جینی وردە-ئاڕ‌ئێن‌ئەی (microRNA) شوێنی کۆمەڵە ڕەسەنەکە نیشان دەدات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mungpakdee S, Seo HC, Angotzi AR, Dong X, Akalin A, Chourrout D |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Differential evolution of the 13 Atlantic salmon Hox clusters |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٢٥|issue=7 |پەڕەکان=١٣٣٣–١٣٤٣|doi=10.1093/molbev/msn097 |pmid=١٨٤٢٤٧٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە هەندێک ماسیی تێلیۆستدا، وەکو سەلەمۆن، دووبارەبوونەوەیەکی جینۆمیی زۆر نوێتر ڕوویداوە، کە حەوت یان هەشت کۆمەڵە جینییەکەی هۆکسی دوو هێندە کردووە بۆ پێکهێنانی لایەنی کەم ١٣ کۆمەڵە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mungpakdee S, Seo HC, Angotzi AR, Dong X, Akalin A, Chourrout D |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Differential evolution of the 13 Atlantic salmon Hox clusters |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٢٥|issue=7 |پەڕەکان=١٣٣٣–١٣٤٣|doi=10.1093/molbev/msn097 |pmid=١٨٤٢٤٧٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تێلیۆستێکی تر، پەپوولەماسیی ئاوی شیرین، لەبری ئەوە لەدەستدانێکی بەرچاوی لە کۆمەڵە جینەکانی HOXدا بەخۆیەوە بینیوە، کە تەنها ٥ هێشووی ماوەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Martin KJ, Holland PW |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Enigmatic orthology relationships between Hox clusters of the African butterfly fish and other teleosts following ancient whole-genome duplication |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٣١|issue=10 |پەڕەکان=٢٥٩٢–٢٦١١|doi=10.1093/molbev/msu202 |pmc=٤١٦٦٩٢٠|pmid=٢٤٩٧٤٣٧٧}}&lt;/ref&gt;

جەستەی بڕبڕەدارەکان بە هەمان شێوەی مێرووەکان بڕگەبڕگە نییە؛ ئەوان بە تێکڕا زۆر ئاڵۆزترن، کە دەبێتە هۆی ژێرخانێکی زیاتر لە هەیکەلی جەستەیاندا بە بەراورد بە مێرووەکان. جینەکانی HOX کۆنترۆڵی ڕێکخستن و گەشەکردنی زۆرێک لە پێکهاتە سەرەکییەکانی جەستە دەکەن، وەک لەشەخانەکان (somites)، کە بڕبڕەکان و پەراسووەکان، پێستی ڕاستەقینەی (dermis) پێستی پشتەوە، ماسولکە پەیکەرییەکانی پشت، و ماسولکە پەیکەرییەکانی دیواری جەستە و پەلەکان پێکدەهێنن. جینەکانی HOX یارمەتی خانەکانی لەشەخانە دەدەن تا جیاببنەوە بۆ شێوەی دیاریکراوتر و ئاراستەیان دەکەن تا بە شێوەی جیاواز گەشە بکەن بەپێی ئەوەی لە کوێی جەستەدان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Dale KJ, Pourquié O |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=A clock-work somite |journal=BioEssays |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٧٢–٨٣|doi=10.1002/(sici)1521-1878(200001)22:1&lt;72::aid-bies12&gt;3.0.co;2-s |pmid=١٠٦٤٩٢٩٣}}&lt;/ref&gt; جیاوازییەکی گەورە لە نێوان بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا شوێن و چینبەندیی جینەکانی HOXە. میکانیزمە بنەڕەتییەکانی گەشەکردن بە توندی پارێزراون لە نێوان بڕبڕەدارەکاندا لە ماسییەوە تا دەگاتە شیردەرەکان.

بەهۆی ئەو ڕاستییەی کە جینەکانی HOX زۆر بە توندی پارێزراون، زۆربەی توێژینەوەکان لەسەر زیندەوەرە مۆدێلە زۆر سادەترەکان کراون، وەک مشک. یەکێک لەو جیاوازییە گەورانەی کە تێبینی کرا کاتێک بەراوردی نێوان مشک و مێشی میوە کرا، بەتایبەتی، پەیوەندی هەیە بە شوێن و چینبەندیی جینەکانی HOX لە ناو جینۆمدا. بڕبڕەدارەکان جینەکانی HOXیان هەیە کە هاوتان لەگەڵ ئەوانەی مێشدا چونکە یەکێکە لە زۆرترین پارێزراوترین جینەکان، بەڵام شوێنەکەی جیاوازە. بۆ نموونە، جینی HOXی زیاتر لە بەشی 5'ی بڕگەی مشکدا هەیە بە بەراورد بە بێ‌بڕبڕەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mallo M, Wellik DM, Deschamps J |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Hox genes and regional patterning of the vertebrate body plan |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٤٤|issue=1 |پەڕەکان=٧–١٥|doi=10.1016/j.ydbio.2010.04.024 |pmc=٢٩٠٩٣٧٩|pmid=٢٠٤٣٥٠٢٩}}&lt;/ref&gt; ئەم جینانە هاوتان لەگەڵ دەربڕین لە کلکدا، کە ئەمەش لۆژیکییە چونکە مێشەکان هیچ شتێکیان نییە هاوشێوەی ئەو کلکەی کە هەموو بڕبڕەدارەکان هەیانە. سەرباری ئەوەش، لە زۆربەی بڕبڕەدارەکاندا ٣٩ ئەندام هەن کە دابەشکراون بۆ چوار ڕیزبەندیی جینیی جیاواز و توند (A-D) لەسەر چوار کرۆمۆسۆمی جیاواز، لە کاتێکدا هەشت جینی HOX بە گشتی لە مێشی میوەدا هەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Daniels LK |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٧٦|سەردێڕ=Rapid in-office and in-vivo desensitization of an injection phobia utilizing hypnosis |journal=The American Journal of Clinical Hypnosis |بەرگ=١٨|issue=3 |پەڕەکان=٢٠٠–٢٠٣|doi=10.1080/00029157.1976.10403798 |pmid=٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵەکان زۆرتر دووبارەبووەوەن (redundant) و ئەگەری کەمترە بازدان دروست بکەن. لە مێشەکاندا، یەک جین دەکرێت بازدانی تێدا ڕووبدات، کە دەبێتە هۆی ئەوەی هاڵتێرێک، کە شتێکی بنەڕەتییە بۆ ئەوەی بتوانن بفڕن، بگۆڕێت بۆ باڵێک، یان شاخکێک ببێت بە قاچێک؛ لە مشکدا، دەبێت دوو بۆ چوار جین لە یەک کاتدا لابرێن بۆ ئەوەی گۆڕانێکی تەواوەتی هاوشێوە ڕووبدات. هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە، بەهۆی دووبارەبوونەوەی (redundancy) پلانی کۆمەڵەی HOXی بڕبڕەدارەکان و زیاتر سنوورداربوونی بە بەراورد بە کۆمەڵەکانی HOXی بێ‌بڕبڕەکان، توانای پەرەسەندنی کۆمەڵەکانی HOXی بڕبڕەدارەکان، لەبەر هەندێک هۆکاری پێکهاتەیی یان کارایی، زۆر کەمترە لە هاوتا بێ‌بڕبڕەکانیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hrycaj SM, Wellik DM |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Hox genes and evolution |journal=F1000Research |بەرگ=٥|پەڕە=٨٥٩|doi=10.12688/f1000research.7663.1 |pmc=٤٨٦٣٦٦٨|pmid=٢٧٢٣٩٢٨١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم توانای پەرەسەندنە خێرایە بەشێکی لەبەر ئەوەیە کە بێ‌بڕبڕەکان ئەزموونی قۆناغی زۆر قورستری تیشکدانەوەی گونجێنەر و بازدانیان کردووە. زیاتر لە ٢٠ لقی گەورەی بێ‌بڕبڕەکان هێندە بە توندی لە ڕێکخستنی جەستەدا جیاوازن، کە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ڕێژەیەکی بەرزی بازدان، کە بە فەرمی وەکو فایلمی (phyla) جیاواز پۆلێن کران. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Suemori H, Noguchi S |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Hox C cluster genes are dispensable for overall body plan of mouse embryonic development |journal=Developmental Biology |بەرگ=٢٢٠|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٢|doi=10.1006/dbio.2000.9651 |pmid=١٠٧٥٣٥٢٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; زۆربەی کات پێویستە هەموو جینە پارالۆگەکان (paralogous genes) لەکار بخرێن بۆ ئەوەی هیچ گۆڕانکارییەکی شێوەی ڕووبدات. ئەمەش هۆکارێکە بۆچی بازدانە هۆمیۆتییەکان (homeotic) لە بڕبڕەدارەکاندا زۆر بە دەگمەن دەبینرێن.

لە کۆرپەلەی مشکدا، جینەکانی HOX10، کە یەکێکە لەو جینانەی دەکەوێتە بەشی کلکی ئاژەڵەکە، سیستەمی &quot;دروستکردنی-پەراسووی&quot; دەکوژێنێتەوە کاتێک جینەکە چالاک دەبێت. جینەکان چالاکن لە بەشی خوارەوەی پشتدا، کە تێیدا بڕبڕەکان پەراسوویان لێ ناڕوێت، و ناچالاکن لە ناوەڕاستی پشتدا، کە ڕێگە دەدات پەراسووەکان دروست ببن. کاتێک پارالۆگەکانی HOX10 بە شێوەیەکی تاقیکاری ناچالاک دەکرێن، بڕبڕەکانی بەشی خوارەوەی پشت پەراسوویان لێ دەڕوێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Woltering JM |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=From lizard to snake; behind the evolution of an extreme body plan |journal=Current Genomics |بەرگ=١٣|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٩–٢٩٩|doi=10.2174/138920212800793302 |pmc=٣٣٩٤١١٦|pmid=٢٣٢٠٤٩١٨}}&lt;/ref&gt; ئەم توێژینەوەیە هانی گەڕانێکی پەرەسەندنیدا بۆ ئەم بازدانانە لە نێوان هەموو ئاژەڵەکاندا. نموونەی ئەمە لە مارمێلکە و مارەکاندایە. لە مارەکاندا، جینەکانی HOX10 توانای بلۆککردنی پەراسووی خۆیان بەو شێوەیە لەدەستداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mansfield JH |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=cis-regulatory change associated with snake body plan evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=١١٠|issue=26 |پەڕەکان=١٠٤٧٣–١٠٤٧٤|bibcode=2013PNAS..11010473M |doi=10.1073/pnas.1307778110 |pmc=٣٦٩٦٨٠٦|pmid=٢٣٧٤٩٨٧٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمفیۆشەس ===
ئەمفیۆشەسەکانی وەکو Branchiostoma floridae یەک کۆمەڵە هۆکسیان هەیە کە ١٥ جینی تێدایە، کە ناسراون بە AmphiHox1 تا AmphiHox15.[ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Holland LZ, Albalat R, Azumi K, Benito-Gutiérrez E, Blow MJ, Bronner-Fraser M, Brunet F, Butts T, Candiani S, Dishaw LJ, Ferrier DE, Garcia-Fernàndez J, Gibson-Brown JJ, Gissi C, Godzik A, Hallböök F, Hirose D, Hosomichi K, Ikuta T, Inoko H, Kasahara M, Kasamatsu J, Kawashima T, Kimura A, Kobayashi M, Kozmik Z, Kubokawa K, Laudet V, Litman GW, McHardy AC, Meulemans D, Nonaka M, Olinski RP, Pancer Z, Pennacchio LA, Pestarino M, Rast JP, Rigoutsos I, Robinson-Rechavi M, Roch G, Saiga H, Sasakura Y, Satake M, Satou Y, Schubert M, Sherwood N, Shiina T, Takatori N, Tello J, Vopalensky P, Wada S, Xu A, Ye Y, Yoshida K, Yoshizaki F, Yu JK, Zhang Q, Zmasek CM, de Jong PJ, Osoegawa K, Putnam NH, Rokhsar DS, Satoh N, Holland PW |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The amphioxus genome illuminates vertebrate origins and cephalochordate biology |journal=Genome Research |بەرگ=١٨|issue=7 |پەڕەکان=١١٠٠–١١١١|doi=10.1101/gr.073676.107 |pmc=٢٤٩٣٣٩٩|pmid=١٨٥٦٢٦٨٠}}&lt;/ref&gt;

=== بێ‌بڕبڕەدارەکانی تر ===
شەش جینی هۆکس بڵاوبوونەتەوە لە جینۆمی Caenorhabditis elegans، کە کرمێکی لوولەییە. &lt;ref name=&quot;Balavoine3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt; : fig. 3  هایدرا (Hydra) و Nematostella vectensis، کە هەردووکیان لە فایلمی نێداریان (Cnidaria)، چەند جینێکی هۆمیۆبۆکسی هاوشێوەی Hox/ParaHoxیان هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gauchat D, Mazet F, Berney C, Schummer M, Kreger S, Pawlowski J, Galliot B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Evolution of Antp-class genes and differential expression of Hydra Hox/paraHox genes in anterior patterning |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٧|issue=9 |پەڕەکان=٤٤٩٣–٤٤٩٨|doi=10.1073/pnas.97.9.4493 |pmc=١٨٢٦٢|pmid=١٠٧٨١٠٥٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ryan2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ryan JF, Mazza ME, Pang K, Matus DQ, Baxevanis AD, Martindale MQ, Finnerty JR |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Pre-bilaterian origins of the Hox cluster and the Hox code: evidence from the sea anemone, Nematostella vectensis |journal=PLOS ONE |بەرگ=٢|issue=1 |bibcode=2007PLoSO...2..153R |doi=10.1371/journal.pone.0000153 |pmc=١٧٧٩٨٠٧|pmid=١٧٢٥٢٠٥٥|doi-access=free |article-number=e153}}&lt;/ref&gt;

دەربڕینی جینی هۆکس  لە براکیۆپۆدەکان (brachiopods)دا لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gąsiorowski L, Hejnol A |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=''Hox'' gene expression in postmetamorphic juveniles of the brachiopod ''Terebratalia transversa'' |journal=EvoDevo |بەرگ=١٠|biorxiv=10.1101/449488 |doi=10.1186/s13227-018-0114-1 |pmc=٦٣٢٥٧٤٧|pmid=٣٠٦٣٧٠٩٥|doi-access=free |article-number=1}}&lt;/ref&gt; ئەنێلیدەکان (annelids)، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Kulakova M, Bakalenko N, Novikova E, Cook CE, Eliseeva E, Steinmetz PR, Kostyuchenko RP, Dondua A, Arendt D, Akam M, Andreeva T |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Hox gene expression in larval development of the polychaetes Nereis virens and Platynereis dumerilii (Annelida, Lophotrochozoa) |journal=Development Genes and Evolution |بەرگ=٢١٧|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٥٤|doi=10.1007/s00427-006-0119-y |pmid=١٧١٨٠٦٨٥|s2cid=7314266}}&lt;/ref&gt; و کۆمەڵێک لە نەرمەکرمەکان (molluscs). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lee PN, Callaerts P, De Couet HG, Martindale MQ |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Cephalopod Hox genes and the origin of morphological novelties |journal=Nature |بەرگ=٤٢٤|issue=6952 |پەڕەکان=١٠٦١–١٠٦٥|bibcode=2003Natur.424.1061L |doi=10.1038/nature01872 |pmid=١٢٩٤٤٩٦٩|s2cid=4317828}}&lt;/ref&gt;

== جینە ڕێکخراوەکان ==
جینەکانی هۆکس لە چەندین ئاستدا کاردەکەن لە ناو زنجیرە پلەبەندییەکانی جینی گەشەکردندا: لە ئاستی &quot;جێبەجێکردن&quot;دا ئەوان ڕێکخستنی ئەو جینانە دەکەن کە لە بەرامبەردا ڕێکخستنی تۆڕە گەورەکانی جینەکانی تر دەکەن (وەک ئەو ڕێڕەوە جینییەی کە پەلێک پێکدەهێنێت). هەروەها ڕاستەوخۆ ڕێکخستنی ئەو جینانە دەکەن کە پێیان دەوترێت جینەکانی جێبەجێکار (realisator genes) یان جینە کاریگەرەکان (effector genes) کە لە بەشی خوارەوەی ئەم زنجیرە پلەبەندییانە کاردەکەن بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا شانەکان، پێکهاتەکان، و ئەندامەکانی هەر بڕگەیەک پێکبهێنن. بڕگەبوون (Segmentation) پرۆسەگەلێکی وەکو دروستبوونی شێوە جیاکردنەوەی خانە پێشەنگەکان بۆ خانە تایبەتمەندە کۆتاییەکانیان)، یەکگرتنی توندی گرووپەکانی خانە کە چارەنووسی هاوشێوەیان هەیە، داڕشتنی پێکهاتەکان و سنوورەکانی بڕگەکان لە ڕێگەی [[مردنی بەرنامە بۆ داڕێژراوی خانە|مردنی بەرنامە بۆ داڕێژراوی خانەوە]]، و جووڵەی خانەکان لەو شوێنەی کە تێیدا لەدایکدەبن بۆ ئەو شوێنەی کە لە کۆتاییدا کاری تێدا دەکەن، لەخۆدەگرێت، بۆیە جێگەی سەرسوڕمان نییە کە جینە ئامانجەکانی جینەکانی هۆکس هاندەری دابەشبوونی خانە، لکانی خانە، [[مردنی خانە|ئەپۆپتۆسس]] (مردنی خانە)، و کۆچکردنی خانەن. &lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPearsonLemonsMcGinnis2005&quot;&gt;Pearson JC, Lemons D, McGinnis W (December 2005). &quot;Modulating Hox gene functions during animal body patterning&quot;. ''Nature Reviews. Genetics''. '''6''' (12): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;893–&lt;/span&gt;904. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1038/nrg1726|10.1038/nrg1726]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16341070 16341070]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:256216 256216].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Examples of target genes
!'''زیندەوەر'''
!جینی ئامانج
!'''فرمانی ئاسایی جینی ئامانج'''
!'''ڕێکخراوە لەلایەن'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''''مێشی میوە'''''
|distal-less
|ڕێڕەوی جینی چالاک دەکات بۆ دروستبوونی پەل
|ULTRABITHORAX&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vachon G, Cohen B, Pfeifle C, McGuffin ME, Botas J, Cohen SM |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Homeotic genes of the Bithorax complex repress limb development in the abdomen of the Drosophila embryo through the target gene Distal-less |journal=Cell |بەرگ=٧١|issue=3 |پەڕەکان=٤٣٧–٤٥٠|doi=10.1016/0092-8674(92)90513-C |pmid=١٣٥٨٤٥٧|s2cid=10977579}}&lt;/ref&gt;
(represses distal-less)
|-
|distal-less
|ڕێڕەوی جینی چالاک دەکات بۆ دروستبوونی پەل
|ABDOMINAL-A&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;
(represses distal-less)
|-
|decapentaplegic
|دەبێتە هۆی گۆڕانکاری لە شێوەی خانە لە ڕیخۆڵەدا کە
پێویستن بۆ هەیکەلی ئاسایی هەناوی
|ULTRABITHORAX&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Capovilla M, Botas J |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Functional dominance among Hox genes: repression dominates activation in the regulation of Dpp |journal=Development |بەرگ=١٢٥|issue=24 |پەڕەکان=٤٩٤٩–٤٩٥٧|doi=10.1242/dev.125.24.4949 |pmid=٩٨١١٥٧٩}}&lt;/ref&gt;
(activates decapentaplegic)
|-
|reaper
|[[مردنی خانە|مردنی خانەی]]: مردنی ناوخۆیی خانەکان سنووری بڕگەیی
دروست دەکات لە نێوان شەویلگەی سەرەوە و خوارەوەی سەردا
|DEFORMED&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lohmann I, McGinnis N, Bodmer M, McGinnis W |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Drosophila Hox gene deformed sculpts head morphology via direct regulation of the apoptosis activator reaper |journal=Cell |بەرگ=١١٠|issue=4 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٦٦|doi=10.1016/s0092-8674(02)00871-1 |pmid=١٢٢٠٢٠٣٥|s2cid=17464919 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
(activates reaper)
|-
|decapentaplegic
|ڕێگری دەکات لەم گۆڕانکارییانەی سەرەوەی خانە لە ناوچەکانی دواوەدا
|ABDOMINAL-B&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;
(represses decapentaplegic)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''مشک'''
|EphA7
|لکانی خانە: دەبێتە هۆی یەکگرتنی توندی خانەکان لە
بەشی دووری پەلدا کە ئێسکەکانی پەنجە، مەچەک و پاژنە پێکدەهێنن
|HOX-A13&lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPearsonLemonsMcGinnis2005&quot;&gt;Pearson JC, Lemons D, McGinnis W (December 2005). &quot;Modulating Hox gene functions during animal body patterning&quot;. ''Nature Reviews. Genetics''. '''6''' (12): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;893–&lt;/span&gt;904. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1038/nrg1726|10.1038/nrg1726]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16341070 16341070]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:256216 256216].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
(activates EphA7)
|-
|Cdkn1a
|سووڕی خانە: جیاکردنەوەی خانەکانی مایەلۆمۆنۆسایت بۆ
مۆنۆسایتەکان (خڕۆکە سپییەکانی خوێن)، لەگەڵ وەستانی سووڕی خانە
|Hox-A10&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bromleigh VC, Freedman LP |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=p21 is a transcriptional target of HOXA10 in differentiating myelomonocytic cells |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=١٤|issue=20 |پەڕەکان=٢٥٨١–٢٥٨٦|doi=10.1101/gad.817100 |pmc=٣١٧٠٠١|pmid=١١٠٤٠٢١٢}}&lt;/ref&gt;
(activates Cdkn1a)
|}

== زنجیرە بەهێزکەرەکان کە بە هۆمیۆدۆمەینەکانەوە دەبەسترێنەوە ==
ئەو زنجیرە دی ئێن ئەی کە پرۆتینی هۆمیۆدۆمەین پێوەی دەبەسترێتەوە زنجیرە نیوکلیۆتایدییەکەی TAAT لەخۆدەگرێت، کە تیایدا Tی کۆتایی 5' گرنگترینە بۆ بەستنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Developmental Biology|vauthors=Gilbert SF|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Sinauer Associates|ژپنک=٠-٨٧٨٩٣-٢٤٣-٧|edition=6th|chapter=The Origins of Anterior-Posterior Polarity: The Homeotic Selector Genes|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10039/}}&lt;/ref&gt; ئەم زنجیرە پارێزراوە لە نزیکەی هەموو ئەو شوێنانەی کە لەلایەن هۆمیۆدۆمەینەکانەوە دەناسرێنەوە، و پێدەچێت ئەو شوێنانە وەک شوێنی بەستنەوەی دی ئێن ئەی جیا بکاتەوە. ئەو جووتە بنکانەی دوای ئەم زنجیرە سەرەتاییە دێن بەکاردەهێنرێن بۆ جیاکردنەوە لە نێوان پرۆتینەکانی هۆمیۆدۆمەین، کە هەموویان شوێنی ناسینەوەی هاوشێوەیان هەیە. بۆ نموونە، ئەو نیوکلیۆتایدەی بەدوای زنجیرە TAATەکەدا دێت لەلایەن ئەو ترشە ئەمینییەوە دەناسرێتەوە کە لە پێگەی ٩ی پرۆتینی هۆمیۆدۆمەیندایە. لە پرۆتینی دایکانەی بیسۆید (maternal protein Bicoid)دا، ئەم پێگەیە لەلایەن لایسینەوە (lysine) گیراوە، کە نیوکلیۆتایدی گوانین (guanine) دەناسێتەوە و پێوەی دەبەسترێتەوە. لە ئەنتێناپێدیادا (Antennapedia)، ئەم پێگەیە لەلایەن گلوتامینەوە (glutamine) گیراوە، کە ئەدینین (adenine) دەناسێتەوە و پێوەی دەبەسترێتەوە. ئەگەر لایسینی ناو بیسۆید جێگۆڕکێی پێبکرێت بە گلوتامین، ئەو پرۆتینەی دروست دەبێت شوێنە [[بەهێزکەر|بەهێزکەرەکانی]] بەستنەوەی ئەنتێناپێدیا دەناسێتەوە. &lt;ref name=&quot;Hanes_1989&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hanes SD, Brent R |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٩|سەردێڕ=DNA specificity of the bicoid activator protein is determined by homeodomain recognition helix residue 9 |journal=Cell |بەرگ=٥٧|issue=7 |پەڕەکان=١٢٧٥–٨٣|doi=10.1016/0092-8674(89)90063-9 |pmid=٢٥٠٠٢٥٣|s2cid=22478337 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanes_1991&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hanes SD, Brent R |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩١|سەردێڕ=A genetic model for interaction of the homeodomain recognition helix with DNA |journal=Science |شوێن=New York, N.Y. |بەرگ=٢٥١|issue=4992 |پەڕەکان=٤٢٦–٤٣٠|bibcode=1991Sci...251..426H |doi=10.1126/science.1671176 |pmid=١٦٧١١٧٦}}&lt;/ref&gt;

بەڵام، هەموو ئەو [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە]] کە هۆمیۆدۆمەینیان تێدایە بە شێوەیەکی بنەڕەتی بە هەمان زنجیرەی دی ئێن ئەیەوە دەبەسترێنەوە. ئەو زنجیرەی کە هۆمیۆدۆمەینی پرۆتینێکی هۆکس پێوەی دەبەسترێتەوە تەنها شەش نیوکلیۆتاید درێژە، و زنجیرەکە هێندە کورت بە ڕێکەوت چەندین جار لە سەرانسەری جینۆمدا دەدۆزرێتەوە، زۆر زیاتر لە ژمارەی شوێنە کارا ڕاستەقینەکان. بەتایبەتی بۆ پرۆتینەکانی هۆکس، کە گۆڕانکاری ئەوەندە گەورە لە هەیکەل دروست دەکەن کاتێک بە هەڵە دەردەبڕدرێن، ئەمە ئەو پرسیارە دەوروژێنێت کە چۆن هەریەک لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە دەتوانن دەرەنجامی وا دیاریکراو و جیاواز دروست بکەن ئەگەر هەموویان بە هەمان زنجیرە ببەسترێنەوە. یەکێک لەو میکانیزمانەی کە تایبەتمەندێتییەکی گەورەتر بۆ زنجیرەی دی ئێن ئەی دەناسێنێت بە پرۆتینەکانی هۆکس، بەستنەوەیە بە هۆکارە کۆیارمەتیدەرە پرۆتینییەکان (protein cofactors). دوو هۆکاری یارمەتیدەری هۆکس بریتین لە ئیكسترادێنتیکڵ (Extradenticle - Exd) و هۆمۆسۆراکس (Homothorax - Hth). Exd و Hth بە پرۆتینەکانی هۆکسەوە دەبەسترێنەوە و وا بینراوە گۆڕانکاریی پێکهاتەیی لە پرۆتینی هۆکسدا دروست دەکەن کە تایبەتمەندێتییەکەی زیاد دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mann RS, Lelli KM, Joshi R |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Hox specificity unique roles for cofactors and collaborators |journal=Current Topics in Developmental Biology |بەرگ=٨٨|پەڕەکان=٦٣–١٠١|doi=10.1016/S0070-2153(09)88003-4 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٤٥٢٩-٣|pmc=٢٨١٠٦٤١|pmid=١٩٦٥١٣٠٢}}&lt;/ref&gt;

== ڕێکخستنی جینەکانی هۆکس ==
هەروەک چۆن جینەکانی هۆکس ڕێکخستنی جینەکانی جێبەجێکار (realisator genes) دەکەن، ئەوانیش لە بەرامبەردا خۆیان لەلایەن جینەکانی ترەوە ڕێکدەخرێن. لە مێشی میوە و هەندێک مێروودا (بەڵام زۆربەی ئاژەڵەکان نا)، جینەکانی هۆکس لەلایەن جینەکانی کەلێن (gap genes) و جینەکانی جووت-یاسا (pair-rule genes)ەوە ڕێکدەخرێن، کە ئەوانیش لە بەرامبەردا لەلایەن mRNAی دابینکراو لە دایکەوە ڕێکدەخرێن. ئەمە دەبێتە هۆی دروستبوونی زنجیرەیەک لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە: هۆکارە دایکانەییەکان جینەکانی کەلێن یان جووت-یاسا چالاک دەکەن؛ جینەکانی کەلێن و جووت-یاسا جینەکانی هۆکس چالاک دەکەن؛ پاشان، لە کۆتاییدا، جینەکانی هۆکس جینەکانی جێبەجێکار چالاک دەکەن کە وادەکەن بڕگەکانی ناو کۆرپەلە گەشەسەندووەکە گۆڕانی بەسەربێت (differentiate).

ڕێکخستن لە ڕێگەی خەستە لێژی پرۆتینەوە (protein concentration gradients) بەدەست دێت، کە پێیان دەوترێت بوارە مۆرفۆجینیکەکان (morphogenic fields). بۆ نموونە، خەستیی بەرزی پرۆتینێکی دایکانە و خەستیی کەمی ئەوانی تر کۆمەڵەیەکی دیاریکراو لە جینەکانی کەلێن یان جووت-یاسا هەڵدەکەن. لە مێشەکاندا، هێڵی ٢ (stripe 2) لە کۆرپەلەدا لەلایەن پرۆتینە دایکانەییەکانی بیسۆید (Bicoid) و هەنجباک (Hunchback)ەوە چالاک دەکرێت، بەڵام لەلایەن پرۆتینەکانی کەلێنی جایەنت (Giant) و کروپڵ (Kruppel)ەوە سەرکوت دەکرێت. بەم پێیە، هێڵی ٢ تەنها لەو شوێنانە دروست دەبێت کە بیسۆید و هەنجباک هەبن، بەڵام نەک لەو شوێنانەی کە جایەنت و کروپڵ هەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |بەستەری نووسەر٣=Michael S. Levine |vauthors=Small S, Blair A, Levine M |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Regulation of even-skipped stripe 2 in the Drosophila embryo |journal=The EMBO Journal |بەرگ=١١|issue=11 |پەڕەکان=٤٠٤٧–٤٠٥٧|doi=10.1002/j.1460-2075.1992.tb05498.x |pmc=٥٥٦٩١٥|pmid=١٣٢٧٧٥٦}}&lt;/ref&gt;

دەرکەوتووە کە شریتەکانی مایکڕۆ-ئاڕ‌ئێن‌ئەی (MicroRNA) کە لە کۆمەڵەکانی هۆکسدان، جینەکانی هۆکسی پێشەوەتر سەرکوت دەکەن (&quot;دیاردەی باڵادەستیی دواوە&quot; - &quot;posterior prevalence phenomenon&quot;)، پێدەچێت بۆ ئەوە بێت کە باشتر نەخشی دەربڕینەکەی ڕێکبخات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lempradl A, Ringrose L |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=How does noncoding transcription regulate Hox genes? |journal=BioEssays |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=١١٠–١٢١|doi=10.1002/bies.20704 |pmid=١٨٢٠٠٥٢٨|s2cid=53138}}&lt;/ref&gt;

دەرکەوتووە کە ئاڕ ئێن ئەی کۆدنەکەر (ncRNA) بە زۆری لە کۆمەڵەکانی هۆکسدان. لە مرۆڤدا، لەوانەیە ٢٣١ ئاڕ ئێن ئەی کۆدنەکەر بوونیان هەبێت. یەکێک لەوانە، HOTAIR، بە شێوەی ترانس بێدەنگکردن دەکات (لە کۆمەڵەی HOXCەوە لەبەردەگیرێتەوە و جینە دوای HOXD سەرکوت دەکات) لە ڕێگەی بەستنەوە بە پرۆتینەکانی گرووپی پۆلیکۆمب (Polycomb-group proteins - PRC2). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rinn JL, Kertesz M, Wang JK, Squazzo SL, Xu X, Brugmann SA, Goodnough LH, Helms JA, Farnham PJ, Segal E, Chang HY |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Functional demarcation of active and silent chromatin domains in human HOX loci by noncoding RNAs |journal=Cell |بەرگ=١٢٩|issue=7 |پەڕەکان=١٣١١–١٣٢٣|doi=10.1016/j.cell.2007.05.022 |pmc=٢٠٨٤٣٦٩|pmid=١٧٦٠٤٧٢٠}}&lt;/ref&gt;

پێکهاتەی [[کڕۆماتین]] گرنگە بۆ لەبەرگرتنەوە بەڵام هەروەها پێویستی بەوە هەیە کە کۆمەڵەکە لە ناوچەی کرۆمۆسۆمەکە بێتە دەرەوە و ئەڵقە دروست بکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fraser P, Bickmore W |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Nuclear organization of the genome and the potential for gene regulation |journal=Nature |بەرگ=٤٤٧|issue=7143 |پەڕەکان=٤١٣–٤١٧|bibcode=2007Natur.447..413F |doi=10.1038/nature05916 |pmid=١٧٥٢٢٦٧٤|s2cid=4388060}}&lt;/ref&gt;

لە ئاژەڵە باڵاکاندا لە نێویاندا مرۆڤ، ترشی ڕێتینۆیک (retinoic acid) ڕێکخستنی دەربڕینی جیاوازی جینەکانی هۆکس دەکات بە درێژایی تەوەری پێشەوە-دواوە. &lt;ref name=&quot;Duester&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Duester G |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Retinoic acid synthesis and signaling during early organogenesis |journal=Cell |بەرگ=١٣٤|issue=6 |پەڕەکان=٩٢١–٩٣١|doi=10.1016/j.cell.2008.09.002 |pmc=٢٦٣٢٩٥١|pmid=١٨٨٠٥٠٨٦}}&lt;/ref&gt; ئەو جینانەی لە کۆتاییەکانی 3'ی کۆمەڵەکانی هۆکسدان لەلایەن ترشی ڕێتینۆیکەوە هاندەدرێن کە دەبێتە هۆی دروستبوونی دۆمەینەکانی دەربڕین کە زیاتر بەرەو پێشەوە درێژدەبنەوە لە جەستەدا بە بەراورد بە جینەکانی 5'ی هۆکس کە لەلایەن ترشی ڕێتینۆیکەوە هاننادرێن و دەبنە هۆی دروستبوونی دۆمەینەکانی دەربڕین کە زیاتر لە دواوە دەمێننەوە.

پشکنینی چەندایەتیی PCR چەندین ئاراستەی سەبارەت بە هاوهێڵی دەریخستووە: سیستەمەکە لە دۆخی هاوسەنگیدایە و کۆی ژمارەی لەبەرگیراوەکان پشت دەبەستێت بە ژمارەی ئەو جینانەی کە بوونیان هەیە بەپێی پەیوەندییەکی هێڵی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Montavon T, Le Garrec JF, Kerszberg M, Duboule D |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Modeling Hox gene regulation in digits: reverse collinearity and the molecular origin of thumbness |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=٢٢|issue=3 |پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٩|doi=10.1101/gad.1631708 |pmc=٢٢١٦٦٩٤|pmid=١٨٢٤٥٤٤٨}}&lt;/ref&gt;

== هاوهێڵی ==


لە هەندێک زیندەوەردا، بەتایبەتی بڕبڕەدارەکان، جینە جیاوازەکانی هۆکس زۆر نزیک لە یەکتر هەڵکەوتوون لەسەر کرۆمۆسۆم بە شێوەی کۆمەڵ یان هێشوو. ڕیزبەندی جینەکان لەسەر کرۆمۆسۆم هەمان ڕیزبەندیی دەربڕینی جینەکانە لە کۆرپەلە گەشەسەندووەکەدا، کە یەکەم جین لە بەشی پێشەوەی زیندەوەرە گەشەسەندووەکەدا دەردەبڕدرێت. هۆکاری ئەم هاوهێڵییە هێشتا بە تەواوی لێی تێنەگەیشتوون، بەڵام دەکرێت پەیوەندی هەبێت بە چالاکبوونی جینەکانی هۆکس لە ڕیزبەندییەکی کاتیدا لە ڕێگەی کرانەوەی پلەبەپلەی کڕۆماتین بە درێژایی کۆمەڵەیەک جین.

== مێژوو ==
جینەکانی هۆکس بەم شێوەیە ناونراون چونکە بازدان تیایاندا دەبێتە هۆی گۆڕانکارییە هۆمیۆتییەکان. گۆڕانکارییە هۆمیۆتییەکان بۆ یەکەمجار لەلایەن ویلیام بەیتسۆن (William Bateson) لە ساڵی ١٨٩٤ دەستنیشان و لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرا، کە زاراوەی &quot;هۆمیۆسیس - homeosis&quot;ی داهێنا. دوای دووبارە دۆزینەوەی بنەما بۆماوەییەکانی [[گریگۆر مەندل|مەندڵ]]، بەیتسۆن و کەسانی تر تێگەیشتن کە هەندێک نموونەی هۆمیۆسیس لە ئەندامەکانی گوڵ و پەیکەری ئاژەڵدا دەکرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ گۆڕانکاری لە جینەکاندا.

بەڵگەی یەکلاکەرەوە بۆ بنەمایەکی بۆماوەیی بۆ هەندێک گۆڕانکاریی هۆمیۆتی دۆزرایەوە لە ڕێگەی جیاکردنەوەی بازدراوە هۆمیۆتییەکان. یەکەم بازدراوی هۆمیۆتی لەلایەن کالڤین بریدجز (Calvin Bridges) لە تاقیگەکەی تۆماس هانت مۆرگان (Thomas Hunt Morgan) لە ساڵی ١٩١٥ دۆزرایەوە. ئەم بازدراوە دووبارەبوونەوەیەکی نیمچەیی سنگ نیشان دەدات و بۆیە ناوی نرا بیسۆراکس (Bithorax - bx). بڕگەی سێیەمی سنگی (T3) دەگۆڕێت بەرەو بڕگەی دووەم (T2). بیسۆراکس بە شێوەیەکی خۆبەخۆ لە تاقیگەدا سەریهەڵدا و لەو کاتەوە بە بەردەوامی وەک نموونەیەکی تاقیگە پارێزراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Master Control Genes in Development and Evolution: The Homeobox Story|vauthors=Gehring WJ|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Yale University Press}}&lt;/ref&gt;

توێژینەوە بۆماوەییەکانی مۆرگان و ئەوانی تر بنەمایان دروستکرد بۆ شیکارییە سیستەماتیکییەکانی ئێدوارد بی. لیویس (Edward B. Lewis) و تۆماس کاوفمان (Thomas Kaufman)، کە پێناسەی سەرەتاییان بۆ زۆرێک لە جینە هۆمیۆتییەکانی کۆمەڵەکانی بیسۆراکس و ئەنتێناپێدیا دابین کرد، و هەروەها نیشانیان دا کە فینۆتایپە بازدراوەکانی زۆربەی ئەم جینانە دەکرێت بگەڕێندرێنەوە بۆ کەموکوڕی نەخشدانان لە پلانی جەستەی کۆرپەلەدا.

[[ئێدوار لویس|Ed Lewis]], [[کریستیانە نوسلاین ڤۆلھارد|Christiane Nüsslein-Volhard]] و [[ئیریک فیشاوس|Eric F. Wieschaus]] 15 جینی گرنگی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Nüsslein-Volhard C, Wieschaus E |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=Mutations affecting segment number and polarity in Drosophila |journal=Nature |بەرگ=٢٨٧|issue=5785 |پەڕەکان=٧٩٥–٨٠١|bibcode=1980Natur.287..795N |doi=10.1038/287795a0 |pmid=٦٧٧٦٤١٣|s2cid=4337658}}&lt;/ref&gt; دیاریکردنی هەیکەلی جەستە و دروستبوونی بەشەکانی جەستەی مێشوولەی میوە لە ساڵی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|1980]] دەستنیشان کرد و پۆلێنیان کرد لە ساڵی ١٩٩٥. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/illpres/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 |وێبگە=Nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٣، هۆمیۆبۆکس بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن توێژەرانەوە لە دوو تاقیگەدا دۆزرایەوە: ئێرنست هافن، مایکڵ لیڤین، و ویلیام مەکگینیس (لە تاقیگەکەی واڵتەر گێرینگ لە زانکۆی بازل، سویسرا) و ماتیۆ پی. سکۆت و ئەیمی وێنەر (لە تاقیگەکەی تۆماس کاوفمان لە زانکۆی ئیندیانا لە بلومینگتۆن).

== توێژینەوە ==
جینەکانی هۆکس ڕۆڵی زۆر گرنگ دەبینن لە گەشەکردنی پێکهاتەکانی وەک پەلەکان، سییەکان، کۆئەندامی دەمار، و چاوەکان. وەک تی. ئاڕ. لاپین و هاوکارەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا تێبینیان کرد، &quot;پاراستنی پەرەسەندنی بوارێکی بێ‌سنوور دابین دەکات بۆ لێکۆڵینەوەی تاقیکاری لەسەر کۆنترۆڵی کارایی تۆڕی جینی هۆکس کە تێگەیشتنی گرنگ بۆ نەخۆشییەکانی مرۆڤ دابین دەکات.&quot; لە داهاتوودا، دەتوانرێت توێژینەوەی زیاتر بکرێت لە لێکۆڵینەوە لە ڕۆڵی جینەکانی هۆکس لە شێرپەنجەی خوێن و شێرپەنجەدا (وەک شیرپەنجەی پەردەی هێلکەدان). &lt;ref name=&quot;Lappin-1891803&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLappinGrierThompsonHalliday2006&quot;&gt;Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL (January 2006). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1891803 &quot;HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms&quot;]. ''The Ulster Medical Journal''. '''75''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23–&lt;/span&gt;31. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1891803 1891803]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16457401 16457401].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Developmental Biology|vauthors=Hunt P|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٩٣٨-٨١٦-٠|veditors=Bittar EE|chapter=The Function of Hox Genes|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I4EAA453yjMC&amp;pg=PA261}}
* Fatim
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7to5if736yra1v7tw9xzlityv0pvalw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598376</id>
      <parentid>1598215</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1598376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85578" sha1="pswht1z5mqpylpoflyl2onqqlr1iou3" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
جینەکانی هۆکس، کە بەشێکن لە جینەکانی [[:en:Homeobox|هۆمیۆبۆکس]]، کۆمەڵێک جینی پەیوەندیدارن کە ناوچەکانی هەیکەلی جەستەی کۆرپەلە دیاری دەکەن بە درێژایی تەوەری سەر-کلکی ئاژەڵەکان. پرۆتینەکانی هۆکس تایبەتمەندییەکانی 'شوێن' دیاری دەکەن و کۆدیان بۆ دەکەن، بەمەش دڵنیایی دەدەن کە پێکهاتە ڕاستەکان لە شوێنە ڕاستەکانی جەستەدا دروست دەبن. بۆ نموونە، جینەکانی هۆکس لە مێرووەکاندا دیاری دەکەن کە چ پەلێک لەسەر کام بڕگە دروست دەبێت (بۆ نموونە، قاچ، ئەنتێنا، و باڵ لە مێشی میوەدا)، و جینەکانی هۆکس لە [[بڕبڕەداران|بڕبڕەدارەکاندا]] جۆر و شێوەی ئەو بڕبڕانە دیاری دەکەن کە دروست دەبن. بەمجۆرە لە ئاژەڵە بڕگەدارەکاندا، پرۆتینەکانی هۆکس ناسنامەی بڕگەیی یان شوێنی دەبەخشن، بەڵام خودی بڕگەکان خۆیان دروست ناکەن.

لێکۆڵینەوە لەسەر جینەکانی هۆکس لە کرمۆکە موودارەکاندا دەریخستووە کە تەنها لە شانە پێگەیشتووەکانی داهاتوودا دەردەبڕدرێن. لەو کرمۆکانەی کە پرۆسەی مێتامۆرفۆسیس (گۆڕانی شێوە)ی پلەبەپلەیان هەیە، جینەکانی هۆکس لە شانەکانی جەستەی کرمۆکەکەدا چالاک دەبن، بەگشتی لە ناوچەی سک، کە بە درێژایی مێتامۆرفۆسیس دەمێننەوە. لەو کرمۆکانەی کە مێتامۆرفۆسسی تەواوەتییان هەیە، جینەکانی هۆکس بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەرەتاکانی مێرمنداڵیدا دەردەبڕدرێن و لە شانە کاتییەکانی کرمۆکەکەدا بوونیان نییە. کرمۆکەی جۆری [[هێمیکۆردەیت]] (hemichordate) کە Schizocardium californicumە و کرمۆکەی پیلیدیۆمی (pilidium) [[نیمێرتیا]] جینەکانی هۆکس دەرنابڕن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hejnol A, Vellutini BC |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Larval Evolution: I'll Tail You Later… |journal=Current Biology |بەرگ=٢٧|issue=1 |پەڕەکان=R٢١–R٢٤|bibcode=2017CBio...27..R21H |doi=10.1016/j.cub.2016.10.057 |pmid=٢٨٠٧٣٠١٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gąsiorowski L, Hejnol A |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hox gene expression during development of the phoronid ''Phoronopsis harmeri'' |journal=EvoDevo |بەرگ=١١|doi=10.1186/s13227-020-0148-z |pmc=٧٠١١٢٧٨|pmid=٣٢٠٦٤٠٧٢|doi-access=free |article-number=2}}&lt;/ref&gt;

لێکچوونێک بۆ جینەکانی هۆکس دەکرێت وەک دەرهێنەرێکی شانۆ کە بانگەشەی ئەوە دەکات ئەکتەرەکان دەبێت کام دیمەنە لە دوای ئەوەوە ئەنجام بدەن. ئەگەر دەرهێنەری شانۆکە دیمەنەکان بە ڕیزبەندییەکی هەڵە بانگ بکات، ئەوا تەواوی شانۆکە بە ڕیزبەندییەکی هەڵە پێشکەش دەکرێت. بە هەمان شێوە، [[بازدان]] لە جینەکانی هۆکسدا دەبێتە هۆی دروستبوونی بەشەکانی جەستە و پەلەکان لە شوێنی هەڵە بە درێژایی جەستە. وەک دەرهێنەرێکی شانۆ، جینەکانی هۆکس خۆیان لە شانۆکەدا ڕۆڵ نابینن یان خۆیان بەشداری ناکەن لە پێکهێنانی پەلەکاندا. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

بەرهەمی پرۆتینی هەر جینێکی هۆکس [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکارێکی لەبەرگرتنەوەیە]]. هەر جینێکی هۆکس زنجیرەیەکی دی ئێن ئەی بەباشی-پارێزراوی هەیە کە پێی دەوترێت هۆمیۆبۆکس، کە لە بنەڕەتدا وشەی &quot;Hox&quot; کورتکراوەی ئەو بوو. بەڵام لە بەکارهێنانی ئێستادا زاراوەی هۆکس چیتر هاوتای هۆمیۆبۆکس نییە، چونکە جینەکانی هۆکس تەنها ئەو جینانە نین کە زنجیرەی هۆمیۆبۆکسیان هەبێت؛ بۆ نموونە، مرۆڤ زیاتر لە ٢٠٠ جینی هۆمیۆبۆکسی هەیە، کە ٣٩یان جینی هۆکسن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Holland PW, Booth HA, Bruford EA |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Classification and nomenclature of all human homeobox genes |journal=BMC Biology |بەرگ=٥|doi=10.1186/1741-7007-5-47 |pmc=٢٢١١٧٤٢|pmid=١٧٩٦٣٤٨٩|doi-access=free |article-number=47}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bürglin TR, Affolter M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Homeodomain proteins: an update |journal=Chromosoma |بەرگ=١٢٥|issue=3 |پەڕەکان=٤٩٧–٥٢١|doi=10.1007/s00412-015-0543-8 |pmc=٤٩٠١١٢٧|pmid=٢٦٤٦٤٠١٨}}&lt;/ref&gt; بەم پێیە جینەکانی هۆکس بەشێکن لە جینەکانی [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکاری لەبەرگرتنەوەی]] هۆمیۆبۆکس. لە زۆرێک لە ئاژەڵەکاندا، ڕێکخستنی جینەکانی هۆکس لەسەر کرۆمۆسۆمەکە هەمان ڕیزبەندیی دەربڕینیانە بە درێژایی تەوەری پێشەوە-دواوەی ئاژەڵە گەشەسەندووەکە، و بەمجۆرە دەوترێت کە هاوهێڵی  نیشان دەدەن. &lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر=Sean B. Carroll |vauthors=Carroll SB |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٥|سەردێڕ=Homeotic genes and the evolution of arthropods and chordates |journal=Nature |بەرگ=٣٧٦|issue=6540 |پەڕەکان=٤٧٩–٤٨٥|bibcode=1995Natur.376..479C |doi=10.1038/376479a0 |pmid=٧٦٣٧٧٧٩|s2cid=4230019}}&lt;/ref&gt; بەرهەمهێنانی بەرهەمەکانی جینی هۆکس لە شوێنی هەڵە لە جەستەدا پەیوەندی هەیە بە [[مێتاپلازیا]] و ئامادەیی بۆ نەخۆشییە شێرپەنجەییەکان دروست دەکات، بۆ نموونە [[سوورێنچکی بارێت]] دەرەنجامی گۆڕانی کۆدکردنی هۆکسە و [[:en:Precursor_(chemistry)|پێشەنگێکە]] بۆ شێرپەنجەی سوورێنچک. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Janmaat VT, Nesteruk K, Spaander MC, Verhaar AP, Yu B, Silva RA, Phillips WA, Magierowski M, van de Winkel A, Stadler HS, Sandoval-Guzmán T, van der Laan LJ, Kuipers EJ, Smits R, Bruno MJ, Fuhler GM, Clemons NJ, Peppelenbosch MP |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=HOXA13 in etiology and oncogenic potential of Barrett's esophagus |journal=Nature Communications |بەرگ=١٢|issue=1 |bibcode=2021NatCo..12.3354J |doi=10.1038/s41467-021-23641-8 |pmc=٨١٨٤٧٨٠|pmid=٣٤٠٩٩٦٧٠|doi-access=free |article-number=3354}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمهێنانی پڕۆتینی هۆکس ==


بەرهەمەی جینەکانی هۆکس پرۆتینەکانی هۆکسن. پرۆتینەکانی هۆکس بەشێکن لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە، کە پرۆتینگەلێکن توانای بەستنەوەیان هەیە بە زنجیرە [[نوکلیۆتید|نیوکلیۆتایدییە]] دیاریکراوەکانی سەر دی ئێن ئەی کە پێیان دەوترێت [[بەهێزکەر (بۆماوە)|بەهێزکەرەکان]] کە لە ڕێگەیانەوە یان سەدان جینی تر چالاک دەکەن یان سەرکوتیان دەکەن. هەمان پرۆتینی هۆکس دەتوانێت وەک [[سەرکوتکەر]] لە جینێک و وەک [[چالاککەر (بۆماوە)|چالاککەر]] لە جینێکی تردا کاربکات. توانای پرۆتینەکانی هۆکس بۆ بەستنەوە بە دی ئێن ئەی بەخشراوە بە بەشێکی پرۆتینەکە کە پێی دەوترێت هۆمیۆدۆمەین. هۆمیۆدۆمەین دۆمەینێکی (بەستەر-بە-دی‌ئێن‌)ئەیە کە درێژییەکەی ٦٠ ترشی ئەمینییە (کە لەلایەن زنجیرەیەکی دی ئێن ئەیە ١٨٠-جووتە-بنکەیییە هاوتاکەیەوە کۆدی بۆ کراوە، کە هۆمیۆبۆکسەکەیە). ئەم زنجیرە ترشە ئەمینییە دەچەمێتەوە بۆ شێوەی &quot;لولپێچ-سووڕ-لولپێچ&quot; (واتە چەمانەوەی هۆمیۆدۆمەین) کە لەلایەن لولپێچێکی سێیەمەوە سەقامگیر دەکرێت. زنجیرەی پۆلیپێپتایدی کۆدەنگی لە خوارەوە نیشان دراوە: &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.csb.ki.se/groups/tbu/homeo/consensus.gif |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=csb.ki.se |سەردێڕ=Helix 1, Helix 2, Helix 3/4 |بڵاوکەرەوە=Department of Biosciences and Nutrition, [[Karolinska Institute]]}}&lt;/ref&gt; پرۆتینەکانی هۆکس زۆرجار بە هاوبەشی لەگەڵ هۆکارە یارمەتیدەرەکاندا کاردەکەن، وەکو پرۆتینەکانی PBC و Meis کە لەلایەن جۆرە زۆر جیاوازەکانی جینی هۆمیۆبۆکسەوە کۆدیان بۆ دەکرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Merabet S, Galliot B |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=The TALE face of Hox proteins in animal evolution |journal=Frontiers in Genetics |بەرگ=٦|پەڕە=٢٦٧|doi=10.3389/fgene.2015.00267 |pmc=٤٥٣٩٥١٨|pmid=٢٦٣٤٧٧٧٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Screenshot from 2026-07-03 21-55-09.png|ناوەڕاست|وێنۆک|1240x1240پیکسڵ]]

== پەرەسەندن ==
[[پەڕگە:Arthropod_segment_Hox_gene_expression.svg|وێنۆک|دەربڕینی جینەکانی هۆکس لە بڕگەکانی جەستەی گرووپە جیاوازەکانی [[جمگەپێیان|جومگەدارەکاندا]]. جینەکانی هۆکس ٧، ٨، و ٩ لەم گرووپانەدا هاوتان بەڵام (بەهۆی هێتێرۆکڕۆنییەوە - heterochrony) تا سێ بڕگە لایانداوە. ئەو بڕگانەی کە پێیەکانی شەویلگەیان هەیە (maxillopeds) جینی هۆکس ٧یان هەیە. تریلۆبایتە [[فۆسیل|بەبەردبووەکان]] پێدەچێت سێ ناوچەی جەستەیان هەبووبێت، کە هەریەکەیان تێکەڵەیەکی بێهاوتای جینەکانی هۆکسی هەبووە.]]
جینەکانی هۆمیۆبۆکس،و پرۆتینی هۆمیۆدۆمەین، لە زۆربەی ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا  دەدۆزرێنەوە. جینەکانی هۆکس، کە بەشێکن لە جینەکانی هۆمیۆبۆکس، بەم دواییانە لە پەرەسەندندا لە ناو شانشینی ئاژەڵان یان مێتازۆئادا تێبینیکران. لە ناو شانشینی ئاژەڵاندا، جینەکانی هۆکس لە سەرانسەری [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]] (bilateria) &lt;ref name=&quot;Balavoine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt; (ئەو ئاژەڵانەی تەوەری ئاشکرای سەر-بۆ-کلکیان هەیە) بوونیان هەیە، و هەروەها لە نێدارییەکاندا (Cnidaria) وەکو  (sea anemones) دۆزراونەتەوە. &lt;ref name=&quot;Ryan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ryan JF, Mazza ME, Pang K, Matus DQ, Baxevanis AD, Martindale MQ, Finnerty JR |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Pre-bilaterian origins of the Hox cluster and the Hox code: evidence from the sea anemone, Nematostella vectensis |journal=PLOS ONE |بەرگ=٢|issue=1 |bibcode=2007PLoSO...2..153R |doi=10.1371/journal.pone.0000153 |pmc=١٧٧٩٨٠٧|pmid=١٧٢٥٢٠٥٥|doi-access=free |article-number=e153}}&lt;/ref&gt; ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە جینەکانی هۆکس زیاتر لە ٥٥٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر سەریان هەڵداوە. لە [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]]، جینەکانی هۆکس زۆرجار بە شێوەی هێشووی جینی ڕێکخراون، هەرچەندە حاڵەتی زۆر هەن کە تێیاندا جینەکان بەهۆی [[ڕێکخستنەوەی کرۆمۆسۆم|ڕێکخستنەوەی کرۆمۆسۆمییەوە]] جیاکراونەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ferrier DE, Minguillón C |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Evolution of the Hox/ParaHox gene clusters |journal=The International Journal of Developmental Biology |بەرگ=٤٧|issue=7–8 |پەڕەکان=٦٠٥–٦١١|pmid=١٤٧٥٦٣٣٦}}&lt;/ref&gt; بەراوردکردنی زنجیرەی هۆمیۆدۆمەین لە نێوان پرۆتینەکانی هۆکس زۆرجار لێکچوونی زیاتر لە نێوان زیندەوەرەکان دەردەخات وەک لە ناو یەک جۆردا؛ ئەم تێبینییە بووە هۆی ئەو دەرەنجامەی کە کۆمەڵە جینەکانی هۆکس لە سەرەتای پەرەسەندنی ئاژەڵاندا لە یەک جینی هۆکسەوە پەرەیان سەندووە لە ڕێگەی دووبارەبوونەوەی لەسەریەک (tandem duplication) و لێکدوورکەوتنەوەی دواتر، و کە کۆمەڵەی جینێکی هۆکسی نموونەیی سەرەتایی بە لایەنی کەم حەوت جینی هۆکسی جیاوازی تێدابوو لە باوباپیرە هاوبەشەکەی هەموو ئاژەڵە دوولایەنەکاندا بوونی هەبووە. &lt;ref name=&quot;Balavoine2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;M+K&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Krumlauf R |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩٤|سەردێڕ=Hox genes in vertebrate development |journal=Cell |بەرگ=٧٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩١–٢٠١|doi=10.1016/0092-8674(94)90290-9 |pmid=٧٩١٣٨٨٠|s2cid=39168197}}&lt;/ref&gt;

لە زۆربەی ئاژەڵە [[دوولایان|دوولایەنەکاندا]]، جینەکانی هۆکس لە دۆمەینە هەنگاو بە هەنگاوەکاندا بە درێژایی تەوەری سەر-بۆ-کلکی کۆرپەلە دەردەبڕدرێن، کە ئەوە دەردەخات کە ڕۆڵیان لە دیاریکردنی شوێن تایبەتمەندییەکی هاوبەش و دێرینە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gaunt SJ |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Hox cluster genes and collinearities throughout the tree of animal life |journal=The International Journal of Developmental Biology |بەرگ=٦٢|issue=11–12 |پەڕەکان=٦٧٣–٦٨٣|doi=10.1387/ijdb.180162sg |pmid=٣٠٦٠٤٨٣٧}}&lt;/ref&gt; پاراستنی کارایی پرۆتینەکانی هۆکس دەتوانرێت بسەلمێنرێت بەو ڕاستییەی کە مێشێک دەتوانێت تا ڕادەیەکی زۆر کار بکات بە هەبوونی پرۆتینێکی هۆکسی مریشک لە جێگەی پرۆتینەکەی خۆی. &lt;ref name=&quot;Lutz, B. 1996 176–184&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lutz B, Lu HC, Eichele G, Miller D, Kaufman TC |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٦|سەردێڕ=Rescue of Drosophila labial null mutant by the chicken ortholog Hoxb-1 demonstrates that the function of Hox genes is phylogenetically conserved |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=١٠|issue=2 |پەڕەکان=١٧٦–١٨٤|doi=10.1101/gad.10.2.176 |pmid=٨٥٦٦٧٥١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; کەواتە، سەرەڕای ئەوەی باوباپیرەیەکی هاوبەشیان هەبووە کە زیاتر لە ٥٥٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر ژیاوە، &lt;ref name=&quot;Ayala, F.J. 606–11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ayala FJ, Rzhetsky A, Ayala FJ |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Origin of the metazoan phyla: molecular clocks confirm paleontological estimates |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٥|issue=2 |پەڕەکان=٦٠٦–٦١١|bibcode=1998PNAS...95..606J |doi=10.1073/pnas.95.2.606 |pmc=١٨٤٦٧|pmid=٩٤٣٥٢٣٩|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; وەشانی مریشک و مێشی هەمان جینی هۆکس هێندە لەیەک دەچن کە بتوانن هەمان جینەکانی خوارەوە (downstream genes) لە مێشدا ئامانج بگرن.

== ناونان ==
جینەکانی هۆکسی مێش ناونراون بەپێی ئەو فینۆتایپە هۆمیۆتییانەی کە دروست دەبن کاتێک کارکردنیان تێکدەچێت، کە تێیدا بڕگەیەک بە ناسنامەی بڕگەیەکی ترەوە گەشە دەکات (بۆ نموونە قاچ لەو شوێنەی کە دەبوایە شاخک هەبێت). جینەکانی هۆکس لە فایلمە (phyla) جیاوازەکاندا ناوی جیاوازیان پێدراوە، کە ئەمەش بووەتە هۆی سەرلێشێواوی سەبارەت بە ناونان. تەواوکەری جینەکانی هۆکس لە مێشی میوەدا (Drosophila) لە دوو هێشوو پێکدێت، کۆمەڵەی ئەنتێناپێدیا (Antennapedia complex) و کۆمەڵەی بیسۆراکس (Bithorax complex)، کە پێکەوە لە ڕووی مێژووییەوە پێیان دەوترا HOM-C (بۆ Homeotic Complex). هەرچەندە لە ڕووی مێژووییەوە جینەکانی HOM-C ئاماژە بوون بۆ هاوتاکانی (homologues) مێشی میوە، لە کاتێکدا جینەکانی هۆکس ئاماژە بوون بۆ هاوتاکانی بڕبڕەدارەکان، ئەم جیاکارییە چیتر ناکرێت، و هەردوو جینەکانی HOM-C و Hox پێیان دەوترێت جینەکانی هۆکس. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2021)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== لە مێشی میوەدا ==
[[پەڕگە:Hoxgenesoffruitfly.svg|چەپ|وێنۆک|400x400پیکسڵ|''دەربڕینی جینی هۆمیۆبۆکس (هۆکس) لە مێشی میوەدا (Drosophila melanogaster)'']]
[[مێشی میوە]] زیندەوەرێکی مۆدێلی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە دروستبوون و پەرەسەندنی هەیکەلی جەستە. بنەما گشتییەکانی کارکردن و لۆژیکی جینی هۆکس کە لە مێشەکاندا ڕوونکراونەتەوە بۆ هەموو زیندەوەرە دوولایەنەکان هەمانشت جێبەجێ دەبن، لە نێویاندا مرۆڤ. مێشی میوە، وەکو هەموو مێرووەکان، هەشت جینی هۆکسی هەیە. ئەمانە کۆکراونەتەوە لە دوو کۆمەڵەدا، کە هەردووکیان دەکەونە سەر کرۆمۆسۆمی ٣. کۆمەڵەی ئەنتێناپێدیا (نابێت تێکەڵ بکرێت لەگەڵ جینی Antp) لە پێنج جین پێکدێت: لەیبیاڵ (lab)، پرۆبۆسکیپیدیا (pb)، دیفۆرمد (Dfd)، سێکس کۆمبز ڕیدیوسد (Scr)، و ئەنتێناپێدیا (Antp). کۆمەڵەی بیسۆراکس، کە بەناوی جینی ئەڵترابیسۆراکسەوە ناونراوە، لە سێ جینەکەی تر پێکدێت: ئەڵترابیسۆراکس (Ubx)، ئەبدۆمینەڵ-ئەی (abd-A) و ئەبدۆمینەڵ-بی (abd-B).

=== لەیبیاڵ ===
جینی lab بێهاوتاترین جینی دەربڕدراوە. لە سەردایە، بە پلەی یەکەم لە بڕگەی نێوانبڕی- بڕگەیەکی بێ-پەل لە نێوان ئەنتێنا و شەویلگەدا، و هەروەها لە ڕیخۆڵەی ناوەڕاستدا دەردەبڕدرێت. لەدەستدانی lab دەبێتە هۆی ئەوەی کۆرپەلەی مێشی میوە نەتوانێت ئەو پێکهاتانەی دەم و سەر کە لە سەرەتادا لە دەرەوەی جەستە گەشە دەکەن، بەرەو ناوەوە ببات (پرۆسەیەک کە پێی دەوترێت پێچخواردنەوەی سەر - head involution). شکستهێنان لە پێچخواردنەوەی سەردا ڕژێنەکانی لیک و قوڕگ تێکدەدات یان دەیانسڕێتەوە. جینی lab لە سەرەتادا بەم شێوەیە ناونرا چونکە پەلی لێوی (labial appendage)ی تێکدەدا؛ بەڵام، جینی lab لە بڕگەی لێویدا دەرنابڕدرێت، و فینۆتایپی پەلی لێوی پێدەچێت دەرەنجامی ئەو تێکچوونە بەرفراوانە بێت کە لە ئەنجامی شکستهێنانی پێچخواردنەوەی سەرەوە ڕوودەدات. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hughes CL, Kaufman TC |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Hox genes and the evolution of the arthropod body plan |journal=Evolution &amp; Development |بەرگ=٤|issue=6 |پەڕەکان=٤٥٩–٤٩٩|doi=10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x |pmid=١٢٤٩٢١٤٦|s2cid=46085797}}&lt;/ref&gt;

=== پرۆبۆسکیپیدیا ===
جینی pb بەرپرسە لە دروستبوونی پاڵپەکانی لێو و شەویلگەی سەرەوە (maxillary palps). هەندێک بەڵگە دەریدەخەن کە pb کارلێک لەگەڵ Scr دەکات. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;/ref&gt;

=== دیفۆرمد ===
جینی Dfd بەرپرسە لە دروستبوونی بڕگەکانی شەویلگەی سەرەوە و خوارەوە (maxillary and mandibular) لە سەری کرمۆکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Regulski M, McGinnis N, Chadwick R, McGinnis W |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٨٧|سەردێڕ=Developmental and molecular analysis of Deformed; a homeotic gene controlling Drosophila head development |journal=The EMBO Journal |بەرگ=٦|issue=3 |پەڕەکان=٧٦٧–٧٧٧|doi=10.1002/j.1460-2075.1987.tb04819.x |pmc=٥٥٣٤٦٢|pmid=١٦٤٥٣٧٥٢}}&lt;/ref&gt; فینۆتایپە [[بازدان|بازدراوەکانی]] Dfd هاوشێوەی ئەوانەی labialن. لەدەستدانی Dfd لە کۆرپەلەدا دەبێتە هۆی شکستهێنانی پێچخواردنەوەی سەر (بڕوانە جینی labial)، لەگەڵ لەدەستدانی پێکهاتەکانی سەری کرمۆکە. بازدانەکان لە قۆناغی پێگەیشتوودا یان دەبنە هۆی سڕینەوەی بەشەکانی سەر یان گۆڕینی سەر بۆ  سنگی. &lt;ref name=&quot;Ayala, F.J. 606–11&quot; /&gt;

=== سێکس کۆمبز ڕیدیوسد ===
جینی Scr بەرپرسە لە گەشەکردنی سەری و سنگی لە کۆرپەلە و پێگەیشتووی مێشی میوەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pattatucci AM, Kaufman TC |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩١|سەردێڕ=The homeotic gene Sex combs reduced of Drosophila melanogaster is differentially regulated in the embryonic and imaginal stages of development |journal=Genetics |بەرگ=١٢٩|issue=2 |پەڕەکان=٤٤٣–٤٦١|doi=10.1093/genetics/129.2.443 |pmc=١٢٠٤٦٣٥|pmid=١٦٨٣٨٤٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئەنتێناپێدیا ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;دووەم بڕگەی سنگی، یان T2، جووتێک قاچ و جووتێک باڵ گەشە پێدەدات. جینی Antp ئەم دیاری دەکات لە ڕێگەی بەرەوپێشبردنی دروستبوونی قاچ و ڕێگەدان (بەڵام نەک چالاککردنی ڕاستەوخۆ) بە دروستبوونی باڵ. بازدانێکی زاڵی Antp، کە بەهۆی پێچەوانەبوونەوەی کرۆمۆسۆمییەوە دروست دەبێت، وادەکات Antp لە پەپکەی خەیاڵیی شاخکدا (antennal imaginal disc) دەرببڕدرێت، بە جۆرێک کە، لەبری دروستکردنی شاخکێک، پەپکەکە قاچێک دروست دەکات، کە دەبێتە هۆی دەرچوونی قاچێک لە سەری مێشەکەوە. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2021)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[پەڕگە:Antennapedia.jpg|وێنۆک|جۆری کێوی (چەپ)، بازدراوی ئەنتێناپێدیا (ڕاست)]]

=== ئەڵترابیسۆراکس ===
سێیەم بڕگەی سنگی، یان T3، جووتێک قاچ و جووتێک هاڵتێر (halteres - باڵی زۆر بچووککراوە کە لە کاتی فڕیندا ئەرکی هاوسەنگکردن دەبینن) هەڵدەگرێت. Ubx شێوەی T3 دیاری دەکات تا ڕادەیەکی زۆر لە ڕێگەی سەرکوتکردنی ئەو جینانەی کە بەشدارن لە دروستبوونی باڵدا. پەڕەی باڵەکە لە دوو چین خانە پێکدێت کە بە توندی بە یەکەوە لکاون، و لەلایەن چەندین دەماری باڵەوە خۆراکیان پێدەدرێت. یەکێک لەو چەندین جینەی کە Ubx سەرکوتی دەکات بریتییە لە blistered، کە ئەو پرۆتینانە چالاک دەکات کە بەشدارن لە لکانی خانە بە خانەوە، و spalt، کە شێوەی دانانی دەمارەکانی باڵ دیاری دەکات. لەو بازدراوانەی کە کارکردنی Ubxیان لەدەستداوە، Ubx چیتر جینەکانی باڵ سەرکوت ناکات، و [[هاڵتێر|هاڵتێرەکان]] وەکو جووتە باڵێکی دووەم گەشە دەکەن، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی مێشە بەناوبانگە چوار-باڵەکان. کاتێک Ubx بە هەڵە دەردەبڕدرێت لە دووەم بڕگەی سنگیدا، لەو مێشانە ڕوودەدات کە بازدانی [[بەهێزکەر|بەهێزکەری]] &quot;Cbx&quot;یان هەیە، ئەوا جینەکانی باڵ سەرکوت دەکات، و باڵەکان وەکو هاڵتێر گەشە دەکەن، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی مێشێکی چوار-هاڵتێر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=González-Gaitán MA, Micol JL, García-Bellido A |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ=Developmental genetic analysis of Contrabithorax mutations in Drosophila melanogaster |journal=Genetics |بەرگ=١٢٦|issue=1 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٥|doi=10.1093/genetics/126.1.139 |pmc=١٢٠٤١١٨|pmid=١٩٧٧٦٥٥}}&lt;/ref&gt;

=== ئەبدۆمینەڵ-ئەی ===
لە مێشی میوەدا، abd-A بە درێژایی زۆربەی سک دەردەبڕدرێت، لە بڕگەکانی سکی ١ (A1) تا A8. دەربڕینی abd-A پێویستە بۆ دیاریکردنی شێوەی زۆربەی بڕگەکانی سک. ئەرکێکی سەرەکی abd-A لە مێرووەکاندا سەرکوتکردنی دروستبوونی پەلەکانە. لەو بازدراوانەی کارکردنی abd-Aیان لەدەستداوە، بڕگەکانی سکی A2 تا A8 دەگۆڕدرێن بۆ شێوەی کە زیاتر لە A1 دەچێت. کاتێک abd-A بە شێوەیەکی ئیکتۆپیک (لە شوێنی نائاسایی) لە سەرانسەری کۆرپەلەدا دەردەبڕدرێت، هەموو بڕگەکانی پێشەوەی A4 دەگۆڕدرێن بۆ شێوە سکی هاوشێوەی A4. &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hughes CL, Kaufman TC |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Hox genes and the evolution of the arthropod body plan |journal=Evolution &amp; Development |بەرگ=٤|issue=6 |پەڕەکان=٤٥٩–٤٩٩|doi=10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x |pmid=١٢٤٩٢١٤٦|s2cid=46085797}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHughesKaufman2002&quot;&gt;Hughes CL, Kaufman TC (2002). &quot;Hox genes and the evolution of the arthropod body plan&quot;. ''Evolution &amp; Development''. '''4''' (6): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;459–&lt;/span&gt;499. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x|10.1046/j.1525-142x.2002.02034.x]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12492146 12492146]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:46085797 46085797].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; جینی abd-A هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر شێوەی دروستبوونی توێکڵی دەرەوە (cuticle) لە ئیکتۆدێرم (ectoderm)دا، و نەخشی دروستبوونی ماسولکە لە میزۆدێرم (mesoderm)دا. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBrody1996&quot;&gt;Brody T (1996). [http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm &quot;The Interactive Fly&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ئەبدۆمینەڵ-بی ===
جینی abd-B بە دوو شێوەی جیاواز لەبەردەگیرێتەوە، پرۆتینێکی ڕێکخەر، و پرۆتینێکی مۆرفۆجینیک (شێوەدروستکەر). abd-Bی ڕێکخەر پێکهاتەکانی پێستی سکیی کۆرپەلەیی لە هەشتەم و نۆیەم بڕگەی سکی مێشی میوەدا سەرکوت دەکات. هەم پرۆتینە ڕێکخەرەکە و هەم پرۆتینە مۆرفۆجینیکەکە بەشدارن لە گەشەکردنی بڕگەی کلکدا. &lt;ref name=&quot;The Interactive Fly&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm|سەردێڕ=The Interactive Fly}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBrody1996&quot;&gt;Brody T (1996). [http://www.sdbonline.org/fly/aimain/1aahome.htm &quot;The Interactive Fly&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== لە جۆرەکانی تردا ==

=== پۆلێنکردنی پڕۆتینەکانی هۆکس ===
[[پەڕگە:Genes_hox.jpeg|چەپ|وێنۆک|جینەکانی هۆکس لە جۆرە جیاوازەکاندا، بە بەکارهێنانی کۆمەڵەکردنی زنجیرەی. &lt;ref name=&quot;Hueber10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Improving Hox protein classification across the major model organisms |journal=PLOS ONE |بەرگ=٥|issue=5 |bibcode=2010PLoSO...510820H |doi=10.1371/journal.pone.0010820 |pmc=٢٨٧٦٠٣٩|pmid=٢٠٥٢٠٨٣٩|doi-access=free |article-number=e10820}}&lt;/ref&gt;]]
ئەو پرۆتینانەی کە ئاستێکی بەرزی لێکچوونی زنجیرەییان هەیە بەگشتی وا دادەنرێت کە ئاستێکی بەرزی لێکچوونی کاراییش نیشان بدەن، واتە وا دادەنرێت کە پرۆتینەکانی هۆکس کە هۆمیۆدۆمەینی هاوتایان هەیە تایبەتمەندیی بەستنەوە-بە-دی‌ئێن‌ئەی هاوتایان هەبێت (مەگەر ئەوەی زانرابێت کە زنجیرەی تر کاریگەرییان لەسەر بەستنەوە-بە-دی‌ئێن‌ئەی هەیە). بۆ دەستنیشانکردنی کۆمەڵەی ئەو پرۆتینانەی لە نێوان دوو جۆری جیاوازدا کە ئەگەری زۆرە زۆرترین لێکچوونی کاراییان هەبێت، شێوازەکانی پۆلێنکردن بەکاردەهێنرێن.

بۆ پرۆتینەکانی هۆکس، سێ شێوازی پۆلێنکردنی جیاواز هەن: لەسەر بنەمای دەرەنجامگیریی فایڵۆجینی (phylogenetic inference)، لەسەر بنەمای سینتێنی (synteny)، و لەسەر بنەمای لێکچوونی زنجیرەی. شێوازی سینتێنی لە کرمی C. elegansدا سەرکەوتوو نابێت. شێوازی لێکچوون پێویستی بە داتای کەمێک زیاتر هەیە بەڵام دەتوانێت هەموو گرووپەکان شیبکاتەوە جگە لە گرووپی ناوەندی (٦،٧،٨). &lt;ref name=&quot;Hueber10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Improving Hox protein classification across the major model organisms |journal=PLOS ONE |بەرگ=٥|issue=5 |bibcode=2010PLoSO...510820H |doi=10.1371/journal.pone.0010820 |pmc=٢٨٧٦٠٣٩|pmid=٢٠٥٢٠٨٣٩|doi-access=free |article-number=e10820}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHueberWeillerDjordjevicFrickey2010&quot;&gt;Hueber SD, Weiller GF, Djordjevic MA, Frickey T (May 2010). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2876039 &quot;Improving Hox protein classification across the major model organisms&quot;]. ''PLOS ONE''. '''5''' (5) e10820. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2010PLoSO...510820H 2010PLoSO...510820H]. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1371/journal.pone.0010820|10.1371/journal.pone.0010820]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2876039 2876039]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20520839 20520839].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دەرەنجامگیریی فایڵۆجینی لەسەر زنجیرەییەکانی هۆمیۆدۆمەین هەروەها بە تەواوی گرووپی ناوەندی شی ناکاتەوە. &lt;ref name=&quot;Hueber13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٨٣|issue=2 |پەڕەکان=١٧٥–١٨٥|doi=10.1016/j.ydbio.2013.09.009 |pmid=٢٤٠٥٥١٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

تێکەڵکردنی لێکچوونی زنجیرە و پەیوەندییە فایڵۆجینییەکانی ئاژەڵەکان ڕێگە بە پۆلێنکردنێکی لۆژیکیتر بۆ گرووپی ناوەندی دەدات. لە کۆمەڵەکردنی زنجیرەکان و کێشانی دەرکەوتنیان لەسەر درەختێکی فایڵۆجینیی جۆرە ئاژەڵەکان، وا دەردەکەوێت کە دوولایەنەی باوباپیرە (ancestral bilaterian) تەنها یەک جۆری جینی ناوەندی هەبووە، کە زۆرترین لێکچوونی هەبووە لەگەڵ Hox7 و Antpی مۆدێرن. هەموو پرۆتینەکانی تر داهێنانی دواتر بوون. &lt;ref name=&quot;Hueber13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٨٣|issue=2 |پەڕەکان=١٧٥–١٨٥|doi=10.1016/j.ydbio.2013.09.009 |pmid=٢٤٠٥٥١٧٤|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHueberRauchDjordjevicGunter2013&quot;&gt;Hueber SD, Rauch J, Djordjevic MA, Gunter H, Weiller GF, Frickey T (November 2013). [[doi:10.1016/j.ydbio.2013.09.009|&quot;Analysis of central Hox protein types across bilaterian clades: on the diversification of central Hox proteins from an Antennapedia/Hox7-like protein&quot;]]. ''Developmental Biology''. '''383''' (2): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;175–&lt;/span&gt;185. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1016/j.ydbio.2013.09.009|10.1016/j.ydbio.2013.09.009]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24055174 24055174].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== بڕبڕەدارەکان ===


مشک و مرۆڤ ٣٩ جینی هۆکسیان هەیە لە چوار هێشوودا: &lt;ref name=&quot;Lappin-1891803&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Scott MP |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Vertebrate homeobox gene nomenclature |journal=Cell |بەرگ=٧١|issue=4 |پەڕەکان=٥٥١–٥٥٣|doi=10.1016/0092-8674(92)90588-4 |pmid=١٣٥٨٤٥٩|s2cid=13370372}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!کۆمەڵە
!کڕۆمۆسۆمی مرۆڤ
!جین
|-
|HOXA@
|chromosome 7
|''HOXA1, HOXA2, HOXA3, HOXA4, HOXA5, HOXA6, HOXA7, HOXA9, HOXA10, HOXA11, HOXA13''
|-
|HOXB@
|chromosome 17
|''HOXB1, HOXB2, HOXB3, HOXB4, HOXB5, HOXB6, HOXB7, HOXB8, HOXB9, HOXB13''
|-
|HOXC@
|chromosome 12
|''HOXC4, HOXC5, HOXC6, HOXC8, HOXC9, HOXC10, HOXC11, HOXC12, HOXC13''
|-
|HOXD@
|chromosome 2
|''HOXD1, HOXD3, HOXD4, HOXD8, HOXD9, HOXD10, HOXD11, HOXD12, HOXD13''
|}
باوباپیرانی بڕبڕەدارەکان تەنها یەک کۆمەڵە جینی هۆکسیان هەبوو، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Garcia-Fernández J, Holland PW |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٤|سەردێڕ=Archetypal organization of the amphioxus Hox gene cluster |journal=Nature |بەرگ=٣٧٠|issue=6490 |پەڕەکان=٥٦٣–٥٦٦|bibcode=1994Natur.370..563G |doi=10.1038/370563a0 |pmid=٧٩١٤٣٥٣|s2cid=4329696}}&lt;/ref&gt; کە لە سەرەتای پەرەسەندنی بڕبڕەدارەکاندا (دووجار) دووبارە بووەوە بەهۆی دووبارەبوونەوەی تەواوی جینۆم بۆ پێکهێنانی چوار کۆمەڵەی جینی هۆکس: Hoxa، Hoxb، Hoxc و Hoxd. لە ئێستادا ڕوون نییە کە ئایا ئەم دووبارەبوونەوانە پێش یان دوای لێکدوورکەوتنەوەی ماسیی لامپری (lampreys) و هاگفیش (hagfish) لە بڕبڕەدارەکانی تر ڕوویانداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Holland LZ, Ocampo Daza D |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=A new look at an old question: when did the second whole genome duplication occur in vertebrate evolution? |journal=Genome Biology |بەرگ=١٩|issue=1 |doi=10.1186/s13059-018-1592-0 |pmc=٦٢٦٠٧٣٣|pmid=٣٠٤٨٦٨٦٢|doi-access=free |article-number=209}}&lt;/ref&gt; زۆربەی چوارپێیەکان چوار کۆمەڵەی HOXیان هەیە، لە کاتێکدا زۆربەی ماسییە تێلیۆستەکان (teleost fish)، لە نێویاندا ماسی زێبرا و مێداکا، حەوت یان هەشت کۆمەڵەی جینی هۆکسیان هەیە بەهۆی دووبارەبوونەوەیەکی تری جینۆم کە لە مێژووی پەرەسەندنیاندا ڕوویداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hoegg S, Boore JL, Kuehl JV, Meyer A |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Comparative phylogenomic analyses of teleost fish Hox gene clusters: lessons from the cichlid fish Astatotilapia burtoni |journal=BMC Genomics |بەرگ=٨|issue=1 |doi=10.1186/1471-2164-8-317 |pmc=٢٠٨٠٦٤١|pmid=١٧٨٤٥٧٢٤|doi-access=free |article-number=317}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lappin-18918032&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;/ref&gt; لە ماسیی زێبرادا، یەکێک لە هەشت کۆمەڵە جینییەکەی هۆکس (کۆمەڵەی Hoxd) هەموو ئەو جینانەی لەدەستداوە کە کۆدی پرۆتین دەکەن، و تەنها یەک جینی وردە-ئاڕ‌ئێن‌ئەی (microRNA) شوێنی کۆمەڵە ڕەسەنەکە نیشان دەدات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mungpakdee S, Seo HC, Angotzi AR, Dong X, Akalin A, Chourrout D |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Differential evolution of the 13 Atlantic salmon Hox clusters |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٢٥|issue=7 |پەڕەکان=١٣٣٣–١٣٤٣|doi=10.1093/molbev/msn097 |pmid=١٨٤٢٤٧٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە هەندێک ماسیی تێلیۆستدا، وەکو سەلەمۆن، دووبارەبوونەوەیەکی جینۆمیی زۆر نوێتر ڕوویداوە، کە حەوت یان هەشت کۆمەڵە جینییەکەی هۆکسی دوو هێندە کردووە بۆ پێکهێنانی لایەنی کەم ١٣ کۆمەڵە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mungpakdee S, Seo HC, Angotzi AR, Dong X, Akalin A, Chourrout D |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Differential evolution of the 13 Atlantic salmon Hox clusters |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٢٥|issue=7 |پەڕەکان=١٣٣٣–١٣٤٣|doi=10.1093/molbev/msn097 |pmid=١٨٤٢٤٧٧٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تێلیۆستێکی تر، پەپوولەماسیی ئاوی شیرین، لەبری ئەوە لەدەستدانێکی بەرچاوی لە کۆمەڵە جینەکانی HOXدا بەخۆیەوە بینیوە، کە تەنها ٥ هێشووی ماوەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Martin KJ, Holland PW |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Enigmatic orthology relationships between Hox clusters of the African butterfly fish and other teleosts following ancient whole-genome duplication |journal=Molecular Biology and Evolution |بەرگ=٣١|issue=10 |پەڕەکان=٢٥٩٢–٢٦١١|doi=10.1093/molbev/msu202 |pmc=٤١٦٦٩٢٠|pmid=٢٤٩٧٤٣٧٧}}&lt;/ref&gt;

جەستەی بڕبڕەدارەکان بە هەمان شێوەی مێرووەکان بڕگەبڕگە نییە؛ ئەوان بە تێکڕا زۆر ئاڵۆزترن، کە دەبێتە هۆی ژێرخانێکی زیاتر لە هەیکەلی جەستەیاندا بە بەراورد بە مێرووەکان. جینەکانی HOX کۆنترۆڵی ڕێکخستن و گەشەکردنی زۆرێک لە پێکهاتە سەرەکییەکانی جەستە دەکەن، وەک لەشەخانەکان (somites)، کە بڕبڕەکان و پەراسووەکان، پێستی ڕاستەقینەی (dermis) پێستی پشتەوە، ماسولکە پەیکەرییەکانی پشت، و ماسولکە پەیکەرییەکانی دیواری جەستە و پەلەکان پێکدەهێنن. جینەکانی HOX یارمەتی خانەکانی لەشەخانە دەدەن تا جیاببنەوە بۆ شێوەی دیاریکراوتر و ئاراستەیان دەکەن تا بە شێوەی جیاواز گەشە بکەن بەپێی ئەوەی لە کوێی جەستەدان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Dale KJ, Pourquié O |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=A clock-work somite |journal=BioEssays |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٧٢–٨٣|doi=10.1002/(sici)1521-1878(200001)22:1&lt;72::aid-bies12&gt;3.0.co;2-s |pmid=١٠٦٤٩٢٩٣}}&lt;/ref&gt; جیاوازییەکی گەورە لە نێوان بڕبڕەدارەکان و بێ‌بڕبڕەکاندا شوێن و چینبەندیی جینەکانی HOXە. میکانیزمە بنەڕەتییەکانی گەشەکردن بە توندی پارێزراون لە نێوان بڕبڕەدارەکاندا لە ماسییەوە تا دەگاتە شیردەرەکان.

بەهۆی ئەو ڕاستییەی کە جینەکانی HOX زۆر بە توندی پارێزراون، زۆربەی توێژینەوەکان لەسەر زیندەوەرە مۆدێلە زۆر سادەترەکان کراون، وەک مشک. یەکێک لەو جیاوازییە گەورانەی کە تێبینی کرا کاتێک بەراوردی نێوان مشک و مێشی میوە کرا، بەتایبەتی، پەیوەندی هەیە بە شوێن و چینبەندیی جینەکانی HOX لە ناو جینۆمدا. بڕبڕەدارەکان جینەکانی HOXیان هەیە کە هاوتان لەگەڵ ئەوانەی مێشدا چونکە یەکێکە لە زۆرترین پارێزراوترین جینەکان، بەڵام شوێنەکەی جیاوازە. بۆ نموونە، جینی HOXی زیاتر لە بەشی 5'ی بڕگەی مشکدا هەیە بە بەراورد بە بێ‌بڕبڕەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mallo M, Wellik DM, Deschamps J |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Hox genes and regional patterning of the vertebrate body plan |journal=Developmental Biology |بەرگ=٣٤٤|issue=1 |پەڕەکان=٧–١٥|doi=10.1016/j.ydbio.2010.04.024 |pmc=٢٩٠٩٣٧٩|pmid=٢٠٤٣٥٠٢٩}}&lt;/ref&gt; ئەم جینانە هاوتان لەگەڵ دەربڕین لە کلکدا، کە ئەمەش لۆژیکییە چونکە مێشەکان هیچ شتێکیان نییە هاوشێوەی ئەو کلکەی کە هەموو بڕبڕەدارەکان هەیانە. سەرباری ئەوەش، لە زۆربەی بڕبڕەدارەکاندا ٣٩ ئەندام هەن کە دابەشکراون بۆ چوار ڕیزبەندیی جینیی جیاواز و توند (A-D) لەسەر چوار کرۆمۆسۆمی جیاواز، لە کاتێکدا هەشت جینی HOX بە گشتی لە مێشی میوەدا هەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Daniels LK |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٧٦|سەردێڕ=Rapid in-office and in-vivo desensitization of an injection phobia utilizing hypnosis |journal=The American Journal of Clinical Hypnosis |بەرگ=١٨|issue=3 |پەڕەکان=٢٠٠–٢٠٣|doi=10.1080/00029157.1976.10403798 |pmid=٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵەکان زۆرتر دووبارەبووەوەن (redundant) و ئەگەری کەمترە بازدان دروست بکەن. لە مێشەکاندا، یەک جین دەکرێت بازدانی تێدا ڕووبدات، کە دەبێتە هۆی ئەوەی هاڵتێرێک، کە شتێکی بنەڕەتییە بۆ ئەوەی بتوانن بفڕن، بگۆڕێت بۆ باڵێک، یان شاخکێک ببێت بە قاچێک؛ لە مشکدا، دەبێت دوو بۆ چوار جین لە یەک کاتدا لابرێن بۆ ئەوەی گۆڕانێکی تەواوەتی هاوشێوە ڕووبدات. هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە، بەهۆی دووبارەبوونەوەی (redundancy) پلانی کۆمەڵەی HOXی بڕبڕەدارەکان و زیاتر سنوورداربوونی بە بەراورد بە کۆمەڵەکانی HOXی بێ‌بڕبڕەکان، توانای پەرەسەندنی کۆمەڵەکانی HOXی بڕبڕەدارەکان، لەبەر هەندێک هۆکاری پێکهاتەیی یان کارایی، زۆر کەمترە لە هاوتا بێ‌بڕبڕەکانیان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hrycaj SM, Wellik DM |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Hox genes and evolution |journal=F1000Research |بەرگ=٥|پەڕە=٨٥٩|doi=10.12688/f1000research.7663.1 |pmc=٤٨٦٣٦٦٨|pmid=٢٧٢٣٩٢٨١|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەم توانای پەرەسەندنە خێرایە بەشێکی لەبەر ئەوەیە کە بێ‌بڕبڕەکان ئەزموونی قۆناغی زۆر قورستری تیشکدانەوەی گونجێنەر و بازدانیان کردووە. زیاتر لە ٢٠ لقی گەورەی بێ‌بڕبڕەکان هێندە بە توندی لە ڕێکخستنی جەستەدا جیاوازن، کە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ڕێژەیەکی بەرزی بازدان، کە بە فەرمی وەکو فایلمی (phyla) جیاواز پۆلێن کران. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Suemori H, Noguchi S |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Hox C cluster genes are dispensable for overall body plan of mouse embryonic development |journal=Developmental Biology |بەرگ=٢٢٠|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٢|doi=10.1006/dbio.2000.9651 |pmid=١٠٧٥٣٥٢٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; زۆربەی کات پێویستە هەموو جینە پارالۆگەکان (paralogous genes) لەکار بخرێن بۆ ئەوەی هیچ گۆڕانکارییەکی شێوەی ڕووبدات. ئەمەش هۆکارێکە بۆچی بازدانە هۆمیۆتییەکان (homeotic) لە بڕبڕەدارەکاندا زۆر بە دەگمەن دەبینرێن.

لە کۆرپەلەی مشکدا، جینەکانی HOX10، کە یەکێکە لەو جینانەی دەکەوێتە بەشی کلکی ئاژەڵەکە، سیستەمی &quot;دروستکردنی-پەراسووی&quot; دەکوژێنێتەوە کاتێک جینەکە چالاک دەبێت. جینەکان چالاکن لە بەشی خوارەوەی پشتدا، کە تێیدا بڕبڕەکان پەراسوویان لێ ناڕوێت، و ناچالاکن لە ناوەڕاستی پشتدا، کە ڕێگە دەدات پەراسووەکان دروست ببن. کاتێک پارالۆگەکانی HOX10 بە شێوەیەکی تاقیکاری ناچالاک دەکرێن، بڕبڕەکانی بەشی خوارەوەی پشت پەراسوویان لێ دەڕوێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Woltering JM |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=From lizard to snake; behind the evolution of an extreme body plan |journal=Current Genomics |بەرگ=١٣|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٩–٢٩٩|doi=10.2174/138920212800793302 |pmc=٣٣٩٤١١٦|pmid=٢٣٢٠٤٩١٨}}&lt;/ref&gt; ئەم توێژینەوەیە هانی گەڕانێکی پەرەسەندنیدا بۆ ئەم بازدانانە لە نێوان هەموو ئاژەڵەکاندا. نموونەی ئەمە لە مارمێلکە و مارەکاندایە. لە مارەکاندا، جینەکانی HOX10 توانای بلۆککردنی پەراسووی خۆیان بەو شێوەیە لەدەستداوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mansfield JH |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=cis-regulatory change associated with snake body plan evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=١١٠|issue=26 |پەڕەکان=١٠٤٧٣–١٠٤٧٤|bibcode=2013PNAS..11010473M |doi=10.1073/pnas.1307778110 |pmc=٣٦٩٦٨٠٦|pmid=٢٣٧٤٩٨٧٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمفیۆشەس ===
ئەمفیۆشەسەکانی وەکو Branchiostoma floridae یەک کۆمەڵە هۆکسیان هەیە کە ١٥ جینی تێدایە، کە ناسراون بە AmphiHox1 تا AmphiHox15.[ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Holland LZ, Albalat R, Azumi K, Benito-Gutiérrez E, Blow MJ, Bronner-Fraser M, Brunet F, Butts T, Candiani S, Dishaw LJ, Ferrier DE, Garcia-Fernàndez J, Gibson-Brown JJ, Gissi C, Godzik A, Hallböök F, Hirose D, Hosomichi K, Ikuta T, Inoko H, Kasahara M, Kasamatsu J, Kawashima T, Kimura A, Kobayashi M, Kozmik Z, Kubokawa K, Laudet V, Litman GW, McHardy AC, Meulemans D, Nonaka M, Olinski RP, Pancer Z, Pennacchio LA, Pestarino M, Rast JP, Rigoutsos I, Robinson-Rechavi M, Roch G, Saiga H, Sasakura Y, Satake M, Satou Y, Schubert M, Sherwood N, Shiina T, Takatori N, Tello J, Vopalensky P, Wada S, Xu A, Ye Y, Yoshida K, Yoshizaki F, Yu JK, Zhang Q, Zmasek CM, de Jong PJ, Osoegawa K, Putnam NH, Rokhsar DS, Satoh N, Holland PW |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The amphioxus genome illuminates vertebrate origins and cephalochordate biology |journal=Genome Research |بەرگ=١٨|issue=7 |پەڕەکان=١١٠٠–١١١١|doi=10.1101/gr.073676.107 |pmc=٢٤٩٣٣٩٩|pmid=١٨٥٦٢٦٨٠}}&lt;/ref&gt;

=== بێ‌بڕبڕەدارەکانی تر ===
شەش جینی هۆکس بڵاوبوونەتەوە لە جینۆمی Caenorhabditis elegans، کە کرمێکی لوولەییە. &lt;ref name=&quot;Balavoine3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٧=Sean B. Carroll |vauthors=de Rosa R, Grenier JK, Andreeva T, Cook CE, Adoutte A, Akam M, Carroll SB, Balavoine G |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution |journal=Nature |بەرگ=٣٩٩|issue=6738 |پەڕەکان=٧٧٢–٧٧٦|bibcode=1999Natur.399..772D |doi=10.1038/21631 |pmid=١٠٣٩١٢٤١|s2cid=4413694}}&lt;/ref&gt; : fig. 3  هایدرا (Hydra) و Nematostella vectensis، کە هەردووکیان لە فایلمی نێداریان (Cnidaria)، چەند جینێکی هۆمیۆبۆکسی هاوشێوەی Hox/ParaHoxیان هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gauchat D, Mazet F, Berney C, Schummer M, Kreger S, Pawlowski J, Galliot B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Evolution of Antp-class genes and differential expression of Hydra Hox/paraHox genes in anterior patterning |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٧|issue=9 |پەڕەکان=٤٤٩٣–٤٤٩٨|doi=10.1073/pnas.97.9.4493 |pmc=١٨٢٦٢|pmid=١٠٧٨١٠٥٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ryan2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ryan JF, Mazza ME, Pang K, Matus DQ, Baxevanis AD, Martindale MQ, Finnerty JR |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Pre-bilaterian origins of the Hox cluster and the Hox code: evidence from the sea anemone, Nematostella vectensis |journal=PLOS ONE |بەرگ=٢|issue=1 |bibcode=2007PLoSO...2..153R |doi=10.1371/journal.pone.0000153 |pmc=١٧٧٩٨٠٧|pmid=١٧٢٥٢٠٥٥|doi-access=free |article-number=e153}}&lt;/ref&gt;

دەربڕینی جینی هۆکس  لە براکیۆپۆدەکان (brachiopods)دا لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gąsiorowski L, Hejnol A |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=''Hox'' gene expression in postmetamorphic juveniles of the brachiopod ''Terebratalia transversa'' |journal=EvoDevo |بەرگ=١٠|biorxiv=10.1101/449488 |doi=10.1186/s13227-018-0114-1 |pmc=٦٣٢٥٧٤٧|pmid=٣٠٦٣٧٠٩٥|doi-access=free |article-number=1}}&lt;/ref&gt; ئەنێلیدەکان (annelids)، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Kulakova M, Bakalenko N, Novikova E, Cook CE, Eliseeva E, Steinmetz PR, Kostyuchenko RP, Dondua A, Arendt D, Akam M, Andreeva T |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Hox gene expression in larval development of the polychaetes Nereis virens and Platynereis dumerilii (Annelida, Lophotrochozoa) |journal=Development Genes and Evolution |بەرگ=٢١٧|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٥٤|doi=10.1007/s00427-006-0119-y |pmid=١٧١٨٠٦٨٥|s2cid=7314266}}&lt;/ref&gt; و کۆمەڵێک لە نەرمەکرمەکان (molluscs). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lee PN, Callaerts P, De Couet HG, Martindale MQ |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Cephalopod Hox genes and the origin of morphological novelties |journal=Nature |بەرگ=٤٢٤|issue=6952 |پەڕەکان=١٠٦١–١٠٦٥|bibcode=2003Natur.424.1061L |doi=10.1038/nature01872 |pmid=١٢٩٤٤٩٦٩|s2cid=4317828}}&lt;/ref&gt;

== جینە ڕێکخراوەکان ==
جینەکانی هۆکس لە چەندین ئاستدا کاردەکەن لە ناو زنجیرە پلەبەندییەکانی جینی گەشەکردندا: لە ئاستی &quot;جێبەجێکردن&quot;دا ئەوان ڕێکخستنی ئەو جینانە دەکەن کە لە بەرامبەردا ڕێکخستنی تۆڕە گەورەکانی جینەکانی تر دەکەن (وەک ئەو ڕێڕەوە جینییەی کە پەلێک پێکدەهێنێت). هەروەها ڕاستەوخۆ ڕێکخستنی ئەو جینانە دەکەن کە پێیان دەوترێت جینەکانی جێبەجێکار (realisator genes) یان جینە کاریگەرەکان (effector genes) کە لە بەشی خوارەوەی ئەم زنجیرە پلەبەندییانە کاردەکەن بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا شانەکان، پێکهاتەکان، و ئەندامەکانی هەر بڕگەیەک پێکبهێنن. بڕگەبوون (Segmentation) پرۆسەگەلێکی وەکو دروستبوونی شێوە جیاکردنەوەی خانە پێشەنگەکان بۆ خانە تایبەتمەندە کۆتاییەکانیان)، یەکگرتنی توندی گرووپەکانی خانە کە چارەنووسی هاوشێوەیان هەیە، داڕشتنی پێکهاتەکان و سنوورەکانی بڕگەکان لە ڕێگەی [[مردنی بەرنامە بۆ داڕێژراوی خانە|مردنی بەرنامە بۆ داڕێژراوی خانەوە]]، و جووڵەی خانەکان لەو شوێنەی کە تێیدا لەدایکدەبن بۆ ئەو شوێنەی کە لە کۆتاییدا کاری تێدا دەکەن، لەخۆدەگرێت، بۆیە جێگەی سەرسوڕمان نییە کە جینە ئامانجەکانی جینەکانی هۆکس هاندەری دابەشبوونی خانە، لکانی خانە، [[مردنی خانە|ئەپۆپتۆسس]] (مردنی خانە)، و کۆچکردنی خانەن. &lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPearsonLemonsMcGinnis2005&quot;&gt;Pearson JC, Lemons D, McGinnis W (December 2005). &quot;Modulating Hox gene functions during animal body patterning&quot;. ''Nature Reviews. Genetics''. '''6''' (12): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;893–&lt;/span&gt;904. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1038/nrg1726|10.1038/nrg1726]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16341070 16341070]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:256216 256216].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Examples of target genes
!'''زیندەوەر'''
!جینی ئامانج
!'''فرمانی ئاسایی جینی ئامانج'''
!'''ڕێکخراوە لەلایەن'''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''''مێشی میوە'''''
|distal-less
|ڕێڕەوی جینی چالاک دەکات بۆ دروستبوونی پەل
|ULTRABITHORAX&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vachon G, Cohen B, Pfeifle C, McGuffin ME, Botas J, Cohen SM |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Homeotic genes of the Bithorax complex repress limb development in the abdomen of the Drosophila embryo through the target gene Distal-less |journal=Cell |بەرگ=٧١|issue=3 |پەڕەکان=٤٣٧–٤٥٠|doi=10.1016/0092-8674(92)90513-C |pmid=١٣٥٨٤٥٧|s2cid=10977579}}&lt;/ref&gt;
(represses distal-less)
|-
|distal-less
|ڕێڕەوی جینی چالاک دەکات بۆ دروستبوونی پەل
|ABDOMINAL-A&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;
(represses distal-less)
|-
|decapentaplegic
|دەبێتە هۆی گۆڕانکاری لە شێوەی خانە لە ڕیخۆڵەدا کە
پێویستن بۆ هەیکەلی ئاسایی هەناوی
|ULTRABITHORAX&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Capovilla M, Botas J |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Functional dominance among Hox genes: repression dominates activation in the regulation of Dpp |journal=Development |بەرگ=١٢٥|issue=24 |پەڕەکان=٤٩٤٩–٤٩٥٧|doi=10.1242/dev.125.24.4949 |pmid=٩٨١١٥٧٩}}&lt;/ref&gt;
(activates decapentaplegic)
|-
|reaper
|[[مردنی خانە|مردنی خانەی]]: مردنی ناوخۆیی خانەکان سنووری بڕگەیی
دروست دەکات لە نێوان شەویلگەی سەرەوە و خوارەوەی سەردا
|DEFORMED&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lohmann I, McGinnis N, Bodmer M, McGinnis W |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Drosophila Hox gene deformed sculpts head morphology via direct regulation of the apoptosis activator reaper |journal=Cell |بەرگ=١١٠|issue=4 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٦٦|doi=10.1016/s0092-8674(02)00871-1 |pmid=١٢٢٠٢٠٣٥|s2cid=17464919 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
(activates reaper)
|-
|decapentaplegic
|ڕێگری دەکات لەم گۆڕانکارییانەی سەرەوەی خانە لە ناوچەکانی دواوەدا
|ABDOMINAL-B&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;
(represses decapentaplegic)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''مشک'''
|EphA7
|لکانی خانە: دەبێتە هۆی یەکگرتنی توندی خانەکان لە
بەشی دووری پەلدا کە ئێسکەکانی پەنجە، مەچەک و پاژنە پێکدەهێنن
|HOX-A13&lt;ref name=&quot;Nature Reviews 2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pearson JC, Lemons D, McGinnis W |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Modulating Hox gene functions during animal body patterning |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٦|issue=12 |پەڕەکان=٨٩٣–٩٠٤|doi=10.1038/nrg1726 |pmid=١٦٣٤١٠٧٠|s2cid=256216}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPearsonLemonsMcGinnis2005&quot;&gt;Pearson JC, Lemons D, McGinnis W (December 2005). &quot;Modulating Hox gene functions during animal body patterning&quot;. ''Nature Reviews. Genetics''. '''6''' (12): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;893–&lt;/span&gt;904. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1038/nrg1726|10.1038/nrg1726]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16341070 16341070]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:256216 256216].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
(activates EphA7)
|-
|Cdkn1a
|سووڕی خانە: جیاکردنەوەی خانەکانی مایەلۆمۆنۆسایت بۆ
مۆنۆسایتەکان (خڕۆکە سپییەکانی خوێن)، لەگەڵ وەستانی سووڕی خانە
|Hox-A10&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bromleigh VC, Freedman LP |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=p21 is a transcriptional target of HOXA10 in differentiating myelomonocytic cells |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=١٤|issue=20 |پەڕەکان=٢٥٨١–٢٥٨٦|doi=10.1101/gad.817100 |pmc=٣١٧٠٠١|pmid=١١٠٤٠٢١٢}}&lt;/ref&gt;
(activates Cdkn1a)
|}

== زنجیرە بەهێزکەرەکان کە بە هۆمیۆدۆمەینەکانەوە دەبەسترێنەوە ==
ئەو زنجیرە دی ئێن ئەی کە پرۆتینی هۆمیۆدۆمەین پێوەی دەبەسترێتەوە زنجیرە نیوکلیۆتایدییەکەی TAAT لەخۆدەگرێت، کە تیایدا Tی کۆتایی 5' گرنگترینە بۆ بەستنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Developmental Biology|vauthors=Gilbert SF|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Sinauer Associates|ژپنک=٠-٨٧٨٩٣-٢٤٣-٧|edition=6th|chapter=The Origins of Anterior-Posterior Polarity: The Homeotic Selector Genes|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10039/}}&lt;/ref&gt; ئەم زنجیرە پارێزراوە لە نزیکەی هەموو ئەو شوێنانەی کە لەلایەن هۆمیۆدۆمەینەکانەوە دەناسرێنەوە، و پێدەچێت ئەو شوێنانە وەک شوێنی بەستنەوەی دی ئێن ئەی جیا بکاتەوە. ئەو جووتە بنکانەی دوای ئەم زنجیرە سەرەتاییە دێن بەکاردەهێنرێن بۆ جیاکردنەوە لە نێوان پرۆتینەکانی هۆمیۆدۆمەین، کە هەموویان شوێنی ناسینەوەی هاوشێوەیان هەیە. بۆ نموونە، ئەو نیوکلیۆتایدەی بەدوای زنجیرە TAATەکەدا دێت لەلایەن ئەو ترشە ئەمینییەوە دەناسرێتەوە کە لە پێگەی ٩ی پرۆتینی هۆمیۆدۆمەیندایە. لە پرۆتینی دایکانەی بیسۆید (maternal protein Bicoid)دا، ئەم پێگەیە لەلایەن لایسینەوە (lysine) گیراوە، کە نیوکلیۆتایدی گوانین (guanine) دەناسێتەوە و پێوەی دەبەسترێتەوە. لە ئەنتێناپێدیادا (Antennapedia)، ئەم پێگەیە لەلایەن گلوتامینەوە (glutamine) گیراوە، کە ئەدینین (adenine) دەناسێتەوە و پێوەی دەبەسترێتەوە. ئەگەر لایسینی ناو بیسۆید جێگۆڕکێی پێبکرێت بە گلوتامین، ئەو پرۆتینەی دروست دەبێت شوێنە [[بەهێزکەر|بەهێزکەرەکانی]] بەستنەوەی ئەنتێناپێدیا دەناسێتەوە. &lt;ref name=&quot;Hanes_1989&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hanes SD, Brent R |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٩|سەردێڕ=DNA specificity of the bicoid activator protein is determined by homeodomain recognition helix residue 9 |journal=Cell |بەرگ=٥٧|issue=7 |پەڕەکان=١٢٧٥–٨٣|doi=10.1016/0092-8674(89)90063-9 |pmid=٢٥٠٠٢٥٣|s2cid=22478337 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hanes_1991&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hanes SD, Brent R |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩١|سەردێڕ=A genetic model for interaction of the homeodomain recognition helix with DNA |journal=Science |شوێن=New York, N.Y. |بەرگ=٢٥١|issue=4992 |پەڕەکان=٤٢٦–٤٣٠|bibcode=1991Sci...251..426H |doi=10.1126/science.1671176 |pmid=١٦٧١١٧٦}}&lt;/ref&gt;

بەڵام، هەموو ئەو [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە]] کە هۆمیۆدۆمەینیان تێدایە بە شێوەیەکی بنەڕەتی بە هەمان زنجیرەی دی ئێن ئەیەوە دەبەسترێنەوە. ئەو زنجیرەی کە هۆمیۆدۆمەینی پرۆتینێکی هۆکس پێوەی دەبەسترێتەوە تەنها شەش نیوکلیۆتاید درێژە، و زنجیرەکە هێندە کورت بە ڕێکەوت چەندین جار لە سەرانسەری جینۆمدا دەدۆزرێتەوە، زۆر زیاتر لە ژمارەی شوێنە کارا ڕاستەقینەکان. بەتایبەتی بۆ پرۆتینەکانی هۆکس، کە گۆڕانکاری ئەوەندە گەورە لە هەیکەل دروست دەکەن کاتێک بە هەڵە دەردەبڕدرێن، ئەمە ئەو پرسیارە دەوروژێنێت کە چۆن هەریەک لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە دەتوانن دەرەنجامی وا دیاریکراو و جیاواز دروست بکەن ئەگەر هەموویان بە هەمان زنجیرە ببەسترێنەوە. یەکێک لەو میکانیزمانەی کە تایبەتمەندێتییەکی گەورەتر بۆ زنجیرەی دی ئێن ئەی دەناسێنێت بە پرۆتینەکانی هۆکس، بەستنەوەیە بە هۆکارە کۆیارمەتیدەرە پرۆتینییەکان (protein cofactors). دوو هۆکاری یارمەتیدەری هۆکس بریتین لە ئیكسترادێنتیکڵ (Extradenticle - Exd) و هۆمۆسۆراکس (Homothorax - Hth). Exd و Hth بە پرۆتینەکانی هۆکسەوە دەبەسترێنەوە و وا بینراوە گۆڕانکاریی پێکهاتەیی لە پرۆتینی هۆکسدا دروست دەکەن کە تایبەتمەندێتییەکەی زیاد دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mann RS, Lelli KM, Joshi R |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Hox specificity unique roles for cofactors and collaborators |journal=Current Topics in Developmental Biology |بەرگ=٨٨|پەڕەکان=٦٣–١٠١|doi=10.1016/S0070-2153(09)88003-4 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٤٥٢٩-٣|pmc=٢٨١٠٦٤١|pmid=١٩٦٥١٣٠٢}}&lt;/ref&gt;

== ڕێکخستنی جینەکانی هۆکس ==
هەروەک چۆن جینەکانی هۆکس ڕێکخستنی جینەکانی جێبەجێکار (realisator genes) دەکەن، ئەوانیش لە بەرامبەردا خۆیان لەلایەن جینەکانی ترەوە ڕێکدەخرێن. لە مێشی میوە و هەندێک مێروودا (بەڵام زۆربەی ئاژەڵەکان نا)، جینەکانی هۆکس لەلایەن جینەکانی کەلێن (gap genes) و جینەکانی جووت-یاسا (pair-rule genes)ەوە ڕێکدەخرێن، کە ئەوانیش لە بەرامبەردا لەلایەن mRNAی دابینکراو لە دایکەوە ڕێکدەخرێن. ئەمە دەبێتە هۆی دروستبوونی زنجیرەیەک لە هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە: هۆکارە دایکانەییەکان جینەکانی کەلێن یان جووت-یاسا چالاک دەکەن؛ جینەکانی کەلێن و جووت-یاسا جینەکانی هۆکس چالاک دەکەن؛ پاشان، لە کۆتاییدا، جینەکانی هۆکس جینەکانی جێبەجێکار چالاک دەکەن کە وادەکەن بڕگەکانی ناو کۆرپەلە گەشەسەندووەکە گۆڕانی بەسەربێت (differentiate).

ڕێکخستن لە ڕێگەی خەستە لێژی پرۆتینەوە (protein concentration gradients) بەدەست دێت، کە پێیان دەوترێت بوارە مۆرفۆجینیکەکان (morphogenic fields). بۆ نموونە، خەستیی بەرزی پرۆتینێکی دایکانە و خەستیی کەمی ئەوانی تر کۆمەڵەیەکی دیاریکراو لە جینەکانی کەلێن یان جووت-یاسا هەڵدەکەن. لە مێشەکاندا، هێڵی ٢ (stripe 2) لە کۆرپەلەدا لەلایەن پرۆتینە دایکانەییەکانی بیسۆید (Bicoid) و هەنجباک (Hunchback)ەوە چالاک دەکرێت، بەڵام لەلایەن پرۆتینەکانی کەلێنی جایەنت (Giant) و کروپڵ (Kruppel)ەوە سەرکوت دەکرێت. بەم پێیە، هێڵی ٢ تەنها لەو شوێنانە دروست دەبێت کە بیسۆید و هەنجباک هەبن، بەڵام نەک لەو شوێنانەی کە جایەنت و کروپڵ هەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |بەستەری نووسەر٣=Michael S. Levine |vauthors=Small S, Blair A, Levine M |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Regulation of even-skipped stripe 2 in the Drosophila embryo |journal=The EMBO Journal |بەرگ=١١|issue=11 |پەڕەکان=٤٠٤٧–٤٠٥٧|doi=10.1002/j.1460-2075.1992.tb05498.x |pmc=٥٥٦٩١٥|pmid=١٣٢٧٧٥٦}}&lt;/ref&gt;

دەرکەوتووە کە شریتەکانی مایکڕۆ-ئاڕ‌ئێن‌ئەی (MicroRNA) کە لە کۆمەڵەکانی هۆکسدان، جینەکانی هۆکسی پێشەوەتر سەرکوت دەکەن (&quot;دیاردەی باڵادەستیی دواوە&quot; - &quot;posterior prevalence phenomenon&quot;)، پێدەچێت بۆ ئەوە بێت کە باشتر نەخشی دەربڕینەکەی ڕێکبخات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lempradl A, Ringrose L |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=How does noncoding transcription regulate Hox genes? |journal=BioEssays |بەرگ=٣٠|issue=2 |پەڕەکان=١١٠–١٢١|doi=10.1002/bies.20704 |pmid=١٨٢٠٠٥٢٨|s2cid=53138}}&lt;/ref&gt;

دەرکەوتووە کە ئاڕ ئێن ئەی کۆدنەکەر (ncRNA) بە زۆری لە کۆمەڵەکانی هۆکسدان. لە مرۆڤدا، لەوانەیە ٢٣١ ئاڕ ئێن ئەی کۆدنەکەر بوونیان هەبێت. یەکێک لەوانە، HOTAIR، بە شێوەی ترانس بێدەنگکردن دەکات (لە کۆمەڵەی HOXCەوە لەبەردەگیرێتەوە و جینە دوای HOXD سەرکوت دەکات) لە ڕێگەی بەستنەوە بە پرۆتینەکانی گرووپی پۆلیکۆمب (Polycomb-group proteins - PRC2). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rinn JL, Kertesz M, Wang JK, Squazzo SL, Xu X, Brugmann SA, Goodnough LH, Helms JA, Farnham PJ, Segal E, Chang HY |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Functional demarcation of active and silent chromatin domains in human HOX loci by noncoding RNAs |journal=Cell |بەرگ=١٢٩|issue=7 |پەڕەکان=١٣١١–١٣٢٣|doi=10.1016/j.cell.2007.05.022 |pmc=٢٠٨٤٣٦٩|pmid=١٧٦٠٤٧٢٠}}&lt;/ref&gt;

پێکهاتەی [[کڕۆماتین]] گرنگە بۆ لەبەرگرتنەوە بەڵام هەروەها پێویستی بەوە هەیە کە کۆمەڵەکە لە ناوچەی کرۆمۆسۆمەکە بێتە دەرەوە و ئەڵقە دروست بکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fraser P, Bickmore W |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Nuclear organization of the genome and the potential for gene regulation |journal=Nature |بەرگ=٤٤٧|issue=7143 |پەڕەکان=٤١٣–٤١٧|bibcode=2007Natur.447..413F |doi=10.1038/nature05916 |pmid=١٧٥٢٢٦٧٤|s2cid=4388060}}&lt;/ref&gt;

لە ئاژەڵە باڵاکاندا لە نێویاندا مرۆڤ، ترشی ڕێتینۆیک (retinoic acid) ڕێکخستنی دەربڕینی جیاوازی جینەکانی هۆکس دەکات بە درێژایی تەوەری پێشەوە-دواوە. &lt;ref name=&quot;Duester&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Duester G |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Retinoic acid synthesis and signaling during early organogenesis |journal=Cell |بەرگ=١٣٤|issue=6 |پەڕەکان=٩٢١–٩٣١|doi=10.1016/j.cell.2008.09.002 |pmc=٢٦٣٢٩٥١|pmid=١٨٨٠٥٠٨٦}}&lt;/ref&gt; ئەو جینانەی لە کۆتاییەکانی 3'ی کۆمەڵەکانی هۆکسدان لەلایەن ترشی ڕێتینۆیکەوە هاندەدرێن کە دەبێتە هۆی دروستبوونی دۆمەینەکانی دەربڕین کە زیاتر بەرەو پێشەوە درێژدەبنەوە لە جەستەدا بە بەراورد بە جینەکانی 5'ی هۆکس کە لەلایەن ترشی ڕێتینۆیکەوە هاننادرێن و دەبنە هۆی دروستبوونی دۆمەینەکانی دەربڕین کە زیاتر لە دواوە دەمێننەوە.

پشکنینی چەندایەتیی PCR چەندین ئاراستەی سەبارەت بە هاوهێڵی دەریخستووە: سیستەمەکە لە دۆخی هاوسەنگیدایە و کۆی ژمارەی لەبەرگیراوەکان پشت دەبەستێت بە ژمارەی ئەو جینانەی کە بوونیان هەیە بەپێی پەیوەندییەکی هێڵی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Montavon T, Le Garrec JF, Kerszberg M, Duboule D |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Modeling Hox gene regulation in digits: reverse collinearity and the molecular origin of thumbness |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=٢٢|issue=3 |پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٩|doi=10.1101/gad.1631708 |pmc=٢٢١٦٦٩٤|pmid=١٨٢٤٥٤٤٨}}&lt;/ref&gt;

== هاوهێڵی ==


لە هەندێک زیندەوەردا، بەتایبەتی بڕبڕەدارەکان، جینە جیاوازەکانی هۆکس زۆر نزیک لە یەکتر هەڵکەوتوون لەسەر کرۆمۆسۆم بە شێوەی کۆمەڵ یان هێشوو. ڕیزبەندی جینەکان لەسەر کرۆمۆسۆم هەمان ڕیزبەندیی دەربڕینی جینەکانە لە کۆرپەلە گەشەسەندووەکەدا، کە یەکەم جین لە بەشی پێشەوەی زیندەوەرە گەشەسەندووەکەدا دەردەبڕدرێت. هۆکاری ئەم هاوهێڵییە هێشتا بە تەواوی لێی تێنەگەیشتوون، بەڵام دەکرێت پەیوەندی هەبێت بە چالاکبوونی جینەکانی هۆکس لە ڕیزبەندییەکی کاتیدا لە ڕێگەی کرانەوەی پلەبەپلەی کڕۆماتین بە درێژایی کۆمەڵەیەک جین.

== مێژوو ==
جینەکانی هۆکس بەم شێوەیە ناونراون چونکە بازدان تیایاندا دەبێتە هۆی گۆڕانکارییە هۆمیۆتییەکان. گۆڕانکارییە هۆمیۆتییەکان بۆ یەکەمجار لەلایەن ویلیام بەیتسۆن (William Bateson) لە ساڵی ١٨٩٤ دەستنیشان و لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرا، کە زاراوەی &quot;هۆمیۆسیس - homeosis&quot;ی داهێنا. دوای دووبارە دۆزینەوەی بنەما بۆماوەییەکانی [[گریگۆر مەندل|مەندڵ]]، بەیتسۆن و کەسانی تر تێگەیشتن کە هەندێک نموونەی هۆمیۆسیس لە ئەندامەکانی گوڵ و پەیکەری ئاژەڵدا دەکرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ گۆڕانکاری لە جینەکاندا.

بەڵگەی یەکلاکەرەوە بۆ بنەمایەکی بۆماوەیی بۆ هەندێک گۆڕانکاریی هۆمیۆتی دۆزرایەوە لە ڕێگەی جیاکردنەوەی بازدراوە هۆمیۆتییەکان. یەکەم بازدراوی هۆمیۆتی لەلایەن کالڤین بریدجز (Calvin Bridges) لە تاقیگەکەی تۆماس هانت مۆرگان (Thomas Hunt Morgan) لە ساڵی ١٩١٥ دۆزرایەوە. ئەم بازدراوە دووبارەبوونەوەیەکی نیمچەیی سنگ نیشان دەدات و بۆیە ناوی نرا بیسۆراکس (Bithorax - bx). بڕگەی سێیەمی سنگی (T3) دەگۆڕێت بەرەو بڕگەی دووەم (T2). بیسۆراکس بە شێوەیەکی خۆبەخۆ لە تاقیگەدا سەریهەڵدا و لەو کاتەوە بە بەردەوامی وەک نموونەیەکی تاقیگە پارێزراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Master Control Genes in Development and Evolution: The Homeobox Story|vauthors=Gehring WJ|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Yale University Press}}&lt;/ref&gt;

توێژینەوە بۆماوەییەکانی مۆرگان و ئەوانی تر بنەمایان دروستکرد بۆ شیکارییە سیستەماتیکییەکانی ئێدوارد بی. لیویس (Edward B. Lewis) و تۆماس کاوفمان (Thomas Kaufman)، کە پێناسەی سەرەتاییان بۆ زۆرێک لە جینە هۆمیۆتییەکانی کۆمەڵەکانی بیسۆراکس و ئەنتێناپێدیا دابین کرد، و هەروەها نیشانیان دا کە فینۆتایپە بازدراوەکانی زۆربەی ئەم جینانە دەکرێت بگەڕێندرێنەوە بۆ کەموکوڕی نەخشدانان لە پلانی جەستەی کۆرپەلەدا.

[[ئێدوار لویس|Ed Lewis]], [[کریستیانە نوسلاین ڤۆلھارد|Christiane Nüsslein-Volhard]] و [[ئیریک فیشاوس|Eric F. Wieschaus]] 15 جینی گرنگی &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Nüsslein-Volhard C, Wieschaus E |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=Mutations affecting segment number and polarity in Drosophila |journal=Nature |بەرگ=٢٨٧|issue=5785 |پەڕەکان=٧٩٥–٨٠١|bibcode=1980Natur.287..795N |doi=10.1038/287795a0 |pmid=٦٧٧٦٤١٣|s2cid=4337658}}&lt;/ref&gt; دیاریکردنی هەیکەلی جەستە و دروستبوونی بەشەکانی جەستەی مێشوولەی میوە لە ساڵی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|1980]] دەستنیشان کرد و پۆلێنیان کرد لە ساڵی ١٩٩٥. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/illpres/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 |وێبگە=Nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٣، هۆمیۆبۆکس بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن توێژەرانەوە لە دوو تاقیگەدا دۆزرایەوە: ئێرنست هافن، مایکڵ لیڤین، و ویلیام مەکگینیس (لە تاقیگەکەی واڵتەر گێرینگ لە زانکۆی بازل، سویسرا) و ماتیۆ پی. سکۆت و ئەیمی وێنەر (لە تاقیگەکەی تۆماس کاوفمان لە زانکۆی ئیندیانا لە بلومینگتۆن).

== توێژینەوە ==
جینەکانی هۆکس ڕۆڵی زۆر گرنگ دەبینن لە گەشەکردنی پێکهاتەکانی وەک پەلەکان، سییەکان، کۆئەندامی دەمار، و چاوەکان. وەک تی. ئاڕ. لاپین و هاوکارەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا تێبینیان کرد، &quot;پاراستنی پەرەسەندنی بوارێکی بێ‌سنوور دابین دەکات بۆ لێکۆڵینەوەی تاقیکاری لەسەر کۆنترۆڵی کارایی تۆڕی جینی هۆکس کە تێگەیشتنی گرنگ بۆ نەخۆشییەکانی مرۆڤ دابین دەکات.&quot; لە داهاتوودا، دەتوانرێت توێژینەوەی زیاتر بکرێت لە لێکۆڵینەوە لە ڕۆڵی جینەکانی هۆکس لە شێرپەنجەی خوێن و شێرپەنجەدا (وەک شیرپەنجەی پەردەی هێلکەدان). &lt;ref name=&quot;Lappin-1891803&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms |journal=The Ulster Medical Journal |بەرگ=٧٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣١|pmc=١٨٩١٨٠٣|pmid=١٦٤٥٧٤٠١}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFLappinGrierThompsonHalliday2006&quot;&gt;Lappin TR, Grier DG, Thompson A, Halliday HL (January 2006). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1891803 &quot;HOX genes: seductive science, mysterious mechanisms&quot;]. ''The Ulster Medical Journal''. '''75''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23–&lt;/span&gt;31. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1891803 1891803]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16457401 16457401].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Developmental Biology|vauthors=Hunt P|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٩٣٨-٨١٦-٠|veditors=Bittar EE|chapter=The Function of Hox Genes|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I4EAA453yjMC&amp;pg=PA261}}
* Fatim
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pswht1z5mqpylpoflyl2onqqlr1iou3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چارەسەری كارەبایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297507</id>
    <revision>
      <id>1598211</id>
      <parentid>1598072</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11937" sha1="62cykgrnexupxt243qjqgzdhj576ojy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:30em; float:center; margin:0 0 1em 1em; background:#f3d6ff; border:1px solid #aaa; padding:0.2em; font-size:90%; line-height:1.5em;&quot;
|+ style=&quot;font-size:150%; font-weight:normal; margin-bottom:0.2em;&quot; | چارەسەری کارەبایی
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ddd;&quot; | زانیارییە گشتییەکان
|-
! پۆلێنکراو بە زاراوە پزیشکییەکان [[MeSH]]
| داتای [[D004599]]
|-
!
[[پەڕگە:BTL-6000 super inductive system elite.jpg|وێنۆک| ئامێری چارەسەری کارۆموگناتیسی [[سیستەمی SIS]] ؛ لە نەخۆشخانەیەک لە [[بوداپێست]]، [[هەنگاریا]].]]
|-
!
|}

[[چارەسەر]]ی [[کارەبا]]یی یان چارەسەری [[کارۆموگناتیسی]] بریتییە لە بەکارهێنانی [[وزەی کارەبایی]] وەک چارەسەرێکی [[پزیشکی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The IEEE standard dictionary of electrical and electronics terms |بڵاوکەرەوە=Institute of Electrical and Electronics Engineers |edition=6th |ڕێکەوت=١٩٩٧|id=IEEE Std 100-1996 |ژپنک=١-٥٥٩٣٧-٨٣٣-٦|oclc=١١٠٩٦٧٩٠٧٤|ol=406490M}}&lt;/ref&gt; .
لە پزیشکیدا، زاراوەی چارەسەری کارەبایی دەتوانێت بۆ چەندین چارەسەر بەکاربهێنرێت، لەوانە بەکارهێنانی [[ئامێر]]ە کارەباییەکان وەکو [[هاندەری قووڵی مێشک]] بۆ [[نەخۆشییە دەمارییەکان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Hariz MI, Blomstedt P, Zrinzo L |سەردێڕ= Deep brain stimulation between 1947 and 1987: the untold story | journal = Neurosurgical Focus |بەرگ= ٢٩| issue = 2 |پەڕەکان= E١|ڕێکەوت= ئابی ٢٠١٠| pmid = ٢٠٦٧٢٩١١| doi = 10.3171/2010.4.FOCUS10106}}&lt;/ref&gt;. چارەسەری کارەبایی بەشێکە لەمیکانیزمەکان کە  بۆ چارەسەری [[دەمارەکان]] بەکاردێت،  بە ئامانجی گۆڕینی چالاکیی دەمارەکان&lt;ref name=&quot;Val Danilov Origin Neurostimulation_2024&quot;&gt;Val Danilov I (2023). &quot;The Origin of Natural Neurostimulation: A Narrative Review of Noninvasive Brain Stimulation Techniques.&quot; ''OBM Neurobiology'' 2024; 8(4): 260; https://doi:10{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot }}.21926/obm.neurobiol.2404260.&lt;/ref&gt;.هەروەها ئەم زاراوەیە بە تایبەت و بەشێوەیەکی بەرچاو بۆ بەکارهێنانی کارەبا بەکارهاتووە لەپێناو خێراکردنی چاکبوونەوەی [[برین]]ەکان&lt;ref name=&quot;Allen review_2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Allen CB, Williamson TK, Norwood SM, Gupta A |سەردێڕ= Do Electrical Stimulation Devices Reduce Pain and Improve Function?-A Comparative Review | journal = Pain and Therapy |بەرگ= ١٢| issue = 6 |پەڕەکان= ١٣٣٩–١٣٥٤|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣| pmid = ٣٧٧٥١٠٦٠| pmc = ١٠٦١٦٠٠٨| doi = 10.1007/s40122-023-00554-6}}&lt;/ref&gt; . هەروەها بەکارهێنانی [[هاندانی کارۆموگناتیسی]] یان EMS زۆر فراوان و بەردەستە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئازاری ماسولکەکان کە چارەیان دەکات. سەرەڕای ئەوەش، زاراوەی &quot;چارەسەری کارەبایی&quot; یان &quot;چارەسەری کارۆموگناتیسی&quot; بۆ کۆمەڵێک [[ئامێر]] و چارەسەری پزیشکی بەدیلیش بەکارهێنراوە. بەڵگەکانی پشتگیری لە کاریگەری چارەسەری کارەبایی سنووردارن (بڕوانە بەشی بەکارهێنانە پزیشکییەکان لە خوارەوە).

==بەکارهێنانە پزیشکییەکان==

چارەسەری کارەبایی بە شێوەیەکی سەرەکی لە چارەسەری جەستەیی بەکاردەهێنرێت بۆ:

* خاوکردنەوەی [[جەڵتەی ماسولکەکان]].&lt;ref&gt;https://rehabpub.com/pain-management/technology/electrotherapy-exposed&lt;/ref&gt;

* ڕێگریکردن و دواخستنی کەمبوونەوەی بەکارھێنان (کەڵەبوونی وزەی بەکارنەهێنراو).&lt;ref&gt;https://search.worldcat.org/oclc/29793266&lt;/ref&gt;

* زیادکردنی [[سوڕی ناوەکی خوێن]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1088%2F0967-3334%2F24%2F1%2F306&lt;/ref&gt;

*چاکسازی (خاسکردنەوە)ی [[ماسوولکە]]&lt;nowiki/&gt;کان و دووبارە پەروەردە کردن (دووبارە ڕاهێنانیان).&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23249528&lt;/ref&gt;

* ھاندانی [[ماسولکەکانی وەرگری کارەبا]]، ئەمەش واتە هاندان و چالاککردنی ئەو ماسولکانەی کە تایبەتن بە وەرگرتنی کارەبا ([[وزە]]) بۆ چالاکی.&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23249528&lt;/ref&gt;

* پاراستن و زیادکردنی مەودای جوڵانی ماسولکە وە ڕزگاربوون و بەڕێوەبردنی ئازاری درێژخایەن و چارەسەرنەکراو لەوانە [[نەخۆشی دەمارگیری شەکرە]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Electrotherapy#cite_note-12&lt;/ref&gt; هەروەها ئازارێکی توندی دوای پێکدادان و دوای [[نەشتەرگەری ھاندانی ماسولکەکان]]،کە ئەمەش ئەنجام دەدرێ دوای نەشتەرگەری بۆ ڕێگریکردن لە ساڕێژبوونی [[برینی ترۆمبۆسی ھەوێنی]].

* گەیاندنی دەرمان{{Citation needed|date=February 2010}} بەڵگەیەکی کەم ھەیە بۆ پاڵپشتیکردنی چارەسەری کارەبایی، بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی [[ئێسکە ماسولکە]]، [[ئارترۆز]]، [[فایبرۆمایێلجا]]، [[ئازاری مل]]، ئازاری بۆریی [[میزەڕۆ]] و بۆرییەکانی ڕێڕەوی [[گورچیلە]].&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26984876&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD011324&lt;/ref&gt;

*هەندێک لە میکانیزمەکانی ئەم جۆرە چارەسەرە، کاریگەرییان  زۆر کەمە. [[گریمانەی هاندانی دەماریی سروشتی]] کاریگەریی چارەسەرەکە  ڕوون دەکاتەوە بەوەی کە [[هاندەرەکانی وزە]] سترێس ([[ماندوویی مایتۆکۆندریا]]) و  فراوانبوونی مایکرۆڤاسکولار ناسراو بە [[تەنۆکە خوێنبەر]] یان (بۆرییەوردەکانی خوێن) دروست دەکەن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.21926%2Fobm.neurobiol.2404260&lt;/ref&gt;

لەبەر ئەو هۆکارە بنچینەییەی کە [[ هاندانی دەماریی]]ی تەندروست دەبێت هاوشێوەی تایبەتمەندییە جەستەییەکانی چاودێریی [[جەستەی دایک]] بێت بۆ [[کۆرپە]]کەی لە کاتی [[دووگیان]]یدا بە پێی پێوەر و ئاستی چارەسەریی و قورسی نەخۆشە دیاریکراوەکە، بەڵام زۆرێک لە تەکنیکەکانی کارەبا چارەسەریی و مەرجییەتی ئەمەیان لەسەر جێبەجێ ناکرێت، گریمانەکە دەڵێت کە کاریگەریی و کرداری پراکتیکی و ئاکاریی ئەم جۆرە چارەسەرە و '''هەندێک''' میکانیزیمی بەکارهێنانی هێشتا حیکایەت ئامێز و ناڕاستەوخۆن و ناتوانرێت جێبەجێ بکرێن لەبەر نەبوونی مەرجەکانی سەلامەتی و سوودییەتی و دڵنیایی تێیاندا.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.brs.2024.12.1005&lt;/ref&gt;

=== تەندروستی دەروونی===

لە ساڵانی ١٩٥٠ەوە زیاتر لە ١٥٠ بابەتی بڵاوکراوە دەرئەنجامی ئەرێنیان دۆزیوەتەوە لە بەکارهێنانی [[هاندانی کارەبایی مێشک]] یان چارەسەری کارەبایی [[CES]] بۆ چارەسەرکردنی [[خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]] و [[کەمخەوی]]، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی چەندنین ڕاپۆرتی تر پێچەوانەکەی دەردەخەن.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-12-396988-0&lt;/ref&gt;

==لەو حاڵەتانەی بەکارهێنانی چارەسەری کارەبایی قەدەغەیە==

چارەسەری کارەبایی بەکارنایەت بۆ ئەو (کەس/تاک)انەی کە&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2FB978-0-323-47904-2.00017-9&lt;/ref&gt;:

* ئەو [[ژن]]انەی کە لە حاڵەتی [[دووگیان]]یدان.
*[[چاندنی ئەندام]] (نەشتەرگەری ئەندامێک) لەسەر جەستەی تاک کرابێت، یان  چاندنی هاندەری وەکو [[هەنگاودروستکەری دڵ]] لەسەر جەستەی تاک کرابێت.
* هەندێک نەخۆشی [[دڵ]] و [[خوێنبەر]]ەکان.
* هەر تاکێک کە تووشی حاڵەتی [[خوێن مەیینی خوێنھێنی قووڵ]] بوبێت.
* هەر تاکێک کە تووشی حاڵەتی [[ناجێگیری هۆشی]] و [[ناجێگیری جۆرە جیاوازەکانی زیرەکی]] یان [[ناجێگیری ژیریی]] یاخود [[ناجێگیری هزری]] بووبێت.

==مێژووی چارەسەری کارەبایی==

[[File:Reeve 41480.jpg|thumb|بەکارهێنانی ئامێرە کارەباییەکان، [[گالڤانیزمی پچڕاو]] کە بەکاردەهێنرێت بۆ نوێکردنەوەی [[ماسولکەی دلۆید]], نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم.]]
یەکەم چارەسەری تۆمارکراوی نەخۆشێک بە کارەبا لەلایەن [[یۆهان گۆتلۆب کرۆگەر]]ەوە بوو لە ساڵی ١٧٤٣. [[زانا|جۆن وێسلی]] چارەسەری کارەبایی وەک چارەسەرێکی گشتگیر لە ساڵی ١٧٤٧دا بەرەوپێش برد بەڵام لەلایەن پزیشکی سەرەکییەوە ڕەتکرایەوە. [[جیۆڤانی ئاڵدینی]] لە ساڵانی ١٨٢٣-١٨٢٤ بە [[کارەبای ئیستاتیک]]، توانی حاڵەتێکی ناسراو بە حاڵەتی [[دێوانەیی]] چارە بکات.&lt;ref&gt;https://hdl.handle.net/10342%2F3929&lt;/ref&gt;

یەکەم چارەسەری پزیشکی تۆمارکراو بە کارەبا لە [[لەندەن]] لە ساڵی ١٧٦٧ بوو لە [[نەخۆشخانەی میدلێسێکس]] لە لەندەن بە بەکارهێنانی [[ئامێر]]ێکی تایبەت. هەمان ئامێر بۆ [[نەخۆشخانەی سانت بارتۆلۆمیۆ]] دوای دە ساڵ کڕدرا.
[[نەخۆشخانەی گایز]] لیستی بڵاوکراوەی تووشبووانی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا هەیە.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/medicalelectric00steagoog&lt;/ref&gt;
[[گۆڵدینگ بێرد]] لە گایز لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمدا چارەسەری کارەبایی هێنایە ناو ڕەوتی سەرەکییەوە.
لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدە]]هەمدا جەختکردنەوە لە گەیاندنی [[شۆکی کارەبایی]] گەورە بۆ هەموو [[جەستە]] گۆڕا بۆ تەکنیکیکی ئارامتر و سەلامەتتر ئەویش، [[ژەمی پێوانەکراو]]ی کارەبایی زیاتر بوو، کە کەمترین [[کاریگەریی لاوەکی]] [[نەرێنی]] هەبوو.&lt;ref&gt;https://hdl.handle.net/10342%2F3929&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Eclectrotherapy}}
{{تووڵی دەروازە|کارەبا|مێشک|ماسولکە|پزیشکی|ئامێر|سەدەی نۆزدە| فیزیا|کیمیا}}</text>
      <sha1>62cykgrnexupxt243qjqgzdhj576ojy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598450</id>
      <parentid>1598211</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12045" sha1="hbfhqkqrnbwqcaznhuiua35n9u8ku1o" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:30em; float:center; margin:0 0 1em 1em; background:#f3d6ff; border:1px solid #aaa; padding:0.2em; font-size:90%; line-height:1.5em;&quot;
|+ style=&quot;font-size:150%; font-weight:normal; margin-bottom:0.2em;&quot; | چارەسەری کارەبایی
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ddd;&quot; | زانیارییە گشتییەکان
|-
! پۆلێنکراو بە زاراوە پزیشکییەکان [[MeSH]]
| داتای [[D004599]]
|-
!
[[پەڕگە:BTL-6000 super inductive system elite.jpg|وێنۆک| ئامێری چارەسەری کارۆموگناتیسی [[سیستەمی SIS]] ؛ لە نەخۆشخانەیەک لە [[بوداپێست]]، [[هەنگاریا]].]]
|-
!
|}

[[چارەسەر]]ی [[کارەبا]]یی یان چارەسەری [[کارۆموگناتیسی]] بریتییە لە بەکارهێنانی [[وزەی کارەبایی]] وەک چارەسەرێکی [[پزیشکی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The IEEE standard dictionary of electrical and electronics terms |بڵاوکەرەوە=Institute of Electrical and Electronics Engineers |edition=6th |ڕێکەوت=١٩٩٧|id=IEEE Std 100-1996 |ژپنک=١-٥٥٩٣٧-٨٣٣-٦|oclc=١١٠٩٦٧٩٠٧٤|ol=406490M}}&lt;/ref&gt; .
لە پزیشکیدا، زاراوەی چارەسەری کارەبایی دەتوانێت بۆ چەندین چارەسەر بەکاربهێنرێت، لەوانە بەکارهێنانی [[ئامێر]]ە کارەباییەکان وەکو [[هاندەری قووڵی مێشک]] بۆ [[نەخۆشییە دەمارییەکان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Hariz MI, Blomstedt P, Zrinzo L |سەردێڕ= Deep brain stimulation between 1947 and 1987: the untold story | journal = Neurosurgical Focus |بەرگ= ٢٩| issue = 2 |پەڕەکان= E١|ڕێکەوت= ئابی ٢٠١٠| pmid = ٢٠٦٧٢٩١١| doi = 10.3171/2010.4.FOCUS10106}}&lt;/ref&gt;. چارەسەری کارەبایی بەشێکە لەمیکانیزمەکان کە  بۆ چارەسەری [[دەمارەکان]] بەکاردێت،  بە ئامانجی گۆڕینی چالاکیی دەمارەکان&lt;ref name=&quot;Val Danilov Origin Neurostimulation_2024&quot;&gt;Val Danilov I (2023). &quot;The Origin of Natural Neurostimulation: A Narrative Review of Noninvasive Brain Stimulation Techniques.&quot; ''OBM Neurobiology'' 2024; 8(4): 260; https://doi:10{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot }}.21926/obm.neurobiol.2404260.&lt;/ref&gt;.هەروەها ئەم زاراوەیە بە تایبەت و بەشێوەیەکی بەرچاو بۆ بەکارهێنانی کارەبا بەکارهاتووە لەپێناو خێراکردنی چاکبوونەوەی [[برین]]ەکان&lt;ref name=&quot;Allen review_2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Allen CB, Williamson TK, Norwood SM, Gupta A |سەردێڕ= Do Electrical Stimulation Devices Reduce Pain and Improve Function?-A Comparative Review | journal = Pain and Therapy |بەرگ= ١٢| issue = 6 |پەڕەکان= ١٣٣٩–١٣٥٤|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣| pmid = ٣٧٧٥١٠٦٠| pmc = ١٠٦١٦٠٠٨| doi = 10.1007/s40122-023-00554-6}}&lt;/ref&gt; . هەروەها بەکارهێنانی [[هاندانی کارۆموگناتیسی]] یان EMS زۆر فراوان و بەردەستە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئازاری ماسولکەکان کە چارەیان دەکات. سەرەڕای ئەوەش، زاراوەی &quot;چارەسەری کارەبایی&quot; یان &quot;چارەسەری کارۆموگناتیسی&quot; بۆ کۆمەڵێک [[ئامێر]] و چارەسەری پزیشکی بەدیلیش بەکارهێنراوە. بەڵگەکانی پشتگیری لە کاریگەری چارەسەری کارەبایی سنووردارن (بڕوانە بەشی بەکارهێنانە پزیشکییەکان لە خوارەوە).

==بەکارهێنانە پزیشکییەکان==

چارەسەری کارەبایی بە شێوەیەکی سەرەکی لە چارەسەری جەستەیی بەکاردەهێنرێت بۆ:

* خاوکردنەوەی [[جەڵتەی ماسولکەکان]].&lt;ref&gt;https://rehabpub.com/pain-management/technology/electrotherapy-exposed&lt;/ref&gt;

* ڕێگریکردن و دواخستنی کەمبوونەوەی بەکارھێنان (کەڵەبوونی وزەی بەکارنەهێنراو).&lt;ref&gt;https://search.worldcat.org/oclc/29793266&lt;/ref&gt;

* زیادکردنی [[سوڕی ناوەکی خوێن]].&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1088%2F0967-3334%2F24%2F1%2F306&lt;/ref&gt;

*چاکسازی (خاسکردنەوە)ی [[ماسوولکە]]&lt;nowiki/&gt;کان و دووبارە پەروەردە کردن (دووبارە ڕاهێنانیان).&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23249528&lt;/ref&gt;

* ھاندانی [[ماسولکەکانی وەرگری کارەبا]]، ئەمەش واتە هاندان و چالاککردنی ئەو ماسولکانەی کە تایبەتن بە وەرگرتنی کارەبا ([[وزە]]) بۆ چالاکی.&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23249528&lt;/ref&gt;

* پاراستن و زیادکردنی مەودای جوڵانی ماسولکە وە ڕزگاربوون و بەڕێوەبردنی ئازاری درێژخایەن و چارەسەرنەکراو لەوانە [[نەخۆشی دەمارگیری شەکرە]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Electrotherapy#cite_note-12&lt;/ref&gt; هەروەها ئازارێکی توندی دوای پێکدادان و دوای [[نەشتەرگەری ھاندانی ماسولکەکان]]،کە ئەمەش ئەنجام دەدرێ دوای نەشتەرگەری بۆ ڕێگریکردن لە ساڕێژبوونی [[برینی ترۆمبۆسی ھەوێنی]].

* گەیاندنی دەرمان{{Citation needed|date=February 2010}} بەڵگەیەکی کەم ھەیە بۆ پاڵپشتیکردنی چارەسەری کارەبایی، بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی [[ئێسکە ماسولکە]]، [[ئارترۆز]]، [[فایبرۆمایێلجا]]، [[ئازاری مل]]، ئازاری بۆریی [[میزەڕۆ]] و بۆرییەکانی ڕێڕەوی [[گورچیلە]].&lt;ref&gt;https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26984876&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD011324&lt;/ref&gt;

*هەندێک لە میکانیزمەکانی ئەم جۆرە چارەسەرە، کاریگەرییان  زۆر کەمە. [[گریمانەی هاندانی دەماریی سروشتی]] کاریگەریی چارەسەرەکە  ڕوون دەکاتەوە بەوەی کە [[هاندەرەکانی وزە]] سترێس ([[ماندوویی مایتۆکۆندریا]]) و  فراوانبوونی مایکرۆڤاسکولار ناسراو بە [[تەنۆکە خوێنبەر]] یان (بۆرییەوردەکانی خوێن) دروست دەکەن.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.21926%2Fobm.neurobiol.2404260&lt;/ref&gt;

لەبەر ئەو هۆکارە بنچینەییەی کە [[ هاندانی دەماریی]]ی تەندروست دەبێت هاوشێوەی تایبەتمەندییە جەستەییەکانی چاودێریی [[جەستەی دایک]] بێت بۆ [[کۆرپە]]کەی لە کاتی [[دووگیان]]یدا بە پێی پێوەر و ئاستی چارەسەریی و قورسی نەخۆشە دیاریکراوەکە، بەڵام زۆرێک لە تەکنیکەکانی کارەبا چارەسەریی و مەرجییەتی ئەمەیان لەسەر جێبەجێ ناکرێت، گریمانەکە دەڵێت کە کاریگەریی و کرداری پراکتیکی و ئاکاریی ئەم جۆرە چارەسەرە و '''هەندێک''' میکانیزیمی بەکارهێنانی هێشتا حیکایەت ئامێز و ناڕاستەوخۆن و ناتوانرێت جێبەجێ بکرێن لەبەر نەبوونی مەرجەکانی سەلامەتی و سوودییەتی و دڵنیایی تێیاندا.&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2Fj.brs.2024.12.1005&lt;/ref&gt;

=== تەندروستی دەروونی===

لە ساڵانی ١٩٥٠ەوە زیاتر لە ١٥٠ بابەتی بڵاوکراوە دەرئەنجامی ئەرێنیان دۆزیوەتەوە لە بەکارهێنانی [[هاندانی کارەبایی مێشک]] یان چارەسەری کارەبایی [[CES]] بۆ چارەسەرکردنی [[خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]] و [[کەمخەوی]]، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی چەندنین ڕاپۆرتی تر پێچەوانەکەی دەردەخەن.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-12-396988-0&lt;/ref&gt;

==لەو حاڵەتانەی بەکارهێنانی چارەسەری کارەبایی قەدەغەیە==

چارەسەری کارەبایی بەکارنایەت بۆ ئەو (کەس/تاک)انەی کە&lt;ref&gt;https://doi.org/10.1016%2FB978-0-323-47904-2.00017-9&lt;/ref&gt;:

* ئەو [[ژن]]انەی کە لە حاڵەتی [[دووگیان]]یدان.
*[[چاندنی ئەندام]] (نەشتەرگەری ئەندامێک) لەسەر جەستەی تاک کرابێت، یان  چاندنی هاندەری وەکو [[هەنگاودروستکەری دڵ]] لەسەر جەستەی تاک کرابێت.
* هەندێک نەخۆشی [[دڵ]] و [[خوێنبەر]]ەکان.
* هەر تاکێک کە تووشی حاڵەتی [[خوێن مەیینی خوێنھێنی قووڵ]] بوبێت.
* هەر تاکێک کە تووشی حاڵەتی [[ناجێگیری هۆشی]] و [[ناجێگیری جۆرە جیاوازەکانی زیرەکی]] یان [[ناجێگیری ژیریی]] یاخود [[ناجێگیری هزری]] بووبێت.

==مێژووی چارەسەری کارەبایی==

[[File:Reeve 41480.jpg|thumb|بەکارهێنانی ئامێرە کارەباییەکان، [[گالڤانیزمی پچڕاو]] کە بەکاردەهێنرێت بۆ نوێکردنەوەی [[ماسولکەی دلۆید]], نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم.]]
یەکەم چارەسەری تۆمارکراوی نەخۆشێک بە کارەبا لەلایەن [[یۆهان گۆتلۆب کرۆگەر]]ەوە بوو لە ساڵی ١٧٤٣. [[زانا|جۆن وێسلی]] چارەسەری کارەبایی وەک چارەسەرێکی گشتگیر لە ساڵی ١٧٤٧دا بەرەوپێش برد بەڵام لەلایەن پزیشکی سەرەکییەوە ڕەتکرایەوە. [[جیۆڤانی ئاڵدینی]] لە ساڵانی ١٨٢٣-١٨٢٤ بە [[کارەبای ئیستاتیک]]، توانی حاڵەتێکی ناسراو بە حاڵەتی [[دێوانەیی]] چارە بکات.&lt;ref&gt;https://hdl.handle.net/10342%2F3929&lt;/ref&gt;

یەکەم چارەسەری پزیشکی تۆمارکراو بە کارەبا لە [[لەندەن]] لە ساڵی ١٧٦٧ بوو لە [[نەخۆشخانەی میدلێسێکس]] لە لەندەن بە بەکارهێنانی [[ئامێر]]ێکی تایبەت. هەمان ئامێر بۆ [[نەخۆشخانەی سانت بارتۆلۆمیۆ]] دوای دە ساڵ کڕدرا.
[[نەخۆشخانەی گایز]] لیستی بڵاوکراوەی تووشبووانی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا هەیە.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/medicalelectric00steagoog&lt;/ref&gt;
[[گۆڵدینگ بێرد]] لە گایز لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمدا چارەسەری کارەبایی هێنایە ناو ڕەوتی سەرەکییەوە.
لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدە]]هەمدا جەختکردنەوە لە گەیاندنی [[شۆکی کارەبایی]] گەورە بۆ هەموو [[جەستە]] گۆڕا بۆ تەکنیکیکی ئارامتر و سەلامەتتر ئەویش، [[ژەمی پێوانەکراو]]ی کارەبایی زیاتر بوو، کە کەمترین [[کاریگەریی لاوەکی]] [[نەرێنی]] هەبوو.&lt;ref&gt;https://hdl.handle.net/10342%2F3929&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Eclectrotherapy}}
{{تووڵی دەروازە|کارەبا|مێشک|ماسولکە|پزیشکی|ئامێر|سەدەی نۆزدە| فیزیا|کیمیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>hbfhqkqrnbwqcaznhuiua35n9u8ku1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برایۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297511</id>
    <revision>
      <id>1598209</id>
      <parentid>1598087</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="5ofqo0va6kzvnyml4i8jf1gd3530zft" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''برایۆلۆجی''' لقێکی [[ڕوەکناسی]]یە کە پەیوەندیدارە بە لێکۆڵینەوەی زانستیی [[حەزازییەکان|برایۆفیتەکان]] (مۆسەکان، جەرگەخەزەڵەکان، و قۆچەخەزەڵەکان). '''برایۆلۆجیستەکان''' ئەو ڕوەکناسانەن کە بایەخێکی چالاکیان ھەیە لە چاودێریکردن، تۆمارکردن، پۆلێنکردن یان توێژینەوە لە برایۆفیتەکان.&lt;ref name=&quot;nybg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp|سەردێڕ=Plant Science {{!}} New York Botanical Garden |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040222080004/http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; ئەم بوارە زۆرجار لەگەڵ لایکینۆلۆجی (تەقەنەناسی) بەھۆی شێوەی ھاوشێوە و کایەی [[ژینگەناسی|ژینگەیی]] ھەردوو زیندەوەرەکە بەیەکەوە دەخوێندرێت، ھەرچەندە برایۆفیتەکان و تەقەنەکان لە ھەمان شانشیندا پۆلێن نەکراون.

[[پەڕگە:Bryophyte_1.jpg|وێنۆک|برایۆفیتە باوەکان کە لە ناوەڕاستی ژاپۆن دەدۆزرێنەوە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5ofqo0va6kzvnyml4i8jf1gd3530zft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598339</id>
      <parentid>1598209</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Bryology}}</comment>
      <origin>1598339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1703" sha1="39lmab3xx2rvzj6zmoom34llotnwts3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''برایۆلۆجی''' لقێکی [[ڕوەکناسی]]یە کە پەیوەندیدارە بە لێکۆڵینەوەی زانستیی [[حەزازییەکان|برایۆفیتەکان]] (مۆسەکان، جەرگەخەزەڵەکان، و قۆچەخەزەڵەکان). '''برایۆلۆجیستەکان''' ئەو ڕوەکناسانەن کە بایەخێکی چالاکیان ھەیە لە چاودێریکردن، تۆمارکردن، پۆلێنکردن یان توێژینەوە لە برایۆفیتەکان.&lt;ref name=&quot;nybg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp|سەردێڕ=Plant Science {{!}} New York Botanical Garden |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040222080004/http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; ئەم بوارە زۆرجار لەگەڵ لایکینۆلۆجی (تەقەنەناسی) بەھۆی شێوەی ھاوشێوە و کایەی [[ژینگەناسی|ژینگەیی]] ھەردوو زیندەوەرەکە بەیەکەوە دەخوێندرێت، ھەرچەندە برایۆفیتەکان و تەقەنەکان لە ھەمان شانشیندا پۆلێن نەکراون.

[[پەڕگە:Bryophyte_1.jpg|وێنۆک|برایۆفیتە باوەکان کە لە ناوەڕاستی ژاپۆن دەدۆزرێنەوە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bryology}}

[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>39lmab3xx2rvzj6zmoom34llotnwts3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598369</id>
      <parentid>1598339</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]]</comment>
      <origin>1598369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="1zwzxecvlgmss0gjk5grsh7s01gdtqk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''برایۆلۆجی''' لقێکی [[ڕوەکناسی]]یە کە پەیوەندیدارە بە لێکۆڵینەوەی زانستیی [[حەزازییەکان|برایۆفیتەکان]] (مۆسەکان، جەرگەخەزەڵەکان، و قۆچەخەزەڵەکان). '''برایۆلۆجیستەکان''' ئەو ڕوەکناسانەن کە بایەخێکی چالاکیان ھەیە لە چاودێریکردن، تۆمارکردن، پۆلێنکردن یان توێژینەوە لە برایۆفیتەکان.&lt;ref name=&quot;nybg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp|سەردێڕ=Plant Science {{!}} New York Botanical Garden |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040222080004/http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; ئەم بوارە زۆرجار لەگەڵ لایکینۆلۆجی (تەقەنەناسی) بەھۆی شێوەی ھاوشێوە و کایەی [[ژینگەناسی|ژینگەیی]] ھەردوو زیندەوەرەکە بەیەکەوە دەخوێندرێت، ھەرچەندە برایۆفیتەکان و تەقەنەکان لە ھەمان شانشیندا پۆلێن نەکراون.

[[پەڕگە:Bryophyte_1.jpg|وێنۆک|برایۆفیتە باوەکان کە لە ناوەڕاستی ژاپۆن دەدۆزرێنەوە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bryology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک}}

[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1zwzxecvlgmss0gjk5grsh7s01gdtqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598428</id>
      <parentid>1598369</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="7roif4f3n28hldj6750fmp8mcylq8m7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''برایۆلۆجی''' لقێکی [[ڕوەکناسی]]یە کە پەیوەندیدارە بە لێکۆڵینەوەی زانستیی [[حەزازییەکان|برایۆفیتەکان]] (مۆسەکان، جەرگەخەزەڵەکان، و قۆچەخەزەڵەکان). '''برایۆلۆجیستەکان''' ئەو ڕوەکناسانەن کە بایەخێکی چالاکیان ھەیە لە چاودێریکردن، تۆمارکردن، پۆلێنکردن یان توێژینەوە لە برایۆفیتەکان.&lt;ref name=&quot;nybg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp|سەردێڕ=Plant Science {{!}} New York Botanical Garden |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040222080004/http://sciweb.nybg.org/science2/Bryology.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; ئەم بوارە زۆرجار لەگەڵ لایکینۆلۆجی (تەقەنەناسی) بەھۆی شێوەی ھاوشێوە و کایەی [[ژینگەناسی|ژینگەیی]] ھەردوو زیندەوەرەکە بەیەکەوە دەخوێندرێت، ھەرچەندە برایۆفیتەکان و تەقەنەکان لە ھەمان شانشیندا پۆلێن نەکراون.

[[پەڕگە:Bryophyte_1.jpg|وێنۆک|برایۆفیتە باوەکان کە لە ناوەڕاستی ژاپۆن دەدۆزرێنەوە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bryology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک}}

[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7roif4f3n28hldj6750fmp8mcylq8m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی ڕوومەیلە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297512</id>
    <revision>
      <id>1598207</id>
      <parentid>1598092</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13090" sha1="4vaqw2wf4bhk5et16tl516luyezx4uw" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ڕوومەیلە
| partof            = [[جەنگی کەنداو]]
| image             = Bmp1 c.jpg
| image_size        = ٣٠٠
| caption           = ئۆتۆمبێلە زرێپۆشە دەستبەسەرداگیراوەکان لە دۆڵی [[فورات]]ی عێراق کە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] (میکانیزەکراو) پێشکەش بە [[خوێندنگەی پیادەی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کران
| date              = ٢ی ئازاری ١٩٩١
| place             = [[دەریاچەی حەممار]]، [[عێراق]]
| coordinates       = {{coord|30.8562582|46.9184875|type:event|display=inline}}
| map_type          = Iraq
| map_relief        = 
| map_size          = 
| map_marksize      = 
| map_caption       = زۆنگاوەکانی حەممار لە عێراق
| map_label         = 
| territory         = 
| result            = سەرکەوتنی [[ئەمریکا]]
| combatant1        = {{USA}}
| combatant2        = {{Flagdeco|Iraq|1991}} [[عێراقی بەعس|عێراق]]
| commander1        = {{flagicon|United States}} [[نۆرمان شوارزکۆف، جونیۆر|نۆرمان شوارزکۆف]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[فرێدریک ئێم فڕانکس، جونیۆر|فرێدریک فڕانکس]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[باری مەککافری]]
| commander2        = {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[ئەیاد فوتەیح]]
| units1            = {{flagicon|United States}} [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]
| units2            = {{flagicon|Iraq|1991}} [[فیرقەی ١ی زرێپۆشی حاموورابی]]
| strength1         = ٢٥،٠٠٠ سەرباز&lt;br&gt;٢٤١ تانکی [[ئێم ١ ئەبرامز]]&lt;br&gt;٢٢١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆشی [[ئێم ٢ برادلی]]&lt;br&gt;٩٤ کۆپتەر&lt;ref name=&quot;K176&quot;&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=176}}&lt;/ref&gt;
| strength2         = نزیکەی ٧،٠٠٠ سەرباز&lt;ref name=gs&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John |دوایین=Pike |ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/hammurabi.htm |سەردێڕ=Hammurabi Division |بڵاوکەرەوە=Globalsecurity.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٠٠ تانک&lt;ref name=gs/&gt;&lt;br&gt;٧٠٠ ئۆتۆمبێلی چرخدار&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/03/18/outflanking-iraq-go-west-go-deep/5e34b6b1-9a58-4d53-b4cd-fd9e3df1072a/ |سەردێڕ=Outflanking Iraq Go West, 'Go Deep' |newspaper=The Washington Post |دوایین=Atkinson |یەکەم=Rick |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = ١ بریندار&lt;br&gt;١ تانکی ئێم ١ ئەبرامز تێکشکێنرا&lt;br&gt;١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری پیادە تێکشکێنرا
| casualties2       = ٧٠٠+ کوژراو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=Wages of War - Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War |بڵاوکەرەوە=Comw.org |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣،٠٠٠ بەدیلگیراو&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.seattletimes.com/archive/19910508/1281985/biggest-battle-of-iraq-war-took-place-after-cease-fire |سەردێڕ=Biggest Battle Of Iraq War Took Place After Cease-Fire |ئیش=The Seattle Times |دوایین=Sloyan |یەکەم=Patrick J. |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٢٤٧–٣٦٠ تانک و ئۆتۆمبێلی زرێپۆش تێکشکێنران&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt;&lt;br&gt;٤٠٠+ بارھەڵگر تێکشکێنران&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf&gt;Richard S. Lowry, ''The Gulf War Chronicles: A Military History of the First War With Iraq''&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٣&lt;ref&gt;David S. Pierson, Military Magazine 2011&lt;/ref&gt; – ٤٣&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; پارچە تۆپھاوێژ تێکشکێنران&lt;br&gt;٨ مووشەکھاوێژی فرەبۆری تێکشکێنران&lt;br&gt;٤ کۆپتەر خرانە خوارەوە&lt;ref&gt;E. M. Flanagan,''Lightning: The 101st in the Gulf War''&lt;/ref&gt;
}}

'''شەڕی ڕوومەیلە''' کە بە '''جەنگی ڕێڕەوی وشکانی''' یان '''جەنگی گۆڕەپانی پاشماوەکان'''یش ناسراوە، ھێرشێکی مشتومڕاوی بوو کە لە ٢ی ئازاری ١٩٩١، دوو ڕۆژ دوای ئەوەی سەرۆک بوش ئاگربەستی ڕای گەیاند، لە نزیک [[کێڵگەی نەوتی ڕوومەیلە]] لە دۆڵی [[فورات]] لە باشووری [[عێراقی بەعس|عێراق]] ڕووی دا، کاتێک ھێزەکانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|سوپای ئەمریکا]]، کە زۆربەیان [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بوون لەژێر فەرماندەیی لیوا [[باری مەککافری]]، ڕووبەڕووی کاروانێکی گەورەی پاشەکشەکراوی ھێزە زرێپۆشەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بوونەوە و نزیکەی لەناویان بردن لە ماوەی دوای [[جەنگی کەنداو]].

==کردەوەکانی پێش ڕوومەیلە==
لە ٢٦ی شوباتدا، [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بە ناو دۆڵەکەدا پێشڕەوی کرد و فڕۆکەخانە عێراقییەکانی لە [[جەنگی فڕۆکەخانەی جەلیبە]] و [[تەلیل]]دا دەستی بەسەردا گرت. لە کاتی جووڵەکردن بە ناو ئامانجی گۆڵددا، کە ناوەندێکی گەورەی لۆجستییە لە نێوان تەلیل لە ڕۆژاوا و فڕۆکەخانەی جەلیبە لە ڕۆژھەڵات، فیرقەی ٢٤ی پیادە ١،٧٠٠ بونکەری پڕ لە تەقەمەنی، چەک، نەوت و کەلوپەلی تری جەنگی دۆزییەوە.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لە فڕۆکەخانەکاندا، ڕووبەڕووی بەرگرییەکی سەختی فیرقەکانی ٣٧ و ٤٩ی پیادەی عێراق، ھەروەھا فیرقەی ٦ی میکانیزەکراوی نەبووخەدەنەسەری [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە. سەرەڕای ھەندێک لە سەختترین بەرگرییەکانی جەنگەکە، فیرقەی ٢٤ی پیادە پێکھاتە عێراقییەکانی تێکشکاند&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=189}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر ھەردوو فڕۆکەخانەکەی گرت. پاشان فیرقەی ٢٤ لەگەڵ [[فەیلەقی حەوتەم (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فەیلەقی حەوتەم]] بەرەو ڕۆژھەڵات جووڵا و ڕووبەڕووی چەند فیرقەیەکی [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=175}}&lt;/ref&gt; ھێزی ئەرکی تەسکەری فیرقەی ٢٤ی پیادە لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩١ ھێرشی کردە سەر ھێزە جێگیربووەکانی عێراق بۆ دەستبەسەرداگرتنی پێگەی جەنگی ١٤٣، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر ھێڵی پەیوەندیی دۆڵی ڕووباری فوراتی عێراقی بۆ شانۆی ئۆپراسیۆنی کووەیت پچڕاند و ڕەگەزە سەرەکییەکانی شەڕی لیوای ٢٦ی کۆماندۆی نوخبەی فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماریی عێراقی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;&gt;VUA Citation&lt;/ref&gt;

==شەڕ==
ھێزەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لە ناو [[زۆنگاوەکانی حەممار]] لە [[سیستم|سیستمی]] ڕووباری دیجلە و فورات لە عێراق ڕووبەڕووی شەڕ بوونەوە کاتێک ھەوڵیان دەدا بگەنە [[ڕێڕەوی وشکانی]]ی [[دەریاچەی حەممار]] و بپەڕنەوە و بەرەو باکوور بۆ لای [[بەغدا]] لەسەر شاڕێگەی ٨ ڕابکەن. زۆربەی کاروانی عێراقی کە درێژییەکەی ٥ میل بوو و لە چەند سەد ئۆتۆمبێل پێکھاتبوو، سەرەتا لە ناو «ناوچەی کوشتن»دا گەمارۆ دران و پاشان لە ماوەی پێنج کاژێری دواتردا بە شێوەیەکی سیستماتیک لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]ی ئەمریکاوە وێران کران، لەوانەش ھێزە زرێپۆشەکانی، لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] و نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژ.&lt;ref name=gs/&gt; نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژی ئەمریکی لە ماوەی ئەم شەڕە تایبەتەدا ھەزاران گوللە و مووشەکیان تەقاند.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لانیکەم شەش کەتیبەی پاسەوانی کۆماریی حاموورابی تێکشکێنران.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt;

کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی ٣٢ [[تانک]]ی عێراقی، ٤٩ [[پەرەپێدانی بی ئێم پی|بی ئێم پی]]، ٣٧ بارھەڵگر، ٨ مووشەکھاوێژی [[٩کەی٥٢ لونا-ئێم|فرۆگ]]، و ژمارەیەکی زۆر پارچە تۆپھاوێژی تری جۆراوجۆر، چەکی دژە فڕۆکە و ئۆتۆمبێلی پاڵپشتی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt;
ئەم ھێرشە ئاسمانییە وێرانکەرە لەناوبردنی فیرقەی حاموورابیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری و پاشماوەی چەند فیرقەیەکی تری پیادەی مسۆگەر کرد.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt; چوار کۆمپانیا لە ناو کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی خەڵاتی [[خەڵاتی یەکەی ئازا]]یان پێ بەخشرا.&lt;ref name=&quot;VUA Citation DA GO 1994-27&quot;&gt;VUA Citation DA GO 1994-27&lt;/ref&gt;

ژەنەڕاڵ باری مەککافری لەناوبردنی ٢٤٧ تانک و ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆش،&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; ٤٣ پارچە تۆپھاوێژ و زیاتر لە ٤٠٠ بارھەڵگری ڕای گەیاند.&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی عێراقی بەدیل گیران.&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; جەنگەکە یەکلایەنە بوو و ھەوڵەکانی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی تەقەکان دەرکەوت کە نزیکەی بە تەواوی بێکاریگەر بوون، چونکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا یەک سەربازی ئەمریکی بریندار بوو و دوو ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئەمریکی لەدەست چوون (ئۆتۆمبێلێکی شەڕکەری پیادەی [[ئێم ٢ برادلی]] کە بە تەقەی دوژمن زیانی پێگەیشت و تانکێکی [[ئێم ١ ئەبرامز]] کە بەھۆی تەقینەوەی بارھەڵگرێکی عێراقی لەو نزیکانە گڕی گرت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.army.mil/cmh-pg/CHRONOS/mar91.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970607042245/http://www.army.mil/cmh-pg/chronos/mar91.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=XVIII Airborne Corps Desert Storm Chronology (March 1991) |بڵاوکەرەوە=United States Army |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پاسێکی نەخۆشخانە کە پزیشک و سەربازە بریندارەکانی عێراقی تێدابوو کە پێشتر خۆیان ڕادەستی فەسیلەیەکی تری ئەمریکی کردبوو، ئەویش بە تەقە تێکشکێنرا، کە دواتر بووە ھۆی نیگەرانی زۆرێک لە سەربازانی ئەمریکی.&lt;ref name=hersh /&gt; ئەو سەربازە عێراقییانەی کە ڕزگاریان بوو یان بە دیل گیران، یان بە پێ ڕایان کرد یان بە مەلەکردن بەرەو شوێنێکی ئارام ڕۆیشتن.&lt;ref name=gulf /&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>4vaqw2wf4bhk5et16tl516luyezx4uw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598300</id>
      <parentid>1598207</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13115" sha1="2h5mhrrkbk4ijlhw9beyig5xzopland" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ڕوومەیلە
| partof            = [[جەنگی کەنداو]]
| image             = Bmp1 c.jpg
| image_size        = ٣٠٠
| caption           = ئۆتۆمبێلە زرێپۆشە دەستبەسەرداگیراوەکان لە دۆڵی [[فورات]]ی عێراق کە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] (میکانیزەکراو) پێشکەش بە [[خوێندنگەی پیادەی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کران
| date              = ٢ی ئازاری ١٩٩١
| place             = [[دەریاچەی حەممار]]، [[عێراق]]
| coordinates       = {{coord|30.8562582|46.9184875|type:event|display=inline}}
| map_type          = Iraq
| map_relief        = 
| map_size          = 
| map_marksize      = 
| map_caption       = زۆنگاوەکانی حەممار لە عێراق
| map_label         = 
| territory         = 
| result            = سەرکەوتنی [[ئەمریکا]]
| combatant1        = {{USA}}
| combatant2        = {{Flagdeco|Iraq|1991}} [[عێراقی بەعس|عێراق]]
| commander1        = {{flagicon|United States}} [[نۆرمان شوارزکۆف، جونیۆر|نۆرمان شوارزکۆف]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[فرێدریک ئێم فڕانکس، جونیۆر|فرێدریک فڕانکس]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[باری مەککافری]]
| commander2        = {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[ئەیاد فوتەیح]]
| units1            = {{flagicon|United States}} [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]
| units2            = {{flagicon|Iraq|1991}} [[فیرقەی ١ی زرێپۆشی حاموورابی]]
| strength1         = ٢٥،٠٠٠ سەرباز&lt;br&gt;٢٤١ تانکی [[ئێم ١ ئەبرامز]]&lt;br&gt;٢٢١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆشی [[ئێم ٢ برادلی]]&lt;br&gt;٩٤ کۆپتەر&lt;ref name=&quot;K176&quot;&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=176}}&lt;/ref&gt;
| strength2         = نزیکەی ٧،٠٠٠ سەرباز&lt;ref name=gs&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John |دوایین=Pike |ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/hammurabi.htm |سەردێڕ=Hammurabi Division |بڵاوکەرەوە=Globalsecurity.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٠٠ تانک&lt;ref name=gs/&gt;&lt;br&gt;٧٠٠ ئۆتۆمبێلی چرخدار&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/03/18/outflanking-iraq-go-west-go-deep/5e34b6b1-9a58-4d53-b4cd-fd9e3df1072a/ |سەردێڕ=Outflanking Iraq Go West, 'Go Deep' |newspaper=The Washington Post |دوایین=Atkinson |یەکەم=Rick |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = ١ بریندار&lt;br&gt;١ تانکی ئێم ١ ئەبرامز تێکشکێنرا&lt;br&gt;١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری پیادە تێکشکێنرا
| casualties2       = ٧٠٠+ کوژراو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=Wages of War - Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War |بڵاوکەرەوە=Comw.org |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣،٠٠٠ بەدیلگیراو&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.seattletimes.com/archive/19910508/1281985/biggest-battle-of-iraq-war-took-place-after-cease-fire |سەردێڕ=Biggest Battle Of Iraq War Took Place After Cease-Fire |ئیش=The Seattle Times |دوایین=Sloyan |یەکەم=Patrick J. |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٢٤٧–٣٦٠ تانک و ئۆتۆمبێلی زرێپۆش تێکشکێنران&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt;&lt;br&gt;٤٠٠+ بارھەڵگر تێکشکێنران&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf&gt;Richard S. Lowry, ''The Gulf War Chronicles: A Military History of the First War With Iraq''&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٣&lt;ref&gt;David S. Pierson, Military Magazine 2011&lt;/ref&gt; – ٤٣&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; پارچە تۆپھاوێژ تێکشکێنران&lt;br&gt;٨ مووشەکھاوێژی فرەبۆری تێکشکێنران&lt;br&gt;٤ کۆپتەر خرانە خوارەوە&lt;ref&gt;E. M. Flanagan,''Lightning: The 101st in the Gulf War''&lt;/ref&gt;
}}

'''شەڕی ڕوومەیلە''' کە بە '''جەنگی ڕێڕەوی وشکانی''' یان '''جەنگی گۆڕەپانی پاشماوەکان'''یش ناسراوە، ھێرشێکی مشتومڕاوی بوو کە لە ٢ی ئازاری ١٩٩١، دوو ڕۆژ دوای ئەوەی سەرۆک بوش ئاگربەستی ڕای گەیاند، لە نزیک [[کێڵگەی نەوتی ڕوومەیلە]] لە دۆڵی [[فورات]] لە باشووری [[عێراقی بەعس|عێراق]] ڕووی دا، کاتێک ھێزەکانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|سوپای ئەمریکا]]، کە زۆربەیان [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بوون لەژێر فەرماندەیی لیوا [[باری مەککافری]]، ڕووبەڕووی کاروانێکی گەورەی پاشەکشەکراوی ھێزە زرێپۆشەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بوونەوە و نزیکەی لەناویان بردن لە ماوەی دوای [[جەنگی کەنداو]].

==کردەوەکانی پێش ڕوومەیلە==
لە ٢٦ی شوباتدا، [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بە ناو دۆڵەکەدا پێشڕەوی کرد و فڕۆکەخانە عێراقییەکانی لە [[جەنگی فڕۆکەخانەی جەلیبە]] و [[تەلیل]]دا دەستی بەسەردا گرت. لە کاتی جووڵەکردن بە ناو ئامانجی گۆڵددا، کە ناوەندێکی گەورەی لۆجستییە لە نێوان تەلیل لە ڕۆژاوا و فڕۆکەخانەی جەلیبە لە ڕۆژھەڵات، فیرقەی ٢٤ی پیادە ١،٧٠٠ بونکەری پڕ لە تەقەمەنی، چەک، نەوت و کەلوپەلی تری جەنگی دۆزییەوە.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لە فڕۆکەخانەکاندا، ڕووبەڕووی بەرگرییەکی سەختی فیرقەکانی ٣٧ و ٤٩ی پیادەی عێراق، ھەروەھا فیرقەی ٦ی میکانیزەکراوی نەبووخەدەنەسەری [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە. سەرەڕای ھەندێک لە سەختترین بەرگرییەکانی جەنگەکە، فیرقەی ٢٤ی پیادە پێکھاتە عێراقییەکانی تێکشکاند&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=189}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر ھەردوو فڕۆکەخانەکەی گرت. پاشان فیرقەی ٢٤ لەگەڵ [[فەیلەقی حەوتەم (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فەیلەقی حەوتەم]] بەرەو ڕۆژھەڵات جووڵا و ڕووبەڕووی چەند فیرقەیەکی [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=175}}&lt;/ref&gt; ھێزی ئەرکی تەسکەری فیرقەی ٢٤ی پیادە لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩١ ھێرشی کردە سەر ھێزە جێگیربووەکانی عێراق بۆ دەستبەسەرداگرتنی پێگەی جەنگی ١٤٣، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر ھێڵی پەیوەندیی دۆڵی ڕووباری فوراتی عێراقی بۆ شانۆی ئۆپراسیۆنی کووەیت پچڕاند و ڕەگەزە سەرەکییەکانی شەڕی لیوای ٢٦ی کۆماندۆی نوخبەی فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماریی عێراقی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;&gt;VUA Citation&lt;/ref&gt;

==شەڕ==
ھێزەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لە ناو [[زۆنگاوەکانی حەممار]] لە [[سیستم|سیستمی]] ڕووباری دیجلە و فورات لە عێراق ڕووبەڕووی شەڕ بوونەوە کاتێک ھەوڵیان دەدا بگەنە [[ڕێڕەوی وشکانی]]ی [[دەریاچەی حەممار]] و بپەڕنەوە و بەرەو باکوور بۆ لای [[بەغدا]] لەسەر شاڕێگەی ٨ ڕابکەن. زۆربەی کاروانی عێراقی کە درێژییەکەی ٥ میل بوو و لە چەند سەد ئۆتۆمبێل پێکھاتبوو، سەرەتا لە ناو «ناوچەی کوشتن»دا گەمارۆ دران و پاشان لە ماوەی پێنج کاژێری دواتردا بە شێوەیەکی سیستماتیک لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]ی ئەمریکاوە وێران کران، لەوانەش ھێزە زرێپۆشەکانی، لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] و نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژ.&lt;ref name=gs/&gt; نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژی ئەمریکی لە ماوەی ئەم شەڕە تایبەتەدا ھەزاران گوللە و مووشەکیان تەقاند.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لانیکەم شەش کەتیبەی پاسەوانی کۆماریی حاموورابی تێکشکێنران.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt;

کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی ٣٢ [[تانک]]ی عێراقی، ٤٩ [[پەرەپێدانی بی ئێم پی|بی ئێم پی]]، ٣٧ بارھەڵگر، ٨ مووشەکھاوێژی [[٩کەی٥٢ لونا-ئێم|فرۆگ]]، و ژمارەیەکی زۆر پارچە تۆپھاوێژی تری جۆراوجۆر، چەکی دژە فڕۆکە و ئۆتۆمبێلی پاڵپشتی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt;
ئەم ھێرشە ئاسمانییە وێرانکەرە لەناوبردنی فیرقەی حاموورابیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری و پاشماوەی چەند فیرقەیەکی تری پیادەی مسۆگەر کرد.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt; چوار کۆمپانیا لە ناو کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی خەڵاتی [[خەڵاتی یەکەی ئازا]]یان پێ بەخشرا.&lt;ref name=&quot;VUA Citation DA GO 1994-27&quot;&gt;VUA Citation DA GO 1994-27&lt;/ref&gt;

ژەنەڕاڵ باری مەککافری لەناوبردنی ٢٤٧ تانک و ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆش،&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; ٤٣ پارچە تۆپھاوێژ و زیاتر لە ٤٠٠ بارھەڵگری ڕای گەیاند.&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی عێراقی بەدیل گیران.&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; جەنگەکە یەکلایەنە بوو و ھەوڵەکانی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی تەقەکان دەرکەوت کە نزیکەی بە تەواوی بێکاریگەر بوون، چونکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا یەک سەربازی ئەمریکی بریندار بوو و دوو ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئەمریکی لەدەست چوون (ئۆتۆمبێلێکی شەڕکەری پیادەی [[ئێم ٢ برادلی]] کە بە تەقەی دوژمن زیانی پێگەیشت و تانکێکی [[ئێم ١ ئەبرامز]] کە بەھۆی تەقینەوەی بارھەڵگرێکی عێراقی لەو نزیکانە گڕی گرت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.army.mil/cmh-pg/CHRONOS/mar91.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970607042245/http://www.army.mil/cmh-pg/chronos/mar91.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=XVIII Airborne Corps Desert Storm Chronology (March 1991) |بڵاوکەرەوە=United States Army |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پاسێکی نەخۆشخانە کە پزیشک و سەربازە بریندارەکانی عێراقی تێدابوو کە پێشتر خۆیان ڕادەستی فەسیلەیەکی تری ئەمریکی کردبوو، ئەویش بە تەقە تێکشکێنرا، کە دواتر بووە ھۆی نیگەرانی زۆرێک لە سەربازانی ئەمریکی.&lt;ref name=hersh /&gt; ئەو سەربازە عێراقییانەی کە ڕزگاریان بوو یان بە دیل گیران، یان بە پێ ڕایان کرد یان بە مەلەکردن بەرەو شوێنێکی ئارام ڕۆیشتن.&lt;ref name=gulf /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>2h5mhrrkbk4ijlhw9beyig5xzopland</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598373</id>
      <parentid>1598300</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]، [[دەروازە:عێراق|عێراق]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</comment>
      <origin>1598373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13222" sha1="3mk5qu6kj9zt18hzk5rid7hcom4xycs" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ڕوومەیلە
| partof            = [[جەنگی کەنداو]]
| image             = Bmp1 c.jpg
| image_size        = ٣٠٠
| caption           = ئۆتۆمبێلە زرێپۆشە دەستبەسەرداگیراوەکان لە دۆڵی [[فورات]]ی عێراق کە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] (میکانیزەکراو) پێشکەش بە [[خوێندنگەی پیادەی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کران
| date              = ٢ی ئازاری ١٩٩١
| place             = [[دەریاچەی حەممار]]، [[عێراق]]
| coordinates       = {{coord|30.8562582|46.9184875|type:event|display=inline}}
| map_type          = Iraq
| map_relief        = 
| map_size          = 
| map_marksize      = 
| map_caption       = زۆنگاوەکانی حەممار لە عێراق
| map_label         = 
| territory         = 
| result            = سەرکەوتنی [[ئەمریکا]]
| combatant1        = {{USA}}
| combatant2        = {{Flagdeco|Iraq|1991}} [[عێراقی بەعس|عێراق]]
| commander1        = {{flagicon|United States}} [[نۆرمان شوارزکۆف، جونیۆر|نۆرمان شوارزکۆف]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[فرێدریک ئێم فڕانکس، جونیۆر|فرێدریک فڕانکس]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[باری مەککافری]]
| commander2        = {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[ئەیاد فوتەیح]]
| units1            = {{flagicon|United States}} [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]
| units2            = {{flagicon|Iraq|1991}} [[فیرقەی ١ی زرێپۆشی حاموورابی]]
| strength1         = ٢٥،٠٠٠ سەرباز&lt;br&gt;٢٤١ تانکی [[ئێم ١ ئەبرامز]]&lt;br&gt;٢٢١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆشی [[ئێم ٢ برادلی]]&lt;br&gt;٩٤ کۆپتەر&lt;ref name=&quot;K176&quot;&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=176}}&lt;/ref&gt;
| strength2         = نزیکەی ٧،٠٠٠ سەرباز&lt;ref name=gs&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John |دوایین=Pike |ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/hammurabi.htm |سەردێڕ=Hammurabi Division |بڵاوکەرەوە=Globalsecurity.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٠٠ تانک&lt;ref name=gs/&gt;&lt;br&gt;٧٠٠ ئۆتۆمبێلی چرخدار&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/03/18/outflanking-iraq-go-west-go-deep/5e34b6b1-9a58-4d53-b4cd-fd9e3df1072a/ |سەردێڕ=Outflanking Iraq Go West, 'Go Deep' |newspaper=The Washington Post |دوایین=Atkinson |یەکەم=Rick |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = ١ بریندار&lt;br&gt;١ تانکی ئێم ١ ئەبرامز تێکشکێنرا&lt;br&gt;١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری پیادە تێکشکێنرا
| casualties2       = ٧٠٠+ کوژراو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=Wages of War - Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War |بڵاوکەرەوە=Comw.org |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣،٠٠٠ بەدیلگیراو&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.seattletimes.com/archive/19910508/1281985/biggest-battle-of-iraq-war-took-place-after-cease-fire |سەردێڕ=Biggest Battle Of Iraq War Took Place After Cease-Fire |ئیش=The Seattle Times |دوایین=Sloyan |یەکەم=Patrick J. |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٢٤٧–٣٦٠ تانک و ئۆتۆمبێلی زرێپۆش تێکشکێنران&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt;&lt;br&gt;٤٠٠+ بارھەڵگر تێکشکێنران&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf&gt;Richard S. Lowry, ''The Gulf War Chronicles: A Military History of the First War With Iraq''&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٣&lt;ref&gt;David S. Pierson, Military Magazine 2011&lt;/ref&gt; – ٤٣&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; پارچە تۆپھاوێژ تێکشکێنران&lt;br&gt;٨ مووشەکھاوێژی فرەبۆری تێکشکێنران&lt;br&gt;٤ کۆپتەر خرانە خوارەوە&lt;ref&gt;E. M. Flanagan,''Lightning: The 101st in the Gulf War''&lt;/ref&gt;
}}

'''شەڕی ڕوومەیلە''' کە بە '''جەنگی ڕێڕەوی وشکانی''' یان '''جەنگی گۆڕەپانی پاشماوەکان'''یش ناسراوە، ھێرشێکی مشتومڕاوی بوو کە لە ٢ی ئازاری ١٩٩١، دوو ڕۆژ دوای ئەوەی سەرۆک بوش ئاگربەستی ڕای گەیاند، لە نزیک [[کێڵگەی نەوتی ڕوومەیلە]] لە دۆڵی [[فورات]] لە باشووری [[عێراقی بەعس|عێراق]] ڕووی دا، کاتێک ھێزەکانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|سوپای ئەمریکا]]، کە زۆربەیان [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بوون لەژێر فەرماندەیی لیوا [[باری مەککافری]]، ڕووبەڕووی کاروانێکی گەورەی پاشەکشەکراوی ھێزە زرێپۆشەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بوونەوە و نزیکەی لەناویان بردن لە ماوەی دوای [[جەنگی کەنداو]].

==کردەوەکانی پێش ڕوومەیلە==
لە ٢٦ی شوباتدا، [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بە ناو دۆڵەکەدا پێشڕەوی کرد و فڕۆکەخانە عێراقییەکانی لە [[جەنگی فڕۆکەخانەی جەلیبە]] و [[تەلیل]]دا دەستی بەسەردا گرت. لە کاتی جووڵەکردن بە ناو ئامانجی گۆڵددا، کە ناوەندێکی گەورەی لۆجستییە لە نێوان تەلیل لە ڕۆژاوا و فڕۆکەخانەی جەلیبە لە ڕۆژھەڵات، فیرقەی ٢٤ی پیادە ١،٧٠٠ بونکەری پڕ لە تەقەمەنی، چەک، نەوت و کەلوپەلی تری جەنگی دۆزییەوە.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لە فڕۆکەخانەکاندا، ڕووبەڕووی بەرگرییەکی سەختی فیرقەکانی ٣٧ و ٤٩ی پیادەی عێراق، ھەروەھا فیرقەی ٦ی میکانیزەکراوی نەبووخەدەنەسەری [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە. سەرەڕای ھەندێک لە سەختترین بەرگرییەکانی جەنگەکە، فیرقەی ٢٤ی پیادە پێکھاتە عێراقییەکانی تێکشکاند&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=189}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر ھەردوو فڕۆکەخانەکەی گرت. پاشان فیرقەی ٢٤ لەگەڵ [[فەیلەقی حەوتەم (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فەیلەقی حەوتەم]] بەرەو ڕۆژھەڵات جووڵا و ڕووبەڕووی چەند فیرقەیەکی [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=175}}&lt;/ref&gt; ھێزی ئەرکی تەسکەری فیرقەی ٢٤ی پیادە لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩١ ھێرشی کردە سەر ھێزە جێگیربووەکانی عێراق بۆ دەستبەسەرداگرتنی پێگەی جەنگی ١٤٣، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر ھێڵی پەیوەندیی دۆڵی ڕووباری فوراتی عێراقی بۆ شانۆی ئۆپراسیۆنی کووەیت پچڕاند و ڕەگەزە سەرەکییەکانی شەڕی لیوای ٢٦ی کۆماندۆی نوخبەی فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماریی عێراقی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;&gt;VUA Citation&lt;/ref&gt;

==شەڕ==
ھێزەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لە ناو [[زۆنگاوەکانی حەممار]] لە [[سیستم|سیستمی]] ڕووباری دیجلە و فورات لە عێراق ڕووبەڕووی شەڕ بوونەوە کاتێک ھەوڵیان دەدا بگەنە [[ڕێڕەوی وشکانی]]ی [[دەریاچەی حەممار]] و بپەڕنەوە و بەرەو باکوور بۆ لای [[بەغدا]] لەسەر شاڕێگەی ٨ ڕابکەن. زۆربەی کاروانی عێراقی کە درێژییەکەی ٥ میل بوو و لە چەند سەد ئۆتۆمبێل پێکھاتبوو، سەرەتا لە ناو «ناوچەی کوشتن»دا گەمارۆ دران و پاشان لە ماوەی پێنج کاژێری دواتردا بە شێوەیەکی سیستماتیک لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]ی ئەمریکاوە وێران کران، لەوانەش ھێزە زرێپۆشەکانی، لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] و نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژ.&lt;ref name=gs/&gt; نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژی ئەمریکی لە ماوەی ئەم شەڕە تایبەتەدا ھەزاران گوللە و مووشەکیان تەقاند.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لانیکەم شەش کەتیبەی پاسەوانی کۆماریی حاموورابی تێکشکێنران.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt;

کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی ٣٢ [[تانک]]ی عێراقی، ٤٩ [[پەرەپێدانی بی ئێم پی|بی ئێم پی]]، ٣٧ بارھەڵگر، ٨ مووشەکھاوێژی [[٩کەی٥٢ لونا-ئێم|فرۆگ]]، و ژمارەیەکی زۆر پارچە تۆپھاوێژی تری جۆراوجۆر، چەکی دژە فڕۆکە و ئۆتۆمبێلی پاڵپشتی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt;
ئەم ھێرشە ئاسمانییە وێرانکەرە لەناوبردنی فیرقەی حاموورابیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری و پاشماوەی چەند فیرقەیەکی تری پیادەی مسۆگەر کرد.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt; چوار کۆمپانیا لە ناو کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی خەڵاتی [[خەڵاتی یەکەی ئازا]]یان پێ بەخشرا.&lt;ref name=&quot;VUA Citation DA GO 1994-27&quot;&gt;VUA Citation DA GO 1994-27&lt;/ref&gt;

ژەنەڕاڵ باری مەککافری لەناوبردنی ٢٤٧ تانک و ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆش،&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; ٤٣ پارچە تۆپھاوێژ و زیاتر لە ٤٠٠ بارھەڵگری ڕای گەیاند.&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی عێراقی بەدیل گیران.&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; جەنگەکە یەکلایەنە بوو و ھەوڵەکانی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی تەقەکان دەرکەوت کە نزیکەی بە تەواوی بێکاریگەر بوون، چونکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا یەک سەربازی ئەمریکی بریندار بوو و دوو ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئەمریکی لەدەست چوون (ئۆتۆمبێلێکی شەڕکەری پیادەی [[ئێم ٢ برادلی]] کە بە تەقەی دوژمن زیانی پێگەیشت و تانکێکی [[ئێم ١ ئەبرامز]] کە بەھۆی تەقینەوەی بارھەڵگرێکی عێراقی لەو نزیکانە گڕی گرت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.army.mil/cmh-pg/CHRONOS/mar91.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970607042245/http://www.army.mil/cmh-pg/chronos/mar91.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=XVIII Airborne Corps Desert Storm Chronology (March 1991) |بڵاوکەرەوە=United States Army |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پاسێکی نەخۆشخانە کە پزیشک و سەربازە بریندارەکانی عێراقی تێدابوو کە پێشتر خۆیان ڕادەستی فەسیلەیەکی تری ئەمریکی کردبوو، ئەویش بە تەقە تێکشکێنرا، کە دواتر بووە ھۆی نیگەرانی زۆرێک لە سەربازانی ئەمریکی.&lt;ref name=hersh /&gt; ئەو سەربازە عێراقییانەی کە ڕزگاریان بوو یان بە دیل گیران، یان بە پێ ڕایان کرد یان بە مەلەکردن بەرەو شوێنێکی ئارام ڕۆیشتن.&lt;ref name=gulf /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}</text>
      <sha1>3mk5qu6kj9zt18hzk5rid7hcom4xycs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598426</id>
      <parentid>1598373</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13330" sha1="5hr1zl9u3jsfhnydaba1bmml6f86vkm" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ڕوومەیلە
| partof            = [[جەنگی کەنداو]]
| image             = Bmp1 c.jpg
| image_size        = ٣٠٠
| caption           = ئۆتۆمبێلە زرێپۆشە دەستبەسەرداگیراوەکان لە دۆڵی [[فورات]]ی عێراق کە لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] (میکانیزەکراو) پێشکەش بە [[خوێندنگەی پیادەی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کران
| date              = ٢ی ئازاری ١٩٩١
| place             = [[دەریاچەی حەممار]]، [[عێراق]]
| coordinates       = {{coord|30.8562582|46.9184875|type:event|display=inline}}
| map_type          = Iraq
| map_relief        = 
| map_size          = 
| map_marksize      = 
| map_caption       = زۆنگاوەکانی حەممار لە عێراق
| map_label         = 
| territory         = 
| result            = سەرکەوتنی [[ئەمریکا]]
| combatant1        = {{USA}}
| combatant2        = {{Flagdeco|Iraq|1991}} [[عێراقی بەعس|عێراق]]
| commander1        = {{flagicon|United States}} [[نۆرمان شوارزکۆف، جونیۆر|نۆرمان شوارزکۆف]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[فرێدریک ئێم فڕانکس، جونیۆر|فرێدریک فڕانکس]]&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[باری مەککافری]]
| commander2        = {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[ئەیاد فوتەیح]]
| units1            = {{flagicon|United States}} [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]
| units2            = {{flagicon|Iraq|1991}} [[فیرقەی ١ی زرێپۆشی حاموورابی]]
| strength1         = ٢٥،٠٠٠ سەرباز&lt;br&gt;٢٤١ تانکی [[ئێم ١ ئەبرامز]]&lt;br&gt;٢٢١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆشی [[ئێم ٢ برادلی]]&lt;br&gt;٩٤ کۆپتەر&lt;ref name=&quot;K176&quot;&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=176}}&lt;/ref&gt;
| strength2         = نزیکەی ٧،٠٠٠ سەرباز&lt;ref name=gs&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John |دوایین=Pike |ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/hammurabi.htm |سەردێڕ=Hammurabi Division |بڵاوکەرەوە=Globalsecurity.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٠٠ تانک&lt;ref name=gs/&gt;&lt;br&gt;٧٠٠ ئۆتۆمبێلی چرخدار&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1991/03/18/outflanking-iraq-go-west-go-deep/5e34b6b1-9a58-4d53-b4cd-fd9e3df1072a/ |سەردێڕ=Outflanking Iraq Go West, 'Go Deep' |newspaper=The Washington Post |دوایین=Atkinson |یەکەم=Rick |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = ١ بریندار&lt;br&gt;١ تانکی ئێم ١ ئەبرامز تێکشکێنرا&lt;br&gt;١ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری پیادە تێکشکێنرا
| casualties2       = ٧٠٠+ کوژراو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=Wages of War - Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War |بڵاوکەرەوە=Comw.org |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣،٠٠٠ بەدیلگیراو&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.seattletimes.com/archive/19910508/1281985/biggest-battle-of-iraq-war-took-place-after-cease-fire |سەردێڕ=Biggest Battle Of Iraq War Took Place After Cease-Fire |ئیش=The Seattle Times |دوایین=Sloyan |یەکەم=Patrick J. |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٢٤٧–٣٦٠ تانک و ئۆتۆمبێلی زرێپۆش تێکشکێنران&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt;&lt;br&gt;٤٠٠+ بارھەڵگر تێکشکێنران&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf&gt;Richard S. Lowry, ''The Gulf War Chronicles: A Military History of the First War With Iraq''&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;٣٣&lt;ref&gt;David S. Pierson, Military Magazine 2011&lt;/ref&gt; – ٤٣&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; پارچە تۆپھاوێژ تێکشکێنران&lt;br&gt;٨ مووشەکھاوێژی فرەبۆری تێکشکێنران&lt;br&gt;٤ کۆپتەر خرانە خوارەوە&lt;ref&gt;E. M. Flanagan,''Lightning: The 101st in the Gulf War''&lt;/ref&gt;
}}

'''شەڕی ڕوومەیلە''' کە بە '''جەنگی ڕێڕەوی وشکانی''' یان '''جەنگی گۆڕەپانی پاشماوەکان'''یش ناسراوە، ھێرشێکی مشتومڕاوی بوو کە لە ٢ی ئازاری ١٩٩١، دوو ڕۆژ دوای ئەوەی سەرۆک بوش ئاگربەستی ڕای گەیاند، لە نزیک [[کێڵگەی نەوتی ڕوومەیلە]] لە دۆڵی [[فورات]] لە باشووری [[عێراقی بەعس|عێراق]] ڕووی دا، کاتێک ھێزەکانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|سوپای ئەمریکا]]، کە زۆربەیان [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بوون لەژێر فەرماندەیی لیوا [[باری مەککافری]]، ڕووبەڕووی کاروانێکی گەورەی پاشەکشەکراوی ھێزە زرێپۆشەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بوونەوە و نزیکەی لەناویان بردن لە ماوەی دوای [[جەنگی کەنداو]].

==کردەوەکانی پێش ڕوومەیلە==
لە ٢٦ی شوباتدا، [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]] بە ناو دۆڵەکەدا پێشڕەوی کرد و فڕۆکەخانە عێراقییەکانی لە [[جەنگی فڕۆکەخانەی جەلیبە]] و [[تەلیل]]دا دەستی بەسەردا گرت. لە کاتی جووڵەکردن بە ناو ئامانجی گۆڵددا، کە ناوەندێکی گەورەی لۆجستییە لە نێوان تەلیل لە ڕۆژاوا و فڕۆکەخانەی جەلیبە لە ڕۆژھەڵات، فیرقەی ٢٤ی پیادە ١،٧٠٠ بونکەری پڕ لە تەقەمەنی، چەک، نەوت و کەلوپەلی تری جەنگی دۆزییەوە.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لە فڕۆکەخانەکاندا، ڕووبەڕووی بەرگرییەکی سەختی فیرقەکانی ٣٧ و ٤٩ی پیادەی عێراق، ھەروەھا فیرقەی ٦ی میکانیزەکراوی نەبووخەدەنەسەری [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە. سەرەڕای ھەندێک لە سەختترین بەرگرییەکانی جەنگەکە، فیرقەی ٢٤ی پیادە پێکھاتە عێراقییەکانی تێکشکاند&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=189}}&lt;/ref&gt; و ڕۆژی دواتر ھەردوو فڕۆکەخانەکەی گرت. پاشان فیرقەی ٢٤ لەگەڵ [[فەیلەقی حەوتەم (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فەیلەقی حەوتەم]] بەرەو ڕۆژھەڵات جووڵا و ڕووبەڕووی چەند فیرقەیەکی [[پاسەوانی کۆماریی عێراق]] بووەوە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kraus|Schubert|1995|p=175}}&lt;/ref&gt; ھێزی ئەرکی تەسکەری فیرقەی ٢٤ی پیادە لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩١ ھێرشی کردە سەر ھێزە جێگیربووەکانی عێراق بۆ دەستبەسەرداگرتنی پێگەی جەنگی ١٤٣، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر ھێڵی پەیوەندیی دۆڵی ڕووباری فوراتی عێراقی بۆ شانۆی ئۆپراسیۆنی کووەیت پچڕاند و ڕەگەزە سەرەکییەکانی شەڕی لیوای ٢٦ی کۆماندۆی نوخبەی فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماریی عێراقی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;&gt;VUA Citation&lt;/ref&gt;

==شەڕ==
ھێزەکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لە ناو [[زۆنگاوەکانی حەممار]] لە [[سیستم|سیستمی]] ڕووباری دیجلە و فورات لە عێراق ڕووبەڕووی شەڕ بوونەوە کاتێک ھەوڵیان دەدا بگەنە [[ڕێڕەوی وشکانی]]ی [[دەریاچەی حەممار]] و بپەڕنەوە و بەرەو باکوور بۆ لای [[بەغدا]] لەسەر شاڕێگەی ٨ ڕابکەن. زۆربەی کاروانی عێراقی کە درێژییەکەی ٥ میل بوو و لە چەند سەد ئۆتۆمبێل پێکھاتبوو، سەرەتا لە ناو «ناوچەی کوشتن»دا گەمارۆ دران و پاشان لە ماوەی پێنج کاژێری دواتردا بە شێوەیەکی سیستماتیک لەلایەن [[فیرقەی ٢٤ی پیادە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|فیرقەی ٢٤ی پیادە]]ی ئەمریکاوە وێران کران، لەوانەش ھێزە زرێپۆشەکانی، لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] و نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژ.&lt;ref name=gs/&gt; نۆ کەتیبەی تۆپھاوێژی ئەمریکی لە ماوەی ئەم شەڕە تایبەتەدا ھەزاران گوللە و مووشەکیان تەقاند.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt; لانیکەم شەش کەتیبەی پاسەوانی کۆماریی حاموورابی تێکشکێنران.&lt;ref name=&quot;washingtonpost.com&quot;/&gt;

کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی ٣٢ [[تانک]]ی عێراقی، ٤٩ [[پەرەپێدانی بی ئێم پی|بی ئێم پی]]، ٣٧ بارھەڵگر، ٨ مووشەکھاوێژی [[٩کەی٥٢ لونا-ئێم|فرۆگ]]، و ژمارەیەکی زۆر پارچە تۆپھاوێژی تری جۆراوجۆر، چەکی دژە فڕۆکە و ئۆتۆمبێلی پاڵپشتی تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt;
ئەم ھێرشە ئاسمانییە وێرانکەرە لەناوبردنی فیرقەی حاموورابیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری و پاشماوەی چەند فیرقەیەکی تری پیادەی مسۆگەر کرد.&lt;ref name=&quot;VUA Citation&quot;/&gt; چوار کۆمپانیا لە ناو کەتیبەی ١ی فەوجی ٢٤ی فڕۆکەوانی خەڵاتی [[خەڵاتی یەکەی ئازا]]یان پێ بەخشرا.&lt;ref name=&quot;VUA Citation DA GO 1994-27&quot;&gt;VUA Citation DA GO 1994-27&lt;/ref&gt;

ژەنەڕاڵ باری مەککافری لەناوبردنی ٢٤٧ تانک و ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زرێپۆش،&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; ٤٣ پارچە تۆپھاوێژ و زیاتر لە ٤٠٠ بارھەڵگری ڕای گەیاند.&lt;ref name=hersh /&gt;&lt;ref name=gulf /&gt; نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی عێراقی بەدیل گیران.&lt;ref name=&quot;community.seattletimes.nwsource.com&quot;/&gt; جەنگەکە یەکلایەنە بوو و ھەوڵەکانی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی تەقەکان دەرکەوت کە نزیکەی بە تەواوی بێکاریگەر بوون، چونکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا یەک سەربازی ئەمریکی بریندار بوو و دوو ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی ئەمریکی لەدەست چوون (ئۆتۆمبێلێکی شەڕکەری پیادەی [[ئێم ٢ برادلی]] کە بە تەقەی دوژمن زیانی پێگەیشت و تانکێکی [[ئێم ١ ئەبرامز]] کە بەھۆی تەقینەوەی بارھەڵگرێکی عێراقی لەو نزیکانە گڕی گرت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.army.mil/cmh-pg/CHRONOS/mar91.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970607042245/http://www.army.mil/cmh-pg/chronos/mar91.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=XVIII Airborne Corps Desert Storm Chronology (March 1991) |بڵاوکەرەوە=United States Army |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پاسێکی نەخۆشخانە کە پزیشک و سەربازە بریندارەکانی عێراقی تێدابوو کە پێشتر خۆیان ڕادەستی فەسیلەیەکی تری ئەمریکی کردبوو، ئەویش بە تەقە تێکشکێنرا، کە دواتر بووە ھۆی نیگەرانی زۆرێک لە سەربازانی ئەمریکی.&lt;ref name=hersh /&gt; ئەو سەربازە عێراقییانەی کە ڕزگاریان بوو یان بە دیل گیران، یان بە پێ ڕایان کرد یان بە مەلەکردن بەرەو شوێنێکی ئارام ڕۆیشتن.&lt;ref name=gulf /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5hr1zl9u3jsfhnydaba1bmml6f86vkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاگرۆئیکۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297513</id>
    <revision>
      <id>1598204</id>
      <parentid>1598105</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7716" sha1="21qaeus3b8gc4yp276678lfdgwe47zx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئاگرۆئیکۆلۆجی''' (یان '''ژینگەناسیی کشتوکاڵی''') بوارێکی ئەکادیمییە کە لەو پڕۆسە ژینگەییانە دەکۆڵێتەوە کە لە سیستمەکانی بەرھەمھێنانی [[وەرزێری|کشتوکاڵیدا]] جێبەجێ دەکرێن. بەکارھێنانی [[ژینگەناسی|بنەما ژینگەیییەکان]] دەتوانێت پێشنیاری شێوازە نوێیەکانی بەڕێوەبردن لە سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکاندا بکات. ئەم زاراوەیە دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ زانستێک، بزووتنەوەیەک، یان کارێکی کشتوکاڵی. پسپۆڕانی ئاگرۆئیکۆلۆجی لە جۆرە جیاوازەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵنەوە. بواری ئاگرۆئیکۆلۆجی بەستراوە نییە بە یەک شێوازی دیاریکراوی [[وەرزێری|کشتوکاڵکردن]]، چ ئۆرگانی، نوێبوونەوەی، یەکگرتوو، یان پیشەسازی، [[کشتوکاڵی چڕ|چڕ]] یان بەرفراوان بێت، ھەرچەندە ھەندێک کەس ناوی ئاگرۆئیکۆلۆجی بە تایبەتی بۆ کشتوکاڵی جێگرەوە بەکاردەھێنن.

== پێناسە ==
ئاگرۆئیکۆلۆجی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک شێوازێکی یەکگرتوو پێناسە دەکرێت کە لە پەیوەندییە ژینگەیی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ناو سیستمە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |دوایین٢=Hutchings |یەکەم٢=Nicholas J |دوایین٣=Porter |یەکەم٣=John R |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016788090300152X |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X |issn=0167-8809 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; داڵگارد و ھاوکارانی ئاماژە بە ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکەن وەک لێکۆڵینەوە لە کارلێکەکانی نێوان ڕوەکەکان، ئاژەڵەکان، مرۆڤەکان و ژینگە لە ناو سیستمە کشتوکاڵییەکاندا. فرانسیس و ھاوکارانیشی بە ھەمان شێوە ئەم پێناسەیە بەکاردەھێنن، بەڵام پێیان وابوو کە دەبێت تەنیا بۆ بەرھەمھێنانی خۆراک بێت.&lt;ref name=&quot;francis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Francis |display-authors=etal |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology: the ecology of food systems |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/233138094 |journal=Journal of Sustainable Agriculture |بەرگ=٢٢|issue=3 |پەڕەکان=٩٩–١١٨|bibcode=2003JSusA..22c..99F |doi=10.1300/J064v22n03_10 |s2cid=4138242}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی شێوازێکی گشتگیرە کە ھەوڵ دەدات کشتوکاڵ و کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان لەگەڵ پڕۆسە سروشتییەکان بگونجێنێت بۆ بەرژەوەندیی ھاوبەشی سروشت و بژێوی ژیان.&lt;ref name=&quot;Ewert&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ewert |یەکەم=Frank |دوایین٢=Baatz |یەکەم٢=Roland |دوایین٣=Finger |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Agroecology for a Sustainable Agriculture and Food System: From Local Solutions to Large-Scale Adoption |ناونیشان=https://doi.org/10.1146/annurev-resource-102422-090105 |journal=Annual Review of Resource Economics |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=1 |پەڕەکان=٣٥١–٣٨١|bibcode=2023ARRE...15..351E |doi=10.1146/annurev-resource-102422-090105 |issn=1941-1340 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی لە بنەڕەتدا فرەبوارە، بە زانستەکانی وەک وەرزێری (ئاگرۆنۆمی)، [[ژینگەناسی]]، زانستی ژینگە، [[کۆمەڵناسی]]، [[ئابوورناسی]]، [[مێژوو]] و ئەوانی ترەوە. ئاگرۆئیکۆلۆجی زانستە جیاوازەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە توخمەکانی سیستمە ژینگەیییەکان وەک تایبەتمەندییەکانی خاک و کارلێکی نێوان ڕوەک و مێروو، ھەروەھا زانستە کۆمەڵایەتییەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە کاریگەرییەکانی شێوازەکانی کشتوکاڵکردن لەسەر کۆمەڵگە لادێنشینەکان، ئاستەنگە ئابوورییەکان لە پەرەپێدانی ڕێگا نوێیەکانی بەرھەمھێنان، یان فاکتەرە کولتوورییەکان کە شێوازەکانی کشتوکاڵکردن دیاری دەکەن.&lt;ref name=&quot;Dalgaard 39–51&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.academia.edu/12996644 |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X}}&lt;/ref&gt; تایبەتمەندییەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییە لێکۆڵدراوەکان دەکرێت بریتین بن لە: بەرھەمداری، سەقامگیری، [[بەردەوامی]] و دادپەروەری. ئاگرۆئیکۆلۆجی تەنیا لە ئاستێکی دیاریکراودا سنووردار نییە؛ دەکرێت لە جینێکی تاکەکەسەوە تا تەواوی دانیشتووانێک، یان لە کێڵگەیەکی تاکی ناو کێڵگەیەکی دیاریکراوەوە تا سیستمە جیھانییەکان بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;dalgaard&quot;/&gt;

=== جۆرەکان ===
ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکرێت بە چەندین شێوازی جیاواز وەسف بکرێت. یەکێک لە تێڕوانینەکان جەخت لەسەر ئاگرۆئیکۆلۆجیی سیستمی ژینگەیی دەکاتەوە، کە لە ژینگەناسیی سیستمەکانەوە وەرگیراوە و سەرنج دەخاتە سەر تێگەیشتن لە کێڵگەکان وەک سیستمە ژینگەیییە یەکگرتووەکان. ئەم شێوازە شیکاری بۆ ڕۆیشتنی وزە، سووڕی ماددە خۆراکییەکان، و کارلێکە ژینگەیییەکان لە نێوان پێکھاتە زیندوو و نازیندووەکانی سیستمێکی ژینگەیی کشتوکاڵی دا دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Altieri|یەکەم=Miguel A.|ناونیشان=http://archive.org/details/agroecologyscien0000alti|سەردێڕ=Agroecology: the science of sustainable agriculture|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Boulder, Colo. : Westview Press; London: IT Publications|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-١٧١٧-٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:وەرزێری]]</text>
      <sha1>21qaeus3b8gc4yp276678lfdgwe47zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598342</id>
      <parentid>1598204</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Agroecology}}</comment>
      <origin>1598342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7753" sha1="7qrbxu314zudoudnr6ye6dg1ovdbvt4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئاگرۆئیکۆلۆجی''' (یان '''ژینگەناسیی کشتوکاڵی''') بوارێکی ئەکادیمییە کە لەو پڕۆسە ژینگەییانە دەکۆڵێتەوە کە لە سیستمەکانی بەرھەمھێنانی [[وەرزێری|کشتوکاڵیدا]] جێبەجێ دەکرێن. بەکارھێنانی [[ژینگەناسی|بنەما ژینگەیییەکان]] دەتوانێت پێشنیاری شێوازە نوێیەکانی بەڕێوەبردن لە سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکاندا بکات. ئەم زاراوەیە دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ زانستێک، بزووتنەوەیەک، یان کارێکی کشتوکاڵی. پسپۆڕانی ئاگرۆئیکۆلۆجی لە جۆرە جیاوازەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵنەوە. بواری ئاگرۆئیکۆلۆجی بەستراوە نییە بە یەک شێوازی دیاریکراوی [[وەرزێری|کشتوکاڵکردن]]، چ ئۆرگانی، نوێبوونەوەی، یەکگرتوو، یان پیشەسازی، [[کشتوکاڵی چڕ|چڕ]] یان بەرفراوان بێت، ھەرچەندە ھەندێک کەس ناوی ئاگرۆئیکۆلۆجی بە تایبەتی بۆ کشتوکاڵی جێگرەوە بەکاردەھێنن.

== پێناسە ==
ئاگرۆئیکۆلۆجی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک شێوازێکی یەکگرتوو پێناسە دەکرێت کە لە پەیوەندییە ژینگەیی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ناو سیستمە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |دوایین٢=Hutchings |یەکەم٢=Nicholas J |دوایین٣=Porter |یەکەم٣=John R |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016788090300152X |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X |issn=0167-8809 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; داڵگارد و ھاوکارانی ئاماژە بە ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکەن وەک لێکۆڵینەوە لە کارلێکەکانی نێوان ڕوەکەکان، ئاژەڵەکان، مرۆڤەکان و ژینگە لە ناو سیستمە کشتوکاڵییەکاندا. فرانسیس و ھاوکارانیشی بە ھەمان شێوە ئەم پێناسەیە بەکاردەھێنن، بەڵام پێیان وابوو کە دەبێت تەنیا بۆ بەرھەمھێنانی خۆراک بێت.&lt;ref name=&quot;francis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Francis |display-authors=etal |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology: the ecology of food systems |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/233138094 |journal=Journal of Sustainable Agriculture |بەرگ=٢٢|issue=3 |پەڕەکان=٩٩–١١٨|bibcode=2003JSusA..22c..99F |doi=10.1300/J064v22n03_10 |s2cid=4138242}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی شێوازێکی گشتگیرە کە ھەوڵ دەدات کشتوکاڵ و کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان لەگەڵ پڕۆسە سروشتییەکان بگونجێنێت بۆ بەرژەوەندیی ھاوبەشی سروشت و بژێوی ژیان.&lt;ref name=&quot;Ewert&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ewert |یەکەم=Frank |دوایین٢=Baatz |یەکەم٢=Roland |دوایین٣=Finger |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Agroecology for a Sustainable Agriculture and Food System: From Local Solutions to Large-Scale Adoption |ناونیشان=https://doi.org/10.1146/annurev-resource-102422-090105 |journal=Annual Review of Resource Economics |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=1 |پەڕەکان=٣٥١–٣٨١|bibcode=2023ARRE...15..351E |doi=10.1146/annurev-resource-102422-090105 |issn=1941-1340 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی لە بنەڕەتدا فرەبوارە، بە زانستەکانی وەک وەرزێری (ئاگرۆنۆمی)، [[ژینگەناسی]]، زانستی ژینگە، [[کۆمەڵناسی]]، [[ئابوورناسی]]، [[مێژوو]] و ئەوانی ترەوە. ئاگرۆئیکۆلۆجی زانستە جیاوازەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە توخمەکانی سیستمە ژینگەیییەکان وەک تایبەتمەندییەکانی خاک و کارلێکی نێوان ڕوەک و مێروو، ھەروەھا زانستە کۆمەڵایەتییەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە کاریگەرییەکانی شێوازەکانی کشتوکاڵکردن لەسەر کۆمەڵگە لادێنشینەکان، ئاستەنگە ئابوورییەکان لە پەرەپێدانی ڕێگا نوێیەکانی بەرھەمھێنان، یان فاکتەرە کولتوورییەکان کە شێوازەکانی کشتوکاڵکردن دیاری دەکەن.&lt;ref name=&quot;Dalgaard 39–51&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.academia.edu/12996644 |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X}}&lt;/ref&gt; تایبەتمەندییەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییە لێکۆڵدراوەکان دەکرێت بریتین بن لە: بەرھەمداری، سەقامگیری، [[بەردەوامی]] و دادپەروەری. ئاگرۆئیکۆلۆجی تەنیا لە ئاستێکی دیاریکراودا سنووردار نییە؛ دەکرێت لە جینێکی تاکەکەسەوە تا تەواوی دانیشتووانێک، یان لە کێڵگەیەکی تاکی ناو کێڵگەیەکی دیاریکراوەوە تا سیستمە جیھانییەکان بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;dalgaard&quot;/&gt;

=== جۆرەکان ===
ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکرێت بە چەندین شێوازی جیاواز وەسف بکرێت. یەکێک لە تێڕوانینەکان جەخت لەسەر ئاگرۆئیکۆلۆجیی سیستمی ژینگەیی دەکاتەوە، کە لە ژینگەناسیی سیستمەکانەوە وەرگیراوە و سەرنج دەخاتە سەر تێگەیشتن لە کێڵگەکان وەک سیستمە ژینگەیییە یەکگرتووەکان. ئەم شێوازە شیکاری بۆ ڕۆیشتنی وزە، سووڕی ماددە خۆراکییەکان، و کارلێکە ژینگەیییەکان لە نێوان پێکھاتە زیندوو و نازیندووەکانی سیستمێکی ژینگەیی کشتوکاڵی دا دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Altieri|یەکەم=Miguel A.|ناونیشان=http://archive.org/details/agroecologyscien0000alti|سەردێڕ=Agroecology: the science of sustainable agriculture|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Boulder, Colo. : Westview Press; London: IT Publications|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-١٧١٧-٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Agroecology}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:وەرزێری]]</text>
      <sha1>7qrbxu314zudoudnr6ye6dg1ovdbvt4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598441</id>
      <parentid>1598342</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7807" sha1="39fg8an6fzslomrzqi5awo82yrlqw4l" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئاگرۆئیکۆلۆجی''' (یان '''ژینگەناسیی کشتوکاڵی''') بوارێکی ئەکادیمییە کە لەو پڕۆسە ژینگەییانە دەکۆڵێتەوە کە لە سیستمەکانی بەرھەمھێنانی [[وەرزێری|کشتوکاڵیدا]] جێبەجێ دەکرێن. بەکارھێنانی [[ژینگەناسی|بنەما ژینگەیییەکان]] دەتوانێت پێشنیاری شێوازە نوێیەکانی بەڕێوەبردن لە سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکاندا بکات. ئەم زاراوەیە دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ زانستێک، بزووتنەوەیەک، یان کارێکی کشتوکاڵی. پسپۆڕانی ئاگرۆئیکۆلۆجی لە جۆرە جیاوازەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵنەوە. بواری ئاگرۆئیکۆلۆجی بەستراوە نییە بە یەک شێوازی دیاریکراوی [[وەرزێری|کشتوکاڵکردن]]، چ ئۆرگانی، نوێبوونەوەی، یەکگرتوو، یان پیشەسازی، [[کشتوکاڵی چڕ|چڕ]] یان بەرفراوان بێت، ھەرچەندە ھەندێک کەس ناوی ئاگرۆئیکۆلۆجی بە تایبەتی بۆ کشتوکاڵی جێگرەوە بەکاردەھێنن.

== پێناسە ==
ئاگرۆئیکۆلۆجی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک شێوازێکی یەکگرتوو پێناسە دەکرێت کە لە پەیوەندییە ژینگەیی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ناو سیستمە کشتوکاڵییەکان دەکۆڵێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |دوایین٢=Hutchings |یەکەم٢=Nicholas J |دوایین٣=Porter |یەکەم٣=John R |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016788090300152X |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X |issn=0167-8809 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; داڵگارد و ھاوکارانی ئاماژە بە ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکەن وەک لێکۆڵینەوە لە کارلێکەکانی نێوان ڕوەکەکان، ئاژەڵەکان، مرۆڤەکان و ژینگە لە ناو سیستمە کشتوکاڵییەکاندا. فرانسیس و ھاوکارانیشی بە ھەمان شێوە ئەم پێناسەیە بەکاردەھێنن، بەڵام پێیان وابوو کە دەبێت تەنیا بۆ بەرھەمھێنانی خۆراک بێت.&lt;ref name=&quot;francis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Francis |display-authors=etal |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology: the ecology of food systems |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/233138094 |journal=Journal of Sustainable Agriculture |بەرگ=٢٢|issue=3 |پەڕەکان=٩٩–١١٨|bibcode=2003JSusA..22c..99F |doi=10.1300/J064v22n03_10 |s2cid=4138242}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی شێوازێکی گشتگیرە کە ھەوڵ دەدات کشتوکاڵ و کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان لەگەڵ پڕۆسە سروشتییەکان بگونجێنێت بۆ بەرژەوەندیی ھاوبەشی سروشت و بژێوی ژیان.&lt;ref name=&quot;Ewert&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ewert |یەکەم=Frank |دوایین٢=Baatz |یەکەم٢=Roland |دوایین٣=Finger |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Agroecology for a Sustainable Agriculture and Food System: From Local Solutions to Large-Scale Adoption |ناونیشان=https://doi.org/10.1146/annurev-resource-102422-090105 |journal=Annual Review of Resource Economics |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=1 |پەڕەکان=٣٥١–٣٨١|bibcode=2023ARRE...15..351E |doi=10.1146/annurev-resource-102422-090105 |issn=1941-1340 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

ئاگرۆئیکۆلۆجی لە بنەڕەتدا فرەبوارە، بە زانستەکانی وەک وەرزێری (ئاگرۆنۆمی)، [[ژینگەناسی]]، زانستی ژینگە، [[کۆمەڵناسی]]، [[ئابوورناسی]]، [[مێژوو]] و ئەوانی ترەوە. ئاگرۆئیکۆلۆجی زانستە جیاوازەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە توخمەکانی سیستمە ژینگەیییەکان وەک تایبەتمەندییەکانی خاک و کارلێکی نێوان ڕوەک و مێروو، ھەروەھا زانستە کۆمەڵایەتییەکان بەکاردەھێنێت بۆ تێگەیشتن لە کاریگەرییەکانی شێوازەکانی کشتوکاڵکردن لەسەر کۆمەڵگە لادێنشینەکان، ئاستەنگە ئابوورییەکان لە پەرەپێدانی ڕێگا نوێیەکانی بەرھەمھێنان، یان فاکتەرە کولتوورییەکان کە شێوازەکانی کشتوکاڵکردن دیاری دەکەن.&lt;ref name=&quot;Dalgaard 39–51&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dalgaard |یەکەم=Tommy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Agroecology, scaling and interdisciplinarity |ناونیشان=https://www.academia.edu/12996644 |journal=Agriculture, Ecosystems &amp; Environment |بەرگ=١٠٠|پەڕەکان=٣٩–٥١|bibcode=2003AgEE..100...39D |doi=10.1016/S0167-8809(03)00152-X}}&lt;/ref&gt; تایبەتمەندییەکانی سیستمە ژینگەیییە کشتوکاڵییە لێکۆڵدراوەکان دەکرێت بریتین بن لە: بەرھەمداری، سەقامگیری، [[بەردەوامی]] و دادپەروەری. ئاگرۆئیکۆلۆجی تەنیا لە ئاستێکی دیاریکراودا سنووردار نییە؛ دەکرێت لە جینێکی تاکەکەسەوە تا تەواوی دانیشتووانێک، یان لە کێڵگەیەکی تاکی ناو کێڵگەیەکی دیاریکراوەوە تا سیستمە جیھانییەکان بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;dalgaard&quot;/&gt;

=== جۆرەکان ===
ئاگرۆئیکۆلۆجی دەکرێت بە چەندین شێوازی جیاواز وەسف بکرێت. یەکێک لە تێڕوانینەکان جەخت لەسەر ئاگرۆئیکۆلۆجیی سیستمی ژینگەیی دەکاتەوە، کە لە ژینگەناسیی سیستمەکانەوە وەرگیراوە و سەرنج دەخاتە سەر تێگەیشتن لە کێڵگەکان وەک سیستمە ژینگەیییە یەکگرتووەکان. ئەم شێوازە شیکاری بۆ ڕۆیشتنی وزە، سووڕی ماددە خۆراکییەکان، و کارلێکە ژینگەیییەکان لە نێوان پێکھاتە زیندوو و نازیندووەکانی سیستمێکی ژینگەیی کشتوکاڵی دا دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Altieri|یەکەم=Miguel A.|ناونیشان=http://archive.org/details/agroecologyscien0000alti|سەردێڕ=Agroecology: the science of sustainable agriculture|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Boulder, Colo. : Westview Press; London: IT Publications|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-١٧١٧-٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Agroecology}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:وەرزێری]]</text>
      <sha1>39fg8an6fzslomrzqi5awo82yrlqw4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوڵپەڕ (ڕوەک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297514</id>
    <revision>
      <id>1598208</id>
      <parentid>1598091</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="nj20fhntb0c30zcdcf9rnrcn7qug25j" xml:space="preserve">
{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>nj20fhntb0c30zcdcf9rnrcn7qug25j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598340</id>
      <parentid>1598208</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}</comment>
      <origin>1598340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6660" sha1="a675mbyko56iixdijcq2f9pyl9hqu97" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
{{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>a675mbyko56iixdijcq2f9pyl9hqu97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598368</id>
      <parentid>1598340</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]]</comment>
      <origin>1598368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6699" sha1="s6ypxp6jikfol8jhdqbvgm4u3j8y58d" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
{{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>s6ypxp6jikfol8jhdqbvgm4u3j8y58d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598429</id>
      <parentid>1598368</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6753" sha1="dtc22nj0cr3wh2kf2h31ie6ofgoxccj" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
{{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>dtc22nj0cr3wh2kf2h31ie6ofgoxccj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598498</id>
      <parentid>1598429</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی ویکیسازی</comment>
      <origin>1598498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6774" sha1="ghv2rykzrqcm5xi919sq0lzgwi5dkqq" xml:space="preserve">{{ویکیسازی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
{{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>ghv2rykzrqcm5xi919sq0lzgwi5dkqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598521</id>
      <parentid>1598498</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[گوڵپەڕ (ڕووەک)]]ی گواستەوە بۆ [[گوڵپەڕ (ڕوەک)]]</comment>
      <origin>1598498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6774" sha1="ghv2rykzrqcm5xi919sq0lzgwi5dkqq" xml:space="preserve">{{ویکیسازی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Automatic taxobox}}

'''''گوڵپەڕ  ، گوڵە سوو، سوولان،''''' هەلێرگ، هەرقەلە (ناوى زانستى: Heracleum)  جۆرێکە لە گیای تەمەن دوو ساڵە و هەمیشە سەوز لە خێزانی گێزەر Apiaceae . لە سەرانسەری نیوەگۆی باکوور و لە شاخە بەرزەکانى قەفقاس تا باشووری [[ئیتیۆپیا|ئەسیوپیا]] دەبینرێن . ناوە باوەکانی ئەم ڕەگەزە یان جۆرەکانی بریتین لە گوڵەسووى هۆگوێد (hogweed)  و پارسنیپی مانگا (cow parsnip) . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bailey, L.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/hortusthirdconci00bail|سەردێڕ=Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada|دوایین٢=Bailey, E.Z.|دوایین٣=the staff of the Liberty Hyde Bailey Hortorium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥٠٥٤٧٠-٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;/ref&gt; لە کوردستان لە چیاکاندا بە تایبەت لە جۆلەمێرگ و داڵانپەڕ و شاریکورد زۆر شوێنى تۆ دەڕوێ.
[[پەڕگە:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.png|وێنۆک|شێوەو پێکهاتەى گوڵەسوو]]


ناوی هەرقەلە:  ''هێراکلیوم'' لەلایەن زانا [[کارڵ لینایۆس|کارل لینیۆسەوە]] لە ساڵی ١٧٥٣ لێنراوە. &lt;ref name=&quot;tropicos-40024239&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tropicos.org/Name/40024239|سەردێڕ=Tropicos |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Tropicos.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40024239 &quot;Heracleum L.&quot;] ''Tropicos.org''. Missouri Botanical Garden&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 Oct&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لە ناوى پاڵەوانى ئەفسانەیی گریکى هەرقەل ([[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] {{Wikt-lang|grc|Ἡράκλειος}} ( Hērákleios ) وەرگیراوە، 

== جۆرەکان ==
زۆر لە جۆرەکانی  گوڵپەڕ لە ڕووکەشدا هاوشێوەن. &lt;ref name=&quot;OIPC_BMP_Hogweed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MacDonald |یەکەم=Francine |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Hayley |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/06/OIPC_BMP_Hogweed.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; جۆرێکى ناوزەى پێ دەڵێن  ''H.&amp;nbsp;mantegazzianum'', کە قەبارەی گەورەی ناوازەیە. جۆرە باوەکانى تر بریتین لە:

* ''Heracleum mantegazzianum'', گوڵەسووى زەبەلاحى هۆگوێد، زێدى لە ڕۆژئاوای [[قەوقاز|قەفقاس]][[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]&lt;nowiki/&gt;یە, جۆرێکی خۆسەپێنى  رژدە لە  ناوچەکانی ئەوروپا و ئەمریکای باکوور هەیە
* ''Heracleum sosnowskyi'', گۆڵپەڕى سۆزنۆڤسکی، زێدى ڕۆژهەڵاتی قەوقازە، گیایەکی باوە لە سەرانسەری ئەوروپا و ئاسیا
* ''Heracleum persicum'', هۆگوید (گوڵپەڕ)ی فارسی، زێدى چیاکانى کوردستان و ئێران و عێراق و تورکیایە
* ''Heracleum spondylium'', هۆگویدی باو، زێد و نشتمانى ئەوروپا و ئاسیایە
* ''Heracleum maximum'', پارسنیپی مانگا،  یە زۆرى لە ئەمریکای باکووردا هەیە


== ناوەکانى ==
بەگوێرەى هەوڵ و تۆژینەوەى رووەکناس وزانا و زمانەوانانى کورد ئەم رووەکە بە گوێرەى جوگرافبا و ناوچەکان  چەند ناوێکى هەیە کە هەندێکیان پڕاوپڕ راست نین:

* سوو (سۆ: سوهـ) : سوولان (سۆلان) ، گوڵە سۆ، پلەسۆ، سوها پلتانى(Suha Piltanî)  (فەرهەنگى کاوە)
* گوڵپەڕ (هەنبانە بۆرینە)
* هەلێرگ (لێرگ)
* کەرسمان (لوڕ: بەختیارى)
* کولیک (رۆژاواو و باکوورى ئێران) 


لەم دواییە جۆرێکی سوولان لە هەکارى  و دیوى داڵانپەڕ دۆزراوەتەوە ناونراوە گوڵە'''سووى کوردى'''  ''[[Heracleum kurdicum]]''  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Heracleum kurdicum sp. nov. (Apiaceae), a new species from Hakkari (Turkey) |ناونیشان=https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/46/21 |journal=Adansonia |زمان=en |بەرگ=٤٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام هێشتا لەلایەن تۆڕى ئۆنلاینى رووەکى سەرتاسەرى جیهان POWO وەرنەگیراوە.[https://bioone.org/journals/adansonia/volume-46/issue-21/adansonia2024v46a21/Heracleum-kurdicum-sp-nov-Apiaceae-a-new-species-from-Hakkari/10.5252/adansonia2024v46a21.short]

== گەلەرى ==
{{Gallery|mode=packed|Heracleum mantegazzianum lapinniemi.jpg|گولپەڕى زەبەلاح|HeracleumSosnowskyi 001.jpg|جۆرى سۆزنۆڤسکى|Heracleum-lanatum01.jpg|جۆرى پارسینپی مانگا|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|هەلێرگى ئاسایی|Heracleum austriacum ssp. siifolium PID1404-1.jpg|سۆى نەمسایی}}

*

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Logacheva |یەکەم=Maria |دوایین٢=Valiejo-Roman |یەکەم٢=C. M. |دوایین٣=Pimenov |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=ITS phylogeny of West Asian ''Heracleum'' species and related taxa of Umbelliferae–Tordylieae {{small|W.D.J.Koch}}, with notes on evolution of their psbA-trnH sequences |journal=Plant Systematics and Evolution |بەرگ=٢٧٠|issue=3 |پەڕەکان=١٣٩–١٥٧|doi=10.1007/s00606-007-0619-x}}
{{پۆلی کۆمنز|Heracleum}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک}}

[[پۆل:Articles with 'species' microformats]]
[[پۆل:گژوگیاو دەرمان]]
[[پۆل:رووەک]]</text>
      <sha1>ghv2rykzrqcm5xi919sq0lzgwi5dkqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرش بۆ سەر کەربەلا ٢٠٠٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297515</id>
    <revision>
      <id>1598206</id>
      <parentid>1598096</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6132" sha1="2lfzgqws7e5s3zl904t4nlyxh2ouz2q" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>2lfzgqws7e5s3zl904t4nlyxh2ouz2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598301</id>
      <parentid>1598206</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6158" sha1="sjxf3126a3b2dcf3g322zw4llpfshfa" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>sjxf3126a3b2dcf3g322zw4llpfshfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598372</id>
      <parentid>1598301</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]]</comment>
      <origin>1598372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6198" sha1="q8qaftfeugqubeyxsdpk1lk4vh6qzye" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>q8qaftfeugqubeyxsdpk1lk4vh6qzye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598427</id>
      <parentid>1598372</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6347" sha1="e9k968vaylqo9vc6ggdcvgtzru59gz2" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>e9k968vaylqo9vc6ggdcvgtzru59gz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێلمینتۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297516</id>
    <revision>
      <id>1598205</id>
      <parentid>1598100</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="049yo0giorlo6dy4fdrg6qw9184danz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێلمینتۆلۆجی''' (یان '''کرمنانسی''')، لە وشەی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]] ἕλμινς (''hélmins'') وەرگیراوە بە واتای «کرمی مشەخۆر»، و λόγος (''lógos'') بە واتای «لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کرمە مشەخۆرەکان (ھێلمینتەکان). ئەم بوارە لە پۆلێنکردنی ھێلمینتەکان و کاریگەرییان لەسەر خانەخوێیەکانیان دەکۆڵێتەوە.

لە سەدەی ١٨ و سەرەتای سەدەی ١٩دا شەپۆلێک لە بڵاوکراوەکان دەربارەی ھێلمینتۆلۆجی ھەبوو؛ ئەم ماوەیە وەک «سەردەمی زێڕین»ی ئەم زانستە وەسف کراوە. لەو ماوەیەدا نووسەرانی وەک فێلیکس دوژاردان،&lt;ref name=&quot;Dujardin1845&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dujardin |یەکەم=Félix |ساڵ=١٨٤٥|سەردێڕ=Histoire naturelle des helminthes ou vers intestinaux |journal=Librairie Encyclopédique de Roret |doi=10.5962/bhl.title.10123 |doi-access=free |hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ویلیام بلاکسلاند بێنھام، پیتەر سیمۆن پاڵاس، مارکوس ئەلیسەر بلۆک، ئۆتۆ فریدریچ مولەر، یۆھان گۆیزێ، فریدریچ زێنکەر، چارڵز واردێل ستایڵز، کارڵ ئەسموند ڕودۆڵفی، ئۆتۆ فریدریچ بێرنارد ڤۆن لینستۆو&lt;ref name=&quot;Linstow1878&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linstow|یەکەم=Otto Friedrich Bernhard von|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/16281|سەردێڕ=Compendium der Helminthologie. Ein Verzeichniss der bekannten Helminthen, die frei oder in thierischen Körpern leben, geordnet nach theirischen Körpern, unter Angabe der Organe, in denen sie gefunden sind, und mit Beifügung der Litteraturquellen|بڵاوکەرەوە=Hahn'sche Buchhandlung|ساڵ=١٨٧٨|doi=10.5962/bhl.title.1406|doi-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; و یۆھان گۆتفرید بێرمسەر دەستیان بە لێکۆڵینەوە زانستییە سیستماتییەکانی ئەم بابەتە کرد.&lt;ref name=&quot;Ernst1910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ernst|یەکەم=Maurice.|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/22359|سەردێڕ=''Oxyuris vermicularis'' (the threadworm). A treatise on the parasite and the disease in children and adults, together with the particulars of a rapid, harmless and reliable cure|بڵاوکەرەوە=Ernst Homeopathic Consulting Rooms and Dispensary|ساڵ=١٩١٠|doi=10.5962/bhl.title.22359|hdl=2027/uc1.b3371762|hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>049yo0giorlo6dy4fdrg6qw9184danz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598341</id>
      <parentid>1598205</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Parasitology}}</comment>
      <origin>1598341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="t8rfqf0gmtx6jjerub15z2b5c2b0g3w" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێلمینتۆلۆجی''' (یان '''کرمنانسی''')، لە وشەی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]] ἕλμινς (''hélmins'') وەرگیراوە بە واتای «کرمی مشەخۆر»، و λόγος (''lógos'') بە واتای «لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کرمە مشەخۆرەکان (ھێلمینتەکان). ئەم بوارە لە پۆلێنکردنی ھێلمینتەکان و کاریگەرییان لەسەر خانەخوێیەکانیان دەکۆڵێتەوە.

لە سەدەی ١٨ و سەرەتای سەدەی ١٩دا شەپۆلێک لە بڵاوکراوەکان دەربارەی ھێلمینتۆلۆجی ھەبوو؛ ئەم ماوەیە وەک «سەردەمی زێڕین»ی ئەم زانستە وەسف کراوە. لەو ماوەیەدا نووسەرانی وەک فێلیکس دوژاردان،&lt;ref name=&quot;Dujardin1845&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dujardin |یەکەم=Félix |ساڵ=١٨٤٥|سەردێڕ=Histoire naturelle des helminthes ou vers intestinaux |journal=Librairie Encyclopédique de Roret |doi=10.5962/bhl.title.10123 |doi-access=free |hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ویلیام بلاکسلاند بێنھام، پیتەر سیمۆن پاڵاس، مارکوس ئەلیسەر بلۆک، ئۆتۆ فریدریچ مولەر، یۆھان گۆیزێ، فریدریچ زێنکەر، چارڵز واردێل ستایڵز، کارڵ ئەسموند ڕودۆڵفی، ئۆتۆ فریدریچ بێرنارد ڤۆن لینستۆو&lt;ref name=&quot;Linstow1878&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linstow|یەکەم=Otto Friedrich Bernhard von|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/16281|سەردێڕ=Compendium der Helminthologie. Ein Verzeichniss der bekannten Helminthen, die frei oder in thierischen Körpern leben, geordnet nach theirischen Körpern, unter Angabe der Organe, in denen sie gefunden sind, und mit Beifügung der Litteraturquellen|بڵاوکەرەوە=Hahn'sche Buchhandlung|ساڵ=١٨٧٨|doi=10.5962/bhl.title.1406|doi-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; و یۆھان گۆتفرید بێرمسەر دەستیان بە لێکۆڵینەوە زانستییە سیستماتییەکانی ئەم بابەتە کرد.&lt;ref name=&quot;Ernst1910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ernst|یەکەم=Maurice.|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/22359|سەردێڕ=''Oxyuris vermicularis'' (the threadworm). A treatise on the parasite and the disease in children and adults, together with the particulars of a rapid, harmless and reliable cure|بڵاوکەرەوە=Ernst Homeopathic Consulting Rooms and Dispensary|ساڵ=١٩١٠|doi=10.5962/bhl.title.22359|hdl=2027/uc1.b3371762|hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Parasitology}}

[[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>t8rfqf0gmtx6jjerub15z2b5c2b0g3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598367</id>
      <parentid>1598341</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]، [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]]</comment>
      <origin>1598367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="fy4oxhnc4qvi7p5xai7wjy8yu173w09" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێلمینتۆلۆجی''' (یان '''کرمنانسی''')، لە وشەی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]] ἕλμινς (''hélmins'') وەرگیراوە بە واتای «کرمی مشەخۆر»، و λόγος (''lógos'') بە واتای «لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کرمە مشەخۆرەکان (ھێلمینتەکان). ئەم بوارە لە پۆلێنکردنی ھێلمینتەکان و کاریگەرییان لەسەر خانەخوێیەکانیان دەکۆڵێتەوە.

لە سەدەی ١٨ و سەرەتای سەدەی ١٩دا شەپۆلێک لە بڵاوکراوەکان دەربارەی ھێلمینتۆلۆجی ھەبوو؛ ئەم ماوەیە وەک «سەردەمی زێڕین»ی ئەم زانستە وەسف کراوە. لەو ماوەیەدا نووسەرانی وەک فێلیکس دوژاردان،&lt;ref name=&quot;Dujardin1845&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dujardin |یەکەم=Félix |ساڵ=١٨٤٥|سەردێڕ=Histoire naturelle des helminthes ou vers intestinaux |journal=Librairie Encyclopédique de Roret |doi=10.5962/bhl.title.10123 |doi-access=free |hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ویلیام بلاکسلاند بێنھام، پیتەر سیمۆن پاڵاس، مارکوس ئەلیسەر بلۆک، ئۆتۆ فریدریچ مولەر، یۆھان گۆیزێ، فریدریچ زێنکەر، چارڵز واردێل ستایڵز، کارڵ ئەسموند ڕودۆڵفی، ئۆتۆ فریدریچ بێرنارد ڤۆن لینستۆو&lt;ref name=&quot;Linstow1878&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linstow|یەکەم=Otto Friedrich Bernhard von|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/16281|سەردێڕ=Compendium der Helminthologie. Ein Verzeichniss der bekannten Helminthen, die frei oder in thierischen Körpern leben, geordnet nach theirischen Körpern, unter Angabe der Organe, in denen sie gefunden sind, und mit Beifügung der Litteraturquellen|بڵاوکەرەوە=Hahn'sche Buchhandlung|ساڵ=١٨٧٨|doi=10.5962/bhl.title.1406|doi-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; و یۆھان گۆتفرید بێرمسەر دەستیان بە لێکۆڵینەوە زانستییە سیستماتییەکانی ئەم بابەتە کرد.&lt;ref name=&quot;Ernst1910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ernst|یەکەم=Maurice.|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/22359|سەردێڕ=''Oxyuris vermicularis'' (the threadworm). A treatise on the parasite and the disease in children and adults, together with the particulars of a rapid, harmless and reliable cure|بڵاوکەرەوە=Ernst Homeopathic Consulting Rooms and Dispensary|ساڵ=١٩١٠|doi=10.5962/bhl.title.22359|hdl=2027/uc1.b3371762|hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Parasitology}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fy4oxhnc4qvi7p5xai7wjy8yu173w09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598430</id>
      <parentid>1598367</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="beka0csvlvoi4np5g3gvc3lwz1ct2x5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھێلمینتۆلۆجی''' (یان '''کرمنانسی''')، لە وشەی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]] ἕλμινς (''hélmins'') وەرگیراوە بە واتای «کرمی مشەخۆر»، و λόγος (''lógos'') بە واتای «لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کرمە مشەخۆرەکان (ھێلمینتەکان). ئەم بوارە لە پۆلێنکردنی ھێلمینتەکان و کاریگەرییان لەسەر خانەخوێیەکانیان دەکۆڵێتەوە.

لە سەدەی ١٨ و سەرەتای سەدەی ١٩دا شەپۆلێک لە بڵاوکراوەکان دەربارەی ھێلمینتۆلۆجی ھەبوو؛ ئەم ماوەیە وەک «سەردەمی زێڕین»ی ئەم زانستە وەسف کراوە. لەو ماوەیەدا نووسەرانی وەک فێلیکس دوژاردان،&lt;ref name=&quot;Dujardin1845&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dujardin |یەکەم=Félix |ساڵ=١٨٤٥|سەردێڕ=Histoire naturelle des helminthes ou vers intestinaux |journal=Librairie Encyclopédique de Roret |doi=10.5962/bhl.title.10123 |doi-access=free |hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ویلیام بلاکسلاند بێنھام، پیتەر سیمۆن پاڵاس، مارکوس ئەلیسەر بلۆک، ئۆتۆ فریدریچ مولەر، یۆھان گۆیزێ، فریدریچ زێنکەر، چارڵز واردێل ستایڵز، کارڵ ئەسموند ڕودۆڵفی، ئۆتۆ فریدریچ بێرنارد ڤۆن لینستۆو&lt;ref name=&quot;Linstow1878&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Linstow|یەکەم=Otto Friedrich Bernhard von|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/16281|سەردێڕ=Compendium der Helminthologie. Ein Verzeichniss der bekannten Helminthen, die frei oder in thierischen Körpern leben, geordnet nach theirischen Körpern, unter Angabe der Organe, in denen sie gefunden sind, und mit Beifügung der Litteraturquellen|بڵاوکەرەوە=Hahn'sche Buchhandlung|ساڵ=١٨٧٨|doi=10.5962/bhl.title.1406|doi-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; و یۆھان گۆتفرید بێرمسەر دەستیان بە لێکۆڵینەوە زانستییە سیستماتییەکانی ئەم بابەتە کرد.&lt;ref name=&quot;Ernst1910&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ernst|یەکەم=Maurice.|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/22359|سەردێڕ=''Oxyuris vermicularis'' (the threadworm). A treatise on the parasite and the disease in children and adults, together with the particulars of a rapid, harmless and reliable cure|بڵاوکەرەوە=Ernst Homeopathic Consulting Rooms and Dispensary|ساڵ=١٩١٠|doi=10.5962/bhl.title.22359|hdl=2027/uc1.b3371762|hdl-access=free}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Parasitology}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>beka0csvlvoi4np5g3gvc3lwz1ct2x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی لجێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297517</id>
    <revision>
      <id>1598193</id>
      <parentid>1598153</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19318" sha1="8chsneik196z0h1lbygzzi4m78gt37z" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کۆمەڵکوژیی لجێ''' لە ٢٠ تا ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە شارۆچکەی کوردی [[لجێ]] لە [[پارێزگای ئامەد]] لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] لە [[باکووری کوردستان]] ڕوویدا. [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] لایەنی کەم ٣٠ ھاووڵاتی مەدەنییان کوشت.

==پێشینە==
گرژییەکانی نێوان [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] و پەکەکە لە دەوروبەری لجێ لە ماوەی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ ڕووی لە زیادبوون کرد.&lt;ref name=HRW1/&gt; لە ماوەی سەرەتای مانگەکەدا، شەڕکەرانی [[پەکەکە]] دوو کرێکاریان ڕفاند و ئاگریان لە [[خوێندنگە]]یەک لە قەزاکە بەردا،&lt;ref name=marcus&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marcus|یەکەم=Aliza|سەردێڕ=Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence|بڵاوکەرەوە=NYU Press|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٢١|ژپنک=٩٧٨٠٨١٤٧٩٦١١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA221}}&lt;/ref&gt; و دەنگی تەقە لە شارۆچکەکە بیسترا.&lt;ref name=HRW1/&gt; لە ١٤ی تشرینی یەکەمدا، چەکدارانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر ترانسفۆرمەرێکی [[کارەبا]] لە دەرەوەی شارۆچکەکە.&lt;ref name=HRW1/&gt; ھەر لەو ڕۆژەدا، یەکەکانی سوپای تورکیا ھەموو پەیوەندییەکانی نێوان پایتەختی قەزا کوردنشینەکە، کە ئەو کاتە نزیکەی ١٠،٠٠٠ دانیشتووان لەخۆگرتبوو، لەگەڵ دەوروبەری پچڕاند،&lt;ref name=gunes&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunes|یەکەم=Cengiz|سەردێڕ=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٢|پەڕەکان=١٣١|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٦٨٠٤٧٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z06DsUbt9NIC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA131}}&lt;/ref&gt; کە لە ساڵانی پێشوودا وێرانییەکی زۆری بەخۆیەوە بینیبوو کاتێک سوپای تورکیا گوندەکانی ڕووخاند و دارستانەکانی نزیکی سووتاند بە مەبەستی ڕێگریکردن لە پەناگەی چەکدارانی پەکەکە کە لە ناوچەکەدا چالاک بوون.&lt;ref name=&quot;kinzerNYT&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/05/11/world/turkey-has-tight-rein-on-kurd-center.html|سەردێڕ=Turkey Has Tight Rein on Kurd Center|دوایین=Kinzer|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ١٩٩٩|ئیش=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی [[حکوومەتی تورکیا]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ١٢ چەکداری پەکەکە لە پێکدادانەکاندا لەگەڵ سەربازانی تورکیا لە لجێ لە ١٧ی تشرینی یەکەم کوژراون، ھەرچەندە ھیچ وردەکارییەکی زیاتر نەدرا و لەلایەن سەرچاوە کوردییەکانەوە ھیچ ڕاپۆرتێک نەدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1993/10/18/world/turks-war-with-kurds-reaches-a-new-ferocity.html|سەردێڕ=Turks' War With Kurds Reaches a New Ferocity|دوایین=Cowell|یەکەم=Alain|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|ئیش=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

==ڕووداوەکان==
لە ٢٢&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;/&gt;&lt;ref name=HDNoct22/&gt;&lt;ref name=LAT10-23-93/&gt; (کە ھەندێک جار بە ھەڵە بە ٢٠&lt;ref name=HRW1/&gt; ڕاپۆرت کراوە)ی تشرینی یەکەم، [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بەختیار ئایدن، فەرماندەی ناوچەییی جەندەرمەی تورکیا لە [[ئامەد]]، لەژێر بارودۆخێکی «نادیار»دا&lt;ref name=HRW1/&gt; تەقەی لێکرا و کوژرا؛&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Turkey: Violations of Free Expression in Turkey|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|editor=Human Rights Watch|ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=[https://archive.org/details/turkeyviolations٠٠cpan/page/٥٨ ٥٨]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٤٣٢-٢٢٦-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/turkeyviolations00cpan|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|وتەگێڕانەوە=lice 1993 turkey.}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە تورکییەکان باس لەوە دەکەن کە ئەو لە کاتی پێکدادانی چەکداریدا کوژراوە کە بووەتە ھۆی کوژرانی ١٦ کەسی تر.&lt;ref name=HDNoct22/&gt; ئەو باڵاترین فەرماندەی تورکیا بوو کە لە نۆ ساڵی یەکەمی جەنگەکەدا کوژرابێت.&lt;ref name=LAT10-23-93/&gt; ھەرچەندە پەکەکە دەستوەردانی لە تیرۆرکردنەکەدا ڕەتکردەوە بەو پاساوەی کە نایەوێت ھێرشی تۆڵەسەندنەوە بورووژێنێت کە ببێتە ھۆی کوژرانی مەدەنییەکان،&lt;ref name=HRW1/&gt; میدیاکانی دەوڵەت مردنی ئایدنیان خستە ئەستۆی گرووپەکە،&lt;ref name=LAT10-23-93&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-23-mn-48673-story.html|سەردێڕ=Kurdish Guerrillas Kill Turkish Military Commander|دوایین=AP|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|ئیش=Los Angeles Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; و سوپای تورکیا دوای ماوەیەکی کەم دەستی بە ئۆپراسیۆنێک کرد دژی شارۆچکەکە. بەم شێوەیە کۆمەڵکوژییەکە وەک ھێرشێکی تۆڵەسەندنەوەی ئەگەری بۆ مردنی ژەنەڕاڵەکە بینراوە.&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;/&gt;

بەگوێرەی چاودێری مافەکانی مرۆڤ، ئەم ڕووداوە یەکێکە لە خراپترین پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ کە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] لە کاتی [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ململانێی تورکیا و کورد]] لە ساڵی ١٩٩٣ ئەنجام دراوە.&lt;ref name=HRW1&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ron|یەکەم=James|سەردێڕ=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ساڵ=١٩٩٥|پەڕەکان=١٢٠–١٢١|ژپنک=٩٧٨١٥٦٤٣٢١٦١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b99dfVMJNRMC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt;
لەو شتەی کە چاودێری [[مافەکانی مرۆڤ]] ناوی بردووە بە بەکارھێنانی ھێز «بە شێوەیەکی نادادی زۆر»&lt;ref name=&quot;HRW1&quot;/&gt;، سەربازانی تورکیا بە شێوەیەکی سیستم بە ناو شارۆچکەکەدا جووڵانەوە، بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی تەقەیان لە مەدەنییەکان دەکرد کە زۆربەیان کورد بوون و ھەم بینا نیشتەجێبوونەکان و ھەم بینا بازرگانییەکانیان وێران کرد.&lt;ref name=HRW1/&gt;&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=HRW2/&gt; تا کۆتایی ٢٣ی تشرینی یەکەم، لانیکەم&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=HRW2/&gt; ٣٠ دانیشتوو کوژرابوون و سەدانی تریش بریندار بوون، لە کاتێکدا بەپێی دامەزراوەی مافەکانی مرۆڤی تورکیا، کە لجێی بە «وێرانکراو و سووتاو» وەسف کردووە، نزیکەی ٤٠١ خانوو و ٢٤٢ کارگەی بازرگانی وێران کراون.&lt;ref name=HRW1/&gt; بەڵام زیانێکی کەم بەر بیناکانی دەوڵەت کەوتووە.&lt;ref name=HRW1/&gt;

==پاشھاتەکان==
[[ڕامیار]]انی تورک—لە نێویاندا سەرۆک وەزیران [[تانسو چیلەر]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|سەردێڕ=The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatial Policies, Modernity and War|بڵاوکەرەوە=BRILL|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|پەڕەکان=٩٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤١٥٥٥٧٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ME5oLvCd088C&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA93}}&lt;/ref&gt;—لەلایەن سوپاوە ڕێگرییان لێ کرا لە سەردانیکردنی شارۆچکەکە لە ھەفتەکانی دوای ھێرشەکەدا،&lt;ref name=marcus/&gt; و نیوەی&lt;ref name=HRW1/&gt; دانیشتووانی سڤیل بە خێرایی شارۆچکەکەیان جێھێشت.&lt;ref name=marcus/&gt; خەلیل نەبیلەر، ڕۆژنامەنووسێکی تورک بۆ ڕۆژنامەی «[[جمھوریەت (ڕۆژنامە)|جومھووریەت]]»ی بنکە لە [[ئەستەمبوڵ]]، توانی دوای ئۆپراسیۆنەکە بچێتە ناو [[لجێ]] و وتی کە [[شەڕی شرنەخ]] لە بەراورددا «بێتاوان» دەردەکەوت، و ڕای گەیاند کە شارۆچکەکە بە کردەوە بووەتە «نەبوو».&lt;ref name=HRW1/&gt; لە درێژەی ساڵی دواتردا، ئۆپراسیۆنی ھاوشێوە دژی گوند و شارۆچکە کوردنشینەکانی تری ناوچەکە ئەنجام دران، کە بووە ھۆی ئاوارەبوونی بەکۆمەڵی دانیشتووانی سڤیل.&lt;ref name=marcus/&gt; تا ساڵی ١٩٩٥، «بە دەگمەن گوندێکی ئاوەدان مابوو» لە [[لێجێ]] و قەزای دراوسێی [[کولپ، تورکیا|کولپ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0320-200744/bruinessen_94_forced_evacuations.pdf|سەردێڕ=FORCED EVACUATIONS AND DESTRUCTION OF VILLAGES IN DERSIM (TUNCELI), AND WESTERN BINGÖL, TURKISH KURDISTAN SEPTEMBER-NOVEMBER 1994|دوایین=van Bruinessen|یەکەم=M.M.|ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Universiteit Utrecht|پەڕەکان=١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029195329/http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0320-200744/bruinessen_94_forced_evacuations.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; مەبەست لەو جۆرە ھێرشانە ترساندنی دانیشتووانی کورد بوو بۆ ئەوەی یارمەتیی [[پەکەکە]] نەدەن یان بە پێچەوانەوە بەشداری لە «چالاکیی لایەنگری کورد»دا نەکەن،&lt;ref name=gunes/&gt; بەمەش گرووپی یاخیبوو لە بنکەکانی پاڵپشتی ناوخۆیی خۆیان دابڕان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White|یەکەم=Paul J.|سەردێڕ=Remaking the Middle East|editor=Paul J. White, William S. Logan|بڵاوکەرەوە=Berg|شوێن=Oxford|ساڵ=١٩٩٧|پەڕەکان=٢٤٥|chapter=10 (Turkey: From Total War to Civil War)|ژپنک=٩٧٨١٨٥٩٧٣١٦٨٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTJYl_umERwC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA245}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ١٩٩٩، سێ مانگ دوای دەستگیرکردنی ڕێبەری [[پەکەکە]] [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، ستیڤن کینزەر ڕۆژنامەنووسی نیویۆرک تایمز توانی بە مۆڵەتی فەرمی سەردانی شارۆچکەکە بکات. بەپێی ڕاپۆرتەکەی، تەنھا نزیکەی ١،٠٠٠ کەس لە دانیشتووانە بنەڕەتییەکە تا ئێستاش لە [[لێجێ]] دەژین، کە زۆربەی بەشەکانی دووبارە ئاوەدان کرابوونەوە. ئەو ئاوارەانەی کە بە زۆرەملێ لە شوێنەکانی تری ناوچەکەوە ئاوارە ببوون، لەوێ نیشتەجێ کرابوونەوە، بەمەش ژمارەی دانیشتووان گەیشتە ٦،٠٠٠ کەس؛ نزیکەی ھەموو دانیشتووانەکە، چ کۆن و چ نوێ، کورد بوون. زۆرێک لە پیاوانی پێگەیشتوو بەبێ ویستی خۆیان وەک [[سیستمی پاسەوانانی گوند|«پاسەوانانی گوند»]] خراونەتە خزمەتەوە، و ھەڕەشەی زیندانییان لێ کراوە ئەگەر خزمەت نەکەن. سەربازگەیەکی گەورە قەدەغەی ھاتوچۆی توندی بەسەر شارۆچکەکەدا سەپاندبوو و خۆراک و پێداویستییەکانی بۆ خەڵکی ناوچەکە بە توندی بەش دەکرد بۆ ئەوەی ڕێگرییان لێ بکات پاشماوەی خۆراک بدەنە [[پەکەکە]]ی زۆر لاوازبوو. سەرەڕای ترسی ئاشکرایان لە ھێزە ئەمنییەکان، کینزەر ئاماژەی بەوە کردووە کە دانیشتووانەکە ڕوانگەیەکی سەرکەشانەی بێدەنگیان پاراستووە. کاندیدێکی غائیب لە [[پارتی دیموکراسیی گەل]]&lt;ref&gt;کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکەوە وەک بەرەیەکی بانگەشەکراوی پەکەکە قەدەغە کرا&lt;/ref&gt; کە لایەنگری کورد بوو، لە ھەڵبژاردنەکانی دواییی سەرۆکایەتیی شارەوانی لە [[لێجێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنابوو؛ دانیشتووان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ھێزە ئەمنییەکان بەشەخۆراکی ئەو کەس و خێزانانەیان بڕیوە کە گومانیان لێ دەکرێت دەنگیان بەو پارتە دابێت.&lt;ref name=&quot;kinzerNYT&quot;/&gt;

===کەیسە یاسایییەکان===
لە ساڵی ١٩٩٩، کۆمیسیۆنی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ کەیسی «ئایدەر و ئەوانی تر دژی تورکیا» (ژمارە ٢٣٦٥٦/٩٤)ی کە لەلایەن ڕزگاربووە ئاوارەکانی ھێرشەکەوە تۆمارکرابوو، گواستەوە بۆ دادگای ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_1999_10_11_ENG_815327.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 11 on the case-law of the Court |بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، دادگاکە بڕیاری دا کە تورکیا «ماددەکانی ٣، ٨ و ١٣ و ماددەی ١ی پرۆتۆکۆڵی ژمارە ١»ی ڕێککەوتننامەی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤی پێشێل کردووە بەھۆی «لەناوبردنی سەروەت و سامان و ماڵ و حاڵ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان و نەبوونی چارەسەرێکی کاریگەر»؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_2004_01_60_ENG_815412.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 60 on the case-law of the Court|بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|پەڕەکان=١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارەکە لە نیسانی ٢٠٠٤دا بوو بە کۆتایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_2004_04_63_ENG_815400.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 63 on the case-law of the Court|بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٤|پەڕەکان=٣٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣، ٨ەمین دادگای باڵای تاوانەکانی ئامەد، تانەنامەی دژی ژەنەڕاڵی خانەنشینکراو ئەشرەف ھاتیپئۆغڵو و لیوا توونای یانارداغ بۆ کوشتنی عەمید ئایدن پەسەند کرد—دوو دەیە دوای ڕووداوەکان و یەک ڕۆژ پێش ئەوەی ماوەی بەسەرچوونی یاسایی بۆیان کۆتایی بێت. ھاتیپئۆغڵو کە لەو کاتەدا فەرماندەی لیوای جەندرمە بووە لە ئامەد، تۆمەتبار کراوە بە «کوشتنی بە مەبەست، ھاندانی یاخیبوون و کوشتن لە کۆمەڵگەدا، و ڕێکخستن بۆ ئەنجامدانی تاوان»، سزای زیندانی ھەتاھەتایی ڕووبەڕوو دەبێتەوە، لە کاتێکدا یانارداغ سزای ٢٤ ساڵ زیندانی ڕووبەڕوو دەبێتەوە.&lt;ref name=HDNoct22&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/case-opened-into-murder-of-turkish-general-20-years-on.aspx?pageID=238&amp;nID=56676&amp;NewsCatID=341|سەردێڕ=Case opened into murder of Turkish general 20 years on|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

[[ڕەمزیە تۆسون]]، جێگری پارتی ڕامیاریی [[پارتی دیموکراسیی گەلان|ھەدەپە]]، پرسیارێکی پەرلەمانی لەبارەی دانپێدانانەکانی ئەفسەرێکی پێشووی ھەواڵگری سەبارەت بە کۆمەڵکوژییەکە پێشکەش کرد. ئەو لە [[وەزارەتی دادی تورکیا|وەزیری دادی تورکیا]] [[عەبدولحەمید گوول]]ی پرسی ئایا بانگەشەکان ڕاستن و ئایا باشبووغ پەیوەندی بە ژیتەمەوە ھەیە (ڕێکخراوێکی سەربازیی نا فەرمی کە تا ئێستا بە فەرمی دانی پێدا نەنراوە، بەڵام لەلایەن سەرۆک وەزیرانی پێشووی تورکیاوە بوونی پشتڕاستکراوەتەوە). ھەروەھا پرسیاری کرد ئایا لێکۆڵینەوە لەو بانگەشانە دەکرێتەوە یان نا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=New confessions about 1993 Lice massacre on parliamentary agenda|ناونیشان=https://bianet.org/english/law/249573-new-confessions-about-1993-lice-massacre-on-parliamentary-agenda|وێبگە=Bianet}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]]
[[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان]]</text>
      <sha1>8chsneik196z0h1lbygzzi4m78gt37z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598304</id>
      <parentid>1598193</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19344" sha1="h5hzg1ndw7cvx1iqq8q4zswvdn9ex2t" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کۆمەڵکوژیی لجێ''' لە ٢٠ تا ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە شارۆچکەی کوردی [[لجێ]] لە [[پارێزگای ئامەد]] لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] لە [[باکووری کوردستان]] ڕوویدا. [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] لایەنی کەم ٣٠ ھاووڵاتی مەدەنییان کوشت.

==پێشینە==
گرژییەکانی نێوان [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] و پەکەکە لە دەوروبەری لجێ لە ماوەی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ ڕووی لە زیادبوون کرد.&lt;ref name=HRW1/&gt; لە ماوەی سەرەتای مانگەکەدا، شەڕکەرانی [[پەکەکە]] دوو کرێکاریان ڕفاند و ئاگریان لە [[خوێندنگە]]یەک لە قەزاکە بەردا،&lt;ref name=marcus&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marcus|یەکەم=Aliza|سەردێڕ=Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence|بڵاوکەرەوە=NYU Press|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٢١|ژپنک=٩٧٨٠٨١٤٧٩٦١١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA221}}&lt;/ref&gt; و دەنگی تەقە لە شارۆچکەکە بیسترا.&lt;ref name=HRW1/&gt; لە ١٤ی تشرینی یەکەمدا، چەکدارانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر ترانسفۆرمەرێکی [[کارەبا]] لە دەرەوەی شارۆچکەکە.&lt;ref name=HRW1/&gt; ھەر لەو ڕۆژەدا، یەکەکانی سوپای تورکیا ھەموو پەیوەندییەکانی نێوان پایتەختی قەزا کوردنشینەکە، کە ئەو کاتە نزیکەی ١٠،٠٠٠ دانیشتووان لەخۆگرتبوو، لەگەڵ دەوروبەری پچڕاند،&lt;ref name=gunes&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunes|یەکەم=Cengiz|سەردێڕ=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٢|پەڕەکان=١٣١|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٦٨٠٤٧٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z06DsUbt9NIC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA131}}&lt;/ref&gt; کە لە ساڵانی پێشوودا وێرانییەکی زۆری بەخۆیەوە بینیبوو کاتێک سوپای تورکیا گوندەکانی ڕووخاند و دارستانەکانی نزیکی سووتاند بە مەبەستی ڕێگریکردن لە پەناگەی چەکدارانی پەکەکە کە لە ناوچەکەدا چالاک بوون.&lt;ref name=&quot;kinzerNYT&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/05/11/world/turkey-has-tight-rein-on-kurd-center.html|سەردێڕ=Turkey Has Tight Rein on Kurd Center|دوایین=Kinzer|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ١٩٩٩|ئیش=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی [[حکوومەتی تورکیا]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ١٢ چەکداری پەکەکە لە پێکدادانەکاندا لەگەڵ سەربازانی تورکیا لە لجێ لە ١٧ی تشرینی یەکەم کوژراون، ھەرچەندە ھیچ وردەکارییەکی زیاتر نەدرا و لەلایەن سەرچاوە کوردییەکانەوە ھیچ ڕاپۆرتێک نەدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1993/10/18/world/turks-war-with-kurds-reaches-a-new-ferocity.html|سەردێڕ=Turks' War With Kurds Reaches a New Ferocity|دوایین=Cowell|یەکەم=Alain|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|ئیش=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

==ڕووداوەکان==
لە ٢٢&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;/&gt;&lt;ref name=HDNoct22/&gt;&lt;ref name=LAT10-23-93/&gt; (کە ھەندێک جار بە ھەڵە بە ٢٠&lt;ref name=HRW1/&gt; ڕاپۆرت کراوە)ی تشرینی یەکەم، [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] بەختیار ئایدن، فەرماندەی ناوچەییی جەندەرمەی تورکیا لە [[ئامەد]]، لەژێر بارودۆخێکی «نادیار»دا&lt;ref name=HRW1/&gt; تەقەی لێکرا و کوژرا؛&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Turkey: Violations of Free Expression in Turkey|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|editor=Human Rights Watch|ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=[https://archive.org/details/turkeyviolations٠٠cpan/page/٥٨ ٥٨]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٤٣٢-٢٢٦-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/turkeyviolations00cpan|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|وتەگێڕانەوە=lice 1993 turkey.}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە تورکییەکان باس لەوە دەکەن کە ئەو لە کاتی پێکدادانی چەکداریدا کوژراوە کە بووەتە ھۆی کوژرانی ١٦ کەسی تر.&lt;ref name=HDNoct22/&gt; ئەو باڵاترین فەرماندەی تورکیا بوو کە لە نۆ ساڵی یەکەمی جەنگەکەدا کوژرابێت.&lt;ref name=LAT10-23-93/&gt; ھەرچەندە پەکەکە دەستوەردانی لە تیرۆرکردنەکەدا ڕەتکردەوە بەو پاساوەی کە نایەوێت ھێرشی تۆڵەسەندنەوە بورووژێنێت کە ببێتە ھۆی کوژرانی مەدەنییەکان،&lt;ref name=HRW1/&gt; میدیاکانی دەوڵەت مردنی ئایدنیان خستە ئەستۆی گرووپەکە،&lt;ref name=LAT10-23-93&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-23-mn-48673-story.html|سەردێڕ=Kurdish Guerrillas Kill Turkish Military Commander|دوایین=AP|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|ئیش=Los Angeles Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; و سوپای تورکیا دوای ماوەیەکی کەم دەستی بە ئۆپراسیۆنێک کرد دژی شارۆچکەکە. بەم شێوەیە کۆمەڵکوژییەکە وەک ھێرشێکی تۆڵەسەندنەوەی ئەگەری بۆ مردنی ژەنەڕاڵەکە بینراوە.&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=&quot;HRW2&quot;/&gt;

بەگوێرەی چاودێری مافەکانی مرۆڤ، ئەم ڕووداوە یەکێکە لە خراپترین پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ کە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] لە کاتی [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ململانێی تورکیا و کورد]] لە ساڵی ١٩٩٣ ئەنجام دراوە.&lt;ref name=HRW1&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ron|یەکەم=James|سەردێڕ=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ساڵ=١٩٩٥|پەڕەکان=١٢٠–١٢١|ژپنک=٩٧٨١٥٦٤٣٢١٦١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b99dfVMJNRMC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA120}}&lt;/ref&gt;
لەو شتەی کە چاودێری [[مافەکانی مرۆڤ]] ناوی بردووە بە بەکارھێنانی ھێز «بە شێوەیەکی نادادی زۆر»&lt;ref name=&quot;HRW1&quot;/&gt;، سەربازانی تورکیا بە شێوەیەکی سیستم بە ناو شارۆچکەکەدا جووڵانەوە، بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی تەقەیان لە مەدەنییەکان دەکرد کە زۆربەیان کورد بوون و ھەم بینا نیشتەجێبوونەکان و ھەم بینا بازرگانییەکانیان وێران کرد.&lt;ref name=HRW1/&gt;&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=HRW2/&gt; تا کۆتایی ٢٣ی تشرینی یەکەم، لانیکەم&lt;ref name=marcus/&gt;&lt;ref name=HRW2/&gt; ٣٠ دانیشتوو کوژرابوون و سەدانی تریش بریندار بوون، لە کاتێکدا بەپێی دامەزراوەی مافەکانی مرۆڤی تورکیا، کە لجێی بە «وێرانکراو و سووتاو» وەسف کردووە، نزیکەی ٤٠١ خانوو و ٢٤٢ کارگەی بازرگانی وێران کراون.&lt;ref name=HRW1/&gt; بەڵام زیانێکی کەم بەر بیناکانی دەوڵەت کەوتووە.&lt;ref name=HRW1/&gt;

==پاشھاتەکان==
[[ڕامیار]]انی تورک—لە نێویاندا سەرۆک وەزیران [[تانسو چیلەر]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|سەردێڕ=The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatial Policies, Modernity and War|بڵاوکەرەوە=BRILL|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|پەڕەکان=٩٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤١٥٥٥٧٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ME5oLvCd088C&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA93}}&lt;/ref&gt;—لەلایەن سوپاوە ڕێگرییان لێ کرا لە سەردانیکردنی شارۆچکەکە لە ھەفتەکانی دوای ھێرشەکەدا،&lt;ref name=marcus/&gt; و نیوەی&lt;ref name=HRW1/&gt; دانیشتووانی سڤیل بە خێرایی شارۆچکەکەیان جێھێشت.&lt;ref name=marcus/&gt; خەلیل نەبیلەر، ڕۆژنامەنووسێکی تورک بۆ ڕۆژنامەی «[[جمھوریەت (ڕۆژنامە)|جومھووریەت]]»ی بنکە لە [[ئەستەمبوڵ]]، توانی دوای ئۆپراسیۆنەکە بچێتە ناو [[لجێ]] و وتی کە [[شەڕی شرنەخ]] لە بەراورددا «بێتاوان» دەردەکەوت، و ڕای گەیاند کە شارۆچکەکە بە کردەوە بووەتە «نەبوو».&lt;ref name=HRW1/&gt; لە درێژەی ساڵی دواتردا، ئۆپراسیۆنی ھاوشێوە دژی گوند و شارۆچکە کوردنشینەکانی تری ناوچەکە ئەنجام دران، کە بووە ھۆی ئاوارەبوونی بەکۆمەڵی دانیشتووانی سڤیل.&lt;ref name=marcus/&gt; تا ساڵی ١٩٩٥، «بە دەگمەن گوندێکی ئاوەدان مابوو» لە [[لێجێ]] و قەزای دراوسێی [[کولپ، تورکیا|کولپ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0320-200744/bruinessen_94_forced_evacuations.pdf|سەردێڕ=FORCED EVACUATIONS AND DESTRUCTION OF VILLAGES IN DERSIM (TUNCELI), AND WESTERN BINGÖL, TURKISH KURDISTAN SEPTEMBER-NOVEMBER 1994|دوایین=van Bruinessen|یەکەم=M.M.|ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Universiteit Utrecht|پەڕەکان=١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029195329/http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0320-200744/bruinessen_94_forced_evacuations.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; مەبەست لەو جۆرە ھێرشانە ترساندنی دانیشتووانی کورد بوو بۆ ئەوەی یارمەتیی [[پەکەکە]] نەدەن یان بە پێچەوانەوە بەشداری لە «چالاکیی لایەنگری کورد»دا نەکەن،&lt;ref name=gunes/&gt; بەمەش گرووپی یاخیبوو لە بنکەکانی پاڵپشتی ناوخۆیی خۆیان دابڕان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White|یەکەم=Paul J.|سەردێڕ=Remaking the Middle East|editor=Paul J. White, William S. Logan|بڵاوکەرەوە=Berg|شوێن=Oxford|ساڵ=١٩٩٧|پەڕەکان=٢٤٥|chapter=10 (Turkey: From Total War to Civil War)|ژپنک=٩٧٨١٨٥٩٧٣١٦٨٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OTJYl_umERwC&amp;q=lice+1993+turkey&amp;pg=PA245}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ١٩٩٩، سێ مانگ دوای دەستگیرکردنی ڕێبەری [[پەکەکە]] [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، ستیڤن کینزەر ڕۆژنامەنووسی نیویۆرک تایمز توانی بە مۆڵەتی فەرمی سەردانی شارۆچکەکە بکات. بەپێی ڕاپۆرتەکەی، تەنھا نزیکەی ١،٠٠٠ کەس لە دانیشتووانە بنەڕەتییەکە تا ئێستاش لە [[لێجێ]] دەژین، کە زۆربەی بەشەکانی دووبارە ئاوەدان کرابوونەوە. ئەو ئاوارەانەی کە بە زۆرەملێ لە شوێنەکانی تری ناوچەکەوە ئاوارە ببوون، لەوێ نیشتەجێ کرابوونەوە، بەمەش ژمارەی دانیشتووان گەیشتە ٦،٠٠٠ کەس؛ نزیکەی ھەموو دانیشتووانەکە، چ کۆن و چ نوێ، کورد بوون. زۆرێک لە پیاوانی پێگەیشتوو بەبێ ویستی خۆیان وەک [[سیستمی پاسەوانانی گوند|«پاسەوانانی گوند»]] خراونەتە خزمەتەوە، و ھەڕەشەی زیندانییان لێ کراوە ئەگەر خزمەت نەکەن. سەربازگەیەکی گەورە قەدەغەی ھاتوچۆی توندی بەسەر شارۆچکەکەدا سەپاندبوو و خۆراک و پێداویستییەکانی بۆ خەڵکی ناوچەکە بە توندی بەش دەکرد بۆ ئەوەی ڕێگرییان لێ بکات پاشماوەی خۆراک بدەنە [[پەکەکە]]ی زۆر لاوازبوو. سەرەڕای ترسی ئاشکرایان لە ھێزە ئەمنییەکان، کینزەر ئاماژەی بەوە کردووە کە دانیشتووانەکە ڕوانگەیەکی سەرکەشانەی بێدەنگیان پاراستووە. کاندیدێکی غائیب لە [[پارتی دیموکراسیی گەل]]&lt;ref&gt;کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکەوە وەک بەرەیەکی بانگەشەکراوی پەکەکە قەدەغە کرا&lt;/ref&gt; کە لایەنگری کورد بوو، لە ھەڵبژاردنەکانی دواییی سەرۆکایەتیی شارەوانی لە [[لێجێ]] سەرکەوتنی بەدەستھێنابوو؛ دانیشتووان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ھێزە ئەمنییەکان بەشەخۆراکی ئەو کەس و خێزانانەیان بڕیوە کە گومانیان لێ دەکرێت دەنگیان بەو پارتە دابێت.&lt;ref name=&quot;kinzerNYT&quot;/&gt;

===کەیسە یاسایییەکان===
لە ساڵی ١٩٩٩، کۆمیسیۆنی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ کەیسی «ئایدەر و ئەوانی تر دژی تورکیا» (ژمارە ٢٣٦٥٦/٩٤)ی کە لەلایەن ڕزگاربووە ئاوارەکانی ھێرشەکەوە تۆمارکرابوو، گواستەوە بۆ دادگای ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_1999_10_11_ENG_815327.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 11 on the case-law of the Court |بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕەکان=٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، دادگاکە بڕیاری دا کە تورکیا «ماددەکانی ٣، ٨ و ١٣ و ماددەی ١ی پرۆتۆکۆڵی ژمارە ١»ی ڕێککەوتننامەی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤی پێشێل کردووە بەھۆی «لەناوبردنی سەروەت و سامان و ماڵ و حاڵ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان و نەبوونی چارەسەرێکی کاریگەر»؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_2004_01_60_ENG_815412.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 60 on the case-law of the Court|بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|پەڕەکان=١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارەکە لە نیسانی ٢٠٠٤دا بوو بە کۆتایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://echr.coe.int/Documents/CLIN_2004_04_63_ENG_815400.pdf|سەردێڕ=INFORMATION NOTE No. 63 on the case-law of the Court|بڵاوکەرەوە=European Court of Human Rights|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٤|پەڕەکان=٣٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣، ٨ەمین دادگای باڵای تاوانەکانی ئامەد، تانەنامەی دژی ژەنەڕاڵی خانەنشینکراو ئەشرەف ھاتیپئۆغڵو و لیوا توونای یانارداغ بۆ کوشتنی عەمید ئایدن پەسەند کرد—دوو دەیە دوای ڕووداوەکان و یەک ڕۆژ پێش ئەوەی ماوەی بەسەرچوونی یاسایی بۆیان کۆتایی بێت. ھاتیپئۆغڵو کە لەو کاتەدا فەرماندەی لیوای جەندرمە بووە لە ئامەد، تۆمەتبار کراوە بە «کوشتنی بە مەبەست، ھاندانی یاخیبوون و کوشتن لە کۆمەڵگەدا، و ڕێکخستن بۆ ئەنجامدانی تاوان»، سزای زیندانی ھەتاھەتایی ڕووبەڕوو دەبێتەوە، لە کاتێکدا یانارداغ سزای ٢٤ ساڵ زیندانی ڕووبەڕوو دەبێتەوە.&lt;ref name=HDNoct22&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/case-opened-into-murder-of-turkish-general-20-years-on.aspx?pageID=238&amp;nID=56676&amp;NewsCatID=341|سەردێڕ=Case opened into murder of Turkish general 20 years on|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

[[ڕەمزیە تۆسون]]، جێگری پارتی ڕامیاریی [[پارتی دیموکراسیی گەلان|ھەدەپە]]، پرسیارێکی پەرلەمانی لەبارەی دانپێدانانەکانی ئەفسەرێکی پێشووی ھەواڵگری سەبارەت بە کۆمەڵکوژییەکە پێشکەش کرد. ئەو لە [[وەزارەتی دادی تورکیا|وەزیری دادی تورکیا]] [[عەبدولحەمید گوول]]ی پرسی ئایا بانگەشەکان ڕاستن و ئایا باشبووغ پەیوەندی بە ژیتەمەوە ھەیە (ڕێکخراوێکی سەربازیی نا فەرمی کە تا ئێستا بە فەرمی دانی پێدا نەنراوە، بەڵام لەلایەن سەرۆک وەزیرانی پێشووی تورکیاوە بوونی پشتڕاستکراوەتەوە). ھەروەھا پرسیاری کرد ئایا لێکۆڵینەوە لەو بانگەشانە دەکرێتەوە یان نا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=New confessions about 1993 Lice massacre on parliamentary agenda|ناونیشان=https://bianet.org/english/law/249573-new-confessions-about-1993-lice-massacre-on-parliamentary-agenda|وێبگە=Bianet}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]]
[[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان]]</text>
      <sha1>h5hzg1ndw7cvx1iqq8q4zswvdn9ex2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فایتۆسۆسیۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297518</id>
    <revision>
      <id>1598353</id>
      <parentid>1598103</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Phytosociology}}</comment>
      <origin>1598353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="dodht5lajpryhcmyzcrvzo3k018z1ku" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''فایتۆسۆسیۆلۆجی''' (یان '''کۆمەڵناسیی ڕوەک''') کە ھەروەھا بە '''فایتۆسێنۆلۆجی''' دەناسرێت، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لەو کۆمەڵە جۆرە ڕوەکانەی کە بەزۆری پێکەوە دەدۆزرێنەوە. فایتۆسۆسیۆلۆجی ئامانجی ئەوەیە کە بە شێوەیەکی [[ئەزموونی]] وەسفی ژینگەی ڕوەکیی ناوچەیەکی دیاریکراو بکات. کۆمەڵگەیەکی دیاریکراوی ڕوەکەکان وەک یەکەیەکی کۆمەڵایەتی دادەنرێت، کە بەرھەمی ھەلومەرجێکی دیاریکراوی ئێستا و ڕابردووە، و تەنیا کاتێک دەتوانێت بوونی ھەبێت کە ئەو مەرجانە بێنە دی. لە فایتۆسۆسیۆلۆجیدا، یەکەیەکی لەو شێوەیە بە فایتۆسێنۆسیس ناودەبرێت.

لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەم چەمکە تا ڕادەیەکی زۆر ڕەتکرایەوە لە بەرژەوەندیی لێکۆڵینەوە لە ژینگەکان بە زاراوەی تاکەکەسییانەتر سەبارەت بە جۆرەکان، کە تێیدا پەیوەندییە دیاریکراوەکانی ڕوەکەکان بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی ڕوودەدەن بەھۆی ئارەزووە تاکەکەسییەکان و کاردانەوەکان بۆ پلەبەندییەکان، و ھیچ سنوورێکی تیژ لە نێوان فایتۆسێنۆسیسەکاندا نییە. زاراوەی «[[کۆمەڵگای ڕووەکی|کۆمەڵگەی ڕوەکی]]» بەزۆری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ نیشتەجێیەک بەکاردێت کە لە ژمارەیەک جۆری ڕوەکی دیاریکراو پێکھاتووە.

ئەمە شێوازێکی کاریگەر بووە لە چوارچێوەی زانستی ڕوەکی ھاوچەرخدا بەھۆی ھێزی وەسفکردن و پێشبینیکردنی، و سوودەکەی لە بابەتەکانی بەڕێوەبردنی سروشتدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Phytosociology}}

[[پۆل:بایۆجوگرافیا]]
[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dodht5lajpryhcmyzcrvzo3k018z1ku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598360</id>
      <parentid>1598353</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]]</comment>
      <origin>1598360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="2wklohd3lo8wrmwe2o074jtcxrelayi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''فایتۆسۆسیۆلۆجی''' (یان '''کۆمەڵناسیی ڕوەک''') کە ھەروەھا بە '''فایتۆسێنۆلۆجی''' دەناسرێت، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لەو کۆمەڵە جۆرە ڕوەکانەی کە بەزۆری پێکەوە دەدۆزرێنەوە. فایتۆسۆسیۆلۆجی ئامانجی ئەوەیە کە بە شێوەیەکی [[ئەزموونی]] وەسفی ژینگەی ڕوەکیی ناوچەیەکی دیاریکراو بکات. کۆمەڵگەیەکی دیاریکراوی ڕوەکەکان وەک یەکەیەکی کۆمەڵایەتی دادەنرێت، کە بەرھەمی ھەلومەرجێکی دیاریکراوی ئێستا و ڕابردووە، و تەنیا کاتێک دەتوانێت بوونی ھەبێت کە ئەو مەرجانە بێنە دی. لە فایتۆسۆسیۆلۆجیدا، یەکەیەکی لەو شێوەیە بە فایتۆسێنۆسیس ناودەبرێت.

لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەم چەمکە تا ڕادەیەکی زۆر ڕەتکرایەوە لە بەرژەوەندیی لێکۆڵینەوە لە ژینگەکان بە زاراوەی تاکەکەسییانەتر سەبارەت بە جۆرەکان، کە تێیدا پەیوەندییە دیاریکراوەکانی ڕوەکەکان بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی ڕوودەدەن بەھۆی ئارەزووە تاکەکەسییەکان و کاردانەوەکان بۆ پلەبەندییەکان، و ھیچ سنوورێکی تیژ لە نێوان فایتۆسێنۆسیسەکاندا نییە. زاراوەی «[[کۆمەڵگای ڕووەکی|کۆمەڵگەی ڕوەکی]]» بەزۆری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ نیشتەجێیەک بەکاردێت کە لە ژمارەیەک جۆری ڕوەکی دیاریکراو پێکھاتووە.

ئەمە شێوازێکی کاریگەر بووە لە چوارچێوەی زانستی ڕوەکی ھاوچەرخدا بەھۆی ھێزی وەسفکردن و پێشبینیکردنی، و سوودەکەی لە بابەتەکانی بەڕێوەبردنی سروشتدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Phytosociology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک}}

[[پۆل:بایۆجوگرافیا]]
[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2wklohd3lo8wrmwe2o074jtcxrelayi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598437</id>
      <parentid>1598360</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1598437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="fd9h7s97zbvjerrs2gzjfv7zs1zzzqg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''فایتۆسۆسیۆلۆجی''' (یان '''کۆمەڵناسیی ڕوەک''') کە ھەروەھا بە '''فایتۆسێنۆلۆجی''' دەناسرێت، بریتییە لە لێکۆڵینەوە لەو کۆمەڵە جۆرە ڕوەکانەی کە بەزۆری پێکەوە دەدۆزرێنەوە. فایتۆسۆسیۆلۆجی ئامانجی ئەوەیە کە بە شێوەیەکی [[ئەزموونی]] وەسفی ژینگەی ڕوەکیی ناوچەیەکی دیاریکراو بکات. کۆمەڵگەیەکی دیاریکراوی ڕوەکەکان وەک یەکەیەکی کۆمەڵایەتی دادەنرێت، کە بەرھەمی ھەلومەرجێکی دیاریکراوی ئێستا و ڕابردووە، و تەنیا کاتێک دەتوانێت بوونی ھەبێت کە ئەو مەرجانە بێنە دی. لە فایتۆسۆسیۆلۆجیدا، یەکەیەکی لەو شێوەیە بە فایتۆسێنۆسیس ناودەبرێت.

لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەم چەمکە تا ڕادەیەکی زۆر ڕەتکرایەوە لە بەرژەوەندیی لێکۆڵینەوە لە ژینگەکان بە زاراوەی تاکەکەسییانەتر سەبارەت بە جۆرەکان، کە تێیدا پەیوەندییە دیاریکراوەکانی ڕوەکەکان بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی ڕوودەدەن بەھۆی ئارەزووە تاکەکەسییەکان و کاردانەوەکان بۆ پلەبەندییەکان، و ھیچ سنوورێکی تیژ لە نێوان فایتۆسێنۆسیسەکاندا نییە. زاراوەی «[[کۆمەڵگای ڕووەکی|کۆمەڵگەی ڕوەکی]]» بەزۆری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ نیشتەجێیەک بەکاردێت کە لە ژمارەیەک جۆری ڕوەکی دیاریکراو پێکھاتووە.

ئەمە شێوازێکی کاریگەر بووە لە چوارچێوەی زانستی ڕوەکی ھاوچەرخدا بەھۆی ھێزی وەسفکردن و پێشبینیکردنی، و سوودەکەی لە بابەتەکانی بەڕێوەبردنی سروشتدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Phytosociology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک}}

[[پۆل:بایۆجوگرافیا]]
[[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fd9h7s97zbvjerrs2gzjfv7zs1zzzqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زووارکیۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297519</id>
    <revision>
      <id>1598203</id>
      <parentid>1598108</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3994" sha1="n2nc09myj60o0qgfbwgj8gl8wqzfyp0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''زووارکیۆلۆجی''' (یان '''شوێنەوارناسیی گیانلەبەران''') دیسپلینەکانی [[گیانلەبەرناسی]] و [[شوێنەوارناسی]] یەکدەخات، و سەرنج دەخاتە سەر شیکردنەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان لەناو شوێنەوارە مێژووییەکاندا. ئەم بوارە، کە لەلایەن پسپۆڕانی ناسراو بە زووارکیۆلۆجیست یان شیکەرەوەی ئاژەڵی بەڕێوە دەبرێت، پاشماوەکانی وەک ئێسک، قەپێڵک، موو، کیتین، پولەکە، پێست، [[پرۆتین|پرۆتینەکان]] و [[دی ئێن ئەی]] دەپشکنێت بۆ بەدەستھێنانی زانیاری لەسەر کارلێکە مێژووییەکانی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ و بارودۆخی ژینگەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئێسک و قەپێڵکەکان مەیلیان ھەیە زیاتر بمێننەوە لە چوارچێوە شوێنەوارناسییەکاندا، مانەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان بەگشتی کەمە.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yohe II|یەکەم=Robert M.|سەردێڕ=Archaeology: The Science of the Human Past|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٢٤٨–٢٦٤}}&lt;/ref&gt; تێکچوون یان پارچەپارچەبوونی پاشماوە ئاژەڵییەکان تەحەدییات دروست دەکات لە شیکردنەوە و لێکدانەوەی وردی داتاکاندا.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;/&gt;

زووارکیۆلۆجی بە سروشتی نێوانبوارەکەی ناسراوە، و پەیوەندی لە نێوان لێکۆڵینەوەکانی کۆمەڵگە مرۆییە دێرینەکان و شانشینی ئاژەڵاندا دروست دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; پسپۆڕانی ئەم بوارە، کە خاوەنی باکگراوندی زانستیی جیاوازن لەوانە [[مرۆڤناسی]]، [[بەردینناسی]] و [[ژینگەناسی]]، ئامانجی سەرەکییان ناسینەوە و تێگەیشتنە لە کارلێکەکانی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵ و ژینگەکانیاندا.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=L. Lloveras |دوایین٢=M. Moreno-García |دوایین٣=J. Nadal |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The eagle owl (''Bubo bubo'') as a leporid remains accumulator: taphonomic analysis of modern rabbit remains recovered from nests of this predator |journal=International Journal of Osteoarchaeology |بەرگ=١٩|issue=5 |doi=10.1002/oa.v19:5 |issn=1047-482X}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی شیکردنەوەی پاشماوە ئاژەڵییەکانەوە، زووارکیۆلۆجیستەکان دەتوانن زانیاری لەسەر پارێزی خۆراکیی ڕابردوو، شێوازەکانی [[دەستەمۆکردن]]، بەکارھێنانی ئامرازەکان و ڕەفتارە ڕێوڕەسمییەکان بەدەست بھێنن، بەمەش بەشدار دەبن لە تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ کارلێکەکانی نێوان مرۆڤ و ژینگە و ژێربواری شوێنەوارناسیی ژینگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>n2nc09myj60o0qgfbwgj8gl8wqzfyp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598343</id>
      <parentid>1598203</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Archaeozoology}}</comment>
      <origin>1598343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="sc6c5zvxdokouiobq7j769v44370wrr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''زووارکیۆلۆجی''' (یان '''شوێنەوارناسیی گیانلەبەران''') دیسپلینەکانی [[گیانلەبەرناسی]] و [[شوێنەوارناسی]] یەکدەخات، و سەرنج دەخاتە سەر شیکردنەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان لەناو شوێنەوارە مێژووییەکاندا. ئەم بوارە، کە لەلایەن پسپۆڕانی ناسراو بە زووارکیۆلۆجیست یان شیکەرەوەی ئاژەڵی بەڕێوە دەبرێت، پاشماوەکانی وەک ئێسک، قەپێڵک، موو، کیتین، پولەکە، پێست، [[پرۆتین|پرۆتینەکان]] و [[دی ئێن ئەی]] دەپشکنێت بۆ بەدەستھێنانی زانیاری لەسەر کارلێکە مێژووییەکانی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ و بارودۆخی ژینگەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئێسک و قەپێڵکەکان مەیلیان ھەیە زیاتر بمێننەوە لە چوارچێوە شوێنەوارناسییەکاندا، مانەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان بەگشتی کەمە.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yohe II|یەکەم=Robert M.|سەردێڕ=Archaeology: The Science of the Human Past|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٢٤٨–٢٦٤}}&lt;/ref&gt; تێکچوون یان پارچەپارچەبوونی پاشماوە ئاژەڵییەکان تەحەدییات دروست دەکات لە شیکردنەوە و لێکدانەوەی وردی داتاکاندا.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;/&gt;

زووارکیۆلۆجی بە سروشتی نێوانبوارەکەی ناسراوە، و پەیوەندی لە نێوان لێکۆڵینەوەکانی کۆمەڵگە مرۆییە دێرینەکان و شانشینی ئاژەڵاندا دروست دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; پسپۆڕانی ئەم بوارە، کە خاوەنی باکگراوندی زانستیی جیاوازن لەوانە [[مرۆڤناسی]]، [[بەردینناسی]] و [[ژینگەناسی]]، ئامانجی سەرەکییان ناسینەوە و تێگەیشتنە لە کارلێکەکانی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵ و ژینگەکانیاندا.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=L. Lloveras |دوایین٢=M. Moreno-García |دوایین٣=J. Nadal |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The eagle owl (''Bubo bubo'') as a leporid remains accumulator: taphonomic analysis of modern rabbit remains recovered from nests of this predator |journal=International Journal of Osteoarchaeology |بەرگ=١٩|issue=5 |doi=10.1002/oa.v19:5 |issn=1047-482X}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی شیکردنەوەی پاشماوە ئاژەڵییەکانەوە، زووارکیۆلۆجیستەکان دەتوانن زانیاری لەسەر پارێزی خۆراکیی ڕابردوو، شێوازەکانی [[دەستەمۆکردن]]، بەکارھێنانی ئامرازەکان و ڕەفتارە ڕێوڕەسمییەکان بەدەست بھێنن، بەمەش بەشدار دەبن لە تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ کارلێکەکانی نێوان مرۆڤ و ژینگە و ژێربواری شوێنەوارناسیی ژینگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Archaeozoology}}

[[پۆل:گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sc6c5zvxdokouiobq7j769v44370wrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598366</id>
      <parentid>1598343</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]]</comment>
      <origin>1598366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="qo28v3hgfnvmeubxfoi5wn0bqh02m8s" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''زووارکیۆلۆجی''' (یان '''شوێنەوارناسیی گیانلەبەران''') دیسپلینەکانی [[گیانلەبەرناسی]] و [[شوێنەوارناسی]] یەکدەخات، و سەرنج دەخاتە سەر شیکردنەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان لەناو شوێنەوارە مێژووییەکاندا. ئەم بوارە، کە لەلایەن پسپۆڕانی ناسراو بە زووارکیۆلۆجیست یان شیکەرەوەی ئاژەڵی بەڕێوە دەبرێت، پاشماوەکانی وەک ئێسک، قەپێڵک، موو، کیتین، پولەکە، پێست، [[پرۆتین|پرۆتینەکان]] و [[دی ئێن ئەی]] دەپشکنێت بۆ بەدەستھێنانی زانیاری لەسەر کارلێکە مێژووییەکانی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ و بارودۆخی ژینگەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئێسک و قەپێڵکەکان مەیلیان ھەیە زیاتر بمێننەوە لە چوارچێوە شوێنەوارناسییەکاندا، مانەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان بەگشتی کەمە.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yohe II|یەکەم=Robert M.|سەردێڕ=Archaeology: The Science of the Human Past|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٢٤٨–٢٦٤}}&lt;/ref&gt; تێکچوون یان پارچەپارچەبوونی پاشماوە ئاژەڵییەکان تەحەدییات دروست دەکات لە شیکردنەوە و لێکدانەوەی وردی داتاکاندا.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;/&gt;

زووارکیۆلۆجی بە سروشتی نێوانبوارەکەی ناسراوە، و پەیوەندی لە نێوان لێکۆڵینەوەکانی کۆمەڵگە مرۆییە دێرینەکان و شانشینی ئاژەڵاندا دروست دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; پسپۆڕانی ئەم بوارە، کە خاوەنی باکگراوندی زانستیی جیاوازن لەوانە [[مرۆڤناسی]]، [[بەردینناسی]] و [[ژینگەناسی]]، ئامانجی سەرەکییان ناسینەوە و تێگەیشتنە لە کارلێکەکانی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵ و ژینگەکانیاندا.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=L. Lloveras |دوایین٢=M. Moreno-García |دوایین٣=J. Nadal |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The eagle owl (''Bubo bubo'') as a leporid remains accumulator: taphonomic analysis of modern rabbit remains recovered from nests of this predator |journal=International Journal of Osteoarchaeology |بەرگ=١٩|issue=5 |doi=10.1002/oa.v19:5 |issn=1047-482X}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی شیکردنەوەی پاشماوە ئاژەڵییەکانەوە، زووارکیۆلۆجیستەکان دەتوانن زانیاری لەسەر پارێزی خۆراکیی ڕابردوو، شێوازەکانی [[دەستەمۆکردن]]، بەکارھێنانی ئامرازەکان و ڕەفتارە ڕێوڕەسمییەکان بەدەست بھێنن، بەمەش بەشدار دەبن لە تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ کارلێکەکانی نێوان مرۆڤ و ژینگە و ژێربواری شوێنەوارناسیی ژینگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Archaeozoology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qo28v3hgfnvmeubxfoi5wn0bqh02m8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598431</id>
      <parentid>1598366</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="2pc6gnruu76zqqidx5u1ppbu38ubex5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''زووارکیۆلۆجی''' (یان '''شوێنەوارناسیی گیانلەبەران''') دیسپلینەکانی [[گیانلەبەرناسی]] و [[شوێنەوارناسی]] یەکدەخات، و سەرنج دەخاتە سەر شیکردنەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان لەناو شوێنەوارە مێژووییەکاندا. ئەم بوارە، کە لەلایەن پسپۆڕانی ناسراو بە زووارکیۆلۆجیست یان شیکەرەوەی ئاژەڵی بەڕێوە دەبرێت، پاشماوەکانی وەک ئێسک، قەپێڵک، موو، کیتین، پولەکە، پێست، [[پرۆتین|پرۆتینەکان]] و [[دی ئێن ئەی]] دەپشکنێت بۆ بەدەستھێنانی زانیاری لەسەر کارلێکە مێژووییەکانی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵ و بارودۆخی ژینگەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئێسک و قەپێڵکەکان مەیلیان ھەیە زیاتر بمێننەوە لە چوارچێوە شوێنەوارناسییەکاندا، مانەوەی پاشماوەی ئاژەڵەکان بەگشتی کەمە.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yohe II|یەکەم=Robert M.|سەردێڕ=Archaeology: The Science of the Human Past|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٢٤٨–٢٦٤}}&lt;/ref&gt; تێکچوون یان پارچەپارچەبوونی پاشماوە ئاژەڵییەکان تەحەدییات دروست دەکات لە شیکردنەوە و لێکدانەوەی وردی داتاکاندا.&lt;ref name=&quot;Yohe2006&quot;/&gt;

زووارکیۆلۆجی بە سروشتی نێوانبوارەکەی ناسراوە، و پەیوەندی لە نێوان لێکۆڵینەوەکانی کۆمەڵگە مرۆییە دێرینەکان و شانشینی ئاژەڵاندا دروست دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://zooarch.illinoisstatemuseum.org/|سەردێڕ=Zooarchaeology {{!}} Reading Ancient Animal Remains |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=zooarch.illinoisstatemuseum.org}}&lt;/ref&gt; پسپۆڕانی ئەم بوارە، کە خاوەنی باکگراوندی زانستیی جیاوازن لەوانە [[مرۆڤناسی]]، [[بەردینناسی]] و [[ژینگەناسی]]، ئامانجی سەرەکییان ناسینەوە و تێگەیشتنە لە کارلێکەکانی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵ و ژینگەکانیاندا.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=L. Lloveras |دوایین٢=M. Moreno-García |دوایین٣=J. Nadal |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The eagle owl (''Bubo bubo'') as a leporid remains accumulator: taphonomic analysis of modern rabbit remains recovered from nests of this predator |journal=International Journal of Osteoarchaeology |بەرگ=١٩|issue=5 |doi=10.1002/oa.v19:5 |issn=1047-482X}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی شیکردنەوەی پاشماوە ئاژەڵییەکانەوە، زووارکیۆلۆجیستەکان دەتوانن زانیاری لەسەر پارێزی خۆراکیی ڕابردوو، شێوازەکانی [[دەستەمۆکردن]]، بەکارھێنانی ئامرازەکان و ڕەفتارە ڕێوڕەسمییەکان بەدەست بھێنن، بەمەش بەشدار دەبن لە تێڕوانینێکی گشتگیر بۆ کارلێکەکانی نێوان مرۆڤ و ژینگە و ژێربواری شوێنەوارناسیی ژینگەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Archaeozoology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:گیانلەبەرناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2pc6gnruu76zqqidx5u1ppbu38ubex5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زایتشریفت فور فیزیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297520</id>
    <revision>
      <id>1598462</id>
      <parentid>1598118</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="cti033phg9ifwfsl3nnkx3q73bzm130" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''زایتشریفت فور فیزیک''''' زنجیرە گۆڤارێکی زانستیی فیزیکی ھەڵسەنگێندراوی ئەڵمانیی لەکارکەوتووە کە لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا|سپرینگەر بەرلین ھایدێلبێرگ]] دامەزراوە. بڵاوکردنەوەی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٩٧ کۆتایی پێ ھات، کاتێک لەگەڵ گۆڤارەکانی تردا یەکی گرت بۆ پێکھێنانی زنجیرە نوێیەکەی ''یۆرۆپیەن فیزیکاڵ ژوورناڵ''. ئەم زنجیرەیە لە ماوەی ساڵاندا بۆ چوار بەش فراوان بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>cti033phg9ifwfsl3nnkx3q73bzm130</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیزیکس ڕیپۆرتس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297521</id>
    <revision>
      <id>1598463</id>
      <parentid>1598117</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1124" sha1="a04o3sbi5r8f0rpk9r809cda352zdn7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''فیزیکس ڕیپۆرتس''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە، کە بەشێکی پێداچوونەوەی ''[[فیزیکس لێتەرز]]''ە و لە ساڵی ١٩٧١ەوە لەلایەن [[ئێلزڤییر]] بڵاو دەکرێتەوە. گۆڤارەکە پێداچوونەوەی درێژ و قووڵ لەسەر ھەموو لایەنەکانی [[فیزیک]] بڵاو دەکاتەوە. بە تێکڕا، درێژیی ئەم ڕاپۆرتانە ھاوشێوەی کتێبێکی کورتە. ئامانجی ئەم ڕاپۆرتانە ئەوەیە کە خاڵە سەرەکییەکانیان بۆ کەسانی نائەسپۆر تێگەیشتە بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>a04o3sbi5r8f0rpk9r809cda352zdn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297522</id>
    <revision>
      <id>1598201</id>
      <parentid>1598116</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="13fbw2p0g9flvcrugvkch5wppsa39xu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:APPA_frontpage.jpg|alt=بەرگێکی سپیی گۆڤارەکە کە ناونیشانی «ACTA PHYSICA POLONICA»ی لەسەرە.|وێنۆک|وێنەی لاپەڕەی پێشەوەی ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی]]
'''''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی دەستگەیشتنی کراوەیە کە توێژینەوە لە بواری [[فیزیک]]دا دەگرێتەوە. لەلایەن کۆمەڵەی فیزیکی پۆڵەندی لە ساڵی ١٩٢٠ بە ناوی '''''Comptes Rendus des Séances de la Société Polonaise de Physique''''' دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٧٠، دابەش بوو بۆ دوو گۆڤار: ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی'' و ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا بی''. ئەم دوو گۆڤارە لە ساڵی ١٩٩٥دا بوون بە سەربەخۆ، بەجۆرێک کە زنجیرەی ئەی لەلایەن [http://www.ifpan.edu.pl/index_en.php پەیمانگای فیزیکی] ئەکادیمیای زانستەکانی پۆڵەندا و زنجیرەی بی لەلایەن زانکۆی جاگیێلۆنیان بە ھاوکاری لەگەڵ ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی پۆڵەندا بڵاو دەکرێنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://przyrbwn.icm.edu.pl/APP/apphome.html|سەردێڕ=Acta Physica Polonica A - Home Page |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=przyrbwn.icm.edu.pl}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>13fbw2p0g9flvcrugvkch5wppsa39xu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598344</id>
      <parentid>1598201</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Acta Physica Polonica}}</comment>
      <origin>1598344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="be7x53qhpnd2j2lgllg2wz8bthyl7v6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:APPA_frontpage.jpg|alt=بەرگێکی سپیی گۆڤارەکە کە ناونیشانی «ACTA PHYSICA POLONICA»ی لەسەرە.|وێنۆک|وێنەی لاپەڕەی پێشەوەی ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی]]
'''''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی دەستگەیشتنی کراوەیە کە توێژینەوە لە بواری [[فیزیک]]دا دەگرێتەوە. لەلایەن کۆمەڵەی فیزیکی پۆڵەندی لە ساڵی ١٩٢٠ بە ناوی '''''Comptes Rendus des Séances de la Société Polonaise de Physique''''' دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٧٠، دابەش بوو بۆ دوو گۆڤار: ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی'' و ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا بی''. ئەم دوو گۆڤارە لە ساڵی ١٩٩٥دا بوون بە سەربەخۆ، بەجۆرێک کە زنجیرەی ئەی لەلایەن [http://www.ifpan.edu.pl/index_en.php پەیمانگای فیزیکی] ئەکادیمیای زانستەکانی پۆڵەندا و زنجیرەی بی لەلایەن زانکۆی جاگیێلۆنیان بە ھاوکاری لەگەڵ ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی پۆڵەندا بڵاو دەکرێنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://przyrbwn.icm.edu.pl/APP/apphome.html|سەردێڕ=Acta Physica Polonica A - Home Page |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=przyrbwn.icm.edu.pl}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Acta Physica Polonica}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>be7x53qhpnd2j2lgllg2wz8bthyl7v6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598440</id>
      <parentid>1598344</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2018" sha1="nb1f74q25ykjlc7s3xeyp37cbrab0vs" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:APPA_frontpage.jpg|alt=بەرگێکی سپیی گۆڤارەکە کە ناونیشانی «ACTA PHYSICA POLONICA»ی لەسەرە.|وێنۆک|وێنەی لاپەڕەی پێشەوەی ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی]]
'''''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی دەستگەیشتنی کراوەیە کە توێژینەوە لە بواری [[فیزیک]]دا دەگرێتەوە. لەلایەن کۆمەڵەی فیزیکی پۆڵەندی لە ساڵی ١٩٢٠ بە ناوی '''''Comptes Rendus des Séances de la Société Polonaise de Physique''''' دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٧٠، دابەش بوو بۆ دوو گۆڤار: ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا ئەی'' و ''ئاکتا فیزیکا پۆلۆنیکا بی''. ئەم دوو گۆڤارە لە ساڵی ١٩٩٥دا بوون بە سەربەخۆ، بەجۆرێک کە زنجیرەی ئەی لەلایەن [http://www.ifpan.edu.pl/index_en.php پەیمانگای فیزیکی] ئەکادیمیای زانستەکانی پۆڵەندا و زنجیرەی بی لەلایەن زانکۆی جاگیێلۆنیان بە ھاوکاری لەگەڵ ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی پۆڵەندا بڵاو دەکرێنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://przyrbwn.icm.edu.pl/APP/apphome.html|سەردێڕ=Acta Physica Polonica A - Home Page |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=przyrbwn.icm.edu.pl}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Acta Physica Polonica}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nb1f74q25ykjlc7s3xeyp37cbrab0vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داینامیکی لانجێڤین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297523</id>
    <revision>
      <id>1598202</id>
      <parentid>1598115</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1518" sha1="eb7wj7ld7ayd23ywgu7c3w4il7rayjj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە [[فیزیک]]دا، '''داینامیکی لانجێڤین''' ڕێگەیەکە بۆ مۆدێلکردنی ماتماتیکیی [[دینامیک (میکانیک)|داینامیک]]ی سیستمە گەردیلەیییەکان بە بەکارھێنانی ھاوکێشەی لانجێڤین. لە بنەڕەتدا لەلایەن فیزیکزانی فەڕەنسی پاوڵ لانجێڤین پەرەی پێ دراوە. ئەم ڕێگەیە بە بەکارھێنانی مۆدێلە سادەکراوەکان دەناسرێتەوە لەکاتێکدا پلەکانی ئازادیی پشتگوێخراو لە ڕێگەی بەکارھێنانی ھاوکێشە جیاکارییە ستۆکاستیکییەکان (ھەڕەمەکییەکان) ھەژمار دەکرێن. ھاوشێوەکردنەکانی داینامیکی لانجێڤین جۆرێکن لە ھاوشێوەکردنی مۆنت کارلۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Namiki|یەکەم=Mikio|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MVryCAAAQBAJ&amp;q=langevin+simulations+a+kind+of+monte+carlo&amp;pg=PA176|سەردێڕ=Stochastic Quantization|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Springer Science &amp; Business Media|ژپنک=٩٧٨-٣-٥٤٠-٤٧٢١٧-٩|پەڕەکان=١٧٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:سیستمە دینامیکییەکان]]
[[پۆل:میکانیکی ئاماری]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]</text>
      <sha1>eb7wj7ld7ayd23ywgu7c3w4il7rayjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598451</id>
      <parentid>1598202</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="4b4biott52pzt1x736xbicv7cedc1qf" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
لە [[فیزیک]]دا، '''داینامیکی لانجێڤین''' ڕێگەیەکە بۆ مۆدێلکردنی ماتماتیکیی [[دینامیک (میکانیک)|داینامیک]]ی سیستمە گەردیلەیییەکان بە بەکارھێنانی ھاوکێشەی لانجێڤین. لە بنەڕەتدا لەلایەن فیزیکزانی فەڕەنسی پاوڵ لانجێڤین پەرەی پێ دراوە. ئەم ڕێگەیە بە بەکارھێنانی مۆدێلە سادەکراوەکان دەناسرێتەوە لەکاتێکدا پلەکانی ئازادیی پشتگوێخراو لە ڕێگەی بەکارھێنانی ھاوکێشە جیاکارییە ستۆکاستیکییەکان (ھەڕەمەکییەکان) ھەژمار دەکرێن. ھاوشێوەکردنەکانی داینامیکی لانجێڤین جۆرێکن لە ھاوشێوەکردنی مۆنت کارلۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Namiki|یەکەم=Mikio|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MVryCAAAQBAJ&amp;q=langevin+simulations+a+kind+of+monte+carlo&amp;pg=PA176|سەردێڕ=Stochastic Quantization|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Springer Science &amp; Business Media|ژپنک=٩٧٨-٣-٥٤٠-٤٧٢١٧-٩|پەڕەکان=١٧٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:سیستمە دینامیکییەکان]]
[[پۆل:میکانیکی ئاماری]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]</text>
      <sha1>4b4biott52pzt1x736xbicv7cedc1qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی بەراسۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297524</id>
    <revision>
      <id>1598199</id>
      <parentid>1598124</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6652" sha1="d7o4mh0p3k596epw7qof96nayoeu4k6" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کۆمەڵکوژیی بەراسۆر''' ({{Langx|tr|Başbağlar Katliamı}}) ئەو ناوەیە کە لە ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ لە گوندی [[بەراسۆر]] (کە دواتر سووتێنرا)، کۆمەڵکوژییەک بوو لە [[پارێزگای ئەرزنگان]]ی [[باکووری کوردستان]] لە سەردەمی [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|ململانێی کورد و تورکیادا]]، ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران. لە کاتێکدا ھێرشەکە لە سەرەتادا دەگەڕێتەوە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، بەڵام ئەیحان چەرکین، سەربازی پێشووی ھێزە تایبەتەکانی تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا]] لە پشت ئەو کۆمەڵکوژییەوەیە. بەڵام دواتر وتی کە ھەموو بانگەشەکانی «تەنھا پێشبینین». &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://m.bianet.org/bianet/print/133457-katliam-degil-ongoruymus|سەردێڕ=Katliam Değil &quot;Öngörüymüş&quot;}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی پەکەکە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لە کاتی زیندانیدا ڕای گەیاند کە کۆمەڵکوژی لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی «د. باران» ئەنجامدراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-44722856|سەردێڕ=Başbağlar Katliamı: 29 yıl önce Erzincan'ın Kemaliye ilçesine bağlı köyde neler yaşandı? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

==ڕووداو==
دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە نزیکەی ١٠٠ چەکداری بە توندی چەکدار بە ناو گوندەکەدا بڵاو بوونەتەوە، ھەموو دانیشتووانی مەدەنییان بۆ گۆڕەپانی گوندەکە ڕاکێشاوە و خانوو و موڵک و ماڵیان سووتاندوون. دوای کاتژمێرێک لە دانیشتنی پڕوپاگەندە، دەیان پیاوی گوندەکە لەبەردەم خێزانەکانیاندا کوژران. پاشان چەکدارەکان دەستیان کرد بە ئاگربەردان لە تەواوی گوندەکە. ٢١٤ خانوو، [[خوێندنگە]]یەک، مزگەوتێک، کلینیکێک و ناوەندێکی کۆمەڵایەتی سووتێنران.&lt;ref&gt;[http://www.haber10.com/haber/129118/ &quot;Başbağlar da 15 yıldır adalet bekliyor&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002103210/http://www.haber10.com/haber /129118/ |date=2 October 2011 }}, Haber10, 6 July 2008. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کۆمەڵکوژیی «بەراسۆر» بە یەکێک لە خوێناویترین کوشتارە بەکۆمەڵەکان لە مێژووی پەکەکەدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

==لێکۆڵینەوە==
گوایە نزیکەی بیست کەس وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوەکە دەستگیرکراون، کە تێیدا دوو کەس زیندانی کران و سزای [[زیندانی ھەتاھەتایی]]یان بەسەردا سەپێندرا بەھۆی ئەوەی ئەندامی پەکەکە بوون. دەسەڵاتدارانی تورکیا بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ھەرچەندە دیارە پەکەکە بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی گرتووەتە ئەستۆ، بەڵام لە کاتی لێپرسینەوەکاندا، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە ئاگاداری ڕووداوەکە نەبووە و ڕای گەیاند کە ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی دکتۆر باران بەرپرسیار بووە لە ڕووداوەکە. لە ساڵی ١٩٩٨ کەیسەکە داخرا.&lt;ref&gt;[http://www.radikal.com.tr/1998/10/24/turkiye/bas.html &quot;Başbağlar'da geç gelen adalet&quot; (Late justice at Başbağlar)], [[Radikal]], 24 October 1998. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==پەرچەکردارەکان==
لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٠، وەزیری تورک [[فاروق چەلیک]] سەردانی «بەراسۆر»ی کرد بۆ یادکردنەوەی ئەو ڕۆژە، ئەو ڕای گەیاند: «گرنگ نییە چەند ساڵ بەسەر ئەم ڕووداوەدا تێپەڕێت، ئێمە ھەرگیز ئەم خەمە و ئەوانەی بوونە ھۆی، لەبیر ناکەین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا]]</text>
      <sha1>d7o4mh0p3k596epw7qof96nayoeu4k6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598302</id>
      <parentid>1598199</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6678" sha1="hia5rl22u63ploo70tmeqqrcsinyrz5" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کۆمەڵکوژیی بەراسۆر''' ({{Langx|tr|Başbağlar Katliamı}}) ئەو ناوەیە کە لە ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ لە گوندی [[بەراسۆر]] (کە دواتر سووتێنرا)، کۆمەڵکوژییەک بوو لە [[پارێزگای ئەرزنگان]]ی [[باکووری کوردستان]] لە سەردەمی [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|ململانێی کورد و تورکیادا]]، ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران. لە کاتێکدا ھێرشەکە لە سەرەتادا دەگەڕێتەوە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، بەڵام ئەیحان چەرکین، سەربازی پێشووی ھێزە تایبەتەکانی تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا]] لە پشت ئەو کۆمەڵکوژییەوەیە. بەڵام دواتر وتی کە ھەموو بانگەشەکانی «تەنھا پێشبینین». &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://m.bianet.org/bianet/print/133457-katliam-degil-ongoruymus|سەردێڕ=Katliam Değil &quot;Öngörüymüş&quot;}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی پەکەکە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لە کاتی زیندانیدا ڕای گەیاند کە کۆمەڵکوژی لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی «د. باران» ئەنجامدراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-44722856|سەردێڕ=Başbağlar Katliamı: 29 yıl önce Erzincan'ın Kemaliye ilçesine bağlı köyde neler yaşandı? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

==ڕووداو==
دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە نزیکەی ١٠٠ چەکداری بە توندی چەکدار بە ناو گوندەکەدا بڵاو بوونەتەوە، ھەموو دانیشتووانی مەدەنییان بۆ گۆڕەپانی گوندەکە ڕاکێشاوە و خانوو و موڵک و ماڵیان سووتاندوون. دوای کاتژمێرێک لە دانیشتنی پڕوپاگەندە، دەیان پیاوی گوندەکە لەبەردەم خێزانەکانیاندا کوژران. پاشان چەکدارەکان دەستیان کرد بە ئاگربەردان لە تەواوی گوندەکە. ٢١٤ خانوو، [[خوێندنگە]]یەک، مزگەوتێک، کلینیکێک و ناوەندێکی کۆمەڵایەتی سووتێنران.&lt;ref&gt;[http://www.haber10.com/haber/129118/ &quot;Başbağlar da 15 yıldır adalet bekliyor&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002103210/http://www.haber10.com/haber /129118/ |date=2 October 2011 }}, Haber10, 6 July 2008. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کۆمەڵکوژیی «بەراسۆر» بە یەکێک لە خوێناویترین کوشتارە بەکۆمەڵەکان لە مێژووی پەکەکەدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

==لێکۆڵینەوە==
گوایە نزیکەی بیست کەس وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوەکە دەستگیرکراون، کە تێیدا دوو کەس زیندانی کران و سزای [[زیندانی ھەتاھەتایی]]یان بەسەردا سەپێندرا بەھۆی ئەوەی ئەندامی پەکەکە بوون. دەسەڵاتدارانی تورکیا بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ھەرچەندە دیارە پەکەکە بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی گرتووەتە ئەستۆ، بەڵام لە کاتی لێپرسینەوەکاندا، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە ئاگاداری ڕووداوەکە نەبووە و ڕای گەیاند کە ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی دکتۆر باران بەرپرسیار بووە لە ڕووداوەکە. لە ساڵی ١٩٩٨ کەیسەکە داخرا.&lt;ref&gt;[http://www.radikal.com.tr/1998/10/24/turkiye/bas.html &quot;Başbağlar'da geç gelen adalet&quot; (Late justice at Başbağlar)], [[Radikal]], 24 October 1998. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==پەرچەکردارەکان==
لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٠، وەزیری تورک [[فاروق چەلیک]] سەردانی «بەراسۆر»ی کرد بۆ یادکردنەوەی ئەو ڕۆژە، ئەو ڕای گەیاند: «گرنگ نییە چەند ساڵ بەسەر ئەم ڕووداوەدا تێپەڕێت، ئێمە ھەرگیز ئەم خەمە و ئەوانەی بوونە ھۆی، لەبیر ناکەین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا]]</text>
      <sha1>hia5rl22u63ploo70tmeqqrcsinyrz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598371</id>
      <parentid>1598302</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] و [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]</comment>
      <origin>1598371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6740" sha1="cahacegpwq14dmg7sdxjhb7ob0rtmz1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کۆمەڵکوژیی بەراسۆر''' ({{Langx|tr|Başbağlar Katliamı}}) ئەو ناوەیە کە لە ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ لە گوندی [[بەراسۆر]] (کە دواتر سووتێنرا)، کۆمەڵکوژییەک بوو لە [[پارێزگای ئەرزنگان]]ی [[باکووری کوردستان]] لە سەردەمی [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|ململانێی کورد و تورکیادا]]، ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران. لە کاتێکدا ھێرشەکە لە سەرەتادا دەگەڕێتەوە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، بەڵام ئەیحان چەرکین، سەربازی پێشووی ھێزە تایبەتەکانی تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا]] لە پشت ئەو کۆمەڵکوژییەوەیە. بەڵام دواتر وتی کە ھەموو بانگەشەکانی «تەنھا پێشبینین». &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://m.bianet.org/bianet/print/133457-katliam-degil-ongoruymus|سەردێڕ=Katliam Değil &quot;Öngörüymüş&quot;}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی پەکەکە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لە کاتی زیندانیدا ڕای گەیاند کە کۆمەڵکوژی لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی «د. باران» ئەنجامدراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-44722856|سەردێڕ=Başbağlar Katliamı: 29 yıl önce Erzincan'ın Kemaliye ilçesine bağlı köyde neler yaşandı? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

==ڕووداو==
دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە نزیکەی ١٠٠ چەکداری بە توندی چەکدار بە ناو گوندەکەدا بڵاو بوونەتەوە، ھەموو دانیشتووانی مەدەنییان بۆ گۆڕەپانی گوندەکە ڕاکێشاوە و خانوو و موڵک و ماڵیان سووتاندوون. دوای کاتژمێرێک لە دانیشتنی پڕوپاگەندە، دەیان پیاوی گوندەکە لەبەردەم خێزانەکانیاندا کوژران. پاشان چەکدارەکان دەستیان کرد بە ئاگربەردان لە تەواوی گوندەکە. ٢١٤ خانوو، [[خوێندنگە]]یەک، مزگەوتێک، کلینیکێک و ناوەندێکی کۆمەڵایەتی سووتێنران.&lt;ref&gt;[http://www.haber10.com/haber/129118/ &quot;Başbağlar da 15 yıldır adalet bekliyor&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002103210/http://www.haber10.com/haber /129118/ |date=2 October 2011 }}, Haber10, 6 July 2008. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کۆمەڵکوژیی «بەراسۆر» بە یەکێک لە خوێناویترین کوشتارە بەکۆمەڵەکان لە مێژووی پەکەکەدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

==لێکۆڵینەوە==
گوایە نزیکەی بیست کەس وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوەکە دەستگیرکراون، کە تێیدا دوو کەس زیندانی کران و سزای [[زیندانی ھەتاھەتایی]]یان بەسەردا سەپێندرا بەھۆی ئەوەی ئەندامی پەکەکە بوون. دەسەڵاتدارانی تورکیا بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ھەرچەندە دیارە پەکەکە بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی گرتووەتە ئەستۆ، بەڵام لە کاتی لێپرسینەوەکاندا، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە ئاگاداری ڕووداوەکە نەبووە و ڕای گەیاند کە ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی دکتۆر باران بەرپرسیار بووە لە ڕووداوەکە. لە ساڵی ١٩٩٨ کەیسەکە داخرا.&lt;ref&gt;[http://www.radikal.com.tr/1998/10/24/turkiye/bas.html &quot;Başbağlar'da geç gelen adalet&quot; (Late justice at Başbağlar)], [[Radikal]], 24 October 1998. URL access date: 7 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==پەرچەکردارەکان==
لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٠، وەزیری تورک [[فاروق چەلیک]] سەردانی «بەراسۆر»ی کرد بۆ یادکردنەوەی ئەو ڕۆژە، ئەو ڕای گەیاند: «گرنگ نییە چەند ساڵ بەسەر ئەم ڕووداوەدا تێپەڕێت، ئێمە ھەرگیز ئەم خەمە و ئەوانەی بوونە ھۆی، لەبیر ناکەین».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=438&amp;n=sorrow-of-basbaglar-massacre-will-not-be-forgotten-says-minister-2010-07-05|سەردێڕ=Turkish minister remembers victims of Başbağlar massacre|وێبگە=Hürriyet Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|دەیەی ١٩٩٠}}

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا]]</text>
      <sha1>cahacegpwq14dmg7sdxjhb7ob0rtmz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خولی فیزیکی تیۆریک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297525</id>
    <revision>
      <id>1598200</id>
      <parentid>1598122</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="3nolvdkno8mw2ytan9rtptnelnpp7xy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''کۆرس ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' (خولی فیزیکی تیۆریک) زنجیرەیەکی کتێبی دە بەرگییە کە [[فیزیکی تیۆریک]] دەگرێتەوە، کە لەلایەن لێڤ لانداو دەستی پێ کراوە و بە ھاوکاری لەگەڵ قوتابییەکەی، ئیڤگینی لیفشیتز، لە کۆتایییەکانی سییەکانی سەدەی بیستەمەوە دەستی بە نووسینی کراوە.

دەوترێت لانداو بەشێکی زۆری زنجیرەکەی لە مێشکیدا داڕشتووە کاتێک لە ساڵانی ١٩٣٨–١٩٣٩ لە زیندانێکی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل|ئێن کەی ڤی دی]]دا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rhodes|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[Simon &amp; Schuster]]|پەڕە=٣٣}}&lt;/ref&gt; بەڵام نزیکەی تەواوی نووسینی کردەییی بەرگە سەرەتایییەکان لەلایەن لیفشیتزەوە ئەنجام دراوە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ئەم نوکتەیە: «نەک وشەیەکی لانداو و نەک بیرۆکەیەکی لیفشیتز».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Capri|یەکەم=Anton Z.|سەردێڕ=From Quanta to Quarks: More Anecdotal History of Physics|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]]|پەڕە=١١٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیکی ئاماری]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3nolvdkno8mw2ytan9rtptnelnpp7xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598452</id>
      <parentid>1598200</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="1a17gtownc740bv6ntmmjb78j2xwvsa" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''''کۆرس ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' (خولی فیزیکی تیۆریک) زنجیرەیەکی کتێبی دە بەرگییە کە [[فیزیکی تیۆریک]] دەگرێتەوە، کە لەلایەن لێڤ لانداو دەستی پێ کراوە و بە ھاوکاری لەگەڵ قوتابییەکەی، ئیڤگینی لیفشیتز، لە کۆتایییەکانی سییەکانی سەدەی بیستەمەوە دەستی بە نووسینی کراوە.

دەوترێت لانداو بەشێکی زۆری زنجیرەکەی لە مێشکیدا داڕشتووە کاتێک لە ساڵانی ١٩٣٨–١٩٣٩ لە زیندانێکی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل|ئێن کەی ڤی دی]]دا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rhodes|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[Simon &amp; Schuster]]|پەڕە=٣٣}}&lt;/ref&gt; بەڵام نزیکەی تەواوی نووسینی کردەییی بەرگە سەرەتایییەکان لەلایەن لیفشیتزەوە ئەنجام دراوە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ئەم نوکتەیە: «نەک وشەیەکی لانداو و نەک بیرۆکەیەکی لیفشیتز».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Capri|یەکەم=Anton Z.|سەردێڕ=From Quanta to Quarks: More Anecdotal History of Physics|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]]|پەڕە=١١٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:میکانیکی ئاماری]]
[[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1a17gtownc740bv6ntmmjb78j2xwvsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیزیکس-ئۆسپێخی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297526</id>
    <revision>
      <id>1598195</id>
      <parentid>1598149</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="r97zy3xaslly5lnq2ip4yok4y3ixuw8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''فیزیکس-ئۆسپێخی''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە. ئەمە وەرگێڕانی ئینگلیزیی گۆڤاری فیزیای [[ڕووسیا|ڕووسی]]یە بە ناوی '''''ئۆسپێخی فیزیکێسکیخ ناۆک''''' ({{Langx|ru|Успехи физических наук}}، «پێشکەوتنەکان لە زانستە فیزیایییەکاندا») کە لە ساڵی ١٩١٨ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;KAP176&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=پیۆتەر کاپیتسا|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bWspwxJGpgAC&amp;pg=PA176|سەردێڕ=Experiment, theory, practice: articles and addresses|بڵاوکەرەوە=[[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا|Springer Science+Business Media]]|ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠٢٧٧١٠٦٢٨|پەڕە=١٧٦|بەستەری نووسەر=Pyotr Kapitsa}}&lt;/ref&gt; گۆڤارەکە توێژینەوەی پێداچوونەوەیی درێژ بڵاو دەکاتەوە کە مەبەست لێیان گشتاندن و پوختکردنەوەی ئەو ئەنجامانەیە کە پێشتر بڵاوکراونەتەوە، تا بەکارھێنان و تێگەیشتنیان ئاسانتر بێت. گۆڤارەکە ھەموو بابەتەکانی فیزیای سەردەم دەگرێتەوە. وەشانە ئینگلیزییەکە لە ساڵی ١٩٥٨ەوە بوونی ھەیە، سەرەتا لەژێر ناوی '''''سۆڤیەت فیزیکس ئۆسپێخی''''' و دوای ساڵی ١٩٩٣ وەک ''فیزیکس-ئۆسپێخی''. ساڵی ٢٠٠٨ نەوەدەمین ساڵیادی گۆڤارەکە بوو کە بە پێداچوونەوەیەکی یۆبیلی یادکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فیزیکس-ئۆسپێخی |ناونیشان=https://ufn.ru/en/ufn90.html|سەردێڕ=90 years of reviews in physical sciences |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Physics-Uspekhi |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>r97zy3xaslly5lnq2ip4yok4y3ixuw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598345</id>
      <parentid>1598195</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Physics-Uspekhi}}</comment>
      <origin>1598345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2311" sha1="glww119hzqaxtlx8gltzzyb65wfhhm7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''فیزیکس-ئۆسپێخی''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە. ئەمە وەرگێڕانی ئینگلیزیی گۆڤاری فیزیای [[ڕووسیا|ڕووسی]]یە بە ناوی '''''ئۆسپێخی فیزیکێسکیخ ناۆک''''' ({{Langx|ru|Успехи физических наук}}، «پێشکەوتنەکان لە زانستە فیزیایییەکاندا») کە لە ساڵی ١٩١٨ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;KAP176&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=پیۆتەر کاپیتسا|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bWspwxJGpgAC&amp;pg=PA176|سەردێڕ=Experiment, theory, practice: articles and addresses|بڵاوکەرەوە=[[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا|Springer Science+Business Media]]|ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠٢٧٧١٠٦٢٨|پەڕە=١٧٦|بەستەری نووسەر=Pyotr Kapitsa}}&lt;/ref&gt; گۆڤارەکە توێژینەوەی پێداچوونەوەیی درێژ بڵاو دەکاتەوە کە مەبەست لێیان گشتاندن و پوختکردنەوەی ئەو ئەنجامانەیە کە پێشتر بڵاوکراونەتەوە، تا بەکارھێنان و تێگەیشتنیان ئاسانتر بێت. گۆڤارەکە ھەموو بابەتەکانی فیزیای سەردەم دەگرێتەوە. وەشانە ئینگلیزییەکە لە ساڵی ١٩٥٨ەوە بوونی ھەیە، سەرەتا لەژێر ناوی '''''سۆڤیەت فیزیکس ئۆسپێخی''''' و دوای ساڵی ١٩٩٣ وەک ''فیزیکس-ئۆسپێخی''. ساڵی ٢٠٠٨ نەوەدەمین ساڵیادی گۆڤارەکە بوو کە بە پێداچوونەوەیەکی یۆبیلی یادکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فیزیکس-ئۆسپێخی |ناونیشان=https://ufn.ru/en/ufn90.html|سەردێڕ=90 years of reviews in physical sciences |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Physics-Uspekhi |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Physics-Uspekhi}}

[[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>glww119hzqaxtlx8gltzzyb65wfhhm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598439</id>
      <parentid>1598345</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="mwa6q7gov6upm49ulc892udmli3021c" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''''فیزیکس-ئۆسپێخی''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە. ئەمە وەرگێڕانی ئینگلیزیی گۆڤاری فیزیای [[ڕووسیا|ڕووسی]]یە بە ناوی '''''ئۆسپێخی فیزیکێسکیخ ناۆک''''' ({{Langx|ru|Успехи физических наук}}، «پێشکەوتنەکان لە زانستە فیزیایییەکاندا») کە لە ساڵی ١٩١٨ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;KAP176&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=پیۆتەر کاپیتسا|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bWspwxJGpgAC&amp;pg=PA176|سەردێڕ=Experiment, theory, practice: articles and addresses|بڵاوکەرەوە=[[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا|Springer Science+Business Media]]|ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠٢٧٧١٠٦٢٨|پەڕە=١٧٦|بەستەری نووسەر=Pyotr Kapitsa}}&lt;/ref&gt; گۆڤارەکە توێژینەوەی پێداچوونەوەیی درێژ بڵاو دەکاتەوە کە مەبەست لێیان گشتاندن و پوختکردنەوەی ئەو ئەنجامانەیە کە پێشتر بڵاوکراونەتەوە، تا بەکارھێنان و تێگەیشتنیان ئاسانتر بێت. گۆڤارەکە ھەموو بابەتەکانی فیزیای سەردەم دەگرێتەوە. وەشانە ئینگلیزییەکە لە ساڵی ١٩٥٨ەوە بوونی ھەیە، سەرەتا لەژێر ناوی '''''سۆڤیەت فیزیکس ئۆسپێخی''''' و دوای ساڵی ١٩٩٣ وەک ''فیزیکس-ئۆسپێخی''. ساڵی ٢٠٠٨ نەوەدەمین ساڵیادی گۆڤارەکە بوو کە بە پێداچوونەوەیەکی یۆبیلی یادکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فیزیکس-ئۆسپێخی |ناونیشان=https://ufn.ru/en/ufn90.html|سەردێڕ=90 years of reviews in physical sciences |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Physics-Uspekhi |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Physics-Uspekhi}}

[[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>mwa6q7gov6upm49ulc892udmli3021c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مینیت فیزیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297527</id>
    <revision>
      <id>1598197</id>
      <parentid>1598145</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="2i8d6i2dxmwod8enbv5kskvnv99c8g3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مینیت فیزیکس''' کەناڵێکی فێربوونی [[یووتیووب]]ە کە لەلایەن ھێنری ڕای چ لە ساڵی ٢٠١١ دروست کراوە. ڤیدیۆکانی کەناڵەکە ئەنیمەیشنی تەختەسپی بەکاردەھێنن بۆ ڕوونکردنەوەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[فیزیک]]. ڤیدیۆ سەرەتایییەکانی کەناڵەکە نزیکەی یەک خولەک درێژ بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dukes |یەکەم=Tyler |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.newsobserver.com/2012/09/23/2364981/exploring-the-universe-in-60-seconds.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120930052212/http://www.newsobserver.com/2012/09/23/2364981/exploring-the-universe-in-60-seconds.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|کانوونی دووەم}}، کەناڵەکە زیاتر لە ٥٫٩٤ ملیۆن سەبسکرایبەری ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کارەکان سەبارەت بە فیزیک]]
[[پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب]]
[[پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>2i8d6i2dxmwod8enbv5kskvnv99c8g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598453</id>
      <parentid>1598197</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="cw14adnkckq6ddi8z4274pvhhoc3k76" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''مینیت فیزیکس''' کەناڵێکی فێربوونی [[یووتیووب]]ە کە لەلایەن ھێنری ڕای چ لە ساڵی ٢٠١١ دروست کراوە. ڤیدیۆکانی کەناڵەکە ئەنیمەیشنی تەختەسپی بەکاردەھێنن بۆ ڕوونکردنەوەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بە [[فیزیک]]. ڤیدیۆ سەرەتایییەکانی کەناڵەکە نزیکەی یەک خولەک درێژ بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dukes |یەکەم=Tyler |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.newsobserver.com/2012/09/23/2364981/exploring-the-universe-in-60-seconds.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120930052212/http://www.newsobserver.com/2012/09/23/2364981/exploring-the-universe-in-60-seconds.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|کانوونی دووەم}}، کەناڵەکە زیاتر لە ٥٫٩٤ ملیۆن سەبسکرایبەری ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کارەکان سەبارەت بە فیزیک]]
[[پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب]]
[[پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>cw14adnkckq6ddi8z4274pvhhoc3k76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەراسۆر، ئەگین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297528</id>
    <revision>
      <id>1598196</id>
      <parentid>1598148</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="ou3okktomdadmbgnj57t89omyq6aagg" xml:space="preserve">{{Databox}}'''بەراسۆر''' گوندێکی بچووکە و دەکەوێتە [[قەزای ئەگین]] لە [[پارێزگای ئەرزنگان]] لە [[باکووری کوردستان]]. ژمارەی دانیشتووانی ٨٠ کەسە (٢٠٢٢).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; نزیکەی {{Convert|137|mi|km}} دوورە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەرزنگان]].

== مێژوو ==
[[کۆمەڵکوژیی بەراسۆر]] (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: {{Lang|tr|Başbağlar katliamı}}) ناوێکە بۆ ڕووداوەکەی ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ کە تێیدا ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی [[کورد]] کوژران، گوندەکەش سووتا. ھێرشەکە لە سەرەتادا گوایە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) دەگەڕێتەوە و [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا|کۆمەڵکوژییەکە]] لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی د. باران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radikal.com.tr/turkiye/ayhan-carkin-emniyette-1044071/|سەردێڕ=Anasayfa |وێبگە=Radikal.com.tr}}&lt;/ref&gt; بەگوێرەی ئاماری [[حکوومەتی تورکیا]]، گوایە چەند ئەندامێکی پەکەکە لە ساڵی ١٩٩٣ ھەڵیانکوتایە سەر گوندەکە و دوای گەمارۆدانیان بەردەوام بوون لە کوشتنی ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی. زیاتر لە ٢٠٠ [[خانوو]] و کلینیکێک و [[قوتابخانە|خوێندنگەیەک]] و [[مزگەوت|مزگەوتێکی]] گوندەکە سووتێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Daily Sabah}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>ou3okktomdadmbgnj57t89omyq6aagg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598303</id>
      <parentid>1598196</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2599" sha1="ch4qwgtyge3inkk9d5x534umu2o4vkx" xml:space="preserve">{{Databox}}'''بەراسۆر''' گوندێکی بچووکە و دەکەوێتە [[قەزای ئەگین]] لە [[پارێزگای ئەرزنگان]] لە [[باکووری کوردستان]]. ژمارەی دانیشتووانی ٨٠ کەسە (٢٠٢٢).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; نزیکەی {{Convert|137|mi|km}} دوورە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەرزنگان]].

== مێژوو ==
[[کۆمەڵکوژیی بەراسۆر]] (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: {{Lang|tr|Başbağlar katliamı}}) ناوێکە بۆ ڕووداوەکەی ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ کە تێیدا ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی [[کورد]] کوژران، گوندەکەش سووتا. ھێرشەکە لە سەرەتادا گوایە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) دەگەڕێتەوە و [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا|کۆمەڵکوژییەکە]] لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی د. باران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radikal.com.tr/turkiye/ayhan-carkin-emniyette-1044071/|سەردێڕ=Anasayfa |وێبگە=Radikal.com.tr}}&lt;/ref&gt; بەگوێرەی ئاماری [[حکوومەتی تورکیا]]، گوایە چەند ئەندامێکی پەکەکە لە ساڵی ١٩٩٣ ھەڵیانکوتایە سەر گوندەکە و دوای گەمارۆدانیان بەردەوام بوون لە کوشتنی ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی. زیاتر لە ٢٠٠ [[خانوو]] و کلینیکێک و [[قوتابخانە|خوێندنگەیەک]] و [[مزگەوت|مزگەوتێکی]] گوندەکە سووتێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Daily Sabah}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>ch4qwgtyge3inkk9d5x534umu2o4vkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598444</id>
      <parentid>1598303</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="b2kowl1xkwk4deljae7he4icps3pc6m" xml:space="preserve">{{Databox}}'''بەراسۆر''' گوندێکی بچووکە و دەکەوێتە [[قەزای ئەگین]] لە [[پارێزگای ئەرزنگان]] لە [[باکووری کوردستان]]. ژمارەی دانیشتووانی ٨٠ کەسە (٢٠٢٢).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; نزیکەی {{Convert|137|mi|km}} دوورە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەرزنگان]].

== مێژوو ==
[[کۆمەڵکوژیی بەراسۆر]] (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: {{Lang|tr|Başbağlar katliamı}}) ناوێکە بۆ ڕووداوەکەی ٥ی تەممووزی ١٩٩٣ کە تێیدا ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی [[کورد]] کوژران، گوندەکەش سووتا. ھێرشەکە لە سەرەتادا گوایە بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) دەگەڕێتەوە و [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] ڕای گەیاند کە [[دەوڵەتی قووڵ لە تورکیا|کۆمەڵکوژییەکە]] لەلایەن ئەندامێکی پەکەکە بە ناوی ڕەمزی د. باران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radikal.com.tr/turkiye/ayhan-carkin-emniyette-1044071/|سەردێڕ=Anasayfa |وێبگە=Radikal.com.tr}}&lt;/ref&gt; بەگوێرەی ئاماری [[حکوومەتی تورکیا]]، گوایە چەند ئەندامێکی پەکەکە لە ساڵی ١٩٩٣ ھەڵیانکوتایە سەر گوندەکە و دوای گەمارۆدانیان بەردەوام بوون لە کوشتنی ٣٣ ھاووڵاتی مەدەنی. زیاتر لە ٢٠٠ [[خانوو]] و کلینیکێک و [[قوتابخانە|خوێندنگەیەک]] و [[مزگەوت|مزگەوتێکی]] گوندەکە سووتێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered|سەردێڕ=Başbağlar, one of PKK's bloodiest massacres, remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708151056/http://www.dailysabah.com/nation/2016/07/05/basbaglar-one-of-pkks-bloodiest-massacres-remembered |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Daily Sabah}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b2kowl1xkwk4deljae7he4icps3pc6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تێمپیۆ ڤۆڵتیانۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297529</id>
    <revision>
      <id>1598194</id>
      <parentid>1598152</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5836" sha1="h1b3leeig5btrrg06vhdzllwh7d8c5h" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تێمپیۆ ڤۆڵتیانۆ''' مۆزەخانەیەکە لە شاری کۆمۆ، [[لۆمباردیا]]، ئیتالیا، کە تەرخانکراوە بۆ زانا [[ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا|ئەلێساندرۆ ڤۆڵتا]] (١٧٤٥–١٨٢٧). ڤۆڵتا فیزیکزانێک بوو کە بە داھێنانی یەکەم [[باتری]] کارەبایی (کۆمە ڤۆڵتا) ناسراوە، لە کۆمۆ لەدایکبووە و بەشێکی زۆری ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، یەکەم پۆستی پڕۆفیسۆری لە قوتابخانەی شاھانەی کۆمۆ لە نێوان ساڵانی ١٧٧٤ بۆ ١٧٧٩ وەرگرتووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨١٩ لەو شارە خانەنشین بێت.&lt;ref name=&quot;VoltaBio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131750/https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta}}&lt;/ref&gt; مۆزەخانەکە، کە بە شێوازی نیۆکلاسیک دیزاین کراوە، لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ وەستاوە و کۆمەڵێک ئامرازی زانستیی ڕەسەنی تێدایە کە لەلایەن ڤۆڵتاوە بەکارھێنراون، لەگەڵ کەلوپەلە تایبەتییەکان و ڕێزلێنانەکانی.

== مێژوو ==
بیرۆکەی دروستکردنی مۆزەخانەیەکی ھەمیشەیی بۆ میراتی زانستیی ڤۆڵتا دوای ئاگرکەوتنەوەیەکی وێرانکەر لە ساڵی ١٨٩٩ سەری ھەڵدا کە پێشانگایەکی کاتیی گەورەی لە کۆمۆ لەناو برد کە بۆ سەدەمین ساڵیادی داھێنانی کۆمە ڤۆڵتا ڕێکخرابوو. زۆرێک لە ئامراز و بەڵگەنامە ڕەسەنەکان لەو ئاگرەدا لەناوچوون، ئەمەش پێویستیی ھەبوونی شوێنێکی سەلامەتی بۆ پاراستنی شوێنەوارە ماوەکان دەرخست.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;/ref&gt;

پڕۆژەکە لەگەڵ نزیکبوونەوەی سەدەمین ساڵیادی کۆچی دواییی ڤۆڵتا (١٩٢٧) پێشوەچوونی بەخۆیەوە بینی. بوودجەی کارەکە لەلایەن پیشەسازیی لۆکە و سیناتۆر فرانسیسکۆ سۆماینی دابینکرا، کە داوای دروستکردنی بیناکەی وەک دیارییەک بۆ شارەکە کرد.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تەلارسازە دیاریکراوەکە فێدریکۆ فریجێریۆ بوو، کە بە کارەکانی لە نۆژەنکردنەوەی بینا مێژوویییەکان لە ناوچەی کۆمۆ ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;TreccaniFrigerio&quot;/&gt; کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٢٥ دەستی پێکرد و بیناکە لە ساڵی ١٩٢٧ تەواو بوو، ھەرچەندە کردنەوەی فەرمی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٢٨ ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

بیناکە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بەھۆی لافاوەوە زیانی بەرکەوت بەڵام دواتر کارەکانی نۆژەنکردنەوەی بۆ ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەم شوێنە وەک نیشانەیەک لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ ماوەتەوە و وەک بەشێک لە تۆڕی مۆزەخانە مەدەنییەکانی شارەکە (''Musei Civici di Como'') بەڕێوەدەبرێت.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>h1b3leeig5btrrg06vhdzllwh7d8c5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598346</id>
      <parentid>1598194</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tempio voltiano (Como)}}</comment>
      <origin>1598346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5883" sha1="9sofquxchhcq2jcrb60nrs4qv6zjwwv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تێمپیۆ ڤۆڵتیانۆ''' مۆزەخانەیەکە لە شاری کۆمۆ، [[لۆمباردیا]]، ئیتالیا، کە تەرخانکراوە بۆ زانا [[ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا|ئەلێساندرۆ ڤۆڵتا]] (١٧٤٥–١٨٢٧). ڤۆڵتا فیزیکزانێک بوو کە بە داھێنانی یەکەم [[باتری]] کارەبایی (کۆمە ڤۆڵتا) ناسراوە، لە کۆمۆ لەدایکبووە و بەشێکی زۆری ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، یەکەم پۆستی پڕۆفیسۆری لە قوتابخانەی شاھانەی کۆمۆ لە نێوان ساڵانی ١٧٧٤ بۆ ١٧٧٩ وەرگرتووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨١٩ لەو شارە خانەنشین بێت.&lt;ref name=&quot;VoltaBio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131750/https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta}}&lt;/ref&gt; مۆزەخانەکە، کە بە شێوازی نیۆکلاسیک دیزاین کراوە، لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ وەستاوە و کۆمەڵێک ئامرازی زانستیی ڕەسەنی تێدایە کە لەلایەن ڤۆڵتاوە بەکارھێنراون، لەگەڵ کەلوپەلە تایبەتییەکان و ڕێزلێنانەکانی.

== مێژوو ==
بیرۆکەی دروستکردنی مۆزەخانەیەکی ھەمیشەیی بۆ میراتی زانستیی ڤۆڵتا دوای ئاگرکەوتنەوەیەکی وێرانکەر لە ساڵی ١٨٩٩ سەری ھەڵدا کە پێشانگایەکی کاتیی گەورەی لە کۆمۆ لەناو برد کە بۆ سەدەمین ساڵیادی داھێنانی کۆمە ڤۆڵتا ڕێکخرابوو. زۆرێک لە ئامراز و بەڵگەنامە ڕەسەنەکان لەو ئاگرەدا لەناوچوون، ئەمەش پێویستیی ھەبوونی شوێنێکی سەلامەتی بۆ پاراستنی شوێنەوارە ماوەکان دەرخست.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;/ref&gt;

پڕۆژەکە لەگەڵ نزیکبوونەوەی سەدەمین ساڵیادی کۆچی دواییی ڤۆڵتا (١٩٢٧) پێشوەچوونی بەخۆیەوە بینی. بوودجەی کارەکە لەلایەن پیشەسازیی لۆکە و سیناتۆر فرانسیسکۆ سۆماینی دابینکرا، کە داوای دروستکردنی بیناکەی وەک دیارییەک بۆ شارەکە کرد.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تەلارسازە دیاریکراوەکە فێدریکۆ فریجێریۆ بوو، کە بە کارەکانی لە نۆژەنکردنەوەی بینا مێژوویییەکان لە ناوچەی کۆمۆ ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;TreccaniFrigerio&quot;/&gt; کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٢٥ دەستی پێکرد و بیناکە لە ساڵی ١٩٢٧ تەواو بوو، ھەرچەندە کردنەوەی فەرمی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٢٨ ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

بیناکە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بەھۆی لافاوەوە زیانی بەرکەوت بەڵام دواتر کارەکانی نۆژەنکردنەوەی بۆ ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەم شوێنە وەک نیشانەیەک لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ ماوەتەوە و وەک بەشێک لە تۆڕی مۆزەخانە مەدەنییەکانی شارەکە (''Musei Civici di Como'') بەڕێوەدەبرێت.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tempio voltiano (Como)}}

[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9sofquxchhcq2jcrb60nrs4qv6zjwwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598438</id>
      <parentid>1598346</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5991" sha1="6obbpw1d4yxbx3blu9ewjfik14vjrtz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''تێمپیۆ ڤۆڵتیانۆ''' مۆزەخانەیەکە لە شاری کۆمۆ، [[لۆمباردیا]]، ئیتالیا، کە تەرخانکراوە بۆ زانا [[ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا|ئەلێساندرۆ ڤۆڵتا]] (١٧٤٥–١٨٢٧). ڤۆڵتا فیزیکزانێک بوو کە بە داھێنانی یەکەم [[باتری]] کارەبایی (کۆمە ڤۆڵتا) ناسراوە، لە کۆمۆ لەدایکبووە و بەشێکی زۆری ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، یەکەم پۆستی پڕۆفیسۆری لە قوتابخانەی شاھانەی کۆمۆ لە نێوان ساڵانی ١٧٧٤ بۆ ١٧٧٩ وەرگرتووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨١٩ لەو شارە خانەنشین بێت.&lt;ref name=&quot;VoltaBio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131750/https://alessandrovolta.it/en/life-and-work/biography/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta}}&lt;/ref&gt; مۆزەخانەکە، کە بە شێوازی نیۆکلاسیک دیزاین کراوە، لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ وەستاوە و کۆمەڵێک ئامرازی زانستیی ڕەسەنی تێدایە کە لەلایەن ڤۆڵتاوە بەکارھێنراون، لەگەڵ کەلوپەلە تایبەتییەکان و ڕێزلێنانەکانی.

== مێژوو ==
بیرۆکەی دروستکردنی مۆزەخانەیەکی ھەمیشەیی بۆ میراتی زانستیی ڤۆڵتا دوای ئاگرکەوتنەوەیەکی وێرانکەر لە ساڵی ١٨٩٩ سەری ھەڵدا کە پێشانگایەکی کاتیی گەورەی لە کۆمۆ لەناو برد کە بۆ سەدەمین ساڵیادی داھێنانی کۆمە ڤۆڵتا ڕێکخرابوو. زۆرێک لە ئامراز و بەڵگەنامە ڕەسەنەکان لەو ئاگرەدا لەناوچوون، ئەمەش پێویستیی ھەبوونی شوێنێکی سەلامەتی بۆ پاراستنی شوێنەوارە ماوەکان دەرخست.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;/ref&gt;

پڕۆژەکە لەگەڵ نزیکبوونەوەی سەدەمین ساڵیادی کۆچی دواییی ڤۆڵتا (١٩٢٧) پێشوەچوونی بەخۆیەوە بینی. بوودجەی کارەکە لەلایەن پیشەسازیی لۆکە و سیناتۆر فرانسیسکۆ سۆماینی دابینکرا، کە داوای دروستکردنی بیناکەی وەک دیارییەک بۆ شارەکە کرد.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; تەلارسازە دیاریکراوەکە فێدریکۆ فریجێریۆ بوو، کە بە کارەکانی لە نۆژەنکردنەوەی بینا مێژوویییەکان لە ناوچەی کۆمۆ ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;TreccaniFrigerio&quot;/&gt; کارەکانی دروستکردن لە ساڵی ١٩٢٥ دەستی پێکرد و بیناکە لە ساڵی ١٩٢٧ تەواو بوو، ھەرچەندە کردنەوەی فەرمی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٢٨ ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

بیناکە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بەھۆی لافاوەوە زیانی بەرکەوت بەڵام دواتر کارەکانی نۆژەنکردنەوەی بۆ ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240522131752/https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Alessandro Volta |زمان=Italian}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://alessandrovolta.it/musei-e-mostre/musei-permanenti/tempio-voltiano-como/ &quot;Tempio Voltiano Como&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ئەم شوێنە وەک نیشانەیەک لەسەر کەناری دەریاچەی کۆمۆ ماوەتەوە و وەک بەشێک لە تۆڕی مۆزەخانە مەدەنییەکانی شارەکە (''Musei Civici di Como'') بەڕێوەدەبرێت.&lt;ref name=&quot;MuseoVoltiano&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tempio voltiano (Como)}}

[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6obbpw1d4yxbx3blu9ewjfik14vjrtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گراڤیتەیشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297530</id>
    <revision>
      <id>1598461</id>
      <parentid>1598138</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="h6va1ldks9p41mvarswmqqnzzbtl0as" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''گراڤیتەیشن''''' کتێبێکی درسییە لەسەر [[ڕێژەییی گشتی|تیۆریی ڕێژەییی گشتیی]] [[ئەلبەرت ئایینشتاین]]، کە لەلایەن چارڵز دەبلیو میزنەر، کیپ ئێس تۆرن و جۆن ئارچیباڵد ویلەر نووسراوە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٧٣ لەلایەن دەبلیو ئێچ فریمان ئاند کۆمپانی بڵاو کراوەتەوە و لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن پرینستن یونینڤێرستی پرێس دووبارە چاپ کراوەتەوە. زۆرجار بە کورتکراوەی '''ئێم تی دەبلیو''' (بۆ پیتی یەکەمی ناوی بنەماڵەی نووسەرەکانی) ناودەبرێت. وێنەی بەرگەکە کە لەلایەن کێنێس گوین کێشراوە، وێنەیەکی ھێڵکاریی سێوێکە کە بڕین لە پێستەکەیدا ھەیە بۆ نیشاندانی جیۆدیسیکەکانی سەر ڕوەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕێژەییی گشتی]]</text>
      <sha1>h6va1ldks9p41mvarswmqqnzzbtl0as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەرەسەندنی فیزیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297531</id>
    <revision>
      <id>1598198</id>
      <parentid>1598135</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="jid02gu43feqfy6h3aagk9tc8rcie9s" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئیڤۆلووشن ئۆف فیزیکس: گڕۆس ئۆف ئایدیێس فڕۆم ئێرلی کۆنسێپتس توو ڕێلاتیڤیتی ئەند کوانتۆم''''' (پەرەسەندنی فیزیک) کتێبێکی زانستییە بۆ خوێنەرانی ئاسایی. ئەم کتێبەی لەلایەن فیزیکزانان [[ئەلبەرت ئایینشتاین]] و لیۆپۆڵد ئینفێڵد نووسراوە، باس لە گەشەسەندنی بیرۆکەکان لە فیزیکدا دەکات. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن چاپخانەی زانکۆی کامبریج بڵاو کرایەوە. کتێبەکە پێشوازییەکی زۆری لێکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Capria |یەکەم=Marco Mamone |سەردێڕ=Physics Before and After Einstein |پەڕەکان=٨|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r9C-SCXymPoC&amp;dq=%22The+Evolution+of+Physics%22+einstein&amp;pg=PA8 |بڵاوکەرەوە=IOS Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٦٠٣-٤٦٢-٧}}&lt;/ref&gt; و لە چیرۆکی بەرگی گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایم]]دا ئاماژەی پێ درا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>jid02gu43feqfy6h3aagk9tc8rcie9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598377</id>
      <parentid>1598198</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:کتێب|کتێب]]، [[دەروازە:زانست|زانست]]، [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]]</comment>
      <origin>1598377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="m5z9ooipgjhr56ch27f383zsos9w6mv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئیڤۆلووشن ئۆف فیزیکس: گڕۆس ئۆف ئایدیێس فڕۆم ئێرلی کۆنسێپتس توو ڕێلاتیڤیتی ئەند کوانتۆم''''' (پەرەسەندنی فیزیک) کتێبێکی زانستییە بۆ خوێنەرانی ئاسایی. ئەم کتێبەی لەلایەن فیزیکزانان [[ئەلبەرت ئایینشتاین]] و لیۆپۆڵد ئینفێڵد نووسراوە، باس لە گەشەسەندنی بیرۆکەکان لە فیزیکدا دەکات. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن چاپخانەی زانکۆی کامبریج بڵاو کرایەوە. کتێبەکە پێشوازییەکی زۆری لێکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Capria |یەکەم=Marco Mamone |سەردێڕ=Physics Before and After Einstein |پەڕەکان=٨|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r9C-SCXymPoC&amp;dq=%22The+Evolution+of+Physics%22+einstein&amp;pg=PA8 |بڵاوکەرەوە=IOS Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٦٠٣-٤٦٢-٧}}&lt;/ref&gt; و لە چیرۆکی بەرگی گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایم]]دا ئاماژەی پێ درا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کتێب|زانست|فیزیک|سووریا}}</text>
      <sha1>m5z9ooipgjhr56ch27f383zsos9w6mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598424</id>
      <parentid>1598377</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="dgm1xyje3fdoz4m58559ch4xv5zuc4f" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''ئیڤۆلووشن ئۆف فیزیکس: گڕۆس ئۆف ئایدیێس فڕۆم ئێرلی کۆنسێپتس توو ڕێلاتیڤیتی ئەند کوانتۆم''''' (پەرەسەندنی فیزیک) کتێبێکی زانستییە بۆ خوێنەرانی ئاسایی. ئەم کتێبەی لەلایەن فیزیکزانان [[ئەلبەرت ئایینشتاین]] و لیۆپۆڵد ئینفێڵد نووسراوە، باس لە گەشەسەندنی بیرۆکەکان لە فیزیکدا دەکات. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن چاپخانەی زانکۆی کامبریج بڵاو کرایەوە. کتێبەکە پێشوازییەکی زۆری لێکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Capria |یەکەم=Marco Mamone |سەردێڕ=Physics Before and After Einstein |پەڕەکان=٨|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r9C-SCXymPoC&amp;dq=%22The+Evolution+of+Physics%22+einstein&amp;pg=PA8 |بڵاوکەرەوە=IOS Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٦٠٣-٤٦٢-٧}}&lt;/ref&gt; و لە چیرۆکی بەرگی گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایم]]دا ئاماژەی پێ درا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کتێب|زانست|فیزیک|سووریا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dgm1xyje3fdoz4m58559ch4xv5zuc4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوانداری ڕەسەنناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297533</id>
    <revision>
      <id>1598351</id>
      <parentid>1598137</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Primates}}</comment>
      <origin>1598351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="6f5mrxdh635nj9zk8canx74smotvn7l" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Tufted capuchin monkey observation.jpg|وێنۆک|مەیموونێکی کاپوچینی کاکڵدار لە کاتی چاودێریکردن و لێکۆڵینەوەی ڕەفتاری دا لەلایەن زانایانی پریماتۆلۆژییەوە]]

'''پریماتۆلۆژی''' یان '''گوانداری ڕەسەنناسی''' (بە ئینگلیزی: Primatology) بریتییە لە لێکۆڵینەوەی زانستی لە [[گوانداری ڕەسەن|گواندارانی ڕەسەن]] (پریماتەکان). بە پێچەوانەی لقەکانی تری زانستی ئاژەڵناسی کە سەرنج دەخەنە سەر گرووپی ئاژەڵی زۆر تایبەت (وەک باڵندەناسی)، زانستی پریماتۆلۆژی ھەردوو جۆری ئاژەڵە مرۆیی و نامرۆیییەکان لەخۆدەگرێت.

لەبەر ئەم ھۆکارە، ئەم بوارە زانستییە تێکەڵاوبوون و بەستەرێکی بەھێزی ھەیە لەگەڵ زانستی [[مرۆڤناسی]] کە زانستی لێکۆڵینەوە لە مرۆڤەکانە، ھاوشان لەگەڵ زانستە پەیوەندیدارەکانی تری وەک پەرەسەندن و ڕەفتارناسی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مرۆڤناسی]]
* [[مەیموون]]
* [[پەرەسەندن]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;What is Primatology?&quot;. *Primate Info Net*. Retrieved 9 June 2011.
* Rees, Amanda (2009). *The Infanticide Controversy: Primatology and the Art of Field Science*. Chicago: University of Chicago Press.
{{پۆلی کۆمنز|Primates}}

[[پۆل:ئاژەڵناسی]]
[[پۆل:پایماتۆلۆژی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]</text>
      <sha1>6f5mrxdh635nj9zk8canx74smotvn7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598361</id>
      <parentid>1598351</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]]</comment>
      <origin>1598361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="t5vln013kwpcrazz9vkwsirzvaxyngy" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Tufted capuchin monkey observation.jpg|وێنۆک|مەیموونێکی کاپوچینی کاکڵدار لە کاتی چاودێریکردن و لێکۆڵینەوەی ڕەفتاری دا لەلایەن زانایانی پریماتۆلۆژییەوە]]

'''پریماتۆلۆژی''' یان '''گوانداری ڕەسەنناسی''' (بە ئینگلیزی: Primatology) بریتییە لە لێکۆڵینەوەی زانستی لە [[گوانداری ڕەسەن|گواندارانی ڕەسەن]] (پریماتەکان). بە پێچەوانەی لقەکانی تری زانستی ئاژەڵناسی کە سەرنج دەخەنە سەر گرووپی ئاژەڵی زۆر تایبەت (وەک باڵندەناسی)، زانستی پریماتۆلۆژی ھەردوو جۆری ئاژەڵە مرۆیی و نامرۆیییەکان لەخۆدەگرێت.

لەبەر ئەم ھۆکارە، ئەم بوارە زانستییە تێکەڵاوبوون و بەستەرێکی بەھێزی ھەیە لەگەڵ زانستی [[مرۆڤناسی]] کە زانستی لێکۆڵینەوە لە مرۆڤەکانە، ھاوشان لەگەڵ زانستە پەیوەندیدارەکانی تری وەک پەرەسەندن و ڕەفتارناسی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مرۆڤناسی]]
* [[مەیموون]]
* [[پەرەسەندن]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;What is Primatology?&quot;. *Primate Info Net*. Retrieved 9 June 2011.
* Rees, Amanda (2009). *The Infanticide Controversy: Primatology and the Art of Field Science*. Chicago: University of Chicago Press.
{{پۆلی کۆمنز|Primates}}
{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}}

[[پۆل:ئاژەڵناسی]]
[[پۆل:پایماتۆلۆژی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]</text>
      <sha1>t5vln013kwpcrazz9vkwsirzvaxyngy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598436</id>
      <parentid>1598361</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="3pwsu49fn3lmv285ip70ibd39hdhrpt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Tufted capuchin monkey observation.jpg|وێنۆک|مەیموونێکی کاپوچینی کاکڵدار لە کاتی چاودێریکردن و لێکۆڵینەوەی ڕەفتاری دا لەلایەن زانایانی پریماتۆلۆژییەوە]]

'''پریماتۆلۆژی''' یان '''گوانداری ڕەسەنناسی''' (بە ئینگلیزی: Primatology) بریتییە لە لێکۆڵینەوەی زانستی لە [[گوانداری ڕەسەن|گواندارانی ڕەسەن]] (پریماتەکان). بە پێچەوانەی لقەکانی تری زانستی ئاژەڵناسی کە سەرنج دەخەنە سەر گرووپی ئاژەڵی زۆر تایبەت (وەک باڵندەناسی)، زانستی پریماتۆلۆژی ھەردوو جۆری ئاژەڵە مرۆیی و نامرۆیییەکان لەخۆدەگرێت.

لەبەر ئەم ھۆکارە، ئەم بوارە زانستییە تێکەڵاوبوون و بەستەرێکی بەھێزی ھەیە لەگەڵ زانستی [[مرۆڤناسی]] کە زانستی لێکۆڵینەوە لە مرۆڤەکانە، ھاوشان لەگەڵ زانستە پەیوەندیدارەکانی تری وەک پەرەسەندن و ڕەفتارناسی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مرۆڤناسی]]
* [[مەیموون]]
* [[پەرەسەندن]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;What is Primatology?&quot;. *Primate Info Net*. Retrieved 9 June 2011.
* Rees, Amanda (2009). *The Infanticide Controversy: Primatology and the Art of Field Science*. Chicago: University of Chicago Press.
{{پۆلی کۆمنز|Primates}}
{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}}

[[پۆل:ئاژەڵناسی]]
[[پۆل:پایماتۆلۆژی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]</text>
      <sha1>3pwsu49fn3lmv285ip70ibd39hdhrpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەرەستە تاریکەکانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297537</id>
    <revision>
      <id>1598350</id>
      <parentid>1598154</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}}</comment>
      <origin>1598350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="2gb51ulqivwgmpbhvqjp184ihawhkbg" xml:space="preserve">'''کەرەستە تاریکەکانی''' (بە ئینگلیزی: His Dark Materials) سێینەیەکی ڕۆمانی فانتازییە لە نووسینی فیلیپ پوڵمان (Philip Pullman). ئەم سێینەیە لە سێ کتێبی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: ''ڕووناکییەکانی باکوور'' (١٩٩٥)، ''چەقۆ نەرمەکە'' (١٩٩٧)، و ''دووربینی تەڵخ'' (٢٠٠٠).

چیرۆکی ڕۆمانەکە بەدوای گەورەبوون و پێگەیشتنی دوو منداڵدا دەڕوات بە ناوەکانی لایرا بێلاکوا و وێڵ پاری، کاتێک لە نێوان چەندین گەردوونی تەریبدا گەشت دەکەن و سەرکێشی دەکەن.

== خەڵاتەکان و پێشوازی ==
ئەم ڕۆمانانە چەندین خەڵاتی بەناوبانگی ئەدەبییان بەدەستھێناوە، لەوانەش خەڵاتی مێدالیای کارنیگی لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ کتێبی ڕووناکییەکانی باکوور، و خەڵاتی ویتبرێد بۆ باشترین کتێبی ساڵ لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ کتێبی دووربینی تەڵخ. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ئەم سێینەیە لە ڕاپرسیی &quot;The Big Read&quot;ی کەناڵی BBCدا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا وەک یەکێک لە خۆشەویستترین کتێبەکانی بەریتانیا.

== کتێبەکانی سێینەکە ==
# ڕووناکییەکانی باکوور (Northern Lights - ١٩٩٥)
# چەقۆ نەرمەکە (The Subtle Knife - ١٩٩٧)
# دووربینی تەڵخ (The Amber Spyglass - ٢٠٠٠)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆمان]]

== سەرچاوەکان ==
* Stewart, Andie (٢٧ کانوونی دووەم ٢٠٢٣). &quot;Should You Seek 'His Dark Materials'?&quot;. *CounterPunch.org*. Retrieved 17 July 2025.
* &quot;BBC - The Big Read - Top 100 Books&quot;. www.bbc.co.uk. Retrieved 5 February 2026.
{{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}}

[[پۆل:ڕۆمانە فانتازییەکان]]
[[پۆل:سێینە بەناوبانگەکان]]</text>
      <sha1>2gb51ulqivwgmpbhvqjp184ihawhkbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598362</id>
      <parentid>1598350</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:ڕۆمانەکان|ڕۆمانەکان]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:کتێب|کتێب]]</comment>
      <origin>1598362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="qpkqru3lobwrb3pw0ayk0m7tit2x266" xml:space="preserve">'''کەرەستە تاریکەکانی''' (بە ئینگلیزی: His Dark Materials) سێینەیەکی ڕۆمانی فانتازییە لە نووسینی فیلیپ پوڵمان (Philip Pullman). ئەم سێینەیە لە سێ کتێبی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: ''ڕووناکییەکانی باکوور'' (١٩٩٥)، ''چەقۆ نەرمەکە'' (١٩٩٧)، و ''دووربینی تەڵخ'' (٢٠٠٠).

چیرۆکی ڕۆمانەکە بەدوای گەورەبوون و پێگەیشتنی دوو منداڵدا دەڕوات بە ناوەکانی لایرا بێلاکوا و وێڵ پاری، کاتێک لە نێوان چەندین گەردوونی تەریبدا گەشت دەکەن و سەرکێشی دەکەن.

== خەڵاتەکان و پێشوازی ==
ئەم ڕۆمانانە چەندین خەڵاتی بەناوبانگی ئەدەبییان بەدەستھێناوە، لەوانەش خەڵاتی مێدالیای کارنیگی لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ کتێبی ڕووناکییەکانی باکوور، و خەڵاتی ویتبرێد بۆ باشترین کتێبی ساڵ لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ کتێبی دووربینی تەڵخ. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ئەم سێینەیە لە ڕاپرسیی &quot;The Big Read&quot;ی کەناڵی BBCدا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا وەک یەکێک لە خۆشەویستترین کتێبەکانی بەریتانیا.

== کتێبەکانی سێینەکە ==
# ڕووناکییەکانی باکوور (Northern Lights - ١٩٩٥)
# چەقۆ نەرمەکە (The Subtle Knife - ١٩٩٧)
# دووربینی تەڵخ (The Amber Spyglass - ٢٠٠٠)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆمان]]

== سەرچاوەکان ==
* Stewart, Andie (٢٧ کانوونی دووەم ٢٠٢٣). &quot;Should You Seek 'His Dark Materials'?&quot;. *CounterPunch.org*. Retrieved 17 July 2025.
* &quot;BBC - The Big Read - Top 100 Books&quot;. www.bbc.co.uk. Retrieved 5 February 2026.
{{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆمانەکان|دەیەی ١٩٩٠|کتێب}}

[[پۆل:ڕۆمانە فانتازییەکان]]
[[پۆل:سێینە بەناوبانگەکان]]</text>
      <sha1>qpkqru3lobwrb3pw0ayk0m7tit2x266</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598435</id>
      <parentid>1598362</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="fqh8pd5aceeh0x4aa6fqzhpi640qkfh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
'''کەرەستە تاریکەکانی''' (بە ئینگلیزی: His Dark Materials) سێینەیەکی ڕۆمانی فانتازییە لە نووسینی فیلیپ پوڵمان (Philip Pullman). ئەم سێینەیە لە سێ کتێبی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: ''ڕووناکییەکانی باکوور'' (١٩٩٥)، ''چەقۆ نەرمەکە'' (١٩٩٧)، و ''دووربینی تەڵخ'' (٢٠٠٠).

چیرۆکی ڕۆمانەکە بەدوای گەورەبوون و پێگەیشتنی دوو منداڵدا دەڕوات بە ناوەکانی لایرا بێلاکوا و وێڵ پاری، کاتێک لە نێوان چەندین گەردوونی تەریبدا گەشت دەکەن و سەرکێشی دەکەن.

== خەڵاتەکان و پێشوازی ==
ئەم ڕۆمانانە چەندین خەڵاتی بەناوبانگی ئەدەبییان بەدەستھێناوە، لەوانەش خەڵاتی مێدالیای کارنیگی لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ کتێبی ڕووناکییەکانی باکوور، و خەڵاتی ویتبرێد بۆ باشترین کتێبی ساڵ لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ کتێبی دووربینی تەڵخ. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ئەم سێینەیە لە ڕاپرسیی &quot;The Big Read&quot;ی کەناڵی BBCدا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا وەک یەکێک لە خۆشەویستترین کتێبەکانی بەریتانیا.

== کتێبەکانی سێینەکە ==
# ڕووناکییەکانی باکوور (Northern Lights - ١٩٩٥)
# چەقۆ نەرمەکە (The Subtle Knife - ١٩٩٧)
# دووربینی تەڵخ (The Amber Spyglass - ٢٠٠٠)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆمان]]

== سەرچاوەکان ==
* Stewart, Andie (٢٧ کانوونی دووەم ٢٠٢٣). &quot;Should You Seek 'His Dark Materials'?&quot;. *CounterPunch.org*. Retrieved 17 July 2025.
* &quot;BBC - The Big Read - Top 100 Books&quot;. www.bbc.co.uk. Retrieved 5 February 2026.
{{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆمانەکان|دەیەی ١٩٩٠|کتێب}}

[[پۆل:ڕۆمانە فانتازییەکان]]
[[پۆل:سێینە بەناوبانگەکان]]</text>
      <sha1>fqh8pd5aceeh0x4aa6fqzhpi640qkfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598474</id>
      <parentid>1598435</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="gqmltgvlvs6srlg9vo21xjjmk9qlncp" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
'''کەرەستە تاریکەکانی''' (بە ئینگلیزی: His Dark Materials) سێینەیەکی ڕۆمانی فانتازییە لە نووسینی فیلیپ پوڵمان (Philip Pullman). ئەم سێینەیە لە سێ کتێبی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: ''ڕووناکییەکانی باکوور'' (١٩٩٥)، ''چەقۆ نەرمەکە'' (١٩٩٧)، و ''دووربینی تەڵخ'' (٢٠٠٠).

چیرۆکی ڕۆمانەکە بەدوای گەورەبوون و پێگەیشتنی دوو منداڵدا دەڕوات بە ناوەکانی لایرا بێلاکوا و وێڵ پاری، کاتێک لە نێوان چەندین گەردوونی تەریبدا گەشت دەکەن و سەرکێشی دەکەن.

== خەڵاتەکان و پێشوازی ==
ئەم ڕۆمانانە چەندین خەڵاتی بەناوبانگی ئەدەبییان بەدەستھێناوە، لەوانەش خەڵاتی مێدالیای کارنیگی لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ کتێبی ڕووناکییەکانی باکوور، و خەڵاتی ویتبرێد بۆ باشترین کتێبی ساڵ لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ کتێبی دووربینی تەڵخ. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ئەم سێینەیە لە ڕاپرسیی &quot;The Big Read&quot;ی کەناڵی BBCدا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا وەک یەکێک لە خۆشەویستترین کتێبەکانی بەریتانیا.

== کتێبەکانی سێینەکە ==
# ڕووناکییەکانی باکوور (Northern Lights - ١٩٩٥)
# چەقۆ نەرمەکە (The Subtle Knife - ١٩٩٧)
# دووربینی تەڵخ (The Amber Spyglass - ٢٠٠٠)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆمان]]

== سەرچاوەکان ==
* Stewart, Andie (٢٧ کانوونی دووەم ٢٠٢٣). &quot;Should You Seek 'His Dark Materials'?&quot;. *CounterPunch.org*. Retrieved 17 July 2025.
* &quot;BBC - The Big Read - Top 100 Books&quot;. www.bbc.co.uk. Retrieved 5 February 2026.
{{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆمانەکان|دەیەی ١٩٩٠|کتێب}}

[[پۆل:ڕۆمانە فانتازییەکان]]
[[پۆل:سێینە بەناوبانگەکان]]
[[پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم]]</text>
      <sha1>gqmltgvlvs6srlg9vo21xjjmk9qlncp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەورەترین چیرۆک کە تا ئێستا گێڕدرابێتەوە- تا ئێستا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297538</id>
    <revision>
      <id>1598460</id>
      <parentid>1598155</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="29d7uub7zatqrgcbe4gkbd5yfxzllrx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
'''گەورەترین چیرۆک کە تا ئێستا گێڕدرابێتەوە- تا ئێستا: بۆچی لێرەین؟''' (بە ئینگلیزی: The Greatest Story Ever Told—So Far: Why Are We Here?) دەیەمین کتێبی غەیرە-خەیاڵی و زانستیی فیزیازانی تیۆریی ئەمریکی [[لۆرانس کلاوس]]ە. کتێبەکە بۆ یەکەمجار لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٧ لەلایەن دەزگای بڵاوکردنەوەی ئاتریایەوە چاپ و بڵاوکرایەوە.

ئەم کتێبە باس لە مێژووی پەرەسەندنی [[فیزیک|فیزیا]] و تێگەیشتنی مرۆڤ دەکات لە گەردوون، لە سەرەتای شۆڕشە زانستییەکانەوە تا دەگاتە دۆزینەوە پێشکەوتووەکانی مۆدێلی پێوەر (Standard Model) لە فیزیای گەردیلەییدا، و ھەوڵدەدات وەڵامی ئەم پرسیارە قووڵە بداتەوە کە چۆن و بۆچی ئێمە لەم گەردوونەدا بوونمان ھەیە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[فیزیا]]
* [[گەردوونناسی]]
* [[کتێب]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;The Greatest Story Ever Told— So Far: Why Are We Here? Lawrence M. Krauss. Atria, $27 (336p) ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٧٦٧-٧٧٦١-٠&quot;. *Publishers Weekly*. Retrieved 31 July 2017.
* Moskowitz, Clara (٢١ ئازار ٢٠١٧). &quot;Q&amp;A: Lawrence Krauss on The Greatest Story Ever Told&quot;. *Scientific American*. Retrieved 31 July 2017.

[[پۆل:کتێبە زانستییەکان]]
[[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیزیا]]</text>
      <sha1>29d7uub7zatqrgcbe4gkbd5yfxzllrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەنەناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297539</id>
    <revision>
      <id>1598459</id>
      <parentid>1598156</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2101" sha1="7xkkl3r3ttgrdefrmo7ba311d9zrcqo" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
'''گەنەناسی''' یان '''ئاکارۆلۆژی''' (بە ئینگلیزی: Acarology) کە ناوەکەی لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ەوە ھاتووە: ἀκαρί/ἄκαρι (akari) بە واتای «جۆرێک لە گەنە»، و -λογία (-logia) بە واتای «زانست یان لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە زانستی لێکۆڵینەوە لە مێرووە وردەکانی وەک گەنە و ڕشکەکان (Mites and Ticks) کە سەر بە پلەی (Acarina)ن.

ئەم بوارە ژێرلقێکی زانستی [[جاڵجاڵۆکەناسی]]یە (Arachnology)، کە خۆی بەشێکە لە زانستی گشتیی ئاژەڵناسی. ئەو ئاژەڵناسانەی کە پسپۆڕن لەم بوارەدا پێیان دەوترێت گەنەناس.

== گرنگی و گەشەسەندن ==
بەھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی گرووپی (Acarina) [[مشەخۆری|مشەخۆرن]]، زۆربەی گەنەناسەکان لە ھەمان کاتدا وەک مشەخۆرناس کار دەکەن. لە ئێستادا چەندین زانای پسپۆڕ و ئارەزوومەند لە سەرانسەری جیھاندا خەریکی لێکۆڵینەوەن لەم بوارەدا. گەنەناسی زانستێکی لەپێشچوونە و لە مێژووی ھاوچەرخدا توێژینەوەی زۆری بۆ دابین کراوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[جاڵجاڵۆکەناسی]]
* [[مشەخۆرناسی]]

== سەرچاوەکان ==
* D. E. Walter &amp; H. C. Proctor (1999). *Mites: Ecology, Evolution and Behaviour*. University of NSW Press, Sydney and CABI, Wallingford. ISBN 978-0-86840-529-2.
* Alberti, Gerd (2010). &quot;A Manual of Acarology&quot;. *Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research*. ٤8 (2): ١٩٤–١٩٥.

[[پۆل:ئاژەڵناسی]]
[[پۆل:جاڵجاڵۆکەناسی]]
[[پۆل:گەنەناسی]]</text>
      <sha1>7xkkl3r3ttgrdefrmo7ba311d9zrcqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598473</id>
      <parentid>1598459</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2160" sha1="8vc3nhgawkxdr44x4hrphvu2qvg79o2" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
'''گەنەناسی''' یان '''ئاکارۆلۆژی''' (بە ئینگلیزی: Acarology) کە ناوەکەی لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ەوە ھاتووە: ἀκαρί/ἄκαρι (akari) بە واتای «جۆرێک لە گەنە»، و -λογία (-logia) بە واتای «زانست یان لێکۆڵینەوە»، بریتییە لە زانستی لێکۆڵینەوە لە مێرووە وردەکانی وەک گەنە و ڕشکەکان (Mites and Ticks) کە سەر بە پلەی (Acarina)ن.

ئەم بوارە ژێرلقێکی زانستی [[جاڵجاڵۆکەناسی]]یە (Arachnology)، کە خۆی بەشێکە لە زانستی گشتیی ئاژەڵناسی. ئەو ئاژەڵناسانەی کە پسپۆڕن لەم بوارەدا پێیان دەوترێت گەنەناس.

== گرنگی و گەشەسەندن ==
بەھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی گرووپی (Acarina) [[مشەخۆری|مشەخۆرن]]، زۆربەی گەنەناسەکان لە ھەمان کاتدا وەک مشەخۆرناس کار دەکەن. لە ئێستادا چەندین زانای پسپۆڕ و ئارەزوومەند لە سەرانسەری جیھاندا خەریکی لێکۆڵینەوەن لەم بوارەدا. گەنەناسی زانستێکی لەپێشچوونە و لە مێژووی ھاوچەرخدا توێژینەوەی زۆری بۆ دابین کراوە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[جاڵجاڵۆکەناسی]]
* [[مشەخۆرناسی]]

== سەرچاوەکان ==
* D. E. Walter &amp; H. C. Proctor (1999). *Mites: Ecology, Evolution and Behaviour*. University of NSW Press, Sydney and CABI, Wallingford. ISBN 978-0-86840-529-2.
* Alberti, Gerd (2010). &quot;A Manual of Acarology&quot;. *Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research*. ٤8 (2): ١٩٤–١٩٥.

[[پۆل:ئاژەڵناسی]]
[[پۆل:جاڵجاڵۆکەناسی]]
[[پۆل:گەنەناسی]]
[[پۆل:ژێربوارەکانی جومگەپێناسی]]</text>
      <sha1>8vc3nhgawkxdr44x4hrphvu2qvg79o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مێروولەناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297540</id>
    <revision>
      <id>1598349</id>
      <parentid>1598158</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Entomology}}</comment>
      <origin>1598349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="naiblsr3nczk89jv70x3f5qw46ceqmk" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|وێنۆک|مێروولەیەکی گۆشتخۆر لە کاتی خواردنی ھەنگویندا؛ لێکۆڵینەوە لە ڕەفتار و خۆراکی مێروولەکان بەشێکە لە زانستی مێروولەناسی]]

'''مێروولەناسی''' یان '''میرمیکۆلۆژی''' (بە ئینگلیزی: Myrmecology) کە ناوەکەی لە زمانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ەوە ھاتووە: μύρμηξ (myrmex) بە واتای «مێروولە» و λόγος (logos) بە واتای «لێکۆڵینەوە یان زانست»، لقێکە لە زانستی مێرووناسی (Entomology) کە بە تایبەتی سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوە لە [[مێروولە|مێروولەکان]].

مێروولەکان بەھۆی شێوازە ئاڵۆز و ھەمەجۆرەکانی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتییان، وەک مۆدێلێکی سەرەکی و دڵخواز دەمێننەوە بۆ لێکۆڵینەوە لەسەر گەشەسەندن و پەرەسەندنی سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان. ھەروەھا جۆراوجۆری و پێگەی دیاریان لە ژینگەدا، وای کردووە ببنە پێکھاتەیەکی گرنگ لە لێکۆڵینەوەکانی پێوەست بە ھەمەجۆریی زیندوو (Biodiversity) و پاراستنی ژینگەدا.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مێرووناسی]]
* [[مێروولە]]

== سەرچاوەکان ==
* Deborah Gordon (2010). *Ant Encounters Interaction Networks and Colony Behavior*. New Jersey: Princeton University Press. p. 143. ISBN 978-0-691-13879-4.
{{پۆلی کۆمنز|Entomology}}

[[پۆل:مێرووناسی]]
[[پۆل:مێروولەناسی]]
[[پۆل:مێروولەکان]]</text>
      <sha1>naiblsr3nczk89jv70x3f5qw46ceqmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598363</id>
      <parentid>1598349</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]]</comment>
      <origin>1598363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1897" sha1="dpdc4wkchaq8anm1lz9djh4u9jcr9kz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|وێنۆک|مێروولەیەکی گۆشتخۆر لە کاتی خواردنی ھەنگویندا؛ لێکۆڵینەوە لە ڕەفتار و خۆراکی مێروولەکان بەشێکە لە زانستی مێروولەناسی]]

'''مێروولەناسی''' یان '''میرمیکۆلۆژی''' (بە ئینگلیزی: Myrmecology) کە ناوەکەی لە زمانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ەوە ھاتووە: μύρμηξ (myrmex) بە واتای «مێروولە» و λόγος (logos) بە واتای «لێکۆڵینەوە یان زانست»، لقێکە لە زانستی مێرووناسی (Entomology) کە بە تایبەتی سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوە لە [[مێروولە|مێروولەکان]].

مێروولەکان بەھۆی شێوازە ئاڵۆز و ھەمەجۆرەکانی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتییان، وەک مۆدێلێکی سەرەکی و دڵخواز دەمێننەوە بۆ لێکۆڵینەوە لەسەر گەشەسەندن و پەرەسەندنی سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان. ھەروەھا جۆراوجۆری و پێگەی دیاریان لە ژینگەدا، وای کردووە ببنە پێکھاتەیەکی گرنگ لە لێکۆڵینەوەکانی پێوەست بە ھەمەجۆریی زیندوو (Biodiversity) و پاراستنی ژینگەدا.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مێرووناسی]]
* [[مێروولە]]

== سەرچاوەکان ==
* Deborah Gordon (2010). *Ant Encounters Interaction Networks and Colony Behavior*. New Jersey: Princeton University Press. p. 143. ISBN 978-0-691-13879-4.
{{پۆلی کۆمنز|Entomology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:مێرووناسی]]
[[پۆل:مێروولەناسی]]
[[پۆل:مێروولەکان]]</text>
      <sha1>dpdc4wkchaq8anm1lz9djh4u9jcr9kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598434</id>
      <parentid>1598363</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2043" sha1="eaatyhiw2wxud4aktur6bqggwsxwx7m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|وێنۆک|مێروولەیەکی گۆشتخۆر لە کاتی خواردنی ھەنگویندا؛ لێکۆڵینەوە لە ڕەفتار و خۆراکی مێروولەکان بەشێکە لە زانستی مێروولەناسی]]

'''مێروولەناسی''' یان '''میرمیکۆلۆژی''' (بە ئینگلیزی: Myrmecology) کە ناوەکەی لە زمانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]ەوە ھاتووە: μύρμηξ (myrmex) بە واتای «مێروولە» و λόγος (logos) بە واتای «لێکۆڵینەوە یان زانست»، لقێکە لە زانستی مێرووناسی (Entomology) کە بە تایبەتی سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوە لە [[مێروولە|مێروولەکان]].

مێروولەکان بەھۆی شێوازە ئاڵۆز و ھەمەجۆرەکانی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتییان، وەک مۆدێلێکی سەرەکی و دڵخواز دەمێننەوە بۆ لێکۆڵینەوە لەسەر گەشەسەندن و پەرەسەندنی سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان. ھەروەھا جۆراوجۆری و پێگەی دیاریان لە ژینگەدا، وای کردووە ببنە پێکھاتەیەکی گرنگ لە لێکۆڵینەوەکانی پێوەست بە ھەمەجۆریی زیندوو (Biodiversity) و پاراستنی ژینگەدا.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مێرووناسی]]
* [[مێروولە]]

== سەرچاوەکان ==
* Deborah Gordon (2010). *Ant Encounters Interaction Networks and Colony Behavior*. New Jersey: Princeton University Press. p. 143. ISBN 978-0-691-13879-4.
{{پۆلی کۆمنز|Entomology}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}}

[[پۆل:مێرووناسی]]
[[پۆل:مێروولەناسی]]
[[پۆل:مێروولەکان]]</text>
      <sha1>eaatyhiw2wxud4aktur6bqggwsxwx7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چارەسەری پیشەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297541</id>
    <revision>
      <id>1598348</id>
      <parentid>1598159</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Occupational therapy}}</comment>
      <origin>1598348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="i3547v0pp0xipl7otwfahx0ww6blumm" xml:space="preserve">[[پەڕگە:US Navy Occupational therapists working with outpatients.png|وێنۆک|پزیشکانی چارەسەری پیشەیی لە ھێزی دەریایی ئەمریکا لە کاتی یارمەتیدانی نەخۆشە دەرەکییەکان بۆ ڕاھێنان و گەڕانەوە بۆ چالاکییە ڕۆژانەیییەکانیان]]

'''چارەسەری پیشەیی''' (بە ئینگلیزی: Occupational therapy یان بە کورتکراوەیی: OT) کە لە ئەورووپادا بە '''ئێرگۆتێراپی''' (Ergotherapy) ناسراوە، پیشەیەکی بواری چاودێریی تەندروستییە کە یارمەتی خەڵک دەدات بەشداری بکەن لە چالاکییە ڕۆژانەیییەکان، یان ئەو «پیشە و خەریکییانەی» کە بۆ ژیانی ڕۆژانەیان گرنگن.

ئەم چالاکییانە بریتین لە ئەرکەکانی چاودێریکردنی خود (وەک خۆشۆردن و جلوبەرگ پۆشین)، کارکردن، قوتابخانە، بەشداریی کۆمەڵایەتی، و چالاکییەکانی کاتی بەتاڵ و حەوانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم چارەسەرە ئەوەیە کە ڕێگە بە کەسەکان بدات بە سەربەخۆیی و بەبێ پشتبەستن بە کەسانی تر بژین، بەتایبەت دوای تووشبوون بە نەخۆشی، پێکان، یان کەمئەندامی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[تەندروستی]]
* [[پەرستاری]]

== سەرچاوەکان ==
* Therapists, World Federation of Occupational (23ی کانوونی یەکەمی 2025). &quot;Publication: Definitions of Occupational Therapy from Member…&quot;. *WFOT*. Retrieved 28ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥.
{{پۆلی کۆمنز|Occupational therapy}}

[[پۆل:تەندروستی]]
[[پۆل:پزیشکی]]
[[پۆل:چارەسەرە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>i3547v0pp0xipl7otwfahx0ww6blumm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598364</id>
      <parentid>1598348</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]</comment>
      <origin>1598364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="6zjockdw1h5ukmcjfv1fj11w24x2775" xml:space="preserve">[[پەڕگە:US Navy Occupational therapists working with outpatients.png|وێنۆک|پزیشکانی چارەسەری پیشەیی لە ھێزی دەریایی ئەمریکا لە کاتی یارمەتیدانی نەخۆشە دەرەکییەکان بۆ ڕاھێنان و گەڕانەوە بۆ چالاکییە ڕۆژانەیییەکانیان]]

'''چارەسەری پیشەیی''' (بە ئینگلیزی: Occupational therapy یان بە کورتکراوەیی: OT) کە لە ئەورووپادا بە '''ئێرگۆتێراپی''' (Ergotherapy) ناسراوە، پیشەیەکی بواری چاودێریی تەندروستییە کە یارمەتی خەڵک دەدات بەشداری بکەن لە چالاکییە ڕۆژانەیییەکان، یان ئەو «پیشە و خەریکییانەی» کە بۆ ژیانی ڕۆژانەیان گرنگن.

ئەم چالاکییانە بریتین لە ئەرکەکانی چاودێریکردنی خود (وەک خۆشۆردن و جلوبەرگ پۆشین)، کارکردن، قوتابخانە، بەشداریی کۆمەڵایەتی، و چالاکییەکانی کاتی بەتاڵ و حەوانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم چارەسەرە ئەوەیە کە ڕێگە بە کەسەکان بدات بە سەربەخۆیی و بەبێ پشتبەستن بە کەسانی تر بژین، بەتایبەت دوای تووشبوون بە نەخۆشی، پێکان، یان کەمئەندامی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[تەندروستی]]
* [[پەرستاری]]

== سەرچاوەکان ==
* Therapists, World Federation of Occupational (23ی کانوونی یەکەمی 2025). &quot;Publication: Definitions of Occupational Therapy from Member…&quot;. *WFOT*. Retrieved 28ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥.
{{پۆلی کۆمنز|Occupational therapy}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:تەندروستی]]
[[پۆل:پزیشکی]]
[[پۆل:چارەسەرە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>6zjockdw1h5ukmcjfv1fj11w24x2775</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598433</id>
      <parentid>1598364</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="2688e0xrgx7dhf19bh7jile7s70ohku" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:US Navy Occupational therapists working with outpatients.png|وێنۆک|پزیشکانی چارەسەری پیشەیی لە ھێزی دەریایی ئەمریکا لە کاتی یارمەتیدانی نەخۆشە دەرەکییەکان بۆ ڕاھێنان و گەڕانەوە بۆ چالاکییە ڕۆژانەیییەکانیان]]

'''چارەسەری پیشەیی''' (بە ئینگلیزی: Occupational therapy یان بە کورتکراوەیی: OT) کە لە ئەورووپادا بە '''ئێرگۆتێراپی''' (Ergotherapy) ناسراوە، پیشەیەکی بواری چاودێریی تەندروستییە کە یارمەتی خەڵک دەدات بەشداری بکەن لە چالاکییە ڕۆژانەیییەکان، یان ئەو «پیشە و خەریکییانەی» کە بۆ ژیانی ڕۆژانەیان گرنگن.

ئەم چالاکییانە بریتین لە ئەرکەکانی چاودێریکردنی خود (وەک خۆشۆردن و جلوبەرگ پۆشین)، کارکردن، قوتابخانە، بەشداریی کۆمەڵایەتی، و چالاکییەکانی کاتی بەتاڵ و حەوانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم چارەسەرە ئەوەیە کە ڕێگە بە کەسەکان بدات بە سەربەخۆیی و بەبێ پشتبەستن بە کەسانی تر بژین، بەتایبەت دوای تووشبوون بە نەخۆشی، پێکان، یان کەمئەندامی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[تەندروستی]]
* [[پەرستاری]]

== سەرچاوەکان ==
* Therapists, World Federation of Occupational (23ی کانوونی یەکەمی 2025). &quot;Publication: Definitions of Occupational Therapy from Member…&quot;. *WFOT*. Retrieved 28ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥.
{{پۆلی کۆمنز|Occupational therapy}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

[[پۆل:تەندروستی]]
[[پۆل:پزیشکی]]
[[پۆل:چارەسەرە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>2688e0xrgx7dhf19bh7jile7s70ohku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میاستێنیا گراڤیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297543</id>
    <revision>
      <id>1598347</id>
      <parentid>1598161</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Myasthenia gravis}}</comment>
      <origin>1598347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2209" sha1="421292ix0ggw1m8qzebehmjtww4z6n9" xml:space="preserve">[[پەڕگە:DiplopiaMG1.jpg|وێنۆک|نیشانەیەکی باوی میاستێنیا گراڤیس کە تێیدا کزی و داھێزرانی ماسولکەکانی چاو دەبێتە ھۆی شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (Ptosis)]]

'''میاستێنیا گراڤیس''' (بە ئینگلیزی: Myasthenia gravis یان بە کورتکراوەیی: MG) نەخۆشییەکی درێژخایەنی جومگەی دەمار-ماسولکەیە (Neuromuscular junction) کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ئاستی جیاواز لە لاوازی و داھێزرانی ماسوولکەکانی پەیکەر. ئەو ماسوولکانەی کە زیاتر لەم نەخۆشییەدا تووش دەبن بریتین لە ماسوولکەکانی چاو، دەموچاو، و پرۆسەی قووتدان.

ئەم بارودۆخە تەندروستییە دەکرێت ببێتە ھۆی دوانینی بینین (Double vision)، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاوەکان، و دروستبوونی قورسی لە کاتی قسەکردن و ڕۆیشتندا. سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەکرێت لەپڕ و کتوپڕ بێت. ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمی نەخۆشەکان دەکرێت تووشی گەورەبوونی غودەی پەتک (Thymus)یان لە حاڵەتی دەگمەندا تووشی وەرەمی غودەی پەتک (Thymoma) ببن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[ماسولکە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Myasthenia Gravis Fact Sheet&quot;. *National Institute of Neurological Disorders and Stroke*. Archived from the original on 16 September 2021. Retrieved 22 September 2021.
* Salari N, Fatahi B, Bartina Y, Kazeminia M, Fatahian R, Mohammadi P, et al. (کانوونی یەکەم ٢٠٢١). &quot;Global prevalence of myasthenia gravis and the effectiveness of common drugs in its treatment: a systematic review and meta-analysis&quot;. *Journal of Translational Medicine*. 19 (1) 516. doi:10.1186/s12967-٠٢١-٠٣١٨٥-٧.
{{پۆلی کۆمنز|Myasthenia gravis}}

[[پۆل:نەخۆشییە دەمارییەکان]]
[[پۆل:پزیشکی]]</text>
      <sha1>421292ix0ggw1m8qzebehmjtww4z6n9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598365</id>
      <parentid>1598347</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1598365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="3gpetlkchgbjgd3dv0u55tyh7ex99c9" xml:space="preserve">[[پەڕگە:DiplopiaMG1.jpg|وێنۆک|نیشانەیەکی باوی میاستێنیا گراڤیس کە تێیدا کزی و داھێزرانی ماسولکەکانی چاو دەبێتە ھۆی شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (Ptosis)]]

'''میاستێنیا گراڤیس''' (بە ئینگلیزی: Myasthenia gravis یان بە کورتکراوەیی: MG) نەخۆشییەکی درێژخایەنی جومگەی دەمار-ماسولکەیە (Neuromuscular junction) کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ئاستی جیاواز لە لاوازی و داھێزرانی ماسوولکەکانی پەیکەر. ئەو ماسوولکانەی کە زیاتر لەم نەخۆشییەدا تووش دەبن بریتین لە ماسوولکەکانی چاو، دەموچاو، و پرۆسەی قووتدان.

ئەم بارودۆخە تەندروستییە دەکرێت ببێتە ھۆی دوانینی بینین (Double vision)، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاوەکان، و دروستبوونی قورسی لە کاتی قسەکردن و ڕۆیشتندا. سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەکرێت لەپڕ و کتوپڕ بێت. ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمی نەخۆشەکان دەکرێت تووشی گەورەبوونی غودەی پەتک (Thymus)یان لە حاڵەتی دەگمەندا تووشی وەرەمی غودەی پەتک (Thymoma) ببن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[ماسولکە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Myasthenia Gravis Fact Sheet&quot;. *National Institute of Neurological Disorders and Stroke*. Archived from the original on 16 September 2021. Retrieved 22 September 2021.
* Salari N, Fatahi B, Bartina Y, Kazeminia M, Fatahian R, Mohammadi P, et al. (کانوونی یەکەم ٢٠٢١). &quot;Global prevalence of myasthenia gravis and the effectiveness of common drugs in its treatment: a systematic review and meta-analysis&quot;. *Journal of Translational Medicine*. 19 (1) 516. doi:10.1186/s12967-٠٢١-٠٣١٨٥-٧.
{{پۆلی کۆمنز|Myasthenia gravis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}}

[[پۆل:نەخۆشییە دەمارییەکان]]
[[پۆل:پزیشکی]]</text>
      <sha1>3gpetlkchgbjgd3dv0u55tyh7ex99c9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598432</id>
      <parentid>1598365</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="8b7uie5076pwlml8xc9fmxx1a7l7xwq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:DiplopiaMG1.jpg|وێنۆک|نیشانەیەکی باوی میاستێنیا گراڤیس کە تێیدا کزی و داھێزرانی ماسولکەکانی چاو دەبێتە ھۆی شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاو (Ptosis)]]

'''میاستێنیا گراڤیس''' (بە ئینگلیزی: Myasthenia gravis یان بە کورتکراوەیی: MG) نەخۆشییەکی درێژخایەنی جومگەی دەمار-ماسولکەیە (Neuromuscular junction) کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ئاستی جیاواز لە لاوازی و داھێزرانی ماسوولکەکانی پەیکەر. ئەو ماسوولکانەی کە زیاتر لەم نەخۆشییەدا تووش دەبن بریتین لە ماسوولکەکانی چاو، دەموچاو، و پرۆسەی قووتدان.

ئەم بارودۆخە تەندروستییە دەکرێت ببێتە ھۆی دوانینی بینین (Double vision)، شۆڕبوونەوەی پێڵووی چاوەکان، و دروستبوونی قورسی لە کاتی قسەکردن و ڕۆیشتندا. سەرەتای دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەکرێت لەپڕ و کتوپڕ بێت. ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمی نەخۆشەکان دەکرێت تووشی گەورەبوونی غودەی پەتک (Thymus)یان لە حاڵەتی دەگمەندا تووشی وەرەمی غودەی پەتک (Thymoma) ببن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پزیشکی]]
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[ماسولکە]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Myasthenia Gravis Fact Sheet&quot;. *National Institute of Neurological Disorders and Stroke*. Archived from the original on 16 September 2021. Retrieved 22 September 2021.
* Salari N, Fatahi B, Bartina Y, Kazeminia M, Fatahian R, Mohammadi P, et al. (کانوونی یەکەم ٢٠٢١). &quot;Global prevalence of myasthenia gravis and the effectiveness of common drugs in its treatment: a systematic review and meta-analysis&quot;. *Journal of Translational Medicine*. 19 (1) 516. doi:10.1186/s12967-٠٢١-٠٣١٨٥-٧.
{{پۆلی کۆمنز|Myasthenia gravis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}}

[[پۆل:نەخۆشییە دەمارییەکان]]
[[پۆل:پزیشکی]]</text>
      <sha1>8b7uie5076pwlml8xc9fmxx1a7l7xwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژوورناڵ ئۆف فیزیکس: کۆندێنسد ماتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297545</id>
    <revision>
      <id>1598190</id>
      <parentid>1598173</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1559" sha1="50q1456xspoyl0hn1tzudarv38mahdb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ژوورناڵ ئۆف فیزیکس: کۆندێنسد ماتەر''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی ھەفتانەیە کە لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە و لەلایەن ئای ئۆ پی پبڵیشینگ بڵاو دەکرێتەوە. گۆڤارەکە ھەموو بوارەکانی [[فیزیکی ماددەی چڕ]] لەوانە ماددەی نەرم و نانۆپەیکەرەکان دەگرێتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە پیتەر ئەی داوبنە لە زانکۆی نێبراسکا-لینکن.

گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩٨٩ لە ئەنجامی یەکگرتنی «ژوورناڵ ئۆف فیزیکس سی: سۆڵید ستەیت فیزیکس» و «ژوورناڵ ئۆف فیزیکس ئێف: مێتاڵ فیزیکس» پێکھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ferry |یەکەم=David |دوایین٢=Dowben |یەکەم٢=Peter |دوایین٣=Inglesfield |یەکەم٣=John |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Celebrating 20 years of Journal of Physics: Condensed Matter—in honour of Richard Palmer |journal=Journal of Physics: Condensed Matter |بەرگ=٢١|issue=47 |bibcode=2009JPCM...21U0301F |doi=10.1088/0953-8984/21/47/470301 |article-number=470301}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>50q1456xspoyl0hn1tzudarv38mahdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598454</id>
      <parentid>1598190</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="mrryi7kpo48bmp17ma70b1bv4rvfgdv" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''ژوورناڵ ئۆف فیزیکس: کۆندێنسد ماتەر''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی ھەفتانەیە کە لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە و لەلایەن ئای ئۆ پی پبڵیشینگ بڵاو دەکرێتەوە. گۆڤارەکە ھەموو بوارەکانی [[فیزیکی ماددەی چڕ]] لەوانە ماددەی نەرم و نانۆپەیکەرەکان دەگرێتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە پیتەر ئەی داوبنە لە زانکۆی نێبراسکا-لینکن.

گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩٨٩ لە ئەنجامی یەکگرتنی «ژوورناڵ ئۆف فیزیکس سی: سۆڵید ستەیت فیزیکس» و «ژوورناڵ ئۆف فیزیکس ئێف: مێتاڵ فیزیکس» پێکھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ferry |یەکەم=David |دوایین٢=Dowben |یەکەم٢=Peter |دوایین٣=Inglesfield |یەکەم٣=John |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Celebrating 20 years of Journal of Physics: Condensed Matter—in honour of Richard Palmer |journal=Journal of Physics: Condensed Matter |بەرگ=٢١|issue=47 |bibcode=2009JPCM...21U0301F |doi=10.1088/0953-8984/21/47/470301 |article-number=470301}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mrryi7kpo48bmp17ma70b1bv4rvfgdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەوت وانەی کورت سەبارەت بە فیزیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297546</id>
    <revision>
      <id>1598189</id>
      <parentid>1598176</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1598189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2839" sha1="a0y6kd4jus5f3k9jp26phsdrrjxie6y" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''حەوت وانەی کورت سەبارەت بە فیزیک''''' (بە [[ئیتاڵی]]: ''Sette brevi lezioni di fisica'') کتێبێکی کورتی فیزیکزانی ئیتاڵی کارلۆ ڕۆڤێلییە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠١٤ بە زمانی [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]] بڵاو کرایەوە، و تا ساڵی ٢٠٢١ کتێبەکە بۆ ٥٢ زمان وەرگێڕدراوە. زیاتر لە ملیۆنێک دانەی لێ فرۆشراوە، کە زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ دانەیان لە ئیتاڵیادایە.&lt;ref name=&quot;standard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Law, Katie |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/meet-carlo-rovelli-the-scientist-behind-new-cult-book-seven-brief-lessons-on-physics-a3110216.html|سەردێڕ=Carlo Rovelli on life, the universe and everything |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=Evening Standard |وتەگێڕانەوە=In his native Italy the book has outsold Fifty Shades of Grey, shifting more than 300,000 copies, and it is now being translated into 28 languages.}}&lt;/ref&gt;

== کورتە ==
کتێبەکە دۆزینەوەکانی [[فیزیکی ھاوچەرخ|فیزیکی دوای نیوتن]] – لە [[تیۆریی ڕێژەیی]] ئایینشتاینەوە تا [[میکانیکی کوانتۆم]] – لە حەوت وانەی کورت و تێگەیشتەدا کۆ دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rovelli|یەکەم=Carlo|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wU_ZCQAAQBAJ|سەردێڕ=Seven Brief Lessons on Physics on Google Books|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Penguin Books Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٢٣٥٩٧-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەم وانانە لە سەرەتادا لە ڕۆژنامەیەکی ئیتاڵیدا بە زنجیرە بڵاو کرابوونەوە. ڕۆڤێلی شێوازێکی ئەدەبی بەکاردەھێنێت، بۆ نموونە، ئاماژە بە ساڵێک دەکات کە ئایینشتاین بەبێ ئامانج بەسەری بردووە و باس لەوە دەکات کە ئەوانەی کات بەفیڕۆ نادەن، ناگەنە ئەنجامێکی بەرچاو.

بەشەکان بریتین لە:

# تیۆرییەکان
# کوانتەمەکان
# تەلارسازیی گەردوون
# تەنۆلکەکان
# دەنکۆڵەکانی بۆشایی
# ئەگەرایەتی، کات و گەرمیی کونە ڕەشەکان
# خۆمان
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>a0y6kd4jus5f3k9jp26phsdrrjxie6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598378</id>
      <parentid>1598189</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]</comment>
      <origin>1598378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="5e7z2wqebqrm5r0swq0p2gjl6rnzqig" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''حەوت وانەی کورت سەبارەت بە فیزیک''''' (بە [[ئیتاڵی]]: ''Sette brevi lezioni di fisica'') کتێبێکی کورتی فیزیکزانی ئیتاڵی کارلۆ ڕۆڤێلییە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠١٤ بە زمانی [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]] بڵاو کرایەوە، و تا ساڵی ٢٠٢١ کتێبەکە بۆ ٥٢ زمان وەرگێڕدراوە. زیاتر لە ملیۆنێک دانەی لێ فرۆشراوە، کە زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ دانەیان لە ئیتاڵیادایە.&lt;ref name=&quot;standard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Law, Katie |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/meet-carlo-rovelli-the-scientist-behind-new-cult-book-seven-brief-lessons-on-physics-a3110216.html|سەردێڕ=Carlo Rovelli on life, the universe and everything |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=Evening Standard |وتەگێڕانەوە=In his native Italy the book has outsold Fifty Shades of Grey, shifting more than 300,000 copies, and it is now being translated into 28 languages.}}&lt;/ref&gt;

== کورتە ==
کتێبەکە دۆزینەوەکانی [[فیزیکی ھاوچەرخ|فیزیکی دوای نیوتن]] – لە [[تیۆریی ڕێژەیی]] ئایینشتاینەوە تا [[میکانیکی کوانتۆم]] – لە حەوت وانەی کورت و تێگەیشتەدا کۆ دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rovelli|یەکەم=Carlo|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wU_ZCQAAQBAJ|سەردێڕ=Seven Brief Lessons on Physics on Google Books|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Penguin Books Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٢٣٥٩٧-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەم وانانە لە سەرەتادا لە ڕۆژنامەیەکی ئیتاڵیدا بە زنجیرە بڵاو کرابوونەوە. ڕۆڤێلی شێوازێکی ئەدەبی بەکاردەھێنێت، بۆ نموونە، ئاماژە بە ساڵێک دەکات کە ئایینشتاین بەبێ ئامانج بەسەری بردووە و باس لەوە دەکات کە ئەوانەی کات بەفیڕۆ نادەن، ناگەنە ئەنجامێکی بەرچاو.

بەشەکان بریتین لە:

# تیۆرییەکان
# کوانتەمەکان
# تەلارسازیی گەردوون
# تەنۆلکەکان
# دەنکۆڵەکانی بۆشایی
# ئەگەرایەتی، کات و گەرمیی کونە ڕەشەکان
# خۆمان
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیزیک}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5e7z2wqebqrm5r0swq0p2gjl6rnzqig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598423</id>
      <parentid>1598378</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="t65h1u5qzj2uqrjmvzxkky3l3fwf8ng" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''''حەوت وانەی کورت سەبارەت بە فیزیک''''' (بە [[ئیتاڵی]]: ''Sette brevi lezioni di fisica'') کتێبێکی کورتی فیزیکزانی ئیتاڵی کارلۆ ڕۆڤێلییە. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠١٤ بە زمانی [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]] بڵاو کرایەوە، و تا ساڵی ٢٠٢١ کتێبەکە بۆ ٥٢ زمان وەرگێڕدراوە. زیاتر لە ملیۆنێک دانەی لێ فرۆشراوە، کە زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ دانەیان لە ئیتاڵیادایە.&lt;ref name=&quot;standard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Law, Katie |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/meet-carlo-rovelli-the-scientist-behind-new-cult-book-seven-brief-lessons-on-physics-a3110216.html|سەردێڕ=Carlo Rovelli on life, the universe and everything |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=Evening Standard |وتەگێڕانەوە=In his native Italy the book has outsold Fifty Shades of Grey, shifting more than 300,000 copies, and it is now being translated into 28 languages.}}&lt;/ref&gt;

== کورتە ==
کتێبەکە دۆزینەوەکانی [[فیزیکی ھاوچەرخ|فیزیکی دوای نیوتن]] – لە [[تیۆریی ڕێژەیی]] ئایینشتاینەوە تا [[میکانیکی کوانتۆم]] – لە حەوت وانەی کورت و تێگەیشتەدا کۆ دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rovelli|یەکەم=Carlo|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wU_ZCQAAQBAJ|سەردێڕ=Seven Brief Lessons on Physics on Google Books|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Penguin Books Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٢٣٥٩٧-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەم وانانە لە سەرەتادا لە ڕۆژنامەیەکی ئیتاڵیدا بە زنجیرە بڵاو کرابوونەوە. ڕۆڤێلی شێوازێکی ئەدەبی بەکاردەھێنێت، بۆ نموونە، ئاماژە بە ساڵێک دەکات کە ئایینشتاین بەبێ ئامانج بەسەری بردووە و باس لەوە دەکات کە ئەوانەی کات بەفیڕۆ نادەن، ناگەنە ئەنجامێکی بەرچاو.

بەشەکان بریتین لە:

# تیۆرییەکان
# کوانتەمەکان
# تەلارسازیی گەردوون
# تەنۆلکەکان
# دەنکۆڵەکانی بۆشایی
# ئەگەرایەتی، کات و گەرمیی کونە ڕەشەکان
# خۆمان
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیزیک}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>t65h1u5qzj2uqrjmvzxkky3l3fwf8ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیزیکاڵ ڕیڤیو ئی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297547</id>
    <revision>
      <id>1598458</id>
      <parentid>1598179</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="sf15xrdemeg11kvqp6fljpl8pa2q842" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''فیزیکاڵ ڕیڤیو ئی''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە، کە مانگانە لەلایەن [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیکی ئەمریکی]] بڵاو دەکرێتەوە. کایەی سەرەکیی بایەخپێدانی بریتییە لە دیاردە بەکۆمەڵەکانی سیستمە فرەتەنییەکان. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ەوە لەلایەن داریۆ کۆرادینی سەرنووسەری بۆ دەکرێت. لەکاتێکدا ناوەڕۆکی توێژینەوە ڕەسەنەکان پێویستی بە بەشداریی دارایی ھەیە، سەرنووسراوەکان، ھەواڵەکان و ناوەڕۆکە ناتوێژینەوەیییەکانی تر بە شێوەیەکی کراوە دەستپێگەیشتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sf15xrdemeg11kvqp6fljpl8pa2q842</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئی پی ئێڵ (گۆڤار)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297548</id>
    <revision>
      <id>1598457</id>
      <parentid>1598182</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="6lzs16mq7u8gu1ky5en74j7f8n7sqt0" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''ئی پی ئێڵ''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوە کە لەلایەن ئی دی پی ساینسس، ئای ئۆ پی پبڵیشینگ و کۆمەڵەی فیزیکی ئیتاڵی بە نوێنەرایەتیی کۆمەڵەی فیزیکی ئەورووپا و ١٧ کۆمەڵەی فیزیکی تری ئەورووپی بڵاو دەکرێتەوە. پێش ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ بە '''''یۆرۆفیزیکس لێتەرز''''' دەناسرایەوە.

== بوار ==
''ئی پی ئێڵ'' نامە ڕەسەنەکان بڵاو دەکاتەوە کە ئەنجام و دۆزینەوە نوێیەکان ڕادەگەیەنن کە شایستەی بڵاوکردنەوەی خێران لە ھەموو بوارەکانی فیزیکدا. ''ئی پی ئێڵ'' ھەروەھا سەرنجەکان لەسەر ئەو نامانە بڵاو دەکاتەوە کە پێشتر لە گۆڤارەکەدا بڵاوکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6lzs16mq7u8gu1ky5en74j7f8n7sqt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەنەدییەن ژوورناڵ ئۆف فیزیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297549</id>
    <revision>
      <id>1598456</id>
      <parentid>1598186</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1283" sha1="hrtk07j3d1lyshxybbfe5uwckb6l1vx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''کەنەدییەن ژوورناڵ ئۆف فیزیکس''''' گۆڤارێکی زانستیی مانگانەی ھەڵسەنگێندراوە کە توێژینەوە لە [[فیزیک]]دا دەگرێتەوە. لە ساڵی ١٩٢٩ وەک «کەنەدییەن ژوورناڵ ئۆف ڕیسێرچ، سێکشن ئەی: فیزیکاڵ ساینسس» دامەزراوە، و لە ساڵی ١٩٥١ ناوی ئێستای وەرگرتووە. گۆڤارەکە مانگانە لەلایەن ئێن ئاڕ سی ڕیسێرچ پرێس بڵاو دەکرێتەوە و لەلایەن ڕۆبێرت مان ([[زانکۆی واتەرلوو]]) و مارکۆ مێرکلی (زانکۆی مێمۆرییاڵ ئۆف نیوفۆندلاند) سەرنووسەری بۆ دەکرێت. گۆڤارەکە سەر بە کۆمەڵەی فیزیکزانانی کەنەدایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>hrtk07j3d1lyshxybbfe5uwckb6l1vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مۆدێرن فیزیکس لێتەرز ئەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297550</id>
    <revision>
      <id>1598455</id>
      <parentid>1598188</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="dbhbks25k20xvpsgm6l7chh095ti8hu" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''مۆدێرن فیزیکس لێتەرز ئەی''''' (ئێم پی ئێڵ ئەی)یەکەمینە لە زنجیرە گۆڤارێک کە لەلایەن وۆرڵد ساینتفیک لەژێر ناونیشانی ''مۆدێرن فیزیکس لێتەرز'' بڵاو دەکرێتەوە. ئەم گۆڤارە بە تایبەتی وتار و توێژینەوەکان لەسەر کێشکردن، گەردوونناسی، فیزیکی ناوکی، و تەنۆلکە و کێڵگەکان دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== گۆڤارە پەیوەندیدارەکان ==
* ''[[مۆدێرن فیزیک لێتەرز بی|مۆدێرن فیزیکس لێتەرز بی]]''
* ''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف مۆدێرن فیزیکس ئەی''
* ''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف مۆدێرن فیزیکس دی''
* ''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف مۆدێرن فیزیکس ئی''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dbhbks25k20xvpsgm6l7chh095ti8hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٩</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297551</id>
    <revision>
      <id>1598250</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="iqag49reg7b5cumfx26ud15lcyz7zll" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کۆریای باکوور ٢٠١٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598249 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190109062841/https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/ بۆ https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٣:٠٩، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>iqag49reg7b5cumfx26ud15lcyz7zll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297552</id>
    <revision>
      <id>1598255</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1333625805|Mathematisch-Physikalischer Salon]]»</comment>
      <origin>1598255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="o70gcr7bjv7afviwce51edm6lfmhf18" xml:space="preserve">
The '''Mathematisch-Physikalischer Salon''' ({{IPA|de|mateˈmaːtɪʃ fyziˈkaːlɪʃɐ zaˈloːn|lang}}{{IPA|de|mateˈmaːtɪʃ fyziˈkaːlɪʃɐ zaˈloːn|lang}}{{IPA|de|mateˈmaːtɪʃ fyziˈkaːlɪʃɐ zaˈloːn|lang}}, ''Royal Cabinet of Mathematical and Physical Instruments'') in [[درێسدن|Dresden]], [[ئەڵمانیا|Germany]], is a museum of historic clocks and scientific instruments. Its holdings include terrestrial and celestial globes, astronomical, optical and geodetic devices dating back to the 16th century, as well as historic instruments for calculating and drawing length, mass, temperature and air pressure. &lt;ref name=&quot;Loeffler&quot;&gt;Fritz Löffler: ''Das alte Dresden – Geschichte seiner Bauten''. 16th ed. Leipzig: Seemann, 2006, {{ISBN|978-3-86502-000-0}} {{In lang|de}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The Mathematisch-Physikalischer Salon is part of the Staatliche Kunstsammlungen Dresden (State Art Collections). It is located in the Zwinger. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پەڕگە:Globusuhr_1586.jpg|وێنۆک|Celestial globe from 1586]]

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>o70gcr7bjv7afviwce51edm6lfmhf18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598257</id>
      <parentid>1598255</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="buh2j10it799fva4mtqrad35gg22uyb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن''' (کابینەی پاشایەتیی ئامێرە ماتماتیکی و فیزیایییەکان) لە [[درێسدن]]، [[ئەڵمانیا]]، مۆزەخانەیەکی کاتژمێرە مێژووییەکان و ئامێرە زانستییەکانە. ناوەڕۆکەکەی گۆی زەوی و ئاسمانی، ئامێرە فەلەکناسی، ئۆپتیکی و جیۆدێزییەکان لەخۆ دەگرێت کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی ١٦ دەگەڕێتەوە، ھەروەھا ئامێرە مێژووییەکان بۆ ژماردن و کێشانی درێژی، بارستایی، پلەی گەرمی و پەستانی ھەوا.&lt;ref name=&quot;Loeffler&quot;&gt;Fritz Löffler: ''Das alte Dresden – Geschichte seiner Bauten''. 16th ed. Leipzig: Seemann, 2006, {{ISBN|978-3-86502-000-0}} {{In lang|de}}&lt;/ref&gt;

ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن بەشێکە لە شتاتلیخە کونسستاملونگن درێسدن. لە زڤینگەر ھەڵکەوتووە.

[[پەڕگە:Globusuhr_1586.jpg|وێنۆک|گۆی ئاسمانیی ساڵی ١٥٨٦]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>buh2j10it799fva4mtqrad35gg22uyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598258</id>
      <parentid>1598257</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="pxnftwhmisjygz7t3o6dylcoi0pki3f" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Globusuhr_1586.jpg|وێنۆک|گۆی ئاسمانیی ساڵی ١٥٨٦]]
'''ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن''' (کابینەی پاشایەتیی ئامێرە ماتماتیکی و فیزیایییەکان) لە [[درێسدن]]، [[ئەڵمانیا]]، مۆزەخانەیەکی کاتژمێرە مێژووییەکان و ئامێرە زانستییەکانە. ناوەڕۆکەکەی گۆی زەوی و ئاسمانی، ئامێرە فەلەکناسی، ئۆپتیکی و جیۆدێزییەکان لەخۆ دەگرێت کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی ١٦ دەگەڕێتەوە، ھەروەھا ئامێرە مێژووییەکان بۆ ژماردن و کێشانی درێژی، بارستایی، پلەی گەرمی و پەستانی ھەوا.&lt;ref name=&quot;Loeffler&quot;&gt;Fritz Löffler: ''Das alte Dresden – Geschichte seiner Bauten''. 16th ed. Leipzig: Seemann, 2006, {{ISBN|978-3-86502-000-0}} {{In lang|de}}&lt;/ref&gt;

ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن بەشێکە لە شتاتلیخە کونسستاملونگن درێسدن. لە زڤینگەر ھەڵکەوتووە.


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pxnftwhmisjygz7t3o6dylcoi0pki3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598337</id>
      <parentid>1598258</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mathematisch-Physikalischer Salon (Zwinger, Dresden)}}</comment>
      <origin>1598337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="9pfsfmashvf7n1xwkyzpsja6bnyr5v3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Globusuhr_1586.jpg|وێنۆک|گۆی ئاسمانیی ساڵی ١٥٨٦]]
'''ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن''' (کابینەی پاشایەتیی ئامێرە ماتماتیکی و فیزیایییەکان) لە [[درێسدن]]، [[ئەڵمانیا]]، مۆزەخانەیەکی کاتژمێرە مێژووییەکان و ئامێرە زانستییەکانە. ناوەڕۆکەکەی گۆی زەوی و ئاسمانی، ئامێرە فەلەکناسی، ئۆپتیکی و جیۆدێزییەکان لەخۆ دەگرێت کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی ١٦ دەگەڕێتەوە، ھەروەھا ئامێرە مێژووییەکان بۆ ژماردن و کێشانی درێژی، بارستایی، پلەی گەرمی و پەستانی ھەوا.&lt;ref name=&quot;Loeffler&quot;&gt;Fritz Löffler: ''Das alte Dresden – Geschichte seiner Bauten''. 16th ed. Leipzig: Seemann, 2006, {{ISBN|978-3-86502-000-0}} {{In lang|de}}&lt;/ref&gt;

ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن بەشێکە لە شتاتلیخە کونسستاملونگن درێسدن. لە زڤینگەر ھەڵکەوتووە.


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mathematisch-Physikalischer Salon (Zwinger, Dresden)}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9pfsfmashvf7n1xwkyzpsja6bnyr5v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598442</id>
      <parentid>1598337</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1598442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="g935q2oe0zuw872e69frarmm91179xb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Globusuhr_1586.jpg|وێنۆک|گۆی ئاسمانیی ساڵی ١٥٨٦]]
'''ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن''' (کابینەی پاشایەتیی ئامێرە ماتماتیکی و فیزیایییەکان) لە [[درێسدن]]، [[ئەڵمانیا]]، مۆزەخانەیەکی کاتژمێرە مێژووییەکان و ئامێرە زانستییەکانە. ناوەڕۆکەکەی گۆی زەوی و ئاسمانی، ئامێرە فەلەکناسی، ئۆپتیکی و جیۆدێزییەکان لەخۆ دەگرێت کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی ١٦ دەگەڕێتەوە، ھەروەھا ئامێرە مێژووییەکان بۆ ژماردن و کێشانی درێژی، بارستایی، پلەی گەرمی و پەستانی ھەوا.&lt;ref name=&quot;Loeffler&quot;&gt;Fritz Löffler: ''Das alte Dresden – Geschichte seiner Bauten''. 16th ed. Leipzig: Seemann, 2006, {{ISBN|978-3-86502-000-0}} {{In lang|de}}&lt;/ref&gt;

ماتیماتیش-فیزیکالیشەر سالۆن بەشێکە لە شتاتلیخە کونسستاملونگن درێسدن. لە زڤینگەر ھەڵکەوتووە.


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mathematisch-Physikalischer Salon (Zwinger, Dresden)}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>g935q2oe0zuw872e69frarmm91179xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297553</id>
    <revision>
      <id>1598260</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1279402081|International Journal of Theoretical Physics]]»</comment>
      <origin>1598260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="fq4n4kbb964qbn6wworu818jumpu1q0" xml:space="preserve">The '''''International Journal of Theoretical Physics''''' is a peer-reviewed scientific journal of [[فیزیک|physics]] published by [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا|Springer Science+Business Media]] since 1968. According to the ''Journal Citation Reports'', the journal has a June 2023 real-time impact factor of 4.6  and publishes both original research and review articles. The editor-in-chief is Andreas Wipf (Friedrich-Schiller-University Jena). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

== Scope and indexing ==
The journal covers the following areas: [[ڕێژەییی گشتی|general relativity]], [[میکانیکی کوانتۆم|quantum theory]] with relativistic [[تیۆریی بواری کوانتۆمی|quantum field theory]], quantum measurement theory, quantum geometry and quantum logic.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; Services abstracting and indexing this journal include Chemical Abstracts Service, Mathematical Reviews, Science Citation Index, Scopus, and Zentralblatt MATH.&lt;ref name=&quot;description&quot; /&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fq4n4kbb964qbn6wworu818jumpu1q0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598262</id>
      <parentid>1598260</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="51jc2jkifuzvlluvlv240w2gwjwxybe" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی [[فیزیک]]ە کە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا]] بڵاو دەکرێتەوە. بەپێی [[Journal Citation Reports|ژوورناڵ سایتەیشن ڕیپۆرتس]]، گۆڤارەکە فاکتەری کاریگەریی کاتیی ٤٫٦ی ھەبووە بۆ حوزەیرانی ٢٠٢٣ و ھەردوو جۆری توێژینەوەی ڕەسەن و وتارەکانی پێداچوونەوە بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس ڤیپفە (زانکۆی فریدریچ-شیلەر یێنا).

== بوار و ئیندێکسکردن ==
گۆڤارەکە ئەم بوارانە دەگرێتەوە: [[ڕێژەییی گشتی]]، [[میکانیکی کوانتۆم|تیۆریی کوانتۆم]] لەگەڵ [[تیۆریی بواری کوانتۆمی]] ڕێژەیی، تیۆریی پێوانەکردنی کوانتۆمی، جیۆمێتریی کوانتۆمی و لۆژیکی کوانتۆمی.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; ئەو خزمەتگوزارییانەی کە پوختەکاری و ئیندێکسکردنی ئەم گۆڤارە دەکەن بریتین لە کێمیکاڵ ئەبستراکتس سێرڤس، ماتماتیکاڵ ڕیڤیوز، ساینس سایتەیشن ئیندێکس، سکۆپوس و زێنترالبڵات مات.&lt;ref name=&quot;description&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>51jc2jkifuzvlluvlv240w2gwjwxybe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598264</id>
      <parentid>1598262</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1598264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="tpuwh9u7g3f7f2tiv6iucbzqzerscg9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی [[فیزیک]]ە کە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا]] بڵاو دەکرێتەوە. بەپێی ژوورناڵ سایتەیشن ڕیپۆرتس، گۆڤارەکە فاکتەری کاریگەریی کاتیی ٤٫٦ی ھەبووە بۆ حوزەیرانی ٢٠٢٣ و ھەردوو جۆری توێژینەوەی ڕەسەن و وتارەکانی پێداچوونەوە بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس ڤیپفە (زانکۆی فریدریچ-شیلەر یێنا).

== بوار و ئیندێکسکردن ==
گۆڤارەکە ئەم بوارانە دەگرێتەوە: [[ڕێژەییی گشتی]]، [[میکانیکی کوانتۆم|تیۆریی کوانتۆم]] لەگەڵ [[تیۆریی بواری کوانتۆمی]] ڕێژەیی، تیۆریی پێوانەکردنی کوانتۆمی، جیۆمێتریی کوانتۆمی و لۆژیکی کوانتۆمی.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; ئەو خزمەتگوزارییانەی کە پوختەکاری و ئیندێکسکردنی ئەم گۆڤارە دەکەن بریتین لە کێمیکاڵ ئەبستراکتس سێرڤس، ماتماتیکاڵ ڕیڤیوز، ساینس سایتەیشن ئیندێکس، سکۆپوس و زێنترالبڵات مات.&lt;ref name=&quot;description&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>tpuwh9u7g3f7f2tiv6iucbzqzerscg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598272</id>
      <parentid>1598264</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس]]ی گواستەوە بۆ [[ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس]]: وتارەکانی تریشمان بەم شێوە نووسیون، هەروەها خوێندنەوەی زیاتر بەم جۆرەیە (دروست دروستەکەی نەشنڵ)</comment>
      <origin>1598264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="tpuwh9u7g3f7f2tiv6iucbzqzerscg9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی [[فیزیک]]ە کە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا]] بڵاو دەکرێتەوە. بەپێی ژوورناڵ سایتەیشن ڕیپۆرتس، گۆڤارەکە فاکتەری کاریگەریی کاتیی ٤٫٦ی ھەبووە بۆ حوزەیرانی ٢٠٢٣ و ھەردوو جۆری توێژینەوەی ڕەسەن و وتارەکانی پێداچوونەوە بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس ڤیپفە (زانکۆی فریدریچ-شیلەر یێنا).

== بوار و ئیندێکسکردن ==
گۆڤارەکە ئەم بوارانە دەگرێتەوە: [[ڕێژەییی گشتی]]، [[میکانیکی کوانتۆم|تیۆریی کوانتۆم]] لەگەڵ [[تیۆریی بواری کوانتۆمی]] ڕێژەیی، تیۆریی پێوانەکردنی کوانتۆمی، جیۆمێتریی کوانتۆمی و لۆژیکی کوانتۆمی.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; ئەو خزمەتگوزارییانەی کە پوختەکاری و ئیندێکسکردنی ئەم گۆڤارە دەکەن بریتین لە کێمیکاڵ ئەبستراکتس سێرڤس، ماتماتیکاڵ ڕیڤیوز، ساینس سایتەیشن ئیندێکس، سکۆپوس و زێنترالبڵات مات.&lt;ref name=&quot;description&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>tpuwh9u7g3f7f2tiv6iucbzqzerscg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598274</id>
      <parentid>1598272</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1598274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="l2klt1zudfrvw93o0v4o6q3xyjoukv2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' ({{بە ئینگلیزی|International Journal of Theoretical Physics}}) گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی [[فیزیک]]ە کە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا]] بڵاو دەکرێتەوە. بەپێی ژوورناڵ سایتەیشن ڕیپۆرتس، گۆڤارەکە فاکتەری کاریگەریی کاتیی ٤٫٦ی ھەبووە بۆ حوزەیرانی ٢٠٢٣ و ھەردوو جۆری توێژینەوەی ڕەسەن و وتارەکانی پێداچوونەوە بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس ڤیپفە (زانکۆی فریدریچ-شیلەر یێنا).

== بوار و ئیندێکسکردن ==
گۆڤارەکە ئەم بوارانە دەگرێتەوە: [[ڕێژەییی گشتی]]، [[میکانیکی کوانتۆم|تیۆریی کوانتۆم]] لەگەڵ [[تیۆریی بواری کوانتۆمی]] ڕێژەیی، تیۆریی پێوانەکردنی کوانتۆمی، جیۆمێتریی کوانتۆمی و لۆژیکی کوانتۆمی.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; ئەو خزمەتگوزارییانەی کە پوختەکاری و ئیندێکسکردنی ئەم گۆڤارە دەکەن بریتین لە کێمیکاڵ ئەبستراکتس سێرڤس، ماتماتیکاڵ ڕیڤیوز، ساینس سایتەیشن ئیندێکس، سکۆپوس و زێنترالبڵات مات.&lt;ref name=&quot;description&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>l2klt1zudfrvw93o0v4o6q3xyjoukv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598446</id>
      <parentid>1598274</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="sxeup6c44nleakws9e77y68dcjsvml9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس''''' ({{بە ئینگلیزی|International Journal of Theoretical Physics}}) گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی [[فیزیک]]ە کە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە لەلایەن [[سپرینگەر ساینس+بزنس مدیا]] بڵاو دەکرێتەوە. بەپێی ژوورناڵ سایتەیشن ڕیپۆرتس، گۆڤارەکە فاکتەری کاریگەریی کاتیی ٤٫٦ی ھەبووە بۆ حوزەیرانی ٢٠٢٣ و ھەردوو جۆری توێژینەوەی ڕەسەن و وتارەکانی پێداچوونەوە بڵاو دەکاتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس ڤیپفە (زانکۆی فریدریچ-شیلەر یێنا).

== بوار و ئیندێکسکردن ==
گۆڤارەکە ئەم بوارانە دەگرێتەوە: [[ڕێژەییی گشتی]]، [[میکانیکی کوانتۆم|تیۆریی کوانتۆم]] لەگەڵ [[تیۆریی بواری کوانتۆمی]] ڕێژەیی، تیۆریی پێوانەکردنی کوانتۆمی، جیۆمێتریی کوانتۆمی و لۆژیکی کوانتۆمی.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.springer.com/physics/journal/10773 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2009}}&lt;/ref&gt; ئەو خزمەتگوزارییانەی کە پوختەکاری و ئیندێکسکردنی ئەم گۆڤارە دەکەن بریتین لە کێمیکاڵ ئەبستراکتس سێرڤس، ماتماتیکاڵ ڕیڤیوز، ساینس سایتەیشن ئیندێکس، سکۆپوس و زێنترالبڵات مات.&lt;ref name=&quot;description&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sxeup6c44nleakws9e77y68dcjsvml9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297554</id>
    <revision>
      <id>1598271</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1327424274|Karageçit village massacre]]» دروست کراوە.</comment>
      <origin>1598271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1105" sha1="fz3ngrikdhm4sa7xonbt1owk9nvl0v2" xml:space="preserve">'''کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان''' کوژرانی ٩ ژن و منداڵی [[کورد]] بوو لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤، لە گوندی سپیڤیان سەر بە [[پارێزگای سێرت|پارێزگای سیرت]] ، قەزای ئێروح لە باکووری کوردستان (ئەمڕۆ بەشێکە لە قەزای شرناخ ). &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 December 1984 |ناونیشان=https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616202754/https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 June 2022 |وێبگە=T.B.M.M. Tutanak Dergisi |پەڕەکان=502–503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=karage%C3%A7it&amp;isAdv=false |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-05 |وێبگە=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>fz3ngrikdhm4sa7xonbt1owk9nvl0v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598277</id>
      <parentid>1598271</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="kyvb3k1oqj43saxl4vx6mdcgc1mu9xh" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان''' کوژرانی ٩ ژن و منداڵی [[کورد]] بوو لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤، لە گوندی سپیڤیان سەر بە [[پارێزگای سێرت]]، قەزای ئێروح (ئەمڕۆ بەشێکە لە [[قەزای شرنەخ]]). &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 December 1984 |ناونیشان=https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616202754/https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 June 2022 |وێبگە=T.B.M.M. Tutanak Dergisi |پەڕەکان=502–503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=karage%C3%A7it&amp;isAdv=false |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-05 |وێبگە=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکە ==
[[پارتی دیموکراسیی نەتەوەپەرست]] ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی [[پارێزگای خەتای]] [[مورات سۆکمەنۆغڵوو]] پێشنیارێکی زارەکی دەربارەی ئەم کۆمەڵکوژییە پێشکەش کرد و وەزیری ناوخۆی ئەو کاتە [[یەڵدرم ئاکبوولووت]] وەڵامی دایەوە کە یەکەم ھێرشی پەکەکە بۆ سەر گوندی سپیڤیان لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٤ ڕووی داوە، کە لە ئەنجامی ئەم ھێرشەدا پاسەوانێکی گوند بریندار بووە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

گوتراوە کە دووەم ھێرش لە کاتژمێر ٧:٣٠ی ئێوارە لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ دەستی پێ کردووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Katliam köyüne yardım yağdı... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=Katliam%20k%C3%B6y%C3%BCne%20yard%C4%B1m%20ya%C4%9Fd%C4%B1&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; بە بۆچوونی یەڵدرم ئاکبوولووت، ھێرشەکە بە مووشەک کراوەتە سەر ماڵی موختاری گوند و ماڵی پاسەوانێکی گوند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

لە ئەنجامی ھێرشەکەدا ٩ کەسی مەدەنی گیانیان لەدەست دا، کە چوار کەسیان لە بنەماڵەی جان و چوار کەسیان لە بنەماڵەی سەڤیم بوون. ناوەکانیان ئەمانە بوون: ئاسیە جان، لەیلا شاھین، ئاینور سەڤیم، لوتفیە سەڤیم، عایشە جان، وەلی جان، بەھار سەڤیم، بەدرەدین سەڤیم، زەینەب جان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Özdağ |first=Ümit |title=Pusu ve katliamların kronolojisi: PKK'nın gerçekleştirdiği toplu katliamlar |publisher=Kripto |year=2009 |isbn=9786054125180 |location=Ankara |author-link=Ümit Özdağ}}&lt;/ref&gt;

== دواتر ==
بانگەشە کرا کە یەکێک لە چەکدارانی [[پەکەکە]] کە بەشدار بووە لەم کۆمەڵکوژییەدا، لە کاتی پێکدادانەکەدا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; فەرماندەی سوپای حەوتەم و فەرماندەی باری نائاسایی ئەو کاتە فەریق کایا یازگان، پارێزگاری ئامەد ئیحسان دەدە، [[پارێزگاری سێرت]] ڕەجەب بیرسین ئۆزەن لەگەڵ یاوەرەکانیان لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ سەردانی گوندەکەیان کرد کە ٢٠٠ دانیشتووان و ٤٠ ماڵی ھەبوو، ھەروەھا ھاوکاریی خۆراک، ھاوکاریی جلوبەرگ، ھاوکاریی پێداویستیی نووسین و ھەروەھا ٧ تفەنگی [[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|کڵاشینکۆف]]ی لولەدرێژ و فیشەکیان نارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە ٩ی ئایاری ١٩٨٥، ١٩ گومانلێکراوی دەستبەسەرکراو لەلایەن داواکاری گشتیی سەربازییەوە لە یەکەم دانیشتنی دادگادا لە دادگای سەربازیی سوپای حەوتەم و باری نائاسایی ئامەد بە کوشتنی ٩ ژن و منداڵ لە گوندی سپیڤیان تۆمەتبار کران.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=PKK davasında önemli itiraflar... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=PKK%20davas%C4%B1nda%20%C3%B6nemli%20itiraflar&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; داوای [[سزای لەسێدارەدان]] بۆ حەوت گومانلێکراو و شەش جار بۆ مستەفا چیمەن کرا کە گومانلێکراوی ژمارە یەک بوو.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

مستەفا چیمەن کە بە سەرکردەی ئەم کۆمەڵکوژییە تۆمەتبار کرابوو، لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ دەستگیر کرا.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە لێپرسینەوەکەیدا، قبووڵی کرد کە سەرکردەی کۆمەڵکوژییەکە بووە بەم وشانە: «پێویستە لە سەرەتاوە بیر لە کۆتایی بکرێتەوە. ئێمە نەماندەزانی. ھەڵخەڵەتێندراین.... من سەرکردەی گرووپەکە بووم. فەرمانی کوشتنمان پێ گەیشت. ئەوە تەنھا شتێک بوو کە دەمتوانی بەپێی بارودۆخی بیرکردنەوەم فەرمانەکان جێبەجێ بکەم. ناتوانم سەیری دەموچاوی ھیچ کام لە ئێوە بکەم. پەشیمانم. لێم خۆش بن.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

بۆ داواکردنی سزای لەسێدارەدان بۆ مستەفا چیمەن پێنج یان شەش جار، ئەو بۆ یەکەمجار داواکاری پێشکەش بە دادگا کرد بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی وەک «یاسای پەشیمانی» و «یاسای تێکەڵبوونەوەی کۆمەڵایەتی».&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ئەم داواکارییە لەلایەن دادگاوە قبووڵ کرا و گومانلێکراو [مستەفا چیمەن] سزای ٢٤ ساڵ زیندانیی قورسی بەسەردا سەپێندرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Güneydoğu Olayları Davası'nda... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=G%C3%BCneydo%C4%9Fu%20Olaylar%C4%B1%20Davas%C4%B1%27nda&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; مستەفا چیمەن، کە یاریدەدەری سەربازی و [[ڕامیاری]]ی [[مەعسووم کۆرکمەز]] بوو، لە ساڵی ١٩٩٠ ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yakalanan PKK'lı Teröristten Çarpıcı İtiraf |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |access-date=2022-08-06 |website=www.trthaber.com |date=6 February 2012 |language=tr |archive-date=2021-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030193651/https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ھەمان ساڵ، چەکدارانی پەکەکە کوشتیان.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-30 |title=6. Bölüm: 15 Ağustos eyleminin ayrıntıları و sonuçları |url=https://darkamazi.com/archives/1016134 |access-date=2022-08-06 |website=Darka Mazi |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

گوایە [[پەکەکە]] بۆ جاری سێیەم و کۆتایی لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٧ ھێرشی کردە سەر گوندی سپیڤیان، جگە لەوەش پەکەکە ٦ کەسی مەدەنی ڕەگەز کوردی کوشت کە ناوی قوربانییەکان ئەمانەن: عەلی باھسی (٥٥)، بەھار باھسی (٣٠)، یووسف یەڵدڕم (٤٥)، زەینەب شاھین (٢٧)، عومەر تیموور (٢٢)، عەلی گۆک (؟).

گوندی سپیڤیان کە گوندێکی ئەشکەوتی کۆنە، لە ساڵی ١٩٩٢ چۆڵ کرا و تا ساڵی ٢٠٢١ ھیچ دانیشتووانێکی تێدا نییە.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>kyvb3k1oqj43saxl4vx6mdcgc1mu9xh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598288</id>
      <parentid>1598277</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8397" sha1="jkra9dsu0rmjjdh8wsxf8i9ablbvh26" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان''' کوژرانی ٩ ژن و منداڵی [[کورد]] بوو لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤، لە گوندی سپیڤیان سەر بە [[پارێزگای سێرت]]، قەزای ئێروح (ئەمڕۆ بەشێکە لە [[قەزای شرنەخ]]). &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 December 1984 |ناونیشان=https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616202754/https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 June 2022 |وێبگە=T.B.M.M. Tutanak Dergisi |پەڕەکان=502–503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=karage%C3%A7it&amp;isAdv=false |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-05 |وێبگە=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکە ==
[[پارتی دیموکراسیی نەتەوەپەرست]] ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی [[پارێزگای خەتای]] [[مورات سۆکمەنۆغڵوو]] پێشنیارێکی زارەکی دەربارەی ئەم کۆمەڵکوژییە پێشکەش کرد و وەزیری ناوخۆی ئەو کاتە [[یەڵدرم ئاکبوولووت]] وەڵامی دایەوە کە یەکەم ھێرشی پەکەکە بۆ سەر گوندی سپیڤیان لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٤ ڕووی داوە، کە لە ئەنجامی ئەم ھێرشەدا پاسەوانێکی گوند بریندار بووە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

گوتراوە کە دووەم ھێرش لە کاتژمێر ٧:٣٠ی ئێوارە لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ دەستی پێ کردووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Katliam köyüne yardım yağdı... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=Katliam%20k%C3%B6y%C3%BCne%20yard%C4%B1m%20ya%C4%9Fd%C4%B1&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; بە بۆچوونی یەڵدرم ئاکبوولووت، ھێرشەکە بە مووشەک کراوەتە سەر ماڵی موختاری گوند و ماڵی پاسەوانێکی گوند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

لە ئەنجامی ھێرشەکەدا ٩ کەسی مەدەنی گیانیان لەدەست دا، کە چوار کەسیان لە بنەماڵەی جان و چوار کەسیان لە بنەماڵەی سەڤیم بوون. ناوەکانیان ئەمانە بوون: ئاسیە جان، لەیلا شاھین، ئاینور سەڤیم، لوتفیە سەڤیم، عایشە جان، وەلی جان، بەھار سەڤیم، بەدرەدین سەڤیم، زەینەب جان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Özdağ |first=Ümit |title=Pusu ve katliamların kronolojisi: PKK'nın gerçekleştirdiği toplu katliamlar |publisher=Kripto |year=2009 |isbn=9786054125180 |location=Ankara |author-link=Ümit Özdağ}}&lt;/ref&gt;

== دواتر ==
بانگەشە کرا کە یەکێک لە چەکدارانی [[پەکەکە]] کە بەشدار بووە لەم کۆمەڵکوژییەدا، لە کاتی پێکدادانەکەدا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; فەرماندەی سوپای حەوتەم و فەرماندەی باری نائاسایی ئەو کاتە فەریق کایا یازگان، پارێزگاری ئامەد ئیحسان دەدە، [[پارێزگاری سێرت]] ڕەجەب بیرسین ئۆزەن لەگەڵ یاوەرەکانیان لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ سەردانی گوندەکەیان کرد کە ٢٠٠ دانیشتووان و ٤٠ ماڵی ھەبوو، ھەروەھا ھاوکاریی خۆراک، ھاوکاریی جلوبەرگ، ھاوکاریی پێداویستیی نووسین و ھەروەھا ٧ تفەنگی [[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|کڵاشینکۆف]]ی لولەدرێژ و فیشەکیان نارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە ٩ی ئایاری ١٩٨٥، ١٩ گومانلێکراوی دەستبەسەرکراو لەلایەن داواکاری گشتیی سەربازییەوە لە یەکەم دانیشتنی دادگادا لە دادگای سەربازیی سوپای حەوتەم و باری نائاسایی ئامەد بە کوشتنی ٩ ژن و منداڵ لە گوندی سپیڤیان تۆمەتبار کران.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=PKK davasında önemli itiraflar... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=PKK%20davas%C4%B1nda%20%C3%B6nemli%20itiraflar&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; داوای [[سزای لەسێدارەدان]] بۆ حەوت گومانلێکراو و شەش جار بۆ مستەفا چیمەن کرا کە گومانلێکراوی ژمارە یەک بوو.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

مستەفا چیمەن کە بە سەرکردەی ئەم کۆمەڵکوژییە تۆمەتبار کرابوو، لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ دەستگیر کرا.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە لێپرسینەوەکەیدا، قبووڵی کرد کە سەرکردەی کۆمەڵکوژییەکە بووە بەم وشانە: «پێویستە لە سەرەتاوە بیر لە کۆتایی بکرێتەوە. ئێمە نەماندەزانی. ھەڵخەڵەتێندراین.... من سەرکردەی گرووپەکە بووم. فەرمانی کوشتنمان پێ گەیشت. ئەوە تەنھا شتێک بوو کە دەمتوانی بەپێی بارودۆخی بیرکردنەوەم فەرمانەکان جێبەجێ بکەم. ناتوانم سەیری دەموچاوی ھیچ کام لە ئێوە بکەم. پەشیمانم. لێم خۆش بن.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

بۆ داواکردنی سزای لەسێدارەدان بۆ مستەفا چیمەن پێنج یان شەش جار، ئەو بۆ یەکەمجار داواکاری پێشکەش بە دادگا کرد بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی وەک «یاسای پەشیمانی» و «یاسای تێکەڵبوونەوەی کۆمەڵایەتی».&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ئەم داواکارییە لەلایەن دادگاوە قبووڵ کرا و گومانلێکراو [مستەفا چیمەن] سزای ٢٤ ساڵ زیندانیی قورسی بەسەردا سەپێندرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Güneydoğu Olayları Davası'nda... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=G%C3%BCneydo%C4%9Fu%20Olaylar%C4%B1%20Davas%C4%B1%27nda&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; مستەفا چیمەن، کە یاریدەدەری سەربازی و [[ڕامیاری]]ی [[مەعسووم کۆرکمەز]] بوو، لە ساڵی ١٩٩٠ ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yakalanan PKK'lı Teröristten Çarpıcı İtiraf |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |access-date=2022-08-06 |website=www.trthaber.com |date=6 February 2012 |language=tr |archive-date=2021-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030193651/https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ھەمان ساڵ، چەکدارانی پەکەکە کوشتیان.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-30 |title=6. Bölüm: 15 Ağustos eyleminin ayrıntıları و sonuçları |url=https://darkamazi.com/archives/1016134 |access-date=2022-08-06 |website=Darka Mazi |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

گوایە [[پەکەکە]] بۆ جاری سێیەم و کۆتایی لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٧ ھێرشی کردە سەر گوندی سپیڤیان، جگە لەوەش پەکەکە ٦ کەسی مەدەنی ڕەگەز کوردی کوشت کە ناوی قوربانییەکان ئەمانەن: عەلی باھسی (٥٥)، بەھار باھسی (٣٠)، یووسف یەڵدڕم (٤٥)، زەینەب شاھین (٢٧)، عومەر تیموور (٢٢)، عەلی گۆک (؟).

گوندی سپیڤیان کە گوندێکی ئەشکەوتی کۆنە، لە ساڵی ١٩٩٢ چۆڵ کرا و تا ساڵی ٢٠٢١ ھیچ دانیشتووانێکی تێدا نییە.

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان]]</text>
      <sha1>jkra9dsu0rmjjdh8wsxf8i9ablbvh26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598298</id>
      <parentid>1598288</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1598298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8423" sha1="hegdxgf5g84j5c9ic90sl9y8wzx30ea" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان''' کوژرانی ٩ ژن و منداڵی [[کورد]] بوو لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤، لە گوندی سپیڤیان سەر بە [[پارێزگای سێرت]]، قەزای ئێروح (ئەمڕۆ بەشێکە لە [[قەزای شرنەخ]]). &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 December 1984 |ناونیشان=https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616202754/https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 June 2022 |وێبگە=T.B.M.M. Tutanak Dergisi |پەڕەکان=502–503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=karage%C3%A7it&amp;isAdv=false |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-05 |وێبگە=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکە ==
[[پارتی دیموکراسیی نەتەوەپەرست]] ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی [[پارێزگای خەتای]] [[مورات سۆکمەنۆغڵوو]] پێشنیارێکی زارەکی دەربارەی ئەم کۆمەڵکوژییە پێشکەش کرد و وەزیری ناوخۆی ئەو کاتە [[یەڵدرم ئاکبوولووت]] وەڵامی دایەوە کە یەکەم ھێرشی پەکەکە بۆ سەر گوندی سپیڤیان لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٤ ڕووی داوە، کە لە ئەنجامی ئەم ھێرشەدا پاسەوانێکی گوند بریندار بووە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

گوتراوە کە دووەم ھێرش لە کاتژمێر ٧:٣٠ی ئێوارە لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ دەستی پێ کردووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Katliam köyüne yardım yağdı... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=Katliam%20k%C3%B6y%C3%BCne%20yard%C4%B1m%20ya%C4%9Fd%C4%B1&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; بە بۆچوونی یەڵدرم ئاکبوولووت، ھێرشەکە بە مووشەک کراوەتە سەر ماڵی موختاری گوند و ماڵی پاسەوانێکی گوند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

لە ئەنجامی ھێرشەکەدا ٩ کەسی مەدەنی گیانیان لەدەست دا، کە چوار کەسیان لە بنەماڵەی جان و چوار کەسیان لە بنەماڵەی سەڤیم بوون. ناوەکانیان ئەمانە بوون: ئاسیە جان، لەیلا شاھین، ئاینور سەڤیم، لوتفیە سەڤیم، عایشە جان، وەلی جان، بەھار سەڤیم، بەدرەدین سەڤیم، زەینەب جان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Özdağ |first=Ümit |title=Pusu ve katliamların kronolojisi: PKK'nın gerçekleştirdiği toplu katliamlar |publisher=Kripto |year=2009 |isbn=9786054125180 |location=Ankara |author-link=Ümit Özdağ}}&lt;/ref&gt;

== دواتر ==
بانگەشە کرا کە یەکێک لە چەکدارانی [[پەکەکە]] کە بەشدار بووە لەم کۆمەڵکوژییەدا، لە کاتی پێکدادانەکەدا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; فەرماندەی سوپای حەوتەم و فەرماندەی باری نائاسایی ئەو کاتە فەریق کایا یازگان، پارێزگاری ئامەد ئیحسان دەدە، [[پارێزگاری سێرت]] ڕەجەب بیرسین ئۆزەن لەگەڵ یاوەرەکانیان لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ سەردانی گوندەکەیان کرد کە ٢٠٠ دانیشتووان و ٤٠ ماڵی ھەبوو، ھەروەھا ھاوکاریی خۆراک، ھاوکاریی جلوبەرگ، ھاوکاریی پێداویستیی نووسین و ھەروەھا ٧ تفەنگی [[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|کڵاشینکۆف]]ی لولەدرێژ و فیشەکیان نارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە ٩ی ئایاری ١٩٨٥، ١٩ گومانلێکراوی دەستبەسەرکراو لەلایەن داواکاری گشتیی سەربازییەوە لە یەکەم دانیشتنی دادگادا لە دادگای سەربازیی سوپای حەوتەم و باری نائاسایی ئامەد بە کوشتنی ٩ ژن و منداڵ لە گوندی سپیڤیان تۆمەتبار کران.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=PKK davasında önemli itiraflar... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=PKK%20davas%C4%B1nda%20%C3%B6nemli%20itiraflar&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; داوای [[سزای لەسێدارەدان]] بۆ حەوت گومانلێکراو و شەش جار بۆ مستەفا چیمەن کرا کە گومانلێکراوی ژمارە یەک بوو.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

مستەفا چیمەن کە بە سەرکردەی ئەم کۆمەڵکوژییە تۆمەتبار کرابوو، لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ دەستگیر کرا.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە لێپرسینەوەکەیدا، قبووڵی کرد کە سەرکردەی کۆمەڵکوژییەکە بووە بەم وشانە: «پێویستە لە سەرەتاوە بیر لە کۆتایی بکرێتەوە. ئێمە نەماندەزانی. ھەڵخەڵەتێندراین.... من سەرکردەی گرووپەکە بووم. فەرمانی کوشتنمان پێ گەیشت. ئەوە تەنھا شتێک بوو کە دەمتوانی بەپێی بارودۆخی بیرکردنەوەم فەرمانەکان جێبەجێ بکەم. ناتوانم سەیری دەموچاوی ھیچ کام لە ئێوە بکەم. پەشیمانم. لێم خۆش بن.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

بۆ داواکردنی سزای لەسێدارەدان بۆ مستەفا چیمەن پێنج یان شەش جار، ئەو بۆ یەکەمجار داواکاری پێشکەش بە دادگا کرد بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی وەک «یاسای پەشیمانی» و «یاسای تێکەڵبوونەوەی کۆمەڵایەتی».&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ئەم داواکارییە لەلایەن دادگاوە قبووڵ کرا و گومانلێکراو [مستەفا چیمەن] سزای ٢٤ ساڵ زیندانیی قورسی بەسەردا سەپێندرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Güneydoğu Olayları Davası'nda... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=G%C3%BCneydo%C4%9Fu%20Olaylar%C4%B1%20Davas%C4%B1%27nda&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; مستەفا چیمەن، کە یاریدەدەری سەربازی و [[ڕامیاری]]ی [[مەعسووم کۆرکمەز]] بوو، لە ساڵی ١٩٩٠ ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yakalanan PKK'lı Teröristten Çarpıcı İtiraf |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |access-date=2022-08-06 |website=www.trthaber.com |date=6 February 2012 |language=tr |archive-date=2021-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030193651/https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ھەمان ساڵ، چەکدارانی پەکەکە کوشتیان.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-30 |title=6. Bölüm: 15 Ağustos eyleminin ayrıntıları و sonuçları |url=https://darkamazi.com/archives/1016134 |access-date=2022-08-06 |website=Darka Mazi |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

گوایە [[پەکەکە]] بۆ جاری سێیەم و کۆتایی لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٧ ھێرشی کردە سەر گوندی سپیڤیان، جگە لەوەش پەکەکە ٦ کەسی مەدەنی ڕەگەز کوردی کوشت کە ناوی قوربانییەکان ئەمانەن: عەلی باھسی (٥٥)، بەھار باھسی (٣٠)، یووسف یەڵدڕم (٤٥)، زەینەب شاھین (٢٧)، عومەر تیموور (٢٢)، عەلی گۆک (؟).

گوندی سپیڤیان کە گوندێکی ئەشکەوتی کۆنە، لە ساڵی ١٩٩٢ چۆڵ کرا و تا ساڵی ٢٠٢١ ھیچ دانیشتووانێکی تێدا نییە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان]]</text>
      <sha1>hegdxgf5g84j5c9ic90sl9y8wzx30ea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598445</id>
      <parentid>1598298</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8477" sha1="5iwvydv7jc95e8hlfyeblghh8pg3ado" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی گوندی سپیڤیان''' کوژرانی ٩ ژن و منداڵی [[کورد]] بوو لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤، لە گوندی سپیڤیان سەر بە [[پارێزگای سێرت]]، قەزای ئێروح (ئەمڕۆ بەشێکە لە [[قەزای شرنەخ]]). &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 December 1984 |ناونیشان=https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616202754/https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c008/tbmm17008030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 June 2022 |وێبگە=T.B.M.M. Tutanak Dergisi |پەڕەکان=502–503}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=karage%C3%A7it&amp;isAdv=false |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-05 |وێبگە=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکە ==
[[پارتی دیموکراسیی نەتەوەپەرست]] ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی [[پارێزگای خەتای]] [[مورات سۆکمەنۆغڵوو]] پێشنیارێکی زارەکی دەربارەی ئەم کۆمەڵکوژییە پێشکەش کرد و وەزیری ناوخۆی ئەو کاتە [[یەڵدرم ئاکبوولووت]] وەڵامی دایەوە کە یەکەم ھێرشی پەکەکە بۆ سەر گوندی سپیڤیان لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٤ ڕووی داوە، کە لە ئەنجامی ئەم ھێرشەدا پاسەوانێکی گوند بریندار بووە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

گوتراوە کە دووەم ھێرش لە کاتژمێر ٧:٣٠ی ئێوارە لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ دەستی پێ کردووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Katliam köyüne yardım yağdı... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=Katliam%20k%C3%B6y%C3%BCne%20yard%C4%B1m%20ya%C4%9Fd%C4%B1&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; بە بۆچوونی یەڵدرم ئاکبوولووت، ھێرشەکە بە مووشەک کراوەتە سەر ماڵی موختاری گوند و ماڵی پاسەوانێکی گوند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

لە ئەنجامی ھێرشەکەدا ٩ کەسی مەدەنی گیانیان لەدەست دا، کە چوار کەسیان لە بنەماڵەی جان و چوار کەسیان لە بنەماڵەی سەڤیم بوون. ناوەکانیان ئەمانە بوون: ئاسیە جان، لەیلا شاھین، ئاینور سەڤیم، لوتفیە سەڤیم، عایشە جان، وەلی جان، بەھار سەڤیم، بەدرەدین سەڤیم، زەینەب جان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Özdağ |first=Ümit |title=Pusu ve katliamların kronolojisi: PKK'nın gerçekleştirdiği toplu katliamlar |publisher=Kripto |year=2009 |isbn=9786054125180 |location=Ankara |author-link=Ümit Özdağ}}&lt;/ref&gt;

== دواتر ==
بانگەشە کرا کە یەکێک لە چەکدارانی [[پەکەکە]] کە بەشدار بووە لەم کۆمەڵکوژییەدا، لە کاتی پێکدادانەکەدا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; فەرماندەی سوپای حەوتەم و فەرماندەی باری نائاسایی ئەو کاتە فەریق کایا یازگان، پارێزگاری ئامەد ئیحسان دەدە، [[پارێزگاری سێرت]] ڕەجەب بیرسین ئۆزەن لەگەڵ یاوەرەکانیان لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ سەردانی گوندەکەیان کرد کە ٢٠٠ دانیشتووان و ٤٠ ماڵی ھەبوو، ھەروەھا ھاوکاریی خۆراک، ھاوکاریی جلوبەرگ، ھاوکاریی پێداویستیی نووسین و ھەروەھا ٧ تفەنگی [[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|کڵاشینکۆف]]ی لولەدرێژ و فیشەکیان نارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە ٩ی ئایاری ١٩٨٥، ١٩ گومانلێکراوی دەستبەسەرکراو لەلایەن داواکاری گشتیی سەربازییەوە لە یەکەم دانیشتنی دادگادا لە دادگای سەربازیی سوپای حەوتەم و باری نائاسایی ئامەد بە کوشتنی ٩ ژن و منداڵ لە گوندی سپیڤیان تۆمەتبار کران.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=PKK davasında önemli itiraflar... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=PKK%20davas%C4%B1nda%20%C3%B6nemli%20itiraflar&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; داوای [[سزای لەسێدارەدان]] بۆ حەوت گومانلێکراو و شەش جار بۆ مستەفا چیمەن کرا کە گومانلێکراوی ژمارە یەک بوو.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

مستەفا چیمەن کە بە سەرکردەی ئەم کۆمەڵکوژییە تۆمەتبار کرابوو، لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ دەستگیر کرا.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە لێپرسینەوەکەیدا، قبووڵی کرد کە سەرکردەی کۆمەڵکوژییەکە بووە بەم وشانە: «پێویستە لە سەرەتاوە بیر لە کۆتایی بکرێتەوە. ئێمە نەماندەزانی. ھەڵخەڵەتێندراین.... من سەرکردەی گرووپەکە بووم. فەرمانی کوشتنمان پێ گەیشت. ئەوە تەنھا شتێک بوو کە دەمتوانی بەپێی بارودۆخی بیرکردنەوەم فەرمانەکان جێبەجێ بکەم. ناتوانم سەیری دەموچاوی ھیچ کام لە ئێوە بکەم. پەشیمانم. لێم خۆش بن.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

بۆ داواکردنی سزای لەسێدارەدان بۆ مستەفا چیمەن پێنج یان شەش جار، ئەو بۆ یەکەمجار داواکاری پێشکەش بە دادگا کرد بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی وەک «یاسای پەشیمانی» و «یاسای تێکەڵبوونەوەی کۆمەڵایەتی».&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ئەم داواکارییە لەلایەن دادگاوە قبووڵ کرا و گومانلێکراو [مستەفا چیمەن] سزای ٢٤ ساڵ زیندانیی قورسی بەسەردا سەپێندرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Güneydoğu Olayları Davası'nda... - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?araKelime=G%C3%BCneydo%C4%9Fu%20Olaylar%C4%B1%20Davas%C4%B1%27nda&amp;isAdv=false |access-date=2022-08-06 |website=gazetearsivi.milliyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; مستەفا چیمەن، کە یاریدەدەری سەربازی و [[ڕامیاری]]ی [[مەعسووم کۆرکمەز]] بوو، لە ساڵی ١٩٩٠ ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yakalanan PKK'lı Teröristten Çarpıcı İtiraf |url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |access-date=2022-08-06 |website=www.trthaber.com |date=6 February 2012 |language=tr |archive-date=2021-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030193651/https://www.trthaber.com/haber/gundem/yakalanan-pkkli-teroristten-carpici-itiraf-27312.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ھەمان ساڵ، چەکدارانی پەکەکە کوشتیان.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-30 |title=6. Bölüm: 15 Ağustos eyleminin ayrıntıları و sonuçları |url=https://darkamazi.com/archives/1016134 |access-date=2022-08-06 |website=Darka Mazi |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

گوایە [[پەکەکە]] بۆ جاری سێیەم و کۆتایی لە ١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٧ ھێرشی کردە سەر گوندی سپیڤیان، جگە لەوەش پەکەکە ٦ کەسی مەدەنی ڕەگەز کوردی کوشت کە ناوی قوربانییەکان ئەمانەن: عەلی باھسی (٥٥)، بەھار باھسی (٣٠)، یووسف یەڵدڕم (٤٥)، زەینەب شاھین (٢٧)، عومەر تیموور (٢٢)، عەلی گۆک (؟).

گوندی سپیڤیان کە گوندێکی ئەشکەوتی کۆنە، لە ساڵی ١٩٩٢ چۆڵ کرا و تا ساڵی ٢٠٢١ ھیچ دانیشتووانێکی تێدا نییە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان]]</text>
      <sha1>5iwvydv7jc95e8hlfyeblghh8pg3ado</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297555</id>
    <redirect title="ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس" />
    <revision>
      <id>1598273</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[ئینتەرناشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس]]ی گواستەوە بۆ [[ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس]]: وتارەکانی تریشمان بەم شێوە نووسیون، هەروەها خوێندنەوەی زیاتر بەم جۆرەیە (دروست دروستەکەی نەشنڵ)</comment>
      <origin>1598273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="bshftgrfs422xzkv0t8n32372ak2v9a" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئینتەرنەشناڵ ژوورناڵ ئۆف تیۆریتیکاڵ فیزیکس]]</text>
      <sha1>bshftgrfs422xzkv0t8n32372ak2v9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەزای شرنەخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297556</id>
    <revision>
      <id>1598278</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1321590224|Şırnak District]]» دروست کراوە.</comment>
      <origin>1598278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="8vv4wav2qovm58mz4nkjsle9ffobwny" xml:space="preserve">'''قەزای شرنەخ''' قەزایەکی [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرنەخی]] باکووری کوردستانە و شاری سەرەکیی پارێزگای [[شرنەخ]] لەخۆدەگرێت. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتوانی قەزاکە ١٠٨ ھەزار و ٦٩٩ کەس بووە. &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=10 May 2024}}&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ١٧٠١ کم٢ە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>8vv4wav2qovm58mz4nkjsle9ffobwny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598279</id>
      <parentid>1598278</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="9uta396xn31ra67vdii36qjd416623e" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەزای شرنەخ''' [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرنەخی]] [[باکووری کوردستان]]ە و شاری سەرەکیی پارێزگای [[شرنەخ]] لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتوانی قەزاکە ١٠٨ ھەزار و ٦٩٩ کەس بووە. &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=10 May 2024}}&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ١٧٠١ کم٢ە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>9uta396xn31ra67vdii36qjd416623e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598280</id>
      <parentid>1598279</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1598280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="kyn2dw44t4rxe0ngxf23crjgfde4d92" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەزای شرنەخ''' [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرنەخی]] [[باکووری کوردستان]]ە و شاری سەرەکیی پارێزگای [[شرنەخ]] لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتوانی قەزاکە ١٠٨ ھەزار و ٦٩٩ کەس بووە. &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=10 May 2024}}&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ١٧٠١ کم٢ە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|کوردستان|تورکیا|جوگرافیا}}</text>
      <sha1>kyn2dw44t4rxe0ngxf23crjgfde4d92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598287</id>
      <parentid>1598280</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="jymwc93t6g48bk2cjbn847h4xt7doqp" xml:space="preserve">{{Databox}}'''قەزای شرنەخ''' [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرنەخی]] [[باکووری کوردستان]]ە و شاری سەرەکیی پارێزگای [[شرنەخ]] لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=19 December 2022 |وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتوانی قەزاکە ١٠٨ ھەزار و ٦٩٩ کەس بووە. &lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=10 May 2024}}&lt;/ref&gt; ڕووبەرەکەی ١٧٠١ کم٢ە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|کوردستان|تورکیا|جوگرافیا}}
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠]]</text>
      <sha1>jymwc93t6g48bk2cjbn847h4xt7doqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297557</id>
    <revision>
      <id>1598282</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="6v44owv1xzm20wp2kfmvb65g182odgh" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598281 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231230215101/https://heavenly-holland.com/uefa-euro-1988/ بۆ https://heavenly-holland.com/uefa-euro-1988/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٤:٢٥، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6v44owv1xzm20wp2kfmvb65g182odgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:ڕۆمانەکان/دەقی ھەڵبژێردراوی ڕۆمان/٧</title>
    <ns>100</ns>
    <id>297558</id>
    <revision>
      <id>1598283</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;  «مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر هەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان هەیە کە شیاوی تێ...»ەوە</comment>
      <origin>1598283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="53i9htjqstvjo280x4oovbtx4hyw7jr" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر هەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان هەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.

{{چەپ|—[[کتێبخانەی نیوەشەو]]}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>53i9htjqstvjo280x4oovbtx4hyw7jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598284</id>
      <parentid>1598283</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="q3pglpqc2ufq2n2notxtst7cbpoxunm" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە شیاوی تێدامانەوەیان دەکا.

{{چەپ|—[[کتێبخانەی نیوەشەو]]}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>q3pglpqc2ufq2n2notxtst7cbpoxunm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598493</id>
      <parentid>1598284</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <origin>1598493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="j13uknigu9yqq72g4mqjc5kcor9syrs" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

«مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە وای لێ دەکا ھەبوونت تێیدا بەبایەخ بێ.

{{چەپ|—[[کتێبخانەی نیوەشەو]]}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>j13uknigu9yqq72g4mqjc5kcor9syrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Df5v1mo0pla78nxz</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297559</id>
    <revision>
      <id>1598286</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>[[Meta:Steward requests/Checkuser#Keskesur @ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]</comment>
      <origin>1598286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="0jnhbfmmzmfqrupk2hnpi72woya0qph" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}</text>
      <sha1>0jnhbfmmzmfqrupk2hnpi72woya0qph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598295</id>
      <parentid>1598286</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>[[meta:Special:Permalink/30767368#Ngod028jsav@ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]</comment>
      <origin>1598295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}

&lt;!--- Steward_requests/Checkuser#Ngod028jsav@ckb.wikipedia ---&gt;</text>
      <sha1>p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297560</id>
    <revision>
      <id>1598289</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>[[Meta:Steward requests/Checkuser#Keskesur @ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]</comment>
      <origin>1598289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="0jnhbfmmzmfqrupk2hnpi72woya0qph" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}</text>
      <sha1>0jnhbfmmzmfqrupk2hnpi72woya0qph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598294</id>
      <parentid>1598289</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>[[meta:Special:Permalink/30767368#Ngod028jsav@ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]</comment>
      <origin>1598294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="gip6kmdiw8zxosph67dk694lf3x0397" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}
&lt;!--- Steward_requests/Checkuser#Ngod028jsav@ckb.wikipedia ---&gt;</text>
      <sha1>gip6kmdiw8zxosph67dk694lf3x0397</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Ngod028jsav</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297561</id>
    <revision>
      <id>1598296</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>و بەپێی کردارە ھاوشێوەکانی لەگەڵ ھەژمارەکانی تر لە ناوەخۆ[[meta:Special:Permalink/30767368#Ngod028jsav@ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]</comment>
      <origin>1598296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}

&lt;!--- Steward_requests/Checkuser#Ngod028jsav@ckb.wikipedia ---&gt;</text>
      <sha1>p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Soldier of Iran</title>
    <ns>2</ns>
    <id>297562</id>
    <revision>
      <id>1598297</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>[[meta:Special:Permalink/30767368#Ngod028jsav@ckb.wikipedia|بووکەڵەکاری]]  بڕوانە ھەژمارەکانی تریشی</comment>
      <origin>1598297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06" xml:space="preserve">{{Uw-spoablock}}

&lt;!--- Steward_requests/Checkuser#Ngod028jsav@ckb.wikipedia ---&gt;</text>
      <sha1>p8q6knyeivaynlvkx65hzo90nbpyo06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەسار (زنجیرە تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297563</id>
    <redirect title="حەسار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)" />
    <revision>
      <id>1598306</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[حەسار (زنجیرە تەلەڤیزیۆنی)]]ی گواستەوە بۆ [[حەسار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]: +ی</comment>
      <origin>1598306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="076f8g3ofm4xotb7r6keswxdne1wunz" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[حەسار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]</text>
      <sha1>076f8g3ofm4xotb7r6keswxdne1wunz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>297565</id>
    <revision>
      <id>1598308</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>+R</comment>
      <origin>1598308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="5yg2sj30da38uyjpggkm33hz2ys6cy4" xml:space="preserve">ئەو داڕێژانەی تایبەتن بە بەربەستنی بەکارھێنەر</text>
      <sha1>5yg2sj30da38uyjpggkm33hz2ys6cy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی ھەمیشەیی بەکارھێنەر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>297567</id>
    <revision>
      <id>1598318</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>+R</comment>
      <origin>1598318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="hyhzojl65yn6aopb10fi4szwuy3w4qg" xml:space="preserve">ئەو داڕێژانەی ئاگاداریی ھەمیشەیی بەربەستنی بەکارھێنەر بەربەستدەکەن</text>
      <sha1>hyhzojl65yn6aopb10fi4szwuy3w4qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598319</id>
      <parentid>1598318</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <origin>1598319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="he3wh6m1vo1c1vo1cwyurmvr4yqwu2h" xml:space="preserve">ئەو داڕێژانەی ئاگاداریی ھەمیشەیی بەربەستنی بەکارھێنەر بەردەستدەکەن</text>
      <sha1>he3wh6m1vo1c1vo1cwyurmvr4yqwu2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-ewpblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297568</id>
    <revision>
      <id>1598327</id>
      <timestamp>2022-11-02T13:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Primefac</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>convert to doc</comment>
      <origin>1598327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="8r57mxaw0n3kf2891380k67o347k6j3" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-pblock
|demospace=&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[WP:Edit warring|edit warring]]}}}
|extra={{{extra|During a dispute, you should first try to [[Wikipedia:Talk page guidelines|discuss controversial changes]] and seek [[Wikipedia:Consensus|consensus]]. If that proves unsuccessful, you are encouraged to seek [[Wikipedia:Dispute resolution|dispute resolution]], and in some cases it may be appropriate to request [[Wikipedia:Protection policy|page protection]].}}}
|area={{{area|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-ewpblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8r57mxaw0n3kf2891380k67o347k6j3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598328</id>
      <parentid>1598327</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>١ پێداچوونەوە لە [[:en:Template:Uw-ewpblock]] ھاوردە کرا</comment>
      <origin>1598327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="8r57mxaw0n3kf2891380k67o347k6j3" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-pblock
|demospace=&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[WP:Edit warring|edit warring]]}}}
|extra={{{extra|During a dispute, you should first try to [[Wikipedia:Talk page guidelines|discuss controversial changes]] and seek [[Wikipedia:Consensus|consensus]]. If that proves unsuccessful, you are encouraged to seek [[Wikipedia:Dispute resolution|dispute resolution]], and in some cases it may be appropriate to request [[Wikipedia:Protection policy|page protection]].}}}
|area={{{area|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-ewpblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8r57mxaw0n3kf2891380k67o347k6j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-voablock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297569</id>
    <revision>
      <id>1598329</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px; margin: 0.5em 0; border: 1px solid #FFC9C9; background-color: #FFF3F3; padding: 10px; border-radius: 5px; direction: rtl;&quot;&gt; &lt;table style=&quot;background:transparent; width:100%;&quot;&gt; &lt;tr&gt; &lt;td style=&quot;width:45px; vertical-align:middle; text-align:center;&quot;&gt;[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|link=]]&lt;/td&gt; &lt;td style=&quot;vertical-align:middle; font-size:95%; text-align: right; color: #000;&quot;&gt; دەستکاریی...»ەوە</comment>
      <origin>1598329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="npmegave0q5x2ur5y9oh973tq1lhoxd" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px; margin: 0.5em 0; border: 1px solid #FFC9C9; background-color: #FFF3F3; padding: 10px; border-radius: 5px; direction: rtl;&quot;&gt;
&lt;table style=&quot;background:transparent; width:100%;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px; vertical-align:middle; text-align:center;&quot;&gt;[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|link=]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle; font-size:95%; text-align: right; color: #000;&quot;&gt;
دەستکارییەکانی تۆ بۆ ماوەیەکی نادیار (ھەمیشەیی) بەربەستکراون، لەبەر ئەوەی ھەژمارەکەت [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#تەنیا_خراپکاری|تەنیا بۆ مەبەستی خراپکاری بەکاردەھێنرێت]].

ئەگەر پێت وایە ھۆکارێکی گونجاو ھەیە بۆ لادانی بەربەستنەکە، تکایە [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان|ڕێنماییی تێھەڵچوونەوەی بەربەستنەکان]] بخوێنەوە، و پاشان داواکارییەک لەسەر [[تایبەت:MyTalk|پەڕەی لێدوانی خۆت]] دابنێ بە بەکارھێنانی داڕێژەی &lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن}}&lt;/nowiki&gt;.
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستکردنی ھەمیشەییی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npmegave0q5x2ur5y9oh973tq1lhoxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598332</id>
      <parentid>1598329</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1492" sha1="qoqskcl5rb8xiqjtj7kk6755i1godx4" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px; margin: 0.5em 0; border: 1px solid #FFC9C9; background-color: #FFF3F3; padding: 10px; border-radius: 5px; direction: rtl;&quot;&gt;
&lt;table style=&quot;background:transparent; width:100%;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px; vertical-align:middle; text-align:center;&quot;&gt;[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|link=]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle; font-size:95%; text-align: right; color: #000;&quot;&gt;
دەستکارییەکانی تۆ بۆ ماوەیەکی نادیار (ھەمیشەیی) بەربەستکراون، لەبەر ئەوەی ھەژمارەکەت [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#تەنیا_خراپکاری|تەنیا بۆ مەبەستی خراپکاری بەکاردەھێنرێت]].

ئەگەر پێت وایە ھۆکارێکی گونجاو ھەیە بۆ لادانی بەربەستنەکە، تکایە [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان|ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان]] بخوێنەوە، و پاشان داواکارییەک لەسەر [[تایبەت:MyTalk|پەڕەی لێدوانی خۆت]] دابنێ بە بەکارھێنانی داڕێژەی &lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن}}&lt;/nowiki&gt;.
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستکردنی ھەمیشەییی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qoqskcl5rb8xiqjtj7kk6755i1godx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598334</id>
      <parentid>1598332</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1545" sha1="hpghiwrlech9f6i6zbfbacg796rdm5t" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px; margin: 0.5em 0; border: 1px solid #FFC9C9; background-color: #FFF3F3; padding: 10px; border-radius: 5px; direction: rtl;&quot;&gt;
&lt;table style=&quot;background:transparent; width:100%;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px; vertical-align:middle; text-align:center;&quot;&gt;[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|link=]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle; font-size:95%; text-align: right; color: #000;&quot;&gt;
دەستکارییەکانی تۆ بۆ ماوەیەکی نادیار (ھەمیشەیی) بەربەستکراون، لەبەر ئەوەی ھەژمارەکەت [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#تەنیا_خراپکاری|تەنیا بۆ مەبەستی خراپکاری بەکاردەھێنرێت]].

ئەگەر پێت وایە ھۆکارێکی گونجاو ھەیە بۆ لادانی بەربەستنەکە، تکایە [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان|ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان]] بخوێنەوە، و پاشان داواکارییەک لەسەر [[تایبەت:MyTalk|پەڕەی لێدوانی خۆت]] دابنێ بە بەکارھێنانی داڕێژەی &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن | ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستکردنی ھەمیشەییی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpghiwrlech9f6i6zbfbacg796rdm5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-pblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297570</id>
    <revision>
      <id>1598330</id>
      <timestamp>2026-06-27T01:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;QEDK</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>reintroduce the template the comment introduces</comment>
      <origin>1598330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5236" sha1="41fjhy8c6sn1nge0tn9dmmsbtmphc8p" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}User talk other|demospace={{{demospace|}}}&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;|1={{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk|}}}|yes&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;notice uw-pblock&quot; style=&quot;background:var(--background-color-destructive-subtle, #fee7e6); border:1px solid var(--border-color-warning, #a66200); color:inherit; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;user-block uw-pblock&quot; style=&quot;padding: 5px; margin-bottom: 0.5em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2ab91); background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color:inherit; min-height: 40px&quot;&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Stop x nuvola.svg|40px|left|alt=Stop icon]]|[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|alt=Stop icon with clock]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes|Anonymous users from this IP address|You}} have been '''[[WP:Partial blocks|blocked]]''' {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;'''[[Wikipedia:Blocking_policy#Indefinite_blocks|indefinitely]]''' from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
        --&gt;&lt;/noinclude&gt;|from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--  
        --&gt;&lt;/noinclude&gt;|temporarily from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt; {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|{{{area}}}| [[WP:Partial blocks|certain areas of Wikipedia]]}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}|for a period of '''{{{time}}}'''}} &lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{for|}}}|{{{for}}}|for}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{reason|}}}|{{{reason}}}|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|abuse of privileges|[[WP:Disruptive editing|abuse of editing privileges]]}}}}. &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{guidance|}}}|only|From your [[Special:Contributions/{{{{{|safesubst:}}}PAGENAME}}|contributions]], this seems to be your only purpose.|{{{guidance|}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{legal|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}|yes||Once the block has expired, you are welcome to [[WP:Five pillars|make useful contributions]].}}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|In addition, your ability to edit your talk page has ''also'' been revoked, so you can't appeal on your talk page.}}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{extra|}}}|&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;{{{extra}}}&lt;/div&gt;|}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;If you think there are good reasons for being unblocked, please review Wikipedia's [[WP:Guide to appealing blocks|guide to appealing blocks]], then {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|submit a request to the ''[[Wikipedia:Unblock Ticket Request System|Unblock Ticket Request System]]''.|submit a request through the [[Wikipedia:Unblock_wizard|unblock wizard]] or through &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:MyTalk|action=edit&amp;section=new&amp;editintro=Template:Unblock/editintro&amp;preloadtitle=Unblock+request&amp;preload=Template:Unblock/preload&amp;preloadparams%5b%5d=}} your talk page]&lt;/span&gt;. Alternatively, add the following text directly to the bottom of your talk page: &lt;!-- Copy the text as it appears on your page, not as it appears in this edit area. Do not include the &quot;tlx|&quot; code. --&gt;{{tlx|unblock|2=reason=Your reason here &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}}.}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{sig|}}}|&amp;nbsp;&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{hiddentext|}}}|no||&lt;!-- Template:uw-pblock --&gt;}}|2={{Error|You are using this template in the wrong namespace. Use this template on a user talk page instead.}}[[Category:Pages with templates in the wrong namespace]]}}&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|partial=yes|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41fjhy8c6sn1nge0tn9dmmsbtmphc8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598331</id>
      <parentid>1598330</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>١ پێداچوونەوە لە [[:en:Template:Uw-pblock]] ھاوردە کرا: required</comment>
      <origin>1598330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5236" sha1="41fjhy8c6sn1nge0tn9dmmsbtmphc8p" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}User talk other|demospace={{{demospace|}}}&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;|1={{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk|}}}|yes&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;notice uw-pblock&quot; style=&quot;background:var(--background-color-destructive-subtle, #fee7e6); border:1px solid var(--border-color-warning, #a66200); color:inherit; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;user-block uw-pblock&quot; style=&quot;padding: 5px; margin-bottom: 0.5em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2ab91); background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color:inherit; min-height: 40px&quot;&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Stop x nuvola.svg|40px|left|alt=Stop icon]]|[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|alt=Stop icon with clock]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes|Anonymous users from this IP address|You}} have been '''[[WP:Partial blocks|blocked]]''' {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;'''[[Wikipedia:Blocking_policy#Indefinite_blocks|indefinitely]]''' from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
        --&gt;&lt;/noinclude&gt;|from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--  
        --&gt;&lt;/noinclude&gt;|temporarily from {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=emailing other editors|2=creating accounts|3=emailing other editors and creating accounts|#default=editing}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt; {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|{{{area}}}| [[WP:Partial blocks|certain areas of Wikipedia]]}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}|for a period of '''{{{time}}}'''}} &lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{for|}}}|{{{for}}}|for}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{reason|}}}|{{{reason}}}|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|abuse of privileges|[[WP:Disruptive editing|abuse of editing privileges]]}}}}. &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{guidance|}}}|only|From your [[Special:Contributions/{{{{{|safesubst:}}}PAGENAME}}|contributions]], this seems to be your only purpose.|{{{guidance|}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{legal|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}|yes||Once the block has expired, you are welcome to [[WP:Five pillars|make useful contributions]].}}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|In addition, your ability to edit your talk page has ''also'' been revoked, so you can't appeal on your talk page.}}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{extra|}}}|&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;{{{extra}}}&lt;/div&gt;|}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-left:45px&quot;&gt;If you think there are good reasons for being unblocked, please review Wikipedia's [[WP:Guide to appealing blocks|guide to appealing blocks]], then {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|submit a request to the ''[[Wikipedia:Unblock Ticket Request System|Unblock Ticket Request System]]''.|submit a request through the [[Wikipedia:Unblock_wizard|unblock wizard]] or through &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:MyTalk|action=edit&amp;section=new&amp;editintro=Template:Unblock/editintro&amp;preloadtitle=Unblock+request&amp;preload=Template:Unblock/preload&amp;preloadparams%5b%5d=}} your talk page]&lt;/span&gt;. Alternatively, add the following text directly to the bottom of your talk page: &lt;!-- Copy the text as it appears on your page, not as it appears in this edit area. Do not include the &quot;tlx|&quot; code. --&gt;{{tlx|unblock|2=reason=Your reason here &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}}.}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{sig|}}}|&amp;nbsp;&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{hiddentext|}}}|no||&lt;!-- Template:uw-pblock --&gt;}}|2={{Error|You are using this template in the wrong namespace. Use this template on a user talk page instead.}}[[Category:Pages with templates in the wrong namespace]]}}&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|partial=yes|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41fjhy8c6sn1nge0tn9dmmsbtmphc8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598380</id>
      <parentid>1598331</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1598380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7055" sha1="qjh1femidxjo3gc77ub5e6ezo0hu5xr" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}User talk other|demospace={{{demospace|}}}&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;|1={{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk|}}}|yes&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;notice uw-pblock&quot; style=&quot;background:var(--background-color-destructive-subtle, #fee7e6); border:1px solid var(--border-color-warning, #a66200); color:inherit; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;user-block uw-pblock&quot; style=&quot;padding: 5px; margin-bottom: 0.5em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2ab91); background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color:inherit; min-height: 40px&quot;&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Stop x nuvola.svg|40px|right|alt=نیشانەی وەستان]]|[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|right|alt=نیشانەی وەستان لەگەڵ کاتژمێر]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes|بەکارهێنەرانی نەناسراوی ئەم ناونیشانی ئای‌پییە|تۆ}} '''[[ویکیپیدیا:بەربەستنی بابەتی|بەربەست کراویت]]''' {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بۆ ماوەیەکی نادیار]]''' لە {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە|2=دروستکردنی هەژمار|3=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە و دروستکردنی هەژمار|#default=دەستکاریکردنی}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
            --&gt;&lt;/noinclude&gt;|لە {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە|2=دروستکردنی هەژمار|3=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە و دروستکردنی هەژمار|#default=دەستکاریکردنی}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--  
            --&gt;&lt;/noinclude&gt;|بە شێوەیەکی کاتی لە {{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە|2=دروستکردنی هەژمار|3=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە و دروستکردنی هەژمار|#default=دەستکاریکردنی}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
        --&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt; {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|{{{area}}}| [[ویکیپیدیا:بەربەستنی بابەتی|بابەتە دیاریکراوەکانی ویکیپیدیا]]}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}|بۆ ماوەی '''{{{time}}}'''}} &lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{for|}}}|{{{for}}}|بەهۆی}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{reason|}}}|{{{reason}}}|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|خراپ بەکارهێنانی مافەکانی دەستکاریکردن|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارهێنانی مافی دەستکاریکردن]]}}}}. &lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{guidance|}}}|only|بەپێی [[Special:Contributions/{{{{{|safesubst:}}}PAGENAME}}|بەشدارییەکانت]]، پێدەچێت ئەمە تەنیا مەبەستت بێت لێرە.|{{{guidance|}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{legal|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}|yes||کاتێک ماوەی بەربەستنەکە بەسەرچوو، دەتوانیت سەرلەنوێ [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکەکە|بەشداریی بەسوود بکەیتەوە]].}}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|جگە لەوەش، توانای دەستکاریکردنی پەڕەی وتووێژەکەت ''لێ سەندراوەتەوە''، بۆیە ناتوانیت لە پەڕەی وتووێژی خۆتدا داوای پێداچوونەوە بکەیت.}}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{extra|}}}|&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;{{{extra}}}&lt;/div&gt;|}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
    --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;ئەگەر پێتوایە هۆکاری باش هەیە بۆ لادانی بەربەستنەکە، تکایە پێداچوونەوە بە [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان]] بکەرەوە، پاشان {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|داواکارییەک پێشکەش بە ''[[ویکیپیدیا:سیستمی داواکاری تکتی لادانی بەربەستن|سیستمی داواکاری تکتی لادانی بەربەستن]]'' بکە.|داواکارییەک لە ڕێگەی [[ویکیپیدیا:جادووگەری لادانی بەربەستن|جادووگەری لادانی بەربەستن]] یان لە ڕێگەی &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:MyTalk|action=edit&amp;section=new&amp;editintro=Template:Unblock/editintro&amp;preloadtitle=Unblock+request&amp;preload=Template:Unblock/preload&amp;preloadparams%5b%5d=}} پەڕەی وتووێژی خۆتەوە]&lt;/span&gt; پێشکەش بکە. وەک جێگرەوەیەک، ئەم دەقەی خوارەوە ڕاستەوخۆ بخە کۆتایی پەڕەی وتووێژەکەت: &lt;!-- دەقەکە وەک خۆی کۆپی بکە کە لە پەڕەکەتدا دەردەکەوێت، نەک وەک ئەوەی لەم ناوچەی دەستکارییەدا هەیە. کۆدی &quot;tlx|&quot; مەشێوێنە. --&gt;{{tlx|unblock|2=reason=هۆکارەکەت لێرە بنووسە &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}}.}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{sig|}}}|&amp;nbsp;&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{hiddentext|}}}|no||&lt;!-- Template:uw-pblock --&gt;}}|2={{Error|ئەم داڕێژەیەت لە بۆشایی ناوێکی ھەڵە بەکارھێناوە. تکایە ئەم داڕێژەیە لە پەڕەی وتووێژی بەکارھێنەر بەکاربێنە.}}[[پۆل:پەڕەکان بە داڕێژەکەوە کە لە بۆشاییی ناوی ھەڵە دانراون]]}}&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|partial=yes|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjh1femidxjo3gc77ub5e6ezo0hu5xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598384</id>
      <parentid>1598380</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1598384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6051" sha1="jbpn5im8x6l864b4r14f84q8yzap503" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}User talk other|demospace={{{demospace|}}}&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;|1={{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk|}}}|yes&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;notice uw-pblock&quot; style=&quot;background:var(--background-color-destructive-subtle, #fee7e6); border:1px solid var(--border-color-warning, #a66200); color:inherit; padding:0.5em; margin:0.5em auto; min-height: 40px&quot;&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;|&lt;div class=&quot;user-block uw-pblock&quot; style=&quot;padding: 5px; margin-bottom: 0.5em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2ab91); background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color:inherit; min-height: 40px&quot;&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Stop x nuvola.svg|40px|right|alt=نیشانەی وەستان]]|[[File:Stop x nuvola with clock.svg|40px|right|alt=نیشانەی وەستان لەگەڵ کاتژمێر]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;!-- 
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes|بەکارهێنەرانی نەناسراوی ئەم ناونیشانی ئای‌پییە|تۆ}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef|}}}|yes|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بۆ ماوەیەکی نادیار]]''' لە |{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}|لە |بە شێوەیەکی کاتی لە }}}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{{{|safesubst:}}}#expr:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{email|}}}|yes|1|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{accountcreate|}}}|yes|2|0}}+{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|4|0}}}}|1=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە|2=دروستکردنی هەژمار|3=ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە و دروستکردنی هەژمار|#default=دەستکاریکردنی}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}||{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{area|}}}|{{{area}}}|[[ویکیپیدیا:بەربەستنی بابەتی|بابەتە دیاریکراوەکانی ویکیپیدیا]]}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{time|}}}|بۆ ماوەی '''{{{time}}}''' }}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;'''[[ویکیپیدیا:بەربەستنی بابەتی|{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes|بەربەست کراون|بەربەست کراویت}}]]''' &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{for|}}}|{{{for}}}|بەهۆی}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{reason|}}}|{{{reason}}}|{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{email|}}}{{{accountcreate|}}}|خراپ بەکارهێنانی مافەکانی دەستکاریکردن|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارهێنانی مافی دەستکاریکردن]]}}}}. &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{guidance|}}}|only|بەپێی [[Special:Contributions/{{{{{|safesubst:}}}PAGENAME}}|بەشدارییەکانت]]، پێدەچێت ئەمە تەنیا مەبەستت بێت لێرە.|{{{guidance|}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{legal|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{anon|}}}|yes||{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{indef&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}|yes||کاتێک ماوەی بەربەستنەکە بەسەرچوو، دەتوانیت سەرلەنوێ [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکەکە|بەشداریی بەسوود بکەیتەوە]].}}}}}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|جگە لەوەش، توانای دەستکاریکردنی پەڕەی وتووێژەکەت ''لێ سەندراوەتەوە''، بۆیە ناتوانیت لە پەڕەی وتووێژی خۆتدا داوای پێداچوونەوە بکەیت.}}&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{extra|}}}|&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;{{{extra}}}&lt;/div&gt;|}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;margin-right:45px&quot;&gt;ئەگەر پێتوایە هۆکاری باش هەیە بۆ لادانی بەربەستنەکە، تکایە پێداچوونەوە بە [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان]] بکەرەوە، پاشان {{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{notalk}}}|yes|داواکارییەک پێشکەش بە ''[[ویکیپیدیا:سیستمی داواکاری تکتی لادانی بەربەستن|سیستمی داواکاری تکتی لادانی بەربەستن]]'' بکە.|داواکارییەک لە ڕێگەی [[ویکیپیدیا:جادووگەری لادانی بەربەستن|جادووگەری لادانی بەربەستن]] یان لە ڕێگەی &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Special:MyTalk|action=edit&amp;section=new&amp;editintro=Template:Unblock/editintro&amp;preloadtitle=Unblock+request&amp;preload=Template:Unblock/preload&amp;preloadparams%5b%5d=}} پەڕەی وتووێژی خۆتەوە]&lt;/span&gt; پێشکەش بکە. وەک جێگرەوەیەک، ئەم دەقەی خوارەوە ڕاستەوخۆ بخە کۆتایی پەڕەی وتووێژەکەت: &lt;!-- دەقەکە وەک خۆی کۆپی بکە کە لە پەڕەکەتدا دەردەکەوێت، نەک وەک ئەوەی لەم ناوچەی دەستکارییەدا هەیە. کۆدی &quot;tlx|&quot; مەشێوێنە. --&gt;{{tlx|unblock|2=reason=هۆکارەکەت لێرە بنووسە &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}}.}} &lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{sig|}}}|&amp;nbsp;&lt;includeonly&gt;~~&lt;/includeonly&gt;~~}}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{hiddentext|}}}|no||&lt;!-- Template:uw-pblock --&gt;}}|2={{Error|ئەم داڕێژەیەت لە بۆشایی ناوێکی ھەڵە بەکارھێناوە. تکایە ئەم داڕێژەیە لە پەڕەی وتووێژی بەکارھێنەر بەکاربێنە.}}[[پۆل:پەڕەکان بە داڕێژەکەوە کە لە بۆشاییی ناوی ھەڵە دانراون]]}}&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|partial=yes|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jbpn5im8x6l864b4r14f84q8yzap503</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:User talk other</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297571</id>
    <revision>
      <id>1598333</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>required</comment>
      <origin>1598333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="528pc7uvyspandl5b3ggu3zwgzpt2v8" xml:space="preserve">{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#switch:
  &lt;noinclude&gt;&lt;!--If no or empty &quot;demospace&quot; parameter then detect namespace--&gt;&lt;/noinclude&gt;
  {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#if:{{{demospace|}}}
  | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;lc: {{{demospace}}} }}&lt;noinclude&gt;&lt;!--Use lower case &quot;demospace&quot;--&gt;&lt;/noinclude&gt;
  | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;NAMESPACE}}|{{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;ns:User talk}}
    | user talk
    | other
    }}
  }}
| user talk = {{{1|}}}
| other
| #default = {{{2|}}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;!--End switch--&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>528pc7uvyspandl5b3ggu3zwgzpt2v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>297572</id>
    <revision>
      <id>1598354</id>
      <timestamp>2026-07-04T16:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «ئەمە '''ڕێنمایییەکە بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکانی لابردنی بەربەستن'''. ڕەنگە بەکارهێنەران لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیاوە]] [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست بکرێن]] لە دەستکاریکردن بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان تێک...»ەوە</comment>
      <origin>1598354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="fe699zlhdxn5v7w9zk5xre695absbyx" xml:space="preserve">ئەمە '''ڕێنمایییەکە بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکانی لابردنی بەربەستن'''. ڕەنگە بەکارهێنەران لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیاوە]] [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست بکرێن]] لە دەستکاریکردن بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان تێکدانی ویکیپیدیا. بەربەستنەکان لادەبرێن ئەگەر پێویست نەبن (یان چیتر پێویست نەبن) بۆ ڕێگریکردن لەم جۆرە زیان یان تێکدانە.

تۆ، وەک دەستکاریکەرێکی بەربەستکراو، بەرپرسیارێتیت لەسەر شانە بۆ قایلکردنی بەڕێوەبەران لەبارەی ئەمانەی خوارەوە:

* کە بەربەستنەکە ''چیتر پێویست نییە'' چونکە تۆ تێدەگەیت لەوەی بۆچی بەربەستکراویت، جارێکی تر ئەم کارە دووبارە ناکەیتەوە، و لەبری ئەوە بەشداریی بەسوود و بەرهەمهێنەر دەکەیت؛ یان:
* کە بەربەستنەکە لە بنەڕەتدا بۆ ڕێگریکردن لە زیان یان تێکدان ''پێویست نەبووە'' (واتە بەربەستنەکە پێشێلکاریی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|سیاسەتی بەربەستنی ئێمەیە]])؛ یان:
* کە ڕەفتاری تۆ (لەژێر هەر هەژمارێک یان ناونیشانێکی ئای پی) ''هیچ پەیوەندییەکی بە بەربەستنەکەوە نییە'' (ئەمە دەکرێت لەو کاتانەدا ڕووبدات کە بەربەستنەکە بۆ چارەسەرکردنی بارودۆخێکی تر بێت و تۆ بە بێ مەبەست بەربەستکرابیت بەهۆی بەکارهێنانی هەمان مەودای ئای پی).

هەروەها ڕوونکردنەوەی ڕوونی هۆکارەکانت بۆ داواکردنی لابردنی بەربەستن یارمەتیدەر دەبێت، چونکە:

* ئەگەر پاشبنەما یان هۆکاری بەربەستنەکە ڕوون نەبێت، ڕەنگە داواکارییەکەت ڕاستەوخۆ ڕەت بکرێتەوە.
* لە بارودۆخە ئاڵۆزەکاندا، ئەو بەڕێوەبەرەی پێداچوونەوە بە داواکارییەکەتدا دەکات، ڕەنگە کاتی ئەوەی نەبێت تەواوی پەڕەی لێدوان و سەرجەم بەشدارییەکانت بخوێنێتەوە؛ بۆیە ئەگەر زانیارییە پێویستەکان لەناو داواکارییەکەتدا نەبن، ڕەنگە چاوپۆشییان لێ بکرێت.
* ئەگەر بەردەوام داواکاریی بێ بنەما، نادروست یان هێرشبەرانە بۆ لابردنی بەربەستن پێشکەش بکەیت، ڕەنگە مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانیشت لێ بسەندرێتەوە، ئەمەش داواکردنی لابردنی بەربەستنەکە لە داهاتوودا زۆر قورستر دەکات.</text>
      <sha1>fe699zlhdxn5v7w9zk5xre695absbyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598356</id>
      <parentid>1598354</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="s92rudl3pmulpp7myxq5rvnnuve7ic3" xml:space="preserve">{{ombox|image=[[File:Emblem-important-red.svg|40px|link=]]|text=&lt;div style=&quot;direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ھەندێک جار بەکارھێنەرێک ویکیپیدیا دەستکاری دەکات بە بەکارھێنانی ھەمان [[ناونیشانی ئای پی]] کە بەکارھێنەرێکی تری پێ بەربەست کراوە. لە ئەنجامدا، پەیامێکی بەربەستکردن نیشانی بەکارھێنەری یەکەم دەدرێت کە تێیدا باسی چالاکییەکانی بەکارھێنەرەکەی تر کراوە.''' ئەگەر پەیامی بەربەستکردنێکت پێگەیشت لەسەر کارگەلێک کە پەیوەندیت پێوەی نەبووە، مەترسە؛ ''هێمن بە''. تەنیا وەک ئەوەی لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە داوای یارمەتی بکە، و بابەتەکە ''لێکۆڵینەوەی لێ دەکرێت''.&lt;/div&gt;}}

ئەمە '''ڕێنمایییەکە بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکانی لابردنی بەربەستن'''. ڕەنگە بەکارهێنەران لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیاوە]] [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست بکرێن]] لە دەستکاریکردن بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان تێکدانی ویکیپیدیا. بەربەستنەکان لادەبرێن ئەگەر پێویست نەبن (یان چیتر پێویست نەبن) بۆ ڕێگریکردن لەم جۆرە زیان یان تێکدانە.

تۆ، وەک دەستکاریکەرێکی بەربەستکراو، بەرپرسیارێتیت لەسەر شانە بۆ قایلکردنی بەڕێوەبەران لەبارەی ئەمانەی خوارەوە:

* کە بەربەستنەکە ''چیتر پێویست نییە'' چونکە تۆ تێدەگەیت لەوەی بۆچی بەربەستکراویت، جارێکی تر ئەم کارە دووبارە ناکەیتەوە، و لەبری ئەوە بەشداریی بەسوود و بەرهەمهێنەر دەکەیت؛ یان:
* کە بەربەستنەکە لە بنەڕەتدا بۆ ڕێگریکردن لە زیان یان تێکدان ''پێویست نەبووە'' (واتە بەربەستنەکە پێشێلکاریی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|سیاسەتی بەربەستنی ئێمەیە]])؛ یان:
* کە ڕەفتاری تۆ (لەژێر هەر هەژمارێک یان ناونیشانێکی ئای پی) ''هیچ پەیوەندییەکی بە بەربەستنەکەوە نییە'' (ئەمە دەکرێت لەو کاتانەدا ڕووبدات کە بەربەستنەکە بۆ چارەسەرکردنی بارودۆخێکی تر بێت و تۆ بە بێ مەبەست بەربەستکرابیت بەهۆی بەکارهێنانی هەمان مەودای ئای پی).

هەروەها ڕوونکردنەوەی ڕوونی هۆکارەکانت بۆ داواکردنی لابردنی بەربەستن یارمەتیدەر دەبێت، چونکە:

* ئەگەر پاشبنەما یان هۆکاری بەربەستنەکە ڕوون نەبێت، ڕەنگە داواکارییەکەت ڕاستەوخۆ ڕەت بکرێتەوە.
* لە بارودۆخە ئاڵۆزەکاندا، ئەو بەڕێوەبەرەی پێداچوونەوە بە داواکارییەکەتدا دەکات، ڕەنگە کاتی ئەوەی نەبێت تەواوی پەڕەی لێدوان و سەرجەم بەشدارییەکانت بخوێنێتەوە؛ بۆیە ئەگەر زانیارییە پێویستەکان لەناو داواکارییەکەتدا نەبن، ڕەنگە چاوپۆشییان لێ بکرێت.
* ئەگەر بەردەوام داواکاریی بێ بنەما، نادروست یان هێرشبەرانە بۆ لابردنی بەربەستن پێشکەش بکەیت، ڕەنگە مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانیشت لێ بسەندرێتەوە، ئەمەش داواکردنی لابردنی بەربەستنەکە لە داهاتوودا زۆر قورستر دەکات.</text>
      <sha1>s92rudl3pmulpp7myxq5rvnnuve7ic3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598359</id>
      <parentid>1598356</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4779" sha1="lpga4drhxt6ycac0zc15j0smwtz3x8d" xml:space="preserve">{{ombox|image=[[File:Emblem-important-red.svg|40px|link=]]|text=&lt;div style=&quot;direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ھەندێک جار بەکارھێنەرێک ویکیپیدیا دەستکاری دەکات بە بەکارھێنانی ھەمان [[ناونیشانی ئای پی]] کە بەکارھێنەرێکی تری پێ بەربەست کراوە. لە ئەنجامدا، پەیامێکی بەربەستکردن نیشانی بەکارھێنەری یەکەم دەدرێت کە تێیدا باسی چالاکییەکانی بەکارھێنەرەکەی تر کراوە.''' ئەگەر پەیامی بەربەستکردنێکت پێگەیشت لەسەر کارگەلێک کە پەیوەندیت پێوەی نەبووە، مەترسە؛ ''هێمن بە''. تەنیا وەک ئەوەی لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە داوای یارمەتی بکە، و بابەتەکە ''لێکۆڵینەوەی لێ دەکرێت''.&lt;/div&gt;}}
{{nutshell|پێش ئەوەی داوای لابردنی بەربەستن بکەیت، بە تەواوی لە هۆکاری بەربەستکردنەکەت تێبگە. تەنیا زانیارییە پەیوەندیدارەکان لە داواکارییەکەتدا بنووسە و بەس. هێمن بە و [[ویکیپیدیا:لێکدانەوەت باش بێت|نیازپاکی بنوێنە]] بەرامبەر بە بەڕێوەبەرە بەئەزموونەکانمان. ئەگەر داوای پێداچوونەوەکەت ڕەتکرایەوە، داوایەکی نوێ پێشکەش ''مەکە'' تا بە تەواوی لە هۆکارەکان تێنەگەیت.}}
ئەمە '''ڕێنمایییەکە بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکانی لابردنی بەربەستن'''. ڕەنگە بەکارهێنەران لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیاوە]] [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست بکرێن]] لە دەستکاریکردن بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان تێکدانی ویکیپیدیا. بەربەستنەکان لادەبرێن ئەگەر پێویست نەبن (یان چیتر پێویست نەبن) بۆ ڕێگریکردن لەم جۆرە زیان یان تێکدانە.

تۆ، وەک دەستکاریکەرێکی بەربەستکراو، بەرپرسیارێتیت لەسەر شانە بۆ قایلکردنی بەڕێوەبەران لەبارەی ئەمانەی خوارەوە:

* کە بەربەستنەکە ''چیتر پێویست نییە'' چونکە تۆ تێدەگەیت لەوەی بۆچی بەربەستکراویت، جارێکی تر ئەم کارە دووبارە ناکەیتەوە، و لەبری ئەوە بەشداریی بەسوود و بەرهەمهێنەر دەکەیت؛ یان:
* کە بەربەستنەکە لە بنەڕەتدا بۆ ڕێگریکردن لە زیان یان تێکدان ''پێویست نەبووە'' (واتە بەربەستنەکە پێشێلکاریی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|سیاسەتی بەربەستنی ئێمەیە]])؛ یان:
* کە ڕەفتاری تۆ (لەژێر هەر هەژمارێک یان ناونیشانێکی ئای پی) ''هیچ پەیوەندییەکی بە بەربەستنەکەوە نییە'' (ئەمە دەکرێت لەو کاتانەدا ڕووبدات کە بەربەستنەکە بۆ چارەسەرکردنی بارودۆخێکی تر بێت و تۆ بە بێ مەبەست بەربەستکرابیت بەهۆی بەکارهێنانی هەمان مەودای ئای پی).

هەروەها ڕوونکردنەوەی ڕوونی هۆکارەکانت بۆ داواکردنی لابردنی بەربەستن یارمەتیدەر دەبێت، چونکە:

* ئەگەر پاشبنەما یان هۆکاری بەربەستنەکە ڕوون نەبێت، ڕەنگە داواکارییەکەت ڕاستەوخۆ ڕەت بکرێتەوە.
* لە بارودۆخە ئاڵۆزەکاندا، ئەو بەڕێوەبەرەی پێداچوونەوە بە داواکارییەکەتدا دەکات، ڕەنگە کاتی ئەوەی نەبێت تەواوی پەڕەی لێدوان و سەرجەم بەشدارییەکانت بخوێنێتەوە؛ بۆیە ئەگەر زانیارییە پێویستەکان لەناو داواکارییەکەتدا نەبن، ڕەنگە چاوپۆشییان لێ بکرێت.
* ئەگەر بەردەوام داواکاریی بێ بنەما، نادروست یان هێرشبەرانە بۆ لابردنی بەربەستن پێشکەش بکەیت، ڕەنگە مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانیشت لێ بسەندرێتەوە، ئەمەش داواکردنی لابردنی بەربەستنەکە لە داهاتوودا زۆر قورستر دەکات.</text>
      <sha1>lpga4drhxt6ycac0zc15j0smwtz3x8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598395</id>
      <parentid>1598359</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4920" sha1="gn54ifiy10tudiu2cxihbayz5aq5v6x" xml:space="preserve">{{تەواوکەر |interprets =[[ویکیپیدیا:پێداچوونەوەی بەربەستن|پێداچوونەوەی بەربەستن]]}}
{{ombox|image=[[File:Emblem-important-red.svg|40px|link=]]|text=&lt;div style=&quot;direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ھەندێک جار بەکارھێنەرێک ویکیپیدیا دەستکاری دەکات بە بەکارھێنانی ھەمان [[ناونیشانی ئای پی]] کە بەکارھێنەرێکی تری پێ بەربەست کراوە. لە ئەنجامدا، پەیامێکی بەربەستکردن نیشانی بەکارھێنەری یەکەم دەدرێت کە تێیدا باسی چالاکییەکانی بەکارھێنەرەکەی تر کراوە.''' ئەگەر پەیامی بەربەستکردنێکت پێگەیشت لەسەر کارگەلێک کە پەیوەندیت پێوەی نەبووە، مەترسە؛ ''هێمن بە''. تەنیا وەک ئەوەی لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە داوای یارمەتی بکە، و بابەتەکە ''لێکۆڵینەوەی لێ دەکرێت''.&lt;/div&gt;}}
{{nutshell|پێش ئەوەی داوای لابردنی بەربەستن بکەیت، بە تەواوی لە هۆکاری بەربەستکردنەکەت تێبگە. تەنیا زانیارییە پەیوەندیدارەکان لە داواکارییەکەتدا بنووسە و بەس. هێمن بە و [[ویکیپیدیا:لێکدانەوەت باش بێت|نیازپاکی بنوێنە]] بەرامبەر بە بەڕێوەبەرە بەئەزموونەکانمان. ئەگەر داوای پێداچوونەوەکەت ڕەتکرایەوە، داوایەکی نوێ پێشکەش ''مەکە'' تا بە تەواوی لە هۆکارەکان تێنەگەیت.}}
ئەمە '''ڕێنمایییەکە بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکانی لابردنی بەربەستن'''. ڕەنگە بەکارهێنەران لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیاوە]] [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست بکرێن]] لە دەستکاریکردن بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان تێکدانی ویکیپیدیا. بەربەستنەکان لادەبرێن ئەگەر پێویست نەبن (یان چیتر پێویست نەبن) بۆ ڕێگریکردن لەم جۆرە زیان یان تێکدانە.

تۆ، وەک دەستکاریکەرێکی بەربەستکراو، بەرپرسیارێتیت لەسەر شانە بۆ قایلکردنی بەڕێوەبەران لەبارەی ئەمانەی خوارەوە:

* کە بەربەستنەکە ''چیتر پێویست نییە'' چونکە تۆ تێدەگەیت لەوەی بۆچی بەربەستکراویت، جارێکی تر ئەم کارە دووبارە ناکەیتەوە، و لەبری ئەوە بەشداریی بەسوود و بەرهەمهێنەر دەکەیت؛ یان:
* کە بەربەستنەکە لە بنەڕەتدا بۆ ڕێگریکردن لە زیان یان تێکدان ''پێویست نەبووە'' (واتە بەربەستنەکە پێشێلکاریی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|سیاسەتی بەربەستنی ئێمەیە]])؛ یان:
* کە ڕەفتاری تۆ (لەژێر هەر هەژمارێک یان ناونیشانێکی ئای پی) ''هیچ پەیوەندییەکی بە بەربەستنەکەوە نییە'' (ئەمە دەکرێت لەو کاتانەدا ڕووبدات کە بەربەستنەکە بۆ چارەسەرکردنی بارودۆخێکی تر بێت و تۆ بە بێ مەبەست بەربەستکرابیت بەهۆی بەکارهێنانی هەمان مەودای ئای پی).

هەروەها ڕوونکردنەوەی ڕوونی هۆکارەکانت بۆ داواکردنی لابردنی بەربەستن یارمەتیدەر دەبێت، چونکە:

* ئەگەر پاشبنەما یان هۆکاری بەربەستنەکە ڕوون نەبێت، ڕەنگە داواکارییەکەت ڕاستەوخۆ ڕەت بکرێتەوە.
* لە بارودۆخە ئاڵۆزەکاندا، ئەو بەڕێوەبەرەی پێداچوونەوە بە داواکارییەکەتدا دەکات، ڕەنگە کاتی ئەوەی نەبێت تەواوی پەڕەی لێدوان و سەرجەم بەشدارییەکانت بخوێنێتەوە؛ بۆیە ئەگەر زانیارییە پێویستەکان لەناو داواکارییەکەتدا نەبن، ڕەنگە چاوپۆشییان لێ بکرێت.
* ئەگەر بەردەوام داواکاریی بێ بنەما، نادروست یان هێرشبەرانە بۆ لابردنی بەربەستن پێشکەش بکەیت، ڕەنگە مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانیشت لێ بسەندرێتەوە، ئەمەش داواکردنی لابردنی بەربەستنەکە لە داهاتوودا زۆر قورستر دەکات.</text>
      <sha1>gn54ifiy10tudiu2cxihbayz5aq5v6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:تەواوکەر</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297573</id>
    <revision>
      <id>1598355</id>
      <timestamp>2026-07-04T16:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{ombox | type       = notice | text       = &lt;div style=&quot;padding-top: 6px; padding-bottom: 5px; direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ئەمە وتارێکی ڕوونکردنەوەیییە دەربارەی &lt;noinclude&gt;سیاسەت یان ڕێسایەک&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{{pages|{{{interprets|}}}}}}|{{#ifexist:{{{pages}}}|[[{{{pages}}}]]|{{#ifexist:{{{interprets}}}|[[{{{interprets}}}]]|پەڕەی {{{pages|{{{interprets}}}}}} }} }}|&lt;includeonly&gt;{{Er...»ەوە</comment>
      <origin>1598355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="p9kdmbq5jjjkgytjan9z1fa5jgxdm2o" xml:space="preserve">{{ombox
| type       = notice
| text       = &lt;div style=&quot;padding-top: 6px; padding-bottom: 5px; direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ئەمە وتارێکی ڕوونکردنەوەیییە دەربارەی &lt;noinclude&gt;سیاسەت یان ڕێسایەک&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{{pages|{{{interprets|}}}}}}|{{#ifexist:{{{pages}}}|[[{{{pages}}}]]|{{#ifexist:{{{interprets}}}|[[{{{interprets}}}]]|پەڕەی {{{pages|{{{interprets}}}}}} }} }}|&lt;includeonly&gt;{{Error|ھەڵە: ھیچ پەڕەیەک دیاری نەکراوە}}&lt;/includeonly&gt;}}'''. &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top: 3px;&quot;&gt;ئەم پەڕەیە زانیاریی زیاتر دەربارەی ئەو چەمکانە پێشکەش دەکات کە لەو پەڕانەدا هەن کە تەواوکەریانە. ئەم پەڕەیە یەکێک نییە لە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکانی ویکیپیدیا]]، چونکە بە تەواوی [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|لەلایەن کۆمەڵگەوە پەسەند نەکراوە]].&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>p9kdmbq5jjjkgytjan9z1fa5jgxdm2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598393</id>
      <parentid>1598355</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="70xavow0j64b4rul6vwyhezpvn6wqdy" xml:space="preserve">{{ombox
| type       = notice
| text       = &lt;div style=&quot;padding-top: 6px; padding-bottom: 5px; direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ئەمە وتارێکی ڕوونکردنەوەیییە'''{{#if:{{{pages|{{{interprets|}}}}}}|''' دەربارەی {{#ifexist:{{{pages}}}|[[{{{pages}}}]]|{{#ifexist:{{{interprets}}}|[[{{{interprets}}}]]|{{{pages|{{{interprets}}}}}} }} }}'''|&lt;noinclude&gt;''' دەربارەی سیاسەت یان ڕێسایەک'''&lt;/noinclude&gt;}}.&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top: 3px;&quot;&gt;ئەم پەڕەیە زانیاریی زیاتر دەربارەی ئەو چەمکانە پێشکەش دەکات کە لەو پەڕانەدا هەن کە تەواوکەریانە. ئەم پەڕەیە یەکێک نییە لە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکانی ویکیپیدیا]]، چونکە بە تەواوی [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|لەلایەن کۆمەڵگەوە پەسەند نەکراوە]].&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>70xavow0j64b4rul6vwyhezpvn6wqdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598394</id>
      <parentid>1598393</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1598393|1598393]] لە لایەن [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] ([[User talk:Tessla|لێدوان]])</comment>
      <origin>1598394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="p9kdmbq5jjjkgytjan9z1fa5jgxdm2o" xml:space="preserve">{{ombox
| type       = notice
| text       = &lt;div style=&quot;padding-top: 6px; padding-bottom: 5px; direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ئەمە وتارێکی ڕوونکردنەوەیییە دەربارەی &lt;noinclude&gt;سیاسەت یان ڕێسایەک&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{{pages|{{{interprets|}}}}}}|{{#ifexist:{{{pages}}}|[[{{{pages}}}]]|{{#ifexist:{{{interprets}}}|[[{{{interprets}}}]]|پەڕەی {{{pages|{{{interprets}}}}}} }} }}|&lt;includeonly&gt;{{Error|ھەڵە: ھیچ پەڕەیەک دیاری نەکراوە}}&lt;/includeonly&gt;}}'''. &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top: 3px;&quot;&gt;ئەم پەڕەیە زانیاریی زیاتر دەربارەی ئەو چەمکانە پێشکەش دەکات کە لەو پەڕانەدا هەن کە تەواوکەریانە. ئەم پەڕەیە یەکێک نییە لە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکانی ویکیپیدیا]]، چونکە بە تەواوی [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|لەلایەن کۆمەڵگەوە پەسەند نەکراوە]].&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>p9kdmbq5jjjkgytjan9z1fa5jgxdm2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598398</id>
      <parentid>1598394</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="59e6rf6xl4lfsv4ejcb0xtf0w1r7arv" xml:space="preserve">{{ombox
| type       = notice
| text       = &lt;div style=&quot;padding-top: 6px; padding-bottom: 5px; direction: rtl; text-align: right;&quot;&gt;'''ئەمە وتارێکی ڕوونکردنەوەیییە دەربارەی &lt;noinclude&gt;سیاسەت یان ڕێسایەک&lt;/noinclude&gt;{{#if:{{{pages|{{{interprets|}}}}}}|{{#ifexist:{{{pages}}}|[[{{{pages}}}]]|{{#ifexist:{{{interprets}}}|[[{{{interprets}}}]]|پەڕەی {{{pages|{{{interprets}}}}}} }} }}|&lt;includeonly&gt;{{Error|ھەڵە: ھیچ پەڕەیەک دیاری نەکراوە}}&lt;/includeonly&gt;}}'''. &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top: 3px;&quot;&gt;ئەم پەڕەیە زانیاریی زیاتر دەربارەی ئەو چەمکانە پێشکەش دەکات کە لەو پەڕانەدا هەن کە تەواوکەریانە. ئەم پەڕەیە یەکێک نییە لە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکانی ویکیپیدیا]]، چونکە بە تەواوی [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|لەلایەن کۆمەڵگەوە پەسەند نەکراوە]].&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59e6rf6xl4lfsv4ejcb0xtf0w1r7arv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:بەربەستنی بابەتی</title>
    <ns>4</ns>
    <id>297574</id>
    <revision>
      <id>1598375</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>+R</comment>
      <origin>1598375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="1hymag92zk751006fctbtkssgmsqdpa" xml:space="preserve">{{Short description|کۆلکەوتارێک لەسەر ڕوونکردنەوەی بەربەستنی بەشەکی لە ویکیپیدیا}}

'''بەربەستنی بابەتی''' (یاخود بەربەستە بەشەکییەکان) دەکرێت لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانەوە]] جێبەجێ بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە بەکارهێنەرێک لە دەستکاریکردنی بابەتێک یان چەند بەشێکی تایبەتی ویکیپیدیا, بە پێچەوانەی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستنی گشتگیر (سەرانسەری)]]. بەربەستنی بابەتی دەکرێت بەسەر [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|هەژمارەکانی بەکارهێنەر]]، هەژمارە کاتییەکان، [[وپ:ئای پی|ناونیشانەکانی ئای‌پی]]، و مەوداکانی ناونیشانی ئای‌پی جێبەجێ بکرێت.

بەربەستنی بابەتی دەکرێت ڕێگری لە بەکارهێنەرێک بکات لە:
* دەستکاریکردنی پەڕەیەکی دیاریکراو
* دەستکاریکردنی هەموو پەڕەکانی ناو گشت بۆشایی ناوێک (نموونە بۆشایی ناوی وتار)
* ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە
* دروستکردنی هەژماری نوێ
* بارکردنی پەڕگەکان (لەوانەش گۆڕینی پەڕگە کۆنەکان)
* دروستکردنی پەڕەی نوێ
* گواستنەوەی پەڕەکان و پەڕگەکان
* ناردنی سوپاس بۆ بەکارهێنەرانی دیکە

بەربەستە بابەتییەکان تەنیا بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان [[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|شێواندنی ویکیپیدیا]] بەکاردێن، نەک بۆ سزادانی بەکارهێنەران. هەر بەکارهێنەرێک دەتوانێت دەستکاری تێکدەرانە و خراپکاری ڕاپۆرت بکات و داوا لە بەڕێوەبەران بکات کە بەربەستنی بابەتی یان سەرانسەری بەسەر هەژمار یان ئای‌پییەکی تێکدەردا بسەپێنن.

== پێداچوونەوە و لادانی بەربەستن ==
ئەگەر پێتوایە بەربەستنەکە بە هەڵە جێبەجێ کراوە، دەتوانیت داوای پێداچوونەوە بکەیت لە [[ویکیپیدیا:چاودێریی بەڕێوەبەرایەتی]] یان بە بەکارهێنانی داڕێژەی {{دا|لابردنی بەربەستن}} لە پەڕەی وتووێژی خۆتدا یان پێشکەشکردنی داواکاری لە ڕێگەی ڕێکارەکانی لادانی بەربەستن.

[[پۆل:بەربەستنی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>1hymag92zk751006fctbtkssgmsqdpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598379</id>
      <parentid>1598375</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1598379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="j31i9r3oowrzpc78djjkgwi81o34rh1" xml:space="preserve">'''بەربەستنی بابەتی''' (یاخود بەربەستە بەشەکییەکان) دەکرێت لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانەوە]] جێبەجێ بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە بەکارهێنەرێک لە دەستکاریکردنی بابەتێک یان چەند بەشێکی تایبەتی ویکیپیدیا, بە پێچەوانەی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستنی گشتگیر (سەرانسەری)]]. بەربەستنی بابەتی دەکرێت بەسەر [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|هەژمارەکانی بەکارهێنەر]]، هەژمارە کاتییەکان، [[وپ:ئای پی|ناونیشانەکانی ئای‌پی]]، و مەوداکانی ناونیشانی ئای‌پی جێبەجێ بکرێت.

بەربەستنی بابەتی دەکرێت ڕێگری لە بەکارهێنەرێک بکات لە:
* دەستکاریکردنی پەڕەیەکی دیاریکراو
* دەستکاریکردنی هەموو پەڕەکانی ناو گشت بۆشایی ناوێک (نموونە بۆشایی ناوی وتار)
* ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە
* دروستکردنی هەژماری نوێ
* بارکردنی پەڕگەکان (لەوانەش گۆڕینی پەڕگە کۆنەکان)
* دروستکردنی پەڕەی نوێ
* گواستنەوەی پەڕەکان و پەڕگەکان
* ناردنی سوپاس بۆ بەکارهێنەرانی دیکە

بەربەستە بابەتییەکان تەنیا بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان [[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|شێواندنی ویکیپیدیا]] بەکاردێن، نەک بۆ سزادانی بەکارهێنەران. هەر بەکارهێنەرێک دەتوانێت دەستکاری تێکدەرانە و خراپکاری ڕاپۆرت بکات و داوا لە بەڕێوەبەران بکات کە بەربەستنی بابەتی یان سەرانسەری بەسەر هەژمار یان ئای‌پییەکی تێکدەردا بسەپێنن.

== پێداچوونەوە و لادانی بەربەستن ==
ئەگەر پێتوایە بەربەستنەکە بە هەڵە جێبەجێ کراوە، دەتوانیت داوای پێداچوونەوە بکەیت لە [[ویکیپیدیا:چاودێریی بەڕێوەبەرایەتی]] یان بە بەکارهێنانی داڕێژەی {{دا|لابردنی بەربەستن}} لە پەڕەی وتووێژی خۆتدا یان پێشکەشکردنی داواکاری لە ڕێگەی ڕێکارەکانی لادانی بەربەستن.

[[پۆل:بەربەستکردن لە ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>j31i9r3oowrzpc78djjkgwi81o34rh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598411</id>
      <parentid>1598379</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>ئەمانەش ببینە+</comment>
      <origin>1598411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="rob64racfj9y03ye40f8fq2050w07yl" xml:space="preserve">'''بەربەستنی بابەتی''' (یاخود بەربەستە بەشەکییەکان) دەکرێت لەلایەن [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرانەوە]] جێبەجێ بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە بەکارهێنەرێک لە دەستکاریکردنی بابەتێک یان چەند بەشێکی تایبەتی ویکیپیدیا, بە پێچەوانەی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستنی گشتگیر (سەرانسەری)]]. بەربەستنی بابەتی دەکرێت بەسەر [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|هەژمارەکانی بەکارهێنەر]]، هەژمارە کاتییەکان، [[وپ:ئای پی|ناونیشانەکانی ئای‌پی]]، و مەوداکانی ناونیشانی ئای‌پی جێبەجێ بکرێت.

بەربەستنی بابەتی دەکرێت ڕێگری لە بەکارهێنەرێک بکات لە:
* دەستکاریکردنی پەڕەیەکی دیاریکراو
* دەستکاریکردنی هەموو پەڕەکانی ناو گشت بۆشایی ناوێک (نموونە بۆشایی ناوی وتار)
* ناردنی ئیمەیڵ بۆ بەکارهێنەرانی دیکە
* دروستکردنی هەژماری نوێ
* بارکردنی پەڕگەکان (لەوانەش گۆڕینی پەڕگە کۆنەکان)
* دروستکردنی پەڕەی نوێ
* گواستنەوەی پەڕەکان و پەڕگەکان
* ناردنی سوپاس بۆ بەکارهێنەرانی دیکە

بەربەستە بابەتییەکان تەنیا بۆ ڕێگریکردن لە زیان گەیاندن یان [[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|شێواندنی ویکیپیدیا]] بەکاردێن، نەک بۆ سزادانی بەکارهێنەران. هەر بەکارهێنەرێک دەتوانێت دەستکاری تێکدەرانە و خراپکاری ڕاپۆرت بکات و داوا لە بەڕێوەبەران بکات کە بەربەستنی بابەتی یان سەرانسەری بەسەر هەژمار یان ئای‌پییەکی تێکدەردا بسەپێنن.

== پێداچوونەوە و لادانی بەربەستن ==
ئەگەر پێتوایە بەربەستنەکە بە هەڵە جێبەجێ کراوە، دەتوانیت داوای پێداچوونەوە بکەیت لە [[ویکیپیدیا:چاودێریی بەڕێوەبەرایەتی]] یان بە بەکارهێنانی داڕێژەی {{دا|لابردنی بەربەستن}} لە پەڕەی وتووێژی خۆتدا یان پێشکەشکردنی داواکاری لە ڕێگەی ڕێکارەکانی لادانی بەربەستن.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ویکیپیدیا:ڕێنماییی پێداچوونەوەی بەربەستنەکان]]

[[پۆل:بەربەستکردن لە ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>rob64racfj9y03ye40f8fq2050w07yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-gblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297575</id>
    <revision>
      <id>1598385</id>
      <timestamp>2025-09-09T16:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;RaptorsFan2019</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed template comment</comment>
      <origin>1598385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="516" sha1="ecguskq9wmgk3acl4omu8kph4ljaw0q" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[Wikipedia:Gaming the system|gaming the system]]}}}
|extra={{{extra|}}}
|page={{{page|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-gblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[Category:User block templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecguskq9wmgk3acl4omu8kph4ljaw0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598386</id>
      <parentid>1598385</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>١ پێداچوونەوە لە [[:en:Template:Uw-gblock]] ھاوردە کرا: required</comment>
      <origin>1598385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="516" sha1="ecguskq9wmgk3acl4omu8kph4ljaw0q" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[Wikipedia:Gaming the system|gaming the system]]}}}
|extra={{{extra|}}}
|page={{{page|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-gblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[Category:User block templates]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecguskq9wmgk3acl4omu8kph4ljaw0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598389</id>
      <parentid>1598386</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1598389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="ae4b9rmm2u7302pdzy2tv0r7t35c7bu" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|[[ویکیپیدیا:یاریکردن بە سیستم|یاریکردن بە سیستم]]}}}
|extra={{{extra|}}}
|page={{{page|}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-gblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[پۆل:داڕێژەکانی بەربەستنی بەکارھێنەر]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ae4b9rmm2u7302pdzy2tv0r7t35c7bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Uw-hblock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297576</id>
    <revision>
      <id>1598390</id>
      <timestamp>2025-09-04T21:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Primefac</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>this should not have happened, the subst message from the template got subst'd</comment>
      <origin>1598390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="f3av1q4yz9beo1yj82rrn3earuyyuc2" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|contravening Wikipedia's [[Wikipedia:Harassment|policy against harassment]]}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|page={{{page|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-hblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[Category:User block templates|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3av1q4yz9beo1yj82rrn3earuyyuc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598391</id>
      <parentid>1598390</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>١ پێداچوونەوە لە [[:en:Template:Uw-hblock]] ھاوردە کرا</comment>
      <origin>1598390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="f3av1q4yz9beo1yj82rrn3earuyyuc2" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|contravening Wikipedia's [[Wikipedia:Harassment|policy against harassment]]}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|page={{{page|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-hblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[Category:User block templates|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3av1q4yz9beo1yj82rrn3earuyyuc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598392</id>
      <parentid>1598391</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی</comment>
      <origin>1598392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="b5nf7o9cx8kpkvaexanqjebrrnccewu" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;uw-block
|demospace={{{demospace|&lt;noinclude&gt;user talk&lt;/noinclude&gt;}}}
|time={{{time|}}}
|for={{{for|}}}
|reason={{{reason|بەزاندنی سیاسەتی [[ویکیپیدیا:ھەراسانکردن|ھەراسانکردن]] لە ویکیپیدیا}}}
|anon={{{anon|}}}
|notalk={{{notalk|}}}
|indef={{{indef|}}}
|sig={{{sig|}}}
|page={{{page|}}}
|hiddentext=no}}&lt;!-- Template:uw-hblock --&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Block notice|temp or indef=yes|banners={{Twinkle standard installation}}
|category=[[Category:User block templates|{{PAGENAME}}]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5nf7o9cx8kpkvaexanqjebrrnccewu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Supplement</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297577</id>
    <redirect title="داڕێژە:تەواوکەر" />
    <revision>
      <id>1598396</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[داڕێژە:تەواوکەر]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر)</comment>
      <origin>1598396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="l2td7uu6mm6kbva1nie322qswu3effd" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:تەواوکەر]]</text>
      <sha1>l2td7uu6mm6kbva1nie322qswu3effd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:تەواوکەر/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>297578</id>
    <revision>
      <id>1598397</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «&lt;noinclude&gt;{{Documentation subpage}}&lt;/noinclude&gt; === بەکارهێنان === بۆ بەکارهێنانی ئەم داڕێژەیە، ئەم کۆدەی خوارەوە لە سەرەتای پەڕەکەدا دابنێ:  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Supplement |interprets =[[ناوەکە]]}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;»ەوە</comment>
      <origin>1598397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="p6xqraugvo63nvgduq0o4y5j6j05gnc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Documentation subpage}}&lt;/noinclude&gt;
=== بەکارهێنان ===
بۆ بەکارهێنانی ئەم داڕێژەیە، ئەم کۆدەی خوارەوە لە سەرەتای پەڕەکەدا دابنێ:

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Supplement |interprets =[[ناوەکە]]}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;</text>
      <sha1>p6xqraugvo63nvgduq0o4y5j6j05gnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئان ئیون-جین</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297579</id>
    <revision>
      <id>1598400</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1413" sha1="o7rke6h5bvb0i6697go1rqljgjhnx8x" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئان ئیون-جین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598399 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200101153500/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019101726764 بۆ https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019101726764 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٨:٣٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>o7rke6h5bvb0i6697go1rqljgjhnx8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کالگاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297580</id>
    <redirect title="کەلگەری" />
    <revision>
      <id>1598406</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>Pirehelokan پەڕەی [[کالگاری]]ی گواستەوە بۆ [[کەلگەری]]: چاککردن</comment>
      <origin>1598406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="7jm2evndzz3ys59kv6kpnwe6t6y3t1q" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[کەلگەری]]</text>
      <sha1>7jm2evndzz3ys59kv6kpnwe6t6y3t1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆم کمیچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297581</id>
    <revision>
      <id>1598407</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''تۆم کمیچ''' {{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}} tom سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی هەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە  و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]،...»ەوە</comment>
      <origin>1598407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="hrqejswq44fp38hj4wrqsm1skdg5594" xml:space="preserve">'''تۆم کمیچ''' {{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}} tom سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی هەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە  و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ هەڵبژێردرا.
==سەرچاوەکان==</text>
      <sha1>hrqejswq44fp38hj4wrqsm1skdg5594</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598409</id>
      <parentid>1598407</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <origin>1598409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="hky7coz0k7fzb2wpddpcpz2kxrnstht" xml:space="preserve">'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی هەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt;  و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ هەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==

==سەرچاوەکان==</text>
      <sha1>hky7coz0k7fzb2wpddpcpz2kxrnstht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598410</id>
      <parentid>1598409</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>databox</comment>
      <origin>1598410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="jh41bk1zrhlumzpaoppvwf0k5rae8m5" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی هەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt;  و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ هەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==

==سەرچاوەکان==</text>
      <sha1>jh41bk1zrhlumzpaoppvwf0k5rae8m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598415</id>
      <parentid>1598410</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>/* چالاکیی سیاسی */ پەرەپێدان</comment>
      <origin>1598415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="nppyi92pnlo7zuzj5alwzk0vqwcg191" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی هەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt;  و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ هەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە. 

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[هاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەهێزترکردنی هاوڕێیەتیی هەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و هەڵەبجە.

==سەرچاوەکان==</text>
      <sha1>nppyi92pnlo7zuzj5alwzk0vqwcg191</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598416</id>
      <parentid>1598415</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="bub27wiy92zn6eoekec5p8u4it24v7f" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی ھەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt; و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە.

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[ھاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەھێزترکردنی ھاوڕێیەتیی ھەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و ھەڵەبجە.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>bub27wiy92zn6eoekec5p8u4it24v7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598420</id>
      <parentid>1598416</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1598420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="nxe9e355aleppa50k4gnbnh75cxilu8" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی ھەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt; و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە.

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[ھاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەھێزترکردنی ھاوڕێیەتیی ھەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و ھەڵەبجە.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا]]</text>
      <sha1>nxe9e355aleppa50k4gnbnh75cxilu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598421</id>
      <parentid>1598420</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1598421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="6baxot7e5gg9zozgsedyarhjrtrxrli" xml:space="preserve">{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی ھەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt; و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە.

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[ھاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەھێزترکردنی ھاوڕێیەتیی ھەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و ھەڵەبجە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا]]</text>
      <sha1>6baxot7e5gg9zozgsedyarhjrtrxrli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598422</id>
      <parentid>1598421</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1598422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="osuc55zlppwdul99lki4mjex53shsmr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی ھەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt; و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە.

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[ھاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەھێزترکردنی ھاوڕێیەتیی ھەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و ھەڵەبجە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا]]</text>
      <sha1>osuc55zlppwdul99lki4mjex53shsmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598475</id>
      <parentid>1598422</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="dfpkhixl9bh6bewom0sea75ityia8nv" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Databox|item=Q22278649}}
'''تۆم کمیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kmiec}}) سیاسەتمەدارێکی پۆڵەندی-کەنەداییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=CBC: As Australia ousts MPs with dual citizenship, Canada's Parliament embraces many in its ranks |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/dual-citizenship-mps-senators-parliament-australia-1.4439522}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]] کاری کردووە. ئەو ئەندامی پەرلەمانی ھەڵبژێردراوی [[کەلگەری]] شێپەردە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Profile |ناونیشان=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/People/Profile?personId=18416 |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-04 |وێبگە=lop.parl.ca}}&lt;/ref&gt; و لە ئەنجومەنی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا]]، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژێردرا.

== چالاکیی سیاسی ==
کمیچ ئەندامی پارتی شۆپپارێزی کەنەدایە.

== پرسی کورد ==
تۆم کمیچ ئەندامی گرووپی [[ھاوڕێیانی پارلەمانیی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە لە پارلەمانی کەنەدا گرووپێک کە بۆ بەھێزترکردنی ھاوڕێیەتیی ھەرێمی کوردستان و کەنەدا ئیش دەکات. کمیچ لە زۆرێک لە وتارەکانی لە پارلەماندا باسی کێشەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانی کردووە وەک [[شۆڕشی ژینا]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ZHINA MAHSA AMINI: Statement by Tom Kmeic |ناونیشان=https://www.ourcommons.ca/Content/House/441/Debates/101/HAN101-E.PDF#page=13}}&lt;/ref&gt; کێشەی کورد لە تورکیا و ساڵیادی ئەنفاڵ و ھەڵەبجە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>dfpkhixl9bh6bewom0sea75ityia8nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئادەم لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297582</id>
    <revision>
      <id>1598408</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1359349080|Adam in Islam]]»</comment>
      <origin>1598408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24171" sha1="8v0tcf5pvokykaob2rr94737z3j73e9" xml:space="preserve">
{{زانیاریدانی کەسایەتیی ئایینی|religion=[[Islam]]|name=[[Adam|Ādam]]|honorific_prefix=[[Prophets and messengers in Islam|Prophet]]|honorific_suffix=[[Islamic honorifics|Alayhi as-Salam]]|office1=[[Prophets and messengers in Islam|Prophet of Islam]]|predecessor1=''Position established''|successor1=[[Seth#Islam|Sheth]]|native_name=آدم|native_name_lang=ar|image=[[File:Adam and Hawwa being expelled from Paradise.jpg|250px]]|caption=Adam and Hawwa being nakedly expelled from the Garden.|spouse=[[Eve in Islam|Ḥawwāʾ]]|children=[[Cain and Abel in Islam|Qābīl and Hābīl]], [[Seth#Islam|Sheth]], [[ʿAnāq (daughter of Adam)|ʿAnāq]]|known_for=*First human being
*First settler on Earth
*Father of humanity
*First [[Muslim]]
*[[Khalifa]]}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|Prophets in the Quran}}'''ئادەم''' ({{Langx|ar|آدَمٌ}})، لە ئیلاھیاتی ئیسلامیدا، وا بیر دەکرێتەوە [[یەکەم مرۆڤ|یەکەم]] [[مرۆڤ]] بووبێت لەسەر زەوی و یەکەم [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەری ئیسلامیش]] بە ھەمان شێوە ({{Langx|ar|نَبِېٌّ}}). ڕۆڵی ئادەم وەک باوکی مرۆڤایەتی لەلایەن موسڵمانانەوە بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت. ھەروەھا موسڵمانان ئاماژە بە ھاوسەرەکەی دەکەن، حەوا ({{Langx|ar|حَوَّاء}}، [[حەوا لە ئیسلامدا|حەواء]])، وەک «دایکی مرۆڤایەتی».&lt;ref&gt;''Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism'', Wheeler, ''Adam and Eve''&lt;/ref&gt; موسڵمانان ئادەم وەک یەکەم [[موسڵمان]] دەبینن، وەک لە [[قورئان|قورئاندا]] ھاتووە کە ھەموو پێغەمبەران بانگەشەی یەک ئیمانی ئیسلامیان کردووە.&lt;ref&gt;''Concise Encyclopedia of Islam'', C. Glasse, Aadam = Adam = Man = Mankind = Early humans. His wife = Woman = Allegorically, early women. Udma = Ability to live together as a community. Aadam from Udma thus, indicates humankind. The word 'Eve' or 'Hawwa' is not mentioned in the Quran. She is described with dignity as Mer’a-til-Aadam = Wife of Adam = Mrs. Adam.&lt;/ref&gt;

بەپێی باوەڕی ئیسلامی، ئادەم لە ماددەی زەوی دروستبووە و لەلایەن خوداوە ژیانی پێ بەخشراوە و گیانی بەبەردا کراوە. خودا ئادەمی لە باخچەیەکی بەھەشتدا دانا. دوای ئەوەی ئادەم گوناھی کرد بە خواردنی بەری درەختە قەدەغەکراوەکە (داری نەمری) کە دوای ئەوەی خودا لێی قەدەغە کردبوو، بەھەشتی بۆ ڕەتکرایەوە و ڕەوانەی خوارەوە کرا بۆ زەوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://myislam.org/prophet-adam/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-10 |وێبگە=My Islam |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[چیرۆکی پێغەمبەران لە ئیسلامدا|چیڕۆکی پێغەمبەران]]'' ({{Langx|ar|قِصَصُ ٱلأَنْبِیَاءِ}}) ھەروەھا دەشڵێت کە ئادەم و حەوا کاتێک لە بەھەشت دەرکران، لە دوورەوە دەرکرانە خوارەوە و لە کۆتاییدا لە [[کێوی عەرەفە|چیای عەرەفات]] یەکتریان بینییەوە.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot;&gt;{{Cite book|last=Wheeler|first=Brannon M.|title=Introduction to the Quran: stories of the prophets|publisher=Continuum|year=2001|isbn=0-8264-4957-3|location=New York}}&lt;/ref&gt; مرۆڤایەتی لە ئادەمەوە فێری چاندن، دروێنەکردن، نانکردن، تەوبەکردن بوو.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot; /&gt;

چیرۆکی قورئانیی ئادەم ھەم بە واتا وشەیییەکەی خۆی و ھەم وەک پەند و نموونەیەکیش بۆ پەیوەندیی مرۆڤ بەرامبەر بە خودا سەیر دەکرێت. مەرج نییە ئیسلام و موسڵمانان پابەند بن بە بیروباوەڕی [[گەنجیی دروستکردنی زەوی|گەنجێتیی دروستکردنی زەوی]] واتا تەمەنی زەوی ٦،٠٠٠ بۆ ١٠،٠٠٠ ساڵێک بێت، بەڵکوو زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ژیان لەسەر زەوی پێش ئادەمیش ھەبووە و زەوی پێش ئادەمیش بوونی ھەبووە، ھەروەک قورئان کە ناڵێت ئادەم یەکەم زیندوو بووە، بەڵکوو یەکەم مرۆڤ. ئادەم تەنھا وەک پێغەمبەرێک یان مرۆڤێکی نێر دەرناکەوێت و سەیر ناکرێت، بەڵکوو بیرۆکەی خودی مرۆڤ و مرۆڤایەتیش نیشان دەدات و نوێنەرایەتیی دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Shari'a: History, Ethics and Law|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2018|isbn=978-1-78831-316-2|location=London|page=91}}&lt;/ref&gt;

== گێڕانەوەی قورئانی ==
[[پەڕگە:Istanbul, Topkapı Saray Müzesi Kütüphanesi, MS Bağdat 282 fol 16 Adam and the Angels watched by Iblis.jpg|وێنۆک|دوای فەرمانی خودا، ھەموو فریشتەکان سوجدە بۆ ئادەم دەبەن، جگە لە ئیبلیس (ئەوەی لای چەپ).]]
[[قورئان]] لە دوو بەشدا باسی ئادەم دەکات.&lt;ref&gt;Eichler, Paul Arno. &quot;Die Dschinn, Teufel und Engel im Koran.&quot; (1928).&lt;/ref&gt; لە یەکەمدا ئادەم لە ئاسمان دروستکرا و لەلایەن [[خوا لە ئیسلامدا|خوداوە]] فەرمان بە فریشتەکان کراوە کە سوجدەی ڕێز لەبەردەمیدا ببەن. لە بەشی دووەمدا باس لە ئادەم دەکات کە لە [[باخی عەدەن|باخچەیەکی بەھەشتدا]] نیشتەجێیە لەگەڵ ھاوسەرەکەی کە لە نەریتی ئیسلامیدا بە ''[[حەوا]]'' ناسێنراوە.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot;&gt;{{Cite book|last=Wheeler|first=Brannon M.|title=Introduction to the Quran: stories of the prophets|publisher=Continuum|year=2001|isbn=0-8264-4957-3|location=New York}}&lt;/ref&gt; قورئان بەزۆری باس لە دروستکردنی ئادەم لەلایەن خوداوە لە «زەوی» یان «گڵ» (طِینٌ،{{Sfn|Reynolds|2018}} ھەرچەندە ئایەتێک پێشنیاری «تۆز» یان «خۆڵ» (تُرَابٌ)){{sfn|Reynolds|2018|pp=125, 220}}&lt;ref&gt;[[Q3:59]] {{cite Quran|3|59}}&lt;/ref&gt; و ھەناسەھەڵمژینی-ڕۆحی خۆی دەکات،{{Sfn|Reynolds|2018}} پاشان فریشتەکان وەک گومانلێکەرێک لە دروستبوونی ئادەم نیشان دەدات؛{{Sfn|Reynolds|2018}}&lt;blockquote&gt;{{قورئان|٢|٣٠}} &lt;small&gt;مانا: وە کاتێکیش پەروەردگارت بە فریشتەکانی وت بە ڕاستی من خەلیفەیەک لەسەر زەوی دروست دەکەم و دایدەنێم، وتیان ئایا کەسێکی تێدا دادەنێیت کە گەندەڵیی تێدا بکات و خوێنی تێدا بڕێژێت؟ لە کاتێکدا ئێمە ھەمیشە ستایشکاری تۆین و پایەت بە بەرز دەزانین؟ وتی: بەڕاستی من شتێک دەزانم کە ئێوە نایزانن.&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;گێڕانەوەی قورئان درێژە دەدا کە خودا «ناوەکانی فێری ئادەم کردووە، ھەموویان»، و ئادەم ناوەکانی پێشکەش بە فریشتەکان کردووە،{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٢|٣١}} پاشان خودا فەرمان بە فریشتەکان دەکات کە کڕنۆش بۆ ئادەم دابنێن و وە دەشیکەن، بێجگەلە [[ئیبلیس]] کە ڕەتیدەکاتەوە و دەڵێت من لە ئادەم باشترم چوونکە منت لە ئاگر دروستکردووە و ئادەمیش لە گڵ؛{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٧|١٢}}.

دروستکردنی حەوا لە قورئاندا دیاری نەکراوە، بەڵام چەند ئایەتێک ئاماژە بە گێڕانەوەی نەریتیی سەرەتای ژیان دەکەن بە وتنی «تۆ [مرۆڤایەتی] دروستکراویت لە تاکە ڕۆحێکەوە و ھاوسەرەکەیشی ھەر لەو لێ دروست کراوە»؛{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٤|١}}. پاشان لە قورئاندا خودا بە ئادەم و ھاوسەرەکەی کە ناوی نەھێنراوە دەڵێت لە بەھەشتدا بژین بەڵام لە دارێکی دیاریکراو نزیک نەبنەوە، کە شەیتان پێی دەڵێت «داری نەمری».{{Sfn|Reynolds|2018}} لە چیرۆکی باخچەدا، خودا بە ئادەم و حەوا دەڵێت کە ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمی «داری نەمری» بخۆن؛&lt;ref&gt;Moreen, Vera B. &quot;The Legend of Adam in the Judeo-Persian Epic&quot; Bereshit [Nāmah]&quot;(14th Century).&quot; Proceedings of the American Academy for Jewish Research. American Academy of Jewish Research, 1990.&lt;/ref&gt; {{قورئان|٢|٣٥}}. بە بەڵێن و فێڵی نەمری و «شانشینییەک کە ھەرگیز ناڕووخێت»، [[ئیبلیس]] قەناعەتی پێکردن کە تامی بکەن سەرەڕای ئەوەش:&lt;ref&gt;Baeq, Daniel Shinjong. &quot;Intertextuality of Adamic Narratives in the Qur’ān and the Bible.&quot; Prophets in the Qur'ān and the Bible (2022): 39.&lt;/ref&gt; «فەرمووی: «پەروەردگارت ئەم دارەی لێت قەدەغەکردووە تەنھا بۆ ئەوەی ڕێگریتان لێبکات ببنە فریشتە یان نەمر»»؛ {{قورئان|٧|٢١}}. لەسەر ئەوە ئادەم و ھاوسەرەکەی دەنێردرێنە سەر زەوی، مەحکوومن بە «بژین و بمرن»، بەڵام خودا ئامادەیە لێیان خۆش بێت.&lt;ref&gt;Stieglecker, H. (1962). Die Glaubenslehren des Islam. Deutschland: F. Schöningh.&lt;/ref&gt;

== لێکدانەوەی ئاینی و ئەفسانەیی ==


=== ئادەم بەرامبەر فریشتەکان ===
[[پەڕگە:Paris_BnF_Supplément_Persan_1559_fol_10v_All_angels_except_Iblis_bow_to_Adam_uncropped.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێناکردنێکی ئیسلامی کە ھەموو فریشتەکان جگە لە ئیبلیس کڕنۆشیان بۆ ئادەم داناوە لە دەستنووسێکی شیراز لە ساڵی ١٥٧٥]]
چیرۆکی سوجدەبردنی فریشتەکان لەبەردەم ئادەمدا، مشتومڕی جۆراوجۆری لێکەوتەوە کە ئایا مرۆڤ یان فریشتەکان پلەیان بەرزترە. کڕنۆشبردنی فریشتەکان لەبەردەم ئادەمدا وەک بەڵگەیەک بۆ باڵادەستی مرۆڤ بەسەر فریشتەکاندا باس دەکرێت. ھەندێکی تر پێیان وایە سوجدە مانای شتێکی لەو جۆرە نییە، بەڵکوو تەنھا فەرمانێک یان تاقیکردنەوەیەک بووە بۆ فریشتەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chipman |first=Leigh |year=2002 |title=Adam and the Angels: An examination of mythic elements in Islamic sources |journal=Arabica |volume=49 |issue=4 |pages=429–455 |doi=10.1163/15700580260375407}}&lt;/ref&gt; ھەڵوێستێک کە بە تایبەتی لە نێو [[موعتەزیلە|موعتەزیلییەکان]] و ھەندێک لە [[ئەشعەریەت|ئاشعەرییەکاندا]] دەبینرێت، پێیان وایە فریشتەکان بە ھۆی نەبوونی ئیرادە و ئارەزووەکانیانەوە باڵاترن.&lt;ref name=&quot;houtsma 191&quot;&gt;{{Cite book|last=Houtsma|first=M. Th.|title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|date=1993|publisher=Brill|isbn=978-9-004-09791-9|volume=5|page=191}}&lt;/ref&gt; [[ماتوریدی]] بەگشتی ھیچ کام لەم بوونەوەرانە بە باڵاتر لە ئەوی دیکە نازانێت.&lt;ref name=&quot;ISBN_9789004100237_p54-56&quot;&gt;{{Cite book|last=Rudolph|first=Ulrich|title=Al-Māturīdī und Die Sunnitische Theologie in Samarkand|publisher=Brill|year=1997|isbn=90-04-10023-7|pages=54–56|language=de}}&lt;/ref&gt;

لە وەشانە قورئانییەکەی کەوتنی ئادەمدا، شەیتان بە بەڵێنی ئەوەی کە ببنە فریشتەی نەمر، وەسوەسەی بۆ کردن. ئەلقوشەیری لەسەر ئایەتی {{قورئان|٧|٢٠}} تێبینییەک دەکات، کە کەوتنی ئادەم بۆ خواستی ئەوە بوو کە وەک فریشتە بێت، لە کاتێکدا کەوتنی فریشتەکان لەبەر ئەوەیە کە کاتێک ئارەزووی ئەوەیان کردووە وەک مرۆڤ بن؛ ئادەم ئارەزووی حاڵەتێکی فریشتەییی دەکرد کە بێ سۆز و دوورکەوتنەوە لە چارەنووسی مردن بێت، حاڵەتێک لە دەرەوەی بارودۆخی مرۆڤ، لە کاتێکدا [[ھارووت و مارووت]] ئارەزووی ئازادی ھەڵبژاردن و شادبوونیان بە ھەستەکانی وەک مرۆڤیان ھەبوو.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Gallorini|first=Louise|title=The Symbolic Function of Angels in the Qurʾān and Sufi Literature|year=2021|type=PhD thesis|publisher=American University of Beirut|hdl=10938/22446}}&lt;/ref&gt;

== نەسەبی ئادەم ==
[[پەڕگە:Muhammad_3.jpg|وێنۆک|ئادەم و حەوا لەگەڵ سێزدە منداڵە دووانەکەیان، لە نووسراوەکانی ''زوبدەت التواریخ''. وەک لە دەقەکەدا ئاماژەی پێکراوە، ھەموو منداڵەکانی ئادەم دووانە بوون و ھەر کوڕێک دەبوو لەگەڵ خوشکە دووانەکەی برایەک ھاوسەرگیری بکات. ھابیل لەلایەن باوکیەوە داوای لێکرا ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکە دووانەکەی قابیل بکات کە بەڕێکەوت جوانترینیان بوو، بەم شێوەیەش قابیل ویستی بیھێڵێتەوە. بەم شێوەیەش ناکۆکیی نێوان ئەو دوو برایە دەستی پێکرد. ھونەرمەندانی ئیسلامی، لە کاتی وێناکردنی چیرۆکی ئادەم و حەوا، بەزۆری ئەو ژن و مێردەیان لە بەھەشتدا نیشاندەدا بەڵام ھەرگیز لەگەڵ منداڵەکانیان دایان نەدەنان، ھەروەھا نوێنەرایەتیی ئەم وەشانەی ناکۆکیی نێوان قابیل و ھابیلیان نەدەکرد.]]
[[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|ئیبن جەریر تەبەری]] ڕاپۆرتی داوە کە «حەوا ١٢٠ کۆمەڵە دووانەی بووە بۆ ئادەم. یەکەمیان قابیل و خوشکە دووانەکەی قالیمە و دواھەمینیان عبد المغیث و خوشکە دووانەکەی ئامەت المیغث بوو.» لەلایەکی دیکەوە لە زاری [[ئیبن ئیسحاق|ئیبن ئیسحاقەوە]] بڵاوکراوەتەوە کە «حەوا بە گشتی ٤٠ منداڵی لەدایکبووە کە لە ڕەگەزی نێر و مێ بوون، لە ٢٠ دووگیانیی جمک. وە فەرمووی: ناوی ھەندێکیان بۆ ئێمە دابەزیوە، ناوی ھەندێکی تریش نەھاتۆتە خوارەوە.»&lt;ref&gt;{{Cite book|last=al-Tabari|first=Muhammad|title=[[History of the Prophets and Kings|Tarikh at-Tabari]]: Tarikh al-Umam wa'l-Muluk|pages=1/98}}&lt;/ref&gt;

زانای ئیسلامی سەیید مومتاز عەلی، وێڕای سەرنجدان لەسەر ئەوەی کە ئایا ئادەم یان حەوا یەکەمجار دروستکراوە، دەڵێت «ئەو ڕاستییەی کە ئادەم یەکەمجار دروست بووە جگە لە قسەیەکی منداڵانە ھیچی تر نییە. بەڵام وەک ڕاستییەک، ئەو باوەڕە کە ئادەم سەرەتا دروست بووە و دواتر حەوا ھاتووە بەشێکە لە ئیمانی مەسیحی و جوولەکەکانە و ئەمە بە ھیچ شێوەیەک بەشێک نییە لە عەقیدەی ئیسلامی و لە قورئاندا باس لەوە نەکراوە کە کێ یەکەمجار دروست بووە، ئادەم یان حەوا.».&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Deobandi|first=Sayyid Mumtaz Ali|url=https://archive.org/details/HuqooqENiswan|title=Huquq-e-Niswan|publisher=Rifah-e-Aam Press|year=1898|edition=1898|location=[[Lahore]]|pages=21–22|language=ur|chapter=The Supremacy Myth|quote=Adapted from [[Javed Anand]]'s translation to the piece|author-link=Sayyid Mumtaz Ali|access-date=22 August 2020|chapter-url=https://www.sabrang.com/cc/archive/2009/oct09/cover1.html}}&lt;/ref&gt;

== بەراوردکردنی ئەفسانەی دروستکردنی ئادەم ==
[[فەرموودە|''فەرموودەکان'']] کە لە ھەردوو ''[[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]'' و [[چیرۆکی پێغەمبەران لە ئیسلامدا|''قیسەسول ئەنبیاء'']]&lt;nowiki/&gt;دا جێگیرکراون، وەسفی ورد سەبارەت بە دروستکردنی ئادەم پێشکەش دەکەن. ھەرچەندە لە وردەکارییەوە جیاوازن، بەڵام ئەم پێکھاتانەی خوارەوە جەوھەرین:&lt;ref name=&quot;Chipman 20012&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt;

# خودا فەرمان بە فریشتەکان دەدات خۆڵ لە زەوی کۆبکەنەوە بۆ ئەوەی ئادەم دروست بکەن.
# خۆڵ لە شوێنی جۆراوجۆرەوە وەردەگیرێت، کە ئەمەش کاریگەریی دەبێت لەسەر دروستبوونی نەوەکانی ئادەم.
# مانای ئەفسانەیی لە پشت ناوی یەکەمی مرۆڤەوەیە.
# ئادەم بۆ ماوەی چل ساڵ بێ جووڵە پاڵکەوتووە و ئادەم بە پەلە ھەوڵدەدات ھەستێتەوە و ناتوانێت ھەستێتەوە.
# ئادەم دەپژمێت و دەڵێت الحمد للە ({{Langx|ar|ٱلْحَمْدُ لِلَّٰەِ}}).

ھەندێک لەو پێکھاتانە لە ھەردوو نەریتی جوولەکە و ئیسلامیدا بە یەکسانی دەردەکەون. بەڵام ئەو بیرۆکەیەی کە خودا فەرمان بە فریشتەکان دەکات خۆڵ لە زەوی کۆبکەنەوە، تایبەتە بە ئیسلام. تەنھا دواتر لە ''کتێبی مێژووچکەی جەراھمیلدا'' وەرگیراوە.&lt;ref name=&quot;Chipman 20013&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt;

ھەردوو سەرچاوەی جوولەکە و موسڵمان لەسەر ئەوە کۆکن کە خۆڵ بۆ دروستکردنی جەستەی ئادەم لە ھەموو جیھان وەرگیراوە، و زۆرجاریش لە شوێنێکی پیرۆزی دیاریکراو. بەڵام لە ڕووی ناسنامەی شوێنە پیرۆزەکان و مانای کۆکردنەوەی تۆز و خۆڵ لە جیھانەوە جیاوازن.&lt;ref name=&quot;Chipman 20014&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا نەریتی جوولەکەکان شوێنە پیرۆزەکان کە خۆڵی لێ کۆکرایەوە بە ئیسرائیلی دادەنێن، سەرچاوە موسڵمانەکانیش شوێنەکە بە مەککە یان [[کەعبە]] دادەنێن.&lt;ref name=&quot;Chipman 2001&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt; بە پێی لێکدانەوەی موسڵمانان، خۆڵ و تۆز کە لە ھەموو دەوروبەری زەوییەوە کۆکرایەوە، جیاوازییەکانی نێوان مرۆڤایەتی ڕوون دەکاتەوە، بۆ نموونە وەک ڕەنگی پێست، بەڵام پێداگری لەسەر ئەوەش دەکەن کە مرۆڤایەتی بەگشتی یەکگرتووە و لە ڕەچەڵەکی ئادەمەوە سەرچاوە دەگرێت.&lt;ref name=&quot;Chipman 2001&quot; /&gt;

== مشتومڕ و گفتوگۆکانی ئەو سەردەمە ==
[[پەڕگە:Spencer_Coll._Persian_MS._46_fol_9v_Adam_and_Hawwa_enthroned.jpg|ڕاست|وێنۆک|بە سوودوەرگرتن لە گرنگیی تیۆلۆژیی پەیوەندیی ئادەم لەگەڵ خودادا ئەو و ھاوسەرەکەی لە ھەندێک کاتدا وەک فەرمانڕەوای باخچەکە لە ھونەری ئیسلامیدا وێنا دەکرێن]]
لە قورئانەوە دیارە کە ئادەم باوکی مرۆڤایەتیی ھاوچەرخ بووە.&lt;ref name=&quot;dogma&quot;&gt;{{rp|p=194}} Stieglecker, H. (1962). Die Glaubenslehren des Islam. Deutschland: F. Schöningh. p. 194 (German)&lt;/ref&gt; ململانێی خوێندنەوەی وشەییی چیرۆکەکە و لقە زانستییە ئەرێنییەکانی وەک [[پەرەسەندنی مرۆڤ]] (پەرەسەندنی مرۆڤ لە مەیموونەوە) و ئەنترۆپۆلۆژیا (پێشینەناسیی مرۆڤ) بووە ھۆی گێژاوە و مشتومڕێکی گەورە لە جیھانی ئیسلامیدا.{{Refn|Some [[hadith]]s mentions Adam's resemblance, the height and the plan with which he created; &quot;Allah the exalted and Glorius, created Adam in his image with his {{sic|?|lenght}} of sixty cubits (30-35 m) tall.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/search?q=allah+created+adam+in+his+image|title=Search Results - Search Results - allah created adam in his image (page 1) - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Kizil | first1=Fatma | title=The Height of Prophet Adam: At the Crossroads of Science &amp; Scrpiture | journal=İslâm Araştırmaları Dergisi | date=2023 | pages=1–7 | doi=10.26570/isad.1325141 | url=https://doi.org/10.26570/isad.1325141 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}}

بەپێی ھەندێک بۆچوون، خودا سی جار ئادەمی دروستکردووە، ھەر ١٠٠٠ ساڵ جارێک. دوای ڕووخانی ھەر مرۆڤایەتییەک، خودا بۆ ماوەی ٥٠ ھەزار ساڵ دونیای بێ دانیشتوو بەجێھێشت، پاشان ٥٠ ھەزار کەسی تێدا نیشتەجێ بوو، پاشان ئادەمێکی نوێ دروست بوو.  بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە زانایانی شیعە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kocsenda |first=Karim Gabor |date=2022-06-02 |title=SHĪʿĪ READINGS OF HUMAN EVOLUTION: ṬABĀṬABĀʾĪ TO ḤAYDARĪ |url=https://www.zygonjournal.org/article/id/14830/ |journal=Zygon: Journal of Religion and Science |language=en |volume=57 |issue=2 |page=420 |doi=10.1111/zygo.12781 |issn=1467-9744}}&lt;/ref&gt; زۆرینەی زانایانی سوننە ئەم بۆچوونە ڕەتدەکەنەوە، بەڵام ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە [[جنۆکە|جن]] و ئاژەڵەکان پێشتر لەسەر زەوی ژیاون. سولەیمان ئاتەش ئایەتەکانی قورئانی بەکارھێناوە بۆ پووچەڵکردنەوەی لێکدانەوە دروستکراوەکانی گێڕانەوەی ئادەم.&lt;ref&gt;Kaya, Veysel. &quot;Can the Quran support Darwin? an evolutionist approach by two Turkish scholars after the foundation of the Turkish Republic.&quot; The Muslim World 102.2 (2012): 357-370.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [http://www.omeriqbal.com/a/54 چەمکی ئیسلامیی دروستکردنی ئادەم] 
{{پێغەمبەران بەپێی قورئان}}{{Qur'anic people}}{{Adam and Eve}}{{Adam to Muhammad}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:ئادەم و حەوا]]</text>
      <sha1>8v0tcf5pvokykaob2rr94737z3j73e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598412</id>
      <parentid>1598408</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1598412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24408" sha1="reh97t7rjntze42ph5degduy2xmqsfk" xml:space="preserve">
{{زانیاریدانی کەسایەتیی ئایینی|religion=[[ئیسلام]]|name=[[ئادەم]]|honorific_prefix=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]]|honorific_suffix=[[دەستەواژە ڕێزلێنانە ئیسلامییەکان|عَلَیْەِ السَّلَامُ]]|office1=[[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەری ئیسلام]]|predecessor1=''پۆستەکە دامەزرا''|successor1=[[شەیس]]|native_name=آدم|native_name_lang=ar|image=[[File:Adam and Hawwa being expelled from Paradise.jpg|250px]]|caption=ئادەم و حەواء بەڕووتی لە باخچەکە دەردەکرێن|spouse=[[حەوا لە ئیسلامدا|حەوا]]|children=[[قابیل و ھابیل لە ئیسلامدا|قابیل و ھابیل]]، [[شەیس]]، [[عەناق (کچی ئادەم)|عەناق]]|known_for=*یەکەم مرۆڤ
*یەکەم نیشتەجێی سەر زەوی
*باوکی مرۆڤایەتی
*یەکەم [[موسڵمان]]
*[[خەلیفە]]}}{{پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|Prophets in the Quran}}'''ئادەم''' ({{Langx|ar|آدَمٌ}})، لە ئیلاھیاتی ئیسلامیدا، وا بیر دەکرێتەوە [[یەکەم مرۆڤ|یەکەم]] [[مرۆڤ]] بووبێت لەسەر زەوی و یەکەم [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەری ئیسلامیش]] بە ھەمان شێوە ({{Langx|ar|نَبِېٌّ}}). ڕۆڵی ئادەم وەک باوکی مرۆڤایەتی لەلایەن موسڵمانانەوە بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت. ھەروەھا موسڵمانان ئاماژە بە ھاوسەرەکەی دەکەن، حەوا ({{Langx|ar|حَوَّاء}}، [[حەوا لە ئیسلامدا|حەواء]])، وەک «دایکی مرۆڤایەتی».&lt;ref&gt;''Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism'', Wheeler, ''Adam and Eve''&lt;/ref&gt; موسڵمانان ئادەم وەک یەکەم [[موسڵمان]] دەبینن، وەک لە [[قورئان|قورئاندا]] ھاتووە کە ھەموو پێغەمبەران بانگەشەی یەک ئیمانی ئیسلامیان کردووە.&lt;ref&gt;''Concise Encyclopedia of Islam'', C. Glasse, Aadam = Adam = Man = Mankind = Early humans. His wife = Woman = Allegorically, early women. Udma = Ability to live together as a community. Aadam from Udma thus, indicates humankind. The word 'Eve' or 'Hawwa' is not mentioned in the Quran. She is described with dignity as Mer’a-til-Aadam = Wife of Adam = Mrs. Adam.&lt;/ref&gt;

بەپێی باوەڕی ئیسلامی، ئادەم لە ماددەی زەوی دروستبووە و لەلایەن خوداوە ژیانی پێ بەخشراوە و گیانی بەبەردا کراوە. خودا ئادەمی لە باخچەیەکی بەھەشتدا دانا. دوای ئەوەی ئادەم گوناھی کرد بە خواردنی بەری درەختە قەدەغەکراوەکە (داری نەمری) کە دوای ئەوەی خودا لێی قەدەغە کردبوو، بەھەشتی بۆ ڕەتکرایەوە و ڕەوانەی خوارەوە کرا بۆ زەوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://myislam.org/prophet-adam/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-10 |وێبگە=My Islam |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[چیرۆکی پێغەمبەران لە ئیسلامدا|چیڕۆکی پێغەمبەران]]'' ({{Langx|ar|قِصَصُ ٱلأَنْبِیَاءِ}}) ھەروەھا دەشڵێت کە ئادەم و حەوا کاتێک لە بەھەشت دەرکران، لە دوورەوە دەرکرانە خوارەوە و لە کۆتاییدا لە [[کێوی عەرەفە|چیای عەرەفات]] یەکتریان بینییەوە.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot;&gt;{{Cite book|last=Wheeler|first=Brannon M.|title=Introduction to the Quran: stories of the prophets|publisher=Continuum|year=2001|isbn=0-8264-4957-3|location=New York}}&lt;/ref&gt; مرۆڤایەتی لە ئادەمەوە فێری چاندن، دروێنەکردن، نانکردن، تەوبەکردن بوو.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot; /&gt;

چیرۆکی قورئانیی ئادەم ھەم بە واتا وشەیییەکەی خۆی و ھەم وەک پەند و نموونەیەکیش بۆ پەیوەندیی مرۆڤ بەرامبەر بە خودا سەیر دەکرێت. مەرج نییە ئیسلام و موسڵمانان پابەند بن بە بیروباوەڕی [[گەنجیی دروستکردنی زەوی|گەنجێتیی دروستکردنی زەوی]] واتا تەمەنی زەوی ٦،٠٠٠ بۆ ١٠،٠٠٠ ساڵێک بێت، بەڵکوو زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ژیان لەسەر زەوی پێش ئادەمیش ھەبووە و زەوی پێش ئادەمیش بوونی ھەبووە، ھەروەک قورئان کە ناڵێت ئادەم یەکەم زیندوو بووە، بەڵکوو یەکەم مرۆڤ. ئادەم تەنھا وەک پێغەمبەرێک یان مرۆڤێکی نێر دەرناکەوێت و سەیر ناکرێت، بەڵکوو بیرۆکەی خودی مرۆڤ و مرۆڤایەتیش نیشان دەدات و نوێنەرایەتیی دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Shari'a: History, Ethics and Law|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2018|isbn=978-1-78831-316-2|location=London|page=91}}&lt;/ref&gt;

== گێڕانەوەی قورئانی ==
[[پەڕگە:Istanbul, Topkapı Saray Müzesi Kütüphanesi, MS Bağdat 282 fol 16 Adam and the Angels watched by Iblis.jpg|وێنۆک|دوای فەرمانی خودا، ھەموو فریشتەکان سوجدە بۆ ئادەم دەبەن، جگە لە ئیبلیس (ئەوەی لای چەپ).]]
[[قورئان]] لە دوو بەشدا باسی ئادەم دەکات.&lt;ref&gt;Eichler, Paul Arno. &quot;Die Dschinn, Teufel und Engel im Koran.&quot; (1928).&lt;/ref&gt; لە یەکەمدا ئادەم لە ئاسمان دروستکرا و لەلایەن [[خوا لە ئیسلامدا|خوداوە]] فەرمان بە فریشتەکان کراوە کە سوجدەی ڕێز لەبەردەمیدا ببەن. لە بەشی دووەمدا باس لە ئادەم دەکات کە لە [[باخی عەدەن|باخچەیەکی بەھەشتدا]] نیشتەجێیە لەگەڵ ھاوسەرەکەی کە لە نەریتی ئیسلامیدا بە ''[[حەوا]]'' ناسێنراوە.&lt;ref name=&quot;wheeler&quot;&gt;{{Cite book|last=Wheeler|first=Brannon M.|title=Introduction to the Quran: stories of the prophets|publisher=Continuum|year=2001|isbn=0-8264-4957-3|location=New York}}&lt;/ref&gt; قورئان بەزۆری باس لە دروستکردنی ئادەم لەلایەن خوداوە لە «زەوی» یان «گڵ» (طِینٌ،{{Sfn|Reynolds|2018}} ھەرچەندە ئایەتێک پێشنیاری «تۆز» یان «خۆڵ» (تُرَابٌ)){{sfn|Reynolds|2018|pp=125, 220}}&lt;ref&gt;[[Q3:59]] {{cite Quran|3|59}}&lt;/ref&gt; و ھەناسەھەڵمژینی-ڕۆحی خۆی دەکات،{{Sfn|Reynolds|2018}} پاشان فریشتەکان وەک گومانلێکەرێک لە دروستبوونی ئادەم نیشان دەدات؛{{Sfn|Reynolds|2018}}&lt;blockquote&gt;{{قورئان|٢|٣٠}} &lt;small&gt;مانا: وە کاتێکیش پەروەردگارت بە فریشتەکانی وت بە ڕاستی من خەلیفەیەک لەسەر زەوی دروست دەکەم و دایدەنێم، وتیان ئایا کەسێکی تێدا دادەنێیت کە گەندەڵیی تێدا بکات و خوێنی تێدا بڕێژێت؟ لە کاتێکدا ئێمە ھەمیشە ستایشکاری تۆین و پایەت بە بەرز دەزانین؟ وتی: بەڕاستی من شتێک دەزانم کە ئێوە نایزانن.&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;گێڕانەوەی قورئان درێژە دەدا کە خودا «ناوەکانی فێری ئادەم کردووە، ھەموویان»، و ئادەم ناوەکانی پێشکەش بە فریشتەکان کردووە،{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٢|٣١}} پاشان خودا فەرمان بە فریشتەکان دەکات کە کڕنۆش بۆ ئادەم دابنێن و وە دەشیکەن، بێجگەلە [[ئیبلیس]] کە ڕەتیدەکاتەوە و دەڵێت من لە ئادەم باشترم چوونکە منت لە ئاگر دروستکردووە و ئادەمیش لە گڵ؛{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٧|١٢}}.

دروستکردنی حەوا لە قورئاندا دیاری نەکراوە، بەڵام چەند ئایەتێک ئاماژە بە گێڕانەوەی نەریتیی سەرەتای ژیان دەکەن بە وتنی «تۆ [مرۆڤایەتی] دروستکراویت لە تاکە ڕۆحێکەوە و ھاوسەرەکەیشی ھەر لەو لێ دروست کراوە»؛{{Sfn|Reynolds|2018}} {{قورئان|٤|١}}. پاشان لە قورئاندا خودا بە ئادەم و ھاوسەرەکەی کە ناوی نەھێنراوە دەڵێت لە بەھەشتدا بژین بەڵام لە دارێکی دیاریکراو نزیک نەبنەوە، کە شەیتان پێی دەڵێت «داری نەمری».{{Sfn|Reynolds|2018}} لە چیرۆکی باخچەدا، خودا بە ئادەم و حەوا دەڵێت کە ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمی «داری نەمری» بخۆن؛&lt;ref&gt;Moreen, Vera B. &quot;The Legend of Adam in the Judeo-Persian Epic&quot; Bereshit [Nāmah]&quot;(14th Century).&quot; Proceedings of the American Academy for Jewish Research. American Academy of Jewish Research, 1990.&lt;/ref&gt; {{قورئان|٢|٣٥}}. بە بەڵێن و فێڵی نەمری و «شانشینییەک کە ھەرگیز ناڕووخێت»، [[ئیبلیس]] قەناعەتی پێکردن کە تامی بکەن سەرەڕای ئەوەش:&lt;ref&gt;Baeq, Daniel Shinjong. &quot;Intertextuality of Adamic Narratives in the Qur’ān and the Bible.&quot; Prophets in the Qur'ān and the Bible (2022): 39.&lt;/ref&gt; «فەرمووی: «پەروەردگارت ئەم دارەی لێت قەدەغەکردووە تەنھا بۆ ئەوەی ڕێگریتان لێبکات ببنە فریشتە یان نەمر»»؛ {{قورئان|٧|٢١}}. لەسەر ئەوە ئادەم و ھاوسەرەکەی دەنێردرێنە سەر زەوی، مەحکوومن بە «بژین و بمرن»، بەڵام خودا ئامادەیە لێیان خۆش بێت.&lt;ref&gt;Stieglecker, H. (1962). Die Glaubenslehren des Islam. Deutschland: F. Schöningh.&lt;/ref&gt;

== لێکدانەوەی ئاینی و ئەفسانەیی ==

=== ئادەم بەرامبەر فریشتەکان ===
[[پەڕگە:Paris_BnF_Supplément_Persan_1559_fol_10v_All_angels_except_Iblis_bow_to_Adam_uncropped.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێناکردنێکی ئیسلامی کە ھەموو فریشتەکان جگە لە ئیبلیس کڕنۆشیان بۆ ئادەم داناوە لە دەستنووسێکی شیراز لە ساڵی ١٥٧٥]]
چیرۆکی سوجدەبردنی فریشتەکان لەبەردەم ئادەمدا، مشتومڕی جۆراوجۆری لێکەوتەوە کە ئایا مرۆڤ یان فریشتەکان پلەیان بەرزترە. کڕنۆشبردنی فریشتەکان لەبەردەم ئادەمدا وەک بەڵگەیەک بۆ باڵادەستی مرۆڤ بەسەر فریشتەکاندا باس دەکرێت. ھەندێکی تر پێیان وایە سوجدە مانای شتێکی لەو جۆرە نییە، بەڵکوو تەنھا فەرمانێک یان تاقیکردنەوەیەک بووە بۆ فریشتەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chipman |first=Leigh |year=2002 |title=Adam and the Angels: An examination of mythic elements in Islamic sources |journal=Arabica |volume=49 |issue=4 |pages=429–455 |doi=10.1163/15700580260375407}}&lt;/ref&gt; ھەڵوێستێک کە بە تایبەتی لە نێو [[موعتەزیلە|موعتەزیلییەکان]] و ھەندێک لە [[ئەشعەریەت|ئاشعەرییەکاندا]] دەبینرێت، پێیان وایە فریشتەکان بە ھۆی نەبوونی ئیرادە و ئارەزووەکانیانەوە باڵاترن.&lt;ref name=&quot;houtsma 191&quot;&gt;{{Cite book|last=Houtsma|first=M. Th.|title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|date=1993|publisher=Brill|isbn=978-9-004-09791-9|volume=5|page=191}}&lt;/ref&gt; [[ماتوریدی]] بەگشتی ھیچ کام لەم بوونەوەرانە بە باڵاتر لە ئەوی دیکە نازانێت.&lt;ref name=&quot;ISBN_9789004100237_p54-56&quot;&gt;{{Cite book|last=Rudolph|first=Ulrich|title=Al-Māturīdī und Die Sunnitische Theologie in Samarkand|publisher=Brill|year=1997|isbn=90-04-10023-7|pages=54–56|language=de}}&lt;/ref&gt;

لە وەشانە قورئانییەکەی کەوتنی ئادەمدا، شەیتان بە بەڵێنی ئەوەی کە ببنە فریشتەی نەمر، وەسوەسەی بۆ کردن. ئەلقوشەیری لەسەر ئایەتی {{قورئان|٧|٢٠}} تێبینییەک دەکات، کە کەوتنی ئادەم بۆ خواستی ئەوە بوو کە وەک فریشتە بێت، لە کاتێکدا کەوتنی فریشتەکان لەبەر ئەوەیە کە کاتێک ئارەزووی ئەوەیان کردووە وەک مرۆڤ بن؛ ئادەم ئارەزووی حاڵەتێکی فریشتەییی دەکرد کە بێ سۆز و دوورکەوتنەوە لە چارەنووسی مردن بێت، حاڵەتێک لە دەرەوەی بارودۆخی مرۆڤ، لە کاتێکدا [[ھارووت و مارووت]] ئارەزووی ئازادی ھەڵبژاردن و شادبوونیان بە ھەستەکانی وەک مرۆڤیان ھەبوو.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Gallorini|first=Louise|title=The Symbolic Function of Angels in the Qurʾān and Sufi Literature|year=2021|type=PhD thesis|publisher=American University of Beirut|hdl=10938/22446}}&lt;/ref&gt;

== نەسەبی ئادەم ==
[[پەڕگە:Muhammad_3.jpg|وێنۆک|ئادەم و حەوا لەگەڵ سێزدە منداڵە دووانەکەیان، لە نووسراوەکانی ''زوبدەت التواریخ''. وەک لە دەقەکەدا ئاماژەی پێکراوە، ھەموو منداڵەکانی ئادەم دووانە بوون و ھەر کوڕێک دەبوو لەگەڵ خوشکە دووانەکەی برایەک ھاوسەرگیری بکات. ھابیل لەلایەن باوکیەوە داوای لێکرا ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکە دووانەکەی قابیل بکات کە بەڕێکەوت جوانترینیان بوو، بەم شێوەیەش قابیل ویستی بیھێڵێتەوە. بەم شێوەیەش ناکۆکیی نێوان ئەو دوو برایە دەستی پێکرد. ھونەرمەندانی ئیسلامی، لە کاتی وێناکردنی چیرۆکی ئادەم و حەوا، بەزۆری ئەو ژن و مێردەیان لە بەھەشتدا نیشاندەدا بەڵام ھەرگیز لەگەڵ منداڵەکانیان دایان نەدەنان، ھەروەھا نوێنەرایەتیی ئەم وەشانەی ناکۆکیی نێوان قابیل و ھابیلیان نەدەکرد.]]
[[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|ئیبن جەریر تەبەری]] ڕاپۆرتی داوە کە «حەوا ١٢٠ کۆمەڵە دووانەی بووە بۆ ئادەم. یەکەمیان قابیل و خوشکە دووانەکەی قالیمە و دواھەمینیان عبد المغیث و خوشکە دووانەکەی ئامەت المیغث بوو.» لەلایەکی دیکەوە لە زاری [[ئیبن ئیسحاق|ئیبن ئیسحاقەوە]] بڵاوکراوەتەوە کە «حەوا بە گشتی ٤٠ منداڵی لەدایکبووە کە لە ڕەگەزی نێر و مێ بوون، لە ٢٠ دووگیانیی جمک. وە فەرمووی: ناوی ھەندێکیان بۆ ئێمە دابەزیوە، ناوی ھەندێکی تریش نەھاتۆتە خوارەوە.»&lt;ref&gt;{{Cite book|last=al-Tabari|first=Muhammad|title=[[History of the Prophets and Kings|Tarikh at-Tabari]]: Tarikh al-Umam wa'l-Muluk|pages=1/98}}&lt;/ref&gt;

زانای ئیسلامی سەیید مومتاز عەلی، وێڕای سەرنجدان لەسەر ئەوەی کە ئایا ئادەم یان حەوا یەکەمجار دروستکراوە، دەڵێت «ئەو ڕاستییەی کە ئادەم یەکەمجار دروست بووە جگە لە قسەیەکی منداڵانە ھیچی تر نییە. بەڵام وەک ڕاستییەک، ئەو باوەڕە کە ئادەم سەرەتا دروست بووە و دواتر حەوا ھاتووە بەشێکە لە ئیمانی مەسیحی و جوولەکەکانە و ئەمە بە ھیچ شێوەیەک بەشێک نییە لە عەقیدەی ئیسلامی و لە قورئاندا باس لەوە نەکراوە کە کێ یەکەمجار دروست بووە، ئادەم یان حەوا.».&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Deobandi|first=Sayyid Mumtaz Ali|url=https://archive.org/details/HuqooqENiswan|title=Huquq-e-Niswan|publisher=Rifah-e-Aam Press|year=1898|edition=1898|location=[[Lahore]]|pages=21–22|language=ur|chapter=The Supremacy Myth|quote=Adapted from [[Javed Anand]]'s translation to the piece|author-link=Sayyid Mumtaz Ali|access-date=22 August 2020|chapter-url=https://www.sabrang.com/cc/archive/2009/oct09/cover1.html}}&lt;/ref&gt;

== بەراوردکردنی ئەفسانەی دروستکردنی ئادەم ==
[[فەرموودە|''فەرموودەکان'']] کە لە ھەردوو ''[[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]'' و [[چیرۆکی پێغەمبەران لە ئیسلامدا|''قیسەسول ئەنبیاء'']]&lt;nowiki/&gt;دا جێگیرکراون، وەسفی ورد سەبارەت بە دروستکردنی ئادەم پێشکەش دەکەن. ھەرچەندە لە وردەکارییەوە جیاوازن، بەڵام ئەم پێکھاتانەی خوارەوە جەوھەرین:&lt;ref name=&quot;Chipman 20012&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt;

# خودا فەرمان بە فریشتەکان دەدات خۆڵ لە زەوی کۆبکەنەوە بۆ ئەوەی ئادەم دروست بکەن.
# خۆڵ لە شوێنی جۆراوجۆرەوە وەردەگیرێت، کە ئەمەش کاریگەریی دەبێت لەسەر دروستبوونی نەوەکانی ئادەم.
# مانای ئەفسانەیی لە پشت ناوی یەکەمی مرۆڤەوەیە.
# ئادەم بۆ ماوەی چل ساڵ بێ جووڵە پاڵکەوتووە و ئادەم بە پەلە ھەوڵدەدات ھەستێتەوە و ناتوانێت ھەستێتەوە.
# ئادەم دەپژمێت و دەڵێت الحمد للە ({{Langx|ar|ٱلْحَمْدُ لِلَّٰەِ}}).

ھەندێک لەو پێکھاتانە لە ھەردوو نەریتی جوولەکە و ئیسلامیدا بە یەکسانی دەردەکەون. بەڵام ئەو بیرۆکەیەی کە خودا فەرمان بە فریشتەکان دەکات خۆڵ لە زەوی کۆبکەنەوە، تایبەتە بە ئیسلام. تەنھا دواتر لە ''کتێبی مێژووچکەی جەراھمیلدا'' وەرگیراوە.&lt;ref name=&quot;Chipman 20013&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt;

ھەردوو سەرچاوەی جوولەکە و موسڵمان لەسەر ئەوە کۆکن کە خۆڵ بۆ دروستکردنی جەستەی ئادەم لە ھەموو جیھان وەرگیراوە، و زۆرجاریش لە شوێنێکی پیرۆزی دیاریکراو. بەڵام لە ڕووی ناسنامەی شوێنە پیرۆزەکان و مانای کۆکردنەوەی تۆز و خۆڵ لە جیھانەوە جیاوازن.&lt;ref name=&quot;Chipman 20014&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا نەریتی جوولەکەکان شوێنە پیرۆزەکان کە خۆڵی لێ کۆکرایەوە بە ئیسرائیلی دادەنێن، سەرچاوە موسڵمانەکانیش شوێنەکە بە مەککە یان [[کەعبە]] دادەنێن.&lt;ref name=&quot;Chipman 2001&quot;&gt;Chipman, Leigh NB. &quot;Mythic Aspects of the Process of Adam's Creation in Judaism and Islam.&quot; Studia Islamica (2001): 5-25.&lt;/ref&gt; بە پێی لێکدانەوەی موسڵمانان، خۆڵ و تۆز کە لە ھەموو دەوروبەری زەوییەوە کۆکرایەوە، جیاوازییەکانی نێوان مرۆڤایەتی ڕوون دەکاتەوە، بۆ نموونە وەک ڕەنگی پێست، بەڵام پێداگری لەسەر ئەوەش دەکەن کە مرۆڤایەتی بەگشتی یەکگرتووە و لە ڕەچەڵەکی ئادەمەوە سەرچاوە دەگرێت.&lt;ref name=&quot;Chipman 2001&quot; /&gt;

== مشتومڕ و گفتوگۆکانی ئەو سەردەمە ==
[[پەڕگە:Spencer_Coll._Persian_MS._46_fol_9v_Adam_and_Hawwa_enthroned.jpg|وێنۆک|بە سوودوەرگرتن لە گرنگیی تیۆلۆژیی پەیوەندیی ئادەم لەگەڵ خودادا ئەو و ھاوسەرەکەی لە ھەندێک کاتدا وەک فەرمانڕەوای باخچەکە لە ھونەری ئیسلامیدا وێنا دەکرێن]]
لە قورئانەوە دیارە کە ئادەم باوکی مرۆڤایەتیی ھاوچەرخ بووە.&lt;ref name=&quot;dogma&quot;&gt;{{rp|p=194}} Stieglecker, H. (1962). Die Glaubenslehren des Islam. Deutschland: F. Schöningh. p. 194 (German)&lt;/ref&gt; ململانێی خوێندنەوەی وشەییی چیرۆکەکە و لقە زانستییە ئەرێنییەکانی وەک [[پەرەسەندنی مرۆڤ]] (پەرەسەندنی مرۆڤ لە مەیموونەوە) و ئەنترۆپۆلۆژیا (پێشینەناسیی مرۆڤ) بووە ھۆی گێژاوە و مشتومڕێکی گەورە لە جیھانی ئیسلامیدا.{{Refn|Some [[hadith]]s mentions Adam's resemblance, the height and the plan with which he created; &quot;Allah the exalted and Glorius, created Adam in his image with his {{sic|?|lenght}} of sixty cubits (30-35 m) tall.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/search?q=allah+created+adam+in+his+image|title=Search Results - Search Results - allah created adam in his image (page 1) - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Kizil | first1=Fatma | title=The Height of Prophet Adam: At the Crossroads of Science &amp; Scrpiture | journal=İslâm Araştırmaları Dergisi | date=2023 | pages=1–7 | doi=10.26570/isad.1325141 | url=https://doi.org/10.26570/isad.1325141 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}}

بەپێی ھەندێک بۆچوون، خودا سی جار ئادەمی دروستکردووە، ھەر ١٠٠٠ ساڵ جارێک. دوای ڕووخانی ھەر مرۆڤایەتییەک، خودا بۆ ماوەی ٥٠ ھەزار ساڵ دونیای بێ دانیشتوو بەجێھێشت، پاشان ٥٠ ھەزار کەسی تێدا نیشتەجێ بوو، پاشان ئادەمێکی نوێ دروست بوو.  بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە زانایانی شیعە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kocsenda |first=Karim Gabor |date=2022-06-02 |title=SHĪʿĪ READINGS OF HUMAN EVOLUTION: ṬABĀṬABĀʾĪ TO ḤAYDARĪ |url=https://www.zygonjournal.org/article/id/14830/ |journal=Zygon: Journal of Religion and Science |language=en |volume=57 |issue=2 |page=420 |doi=10.1111/zygo.12781 |issn=1467-9744}}&lt;/ref&gt; زۆرینەی زانایانی سوننە ئەم بۆچوونە ڕەتدەکەنەوە، بەڵام ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە [[جنۆکە|جن]] و ئاژەڵەکان پێشتر لەسەر زەوی ژیاون. سولەیمان ئاتەش ئایەتەکانی قورئانی بەکارھێناوە بۆ پووچەڵکردنەوەی لێکدانەوە دروستکراوەکانی گێڕانەوەی ئادەم.&lt;ref&gt;Kaya, Veysel. &quot;Can the Quran support Darwin? an evolutionist approach by two Turkish scholars after the foundation of the Turkish Republic.&quot; The Muslim World 102.2 (2012): 357-370.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [http://www.omeriqbal.com/a/54 چەمکی ئیسلامیی دروستکردنی ئادەم] 
{{پێغەمبەران بەپێی قورئان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}}
[[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]]
[[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]]
[[پۆل:ئادەم و حەوا]]</text>
      <sha1>reh97t7rjntze42ph5degduy2xmqsfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی کەنەدا لە ئەلبێرتا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>297583</id>
    <revision>
      <id>1598419</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی پۆلی ھاوپلەی [[:en:Category:Members of the House of Commons of Canada from Alberta]] بە بەکارھێنانی [[Mediawiki:Gadget-CatMaker.js|پۆلساز]]</comment>
      <origin>1598419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:نوان بەگ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297584</id>
    <revision>
      <id>1598469</id>
      <timestamp>2026-07-04T20:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1598469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8106" sha1="gkll3jbxx4q95fneiv4zm77hnz9yb9g" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٢٠:٣٦، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>gkll3jbxx4q95fneiv4zm77hnz9yb9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئۆسپێدالێ دێل چێپۆ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297585</id>
    <revision>
      <id>1598482</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1395" sha1="7u6ktad8dqh7fov4hcntuporpetlvag" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆسپێدالێ دێل چێپۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598481 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140904003414/http://www.museocasadatini.it/storia/home.htm بۆ http://www.museocasadatini.it/storia/home.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢١:١١، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>7u6ktad8dqh7fov4hcntuporpetlvag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:شەوڕۆ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297586</id>
    <revision>
      <id>1598483</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1598483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8009" sha1="kolg648acl6qp10433wb8ml71111zna" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>kolg648acl6qp10433wb8ml71111zna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەلەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297587</id>
    <redirect title="کەلەرم" />
    <revision>
      <id>1598505</id>
      <timestamp>2026-07-05T04:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pirehelokan</username>
        <id>5097</id>
      </contributor>
      <comment>Pirehelokan پەڕەی [[کەلەم]]ی گواستەوە بۆ [[کەلەرم]]: لە بەدایعولوغە و هەنبانەبۆرینە و سەرچاوەی تریشدا وا هاتووە. کەلەم فارسییە.</comment>
      <origin>1598505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="fk7w3edbbrtbfl32ny54qq7oytvobdq" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[کەلەرم]]</text>
      <sha1>fk7w3edbbrtbfl32ny54qq7oytvobdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ترۆمبۆسایتۆپینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297588</id>
    <revision>
      <id>1598510</id>
      <timestamp>2026-07-05T05:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="eursh7cxj4s1dfaf1blywaa0tqmv1zl" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Thrombocytopenia 1.jpg|وێنۆک|دەرکەوتنی خاڵی سوور یان مۆر لەژێر پێستدا (Petechiae) کە یەکێکە لە نیشانە دیارەکانی کەمیی [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] بەھۆی دزەکردنی خوێن لە موولوولەکانەوە]]

'''کەمیی پەڕەکانی خوێن''' یان '''ترۆمبۆسایتۆپینیا''' (بە ئینگلیزی: Thrombocytopenia) لە زانستی [[خوێنناسی|خوێنناسیدا]]، بارودۆخێکی پزیشکییە کە تێیدا ئاستی [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] (یان ترۆمبۆسایت) بە شێوەیەکی نائاسایی لە ناو [[خوێن|خوێندا]] دادەبەزێت. دابەزینی ئاستی پەڕەکانی خوێن لای خۆیەوە دەکرێت ببێتە ھۆی درێژەخایەنبوون یان خوێنبەربوونی زۆر و توند.

ئەم بارودۆخە باوترین تێکچوونی مەیینی خوێنە (Coagulation disorder) لە نێوان ئەو نەخۆشانەی کە لە (ICU)دان.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[خوێن]]
* [[پەڕەی خوێن]]
* [[خوێنناسی]]
* [[کەمخوێنی]]

== سەرچاوەکان ==
* Deutschman CS, Neligan PJ (2010). *Evidence-based Practice of Critical Care*. Elsevier Health Sciences. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤١٦٠-٥٤٧٦-٤.
* Marini JJ, Dries DJ (2019). *Critical care medicine: the essentials and more*. Philadelphia: Wolters Kluwer. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٩٦٣-٠٢٩١-٥.

[[پۆل:خوێنناسی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خوێن]]</text>
      <sha1>eursh7cxj4s1dfaf1blywaa0tqmv1zl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598539</id>
      <parentid>1598510</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="nil9j23y102b8ut098rjuq6fgpqnjia" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Thrombocytopenia 1.jpg|وێنۆک|دەرکەوتنی خاڵی سوور یان مۆر لەژێر پێستدا (Petechiae) کە یەکێکە لە نیشانە دیارەکانی کەمیی [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] بەھۆی دزەکردنی خوێن لە موولوولەکانەوە]]

'''کەمیی پەڕەکانی خوێن''' یان '''ترۆمبۆسایتۆپینیا''' (بە ئینگلیزی: Thrombocytopenia) لە زانستی [[خوێنناسی|خوێنناسیدا]]، بارودۆخێکی پزیشکییە کە تێیدا ئاستی [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] (یان ترۆمبۆسایت) بە شێوەیەکی نائاسایی لە ناو [[خوێن|خوێندا]] دادەبەزێت. دابەزینی ئاستی پەڕەکانی خوێن لای خۆیەوە دەکرێت ببێتە ھۆی درێژەخایەنبوون یان خوێنبەربوونی زۆر و توند.

ئەم بارودۆخە باوترین تێکچوونی مەیینی خوێنە (Coagulation disorder) لە نێوان ئەو نەخۆشانەی کە لە (ICU)دان.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[خوێن]]
* [[پەڕەی خوێن]]
* [[خوێنناسی]]
* [[کەمخوێنی]]

== سەرچاوەکان ==
* Deutschman CS, Neligan PJ (2010). *Evidence-based Practice of Critical Care*. Elsevier Health Sciences. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤١٦٠-٥٤٧٦-٤.
* Marini JJ, Dries DJ (2019). *Critical care medicine: the essentials and more*. Philadelphia: Wolters Kluwer. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٩٦٣-٠٢٩١-٥.

[[پۆل:خوێنناسی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی خوێن]]
[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]</text>
      <sha1>nil9j23y102b8ut098rjuq6fgpqnjia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاندیدیاسیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297589</id>
    <revision>
      <id>1598511</id>
      <timestamp>2026-07-05T05:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Min.neel</username>
        <id>4435</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1598511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="28xdj2sb6ywcnj2oad040eoewiizu9w" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Toefungus.jpg|وێنۆک|ھەوکردنی کەڕوویی لەسەر نینۆکی پەنجەکانی پێدا کە دەکرێت بەھۆی جۆرەکانی کاندیداوە دروست ببێت]]

'''کاندیدیاسیس''' (بە ئینگلیزی: Candidiasis) جۆرێکە لە ھەوکردنی کەڕوویی (Fungal infection) کە بەھۆی ھەر جۆرێک لە ھەوێنەکان (Yeasts) لە ڕەگەزی [[کاندیدا ئەلبیکانس|کاندیدا]] دروست دەبێت.

ئەم ھەوکردنە بەپێی ئەو شوێنەی لە جەستەدا دەیگرێتەوە، نیشانە و ناوی جیاوازی ھەیە.

== جۆرەکان و نیشانەکان ==
* '''ھەوکردنی دەم (Oral candidiasis):''' نیشانەکانی بریتین لە دەرکەوتنی پەڵەی سپی لەسەر زمان یان ناوچەکانی تری دەم و گەروو، ھاوشان لەگەڵ ئازار و دروستبوونی کێشە لە کاتی قوتداندا.
* '''ھەوکردنی زێ (Vaginal candidiasis):''' بە ھەوکردنی ھەوێنی زێش دەوترێت. نیشانەکانی بریتین لە خورانی [[قوز|ئەندامی زاوزێ]]، کزانەوە، و ھەندێک جار دەردراوی سپی خەست (ھاوشێوەی پەنیر) لە زێوە.
* '''ھەوکردنی چووک:''' کەمتر باوە و بەزۆری بە شێوەی پەڵەی سوور دەردەکەوێت.
* '''کاندیدیاسیس بڵاوبووەوە یان ھێرشبەر:''' لە حاڵەتی زۆر دەگمەندا، ھەوکردنەکە دەکرێت بڵاوبێتەوە بۆ بەشەکانی تری جەستە و ببێتە ھۆی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] و نیشانەی توندتر.
* '''ھەوکردنی سوورێچکە (Esophageal candidiasis):''' ھۆکارێکی مەترسیداری گرنگە بۆ تووشبوون بە شێرپەنجەی [[سوورێنە|سوورێچکە]] لەو کەسانەی کە نەخۆشیی ئەکالازیایان (Achalasia) ھەیە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کەڕوو]]
* [[پزیشکی]]

== سەرچاوەکان ==
* James WD, Elston DM, Berger TG, Andrews GC, et al. (2006). *Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology*. Saunders Elsevier. pp. 308–311. ISBN 978-0-7216-2921-6.
* &quot;Candidiasis&quot;. *Fungal Diseases*. United States: Centers for Disease Control and Prevention. 13 November 2019. Archived from the original on 29 December 2014. Retrieved 24 Dec 2019.
* &quot;Candida infections of the mouth, throat, and esophagus&quot;. *Fungal Diseases*. United States: Centers for Disease Control and Prevention. 13 November 2019. Archived from the original on 9 January 2019. Retrieved 24 Dec 2019.

[[پۆل:نەخۆشییە کەڕووییەکان]]
[[پۆل:پزیشکی]]</text>
      <sha1>28xdj2sb6ywcnj2oad040eoewiizu9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی دەروازە:تیۆریی ژمارەکان/دەستپێک</title>
    <ns>101</ns>
    <id>297590</id>
    <revision>
      <id>1598513</id>
      <timestamp>2026-07-05T06:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>/* کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1598513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="a3yj20abybcdv1rzlm6b4nq9wr4mgdy" xml:space="preserve">== کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت ==

سڵاو کاک ئارام {{وب|Aram}}، بینیم تاگی نیمچەخانەنشینت داناوە :( هیوادارم ئەوەی ببینی. ئەگەر لەسەر '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' کلیک دەکەم پەڕەیەکی دێنێت کە دروست نەکراوە، پێشتر وا نەبوو و وتارێکی بە هەڵکەوت نیشان دەدا ئی دەروازەی ماتماتیکیش وا بوو، دەستکاریم کرد بەڵام وەکوو ئێرە دە کادرێکدا نیشانی بدات جوانترە، نازانم کێشە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>a3yj20abybcdv1rzlm6b4nq9wr4mgdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598517</id>
      <parentid>1598513</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="pbomellrncu07t21tp873t4idcee3ak" xml:space="preserve">== کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت ==

سڵاو کاک ئارام {{وب|Aram}}، بینیم تاگی نیمچەخانەنشینت داناوە :( هیوادارم ئەوەی ببینی. ئەگەر لەسەر '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' کلیک دەکەم پەڕەیەکی دێنێت کە دروست نەکراوە، پێشتر وا نەبوو و وتارێکی بە هەڵکەوت نیشان دەدا ئی دەروازەی ماتماتیکیش وا بوو، دەستکاریم کرد بەڵام وەکوو ئێرە دە کادرێکدا نیشانی بدات جوانترە، نازانم کێشە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]: سڵاو. بەڵێ، بەداخەوە کاک ئارام ماوەیەکی زۆرە خۆی نیمچەخانەنیشن کردووە و بێ ئەوی پێوە دیارە. ھەر لەبەر ئەوەش، ڕەنگە زوو لێدوانەکەت نەبینێ، من چاکم کرد. ئێستا سەیری بکەرەوە کێشەی نەماوە. کێشەکە تێکەڵبوونی داڕێژەکان بوو، وای لێ کرد بوو وەک پەڕەیەکی دروست نەکراو دەرکەوێ. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٠٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>pbomellrncu07t21tp873t4idcee3ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598545</id>
      <parentid>1598517</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amine yousefi</username>
        <id>16159</id>
      </contributor>
      <comment>/* کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت */</comment>
      <origin>1598545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="6bi82ygcap1airj3a1e5n4q91vi08vd" xml:space="preserve">== کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت ==

سڵاو کاک ئارام {{وب|Aram}}، بینیم تاگی نیمچەخانەنشینت داناوە :( هیوادارم ئەوەی ببینی. ئەگەر لەسەر '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' کلیک دەکەم پەڕەیەکی دێنێت کە دروست نەکراوە، پێشتر وا نەبوو و وتارێکی بە هەڵکەوت نیشان دەدا ئی دەروازەی ماتماتیکیش وا بوو، دەستکاریم کرد بەڵام وەکوو ئێرە دە کادرێکدا نیشانی بدات جوانترە، نازانم کێشە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]: سڵاو. بەڵێ، بەداخەوە کاک ئارام ماوەیەکی زۆرە خۆی نیمچەخانەنیشن کردووە و بێ ئەوی پێوە دیارە. ھەر لەبەر ئەوەش، ڕەنگە زوو لێدوانەکەت نەبینێ، من چاکم کرد. ئێستا سەیری بکەرەوە کێشەی نەماوە. کێشەکە تێکەڵبوونی داڕێژەکان بوو، وای لێ کرد بوو وەک پەڕەیەکی دروست نەکراو دەرکەوێ. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٠٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:: سڵاو {{وب|-Haryad}} سپاس، بەڵام لە مەبەستی من تێنەگەیشتی، من دەمتوانی بەم شێوەیەی تۆی لێ بکەم، ئەوەنی ئی دەروازەی ماتماتیکم چاک کرد، ئێستا سەیری [[دەروازە:ئەندازە|دەروازەی ئەندازە]] بکە، ئەویش هەمان کێشەی هەیە و زۆرێک لە دەروازەکانی تریش وان. دەمهەوێ کێشەی بەستەرەکەی چارەسەر بێت، بەڵام ڕواڵەتی نەگۆڕێت، یانی وەکوو دەروازەی ئەندازە دەنێو لاکێشەیەکی بچووکدا نووسراوە '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' نیشانی بدات، ئەگەر توانیت بەم شێوەیەی لێ بکەی سپاست دەکەم. نەشبوو هێندە گرینگ نییە. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٩:٢٥، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6bi82ygcap1airj3a1e5n4q91vi08vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598558</id>
      <parentid>1598545</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1598558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="9px43u2xh11ccfmtj3lmz3svrqtstsc" xml:space="preserve">== کێشەی بینینی وتارێک بە هەڵکەوت ==

سڵاو کاک ئارام {{وب|Aram}}، بینیم تاگی نیمچەخانەنشینت داناوە :( هیوادارم ئەوەی ببینی. ئەگەر لەسەر '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' کلیک دەکەم پەڕەیەکی دێنێت کە دروست نەکراوە، پێشتر وا نەبوو و وتارێکی بە هەڵکەوت نیشان دەدا ئی دەروازەی ماتماتیکیش وا بوو، دەستکاریم کرد بەڵام وەکوو ئێرە دە کادرێکدا نیشانی بدات جوانترە، نازانم کێشە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]: سڵاو. بەڵێ، بەداخەوە کاک ئارام ماوەیەکی زۆرە خۆی نیمچەخانەنیشن کردووە و بێ ئەوی پێوە دیارە. ھەر لەبەر ئەوەش، ڕەنگە زوو لێدوانەکەت نەبینێ، من چاکم کرد. ئێستا سەیری بکەرەوە کێشەی نەماوە. کێشەکە تێکەڵبوونی داڕێژەکان بوو، وای لێ کرد بوو وەک پەڕەیەکی دروست نەکراو دەرکەوێ. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٠٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:: سڵاو {{وب|-Haryad}} سپاس، بەڵام لە مەبەستی من تێنەگەیشتی، من دەمتوانی بەم شێوەیەی تۆی لێ بکەم، ئەوەنی ئی دەروازەی ماتماتیکم چاک کرد، ئێستا سەیری [[دەروازە:ئەندازە|دەروازەی ئەندازە]] بکە، ئەویش هەمان کێشەی هەیە و زۆرێک لە دەروازەکانی تریش وان. دەمهەوێ کێشەی بەستەرەکەی چارەسەر بێت، بەڵام ڕواڵەتی نەگۆڕێت، یانی وەکوو دەروازەی ئەندازە دەنێو لاکێشەیەکی بچووکدا نووسراوە '''وتارێک لەوان بە هەڵکەوت ببینە''' نیشانی بدات، ئەگەر توانیت بەم شێوەیەی لێ بکەی سپاست دەکەم. نەشبوو هێندە گرینگ نییە. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٩:٢٥، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]: لێت گەیشتم. چاکم کرد، ئێستا سەیری بکەرەوە. کرتە لە سنووقەکە بکە، وەک لینک وایە و ئەکرێتەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٠٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9px43u2xh11ccfmtj3lmz3svrqtstsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زەینەب کناجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297591</id>
    <revision>
      <id>1598516</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1360747450|Zeynep Kınacı]]» دروست کراوە.</comment>
      <origin>1598516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="6613qgqk3o8xci5zh3e9zzc0bk9hpqj" xml:space="preserve">'''زەینەب کناجی''' (١٩٧٢–١٩٩٦)، ناوی ڕەمزی '''زەیلان''' ، ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بوو کە بە یەکەم هێرشی خۆکوژی ناسراوە. شێوازی جێبەجێکردنی کاریگەری لەسەر ڕۆڵی ژنان لەناو حیزبەکەدا هەبووە.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>6613qgqk3o8xci5zh3e9zzc0bk9hpqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598518</id>
      <parentid>1598516</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9084" sha1="352afaho3tsu3h6ya70umznaws2tepq" xml:space="preserve">{{Databox}}'''زەینەب کناجی''' (١٩٧٢–١٩٩٦)، ناوی ڕەمزی '''زەیلان'''، ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بوو کە بە یەکەم ھێرشی [[خۆکوژی]] ناسراوە. شێوازی جێبەجێکردنی کاریگەری لەسەر ڕۆڵی ژنان لەناو حیزبەکەدا ھەبووە.

== ژیاننامە ==
کناجی لە گوندێکی [[پارێزگای مەلەتی]] لە ساڵی ١٩٧٢ لەدایکبووە&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Orhan |first=Mehmet |url=https://books.google.com/books?id=zOC9CgAAQBAJ&amp;dq=Zeynep+Kinaci+and+malatya+university&amp;pg=PT97 |title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires |date=2015-10-16 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-42043-9 |language=en}}&lt;/ref&gt; لە خێزانێکی ھۆزی مامورەکی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last=Ahmed |first=Akbar |chapter=Gender, Revenge, Mutation, and War |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/why-gender/gender-revenge-mutation-and-war/A9549983890762AC68C1B9821786734B |title=Why Gender? |pages=334–335 |editor-last=Browne |editor-first=Jude |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-108-83337-0 |access-date=2022-04-04}}&lt;/ref&gt; ئەو [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لە [[زانکۆی ئینۆنو]] لە [[مەلەتی]] خوێندووە و لە نەخۆشخانەی دەوڵەت وەک تەکنیکاری [[تیشکی ئێکس]] کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Özcan |first=Ali̇ Kemal |author-link=Ali Kemal Özcan |date=2005 |title=The Nature and Resource Field of the Kurdish Resistance in Turkey: A Dormant Resource |url=https://www.jstor.org/stable/4284373 |journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] |volume=41 |issue=3 |pages=399–402 |doi=10.1080/00263200500106024 |issn=0026-3206 |jstor=4284373 |s2cid=143133576|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە [[پەکەکە]]وە کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ھێرشە خۆکوژییەکە ===
لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٦، کناجی تەقەمەنییەکانی لە نزیک سەربازانی [[تورکیا]] لە [[دێرسیم]] تەقاندەوە کە خەریکی وتنی «[[سروودی سەربەخۆیی (تورکیا)|سروودی سەربەخۆیی]]» بوون،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی دە سەرباز&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و برینداربوونی زیاتر لە سی کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1996 Global Terrorism: Europe and Eurasia Overview |url=https://irp.fas.org/threat/terror_96/europe.html |access-date=2022-04-04 |website=irp.fas.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Gürbüz |first=Mustafa |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/a56ded63-17b0-4261-b529-334486937e12/623376.pdf |title=Rival Kurdish Movements in Turkey |publisher=[[University of Amsterdam]] |pages=96–97}}&lt;/ref&gt; پێش ھێرشەکە، سێ نامەی نووسی کە تێیدا ھۆکارەکانی بۆ ھێرشە خۆکوژییەکە ڕوون کردبووەوە، یەکێکیان ئاراستەی سەرکردایەتیی پەکەکە، یەکێکیان بۆ شەڕڤانانی ئازادیی ژنان و یەکێکی تریشیان بۆ گەلی شۆڕشگێڕی [[کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بە بۆچوونی نامەکانی، ئەو کارەکەی وەک دەربڕینی خۆشەویستیی خۆی بۆ مرۆڤ و ژیان دەبینی.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Käser, Isabel, ed. (2021) p.42&lt;/ref&gt; ئەو ئەمەی وەک [[ڕێگەیەک]] دەبینی بۆ ڕزگارکردنی خۆی لەو چەوسانەوەیەی کە کورد لەلایەن تورکیاوە ڕووبەڕووی دەبووەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[تەقینەوەی ١٩٩٦ی دێرسیم|ھێرشە خۆکوژییەکە]] لە وەڵامی ھەوڵێکی شکستخواردووی تیرۆرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yildiz |first=Güney |date=6 August 2019 |title=Assassinations could upset the status quo in Turkey-PKK conflict |url=https://www.mei.edu/publications/assassinations-could-upset-status-quo-turkey-pkk-conflict |access-date=2022-04-01 |website=[[Middle East Institute]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-06-30 |title=A 'Goddess' of the Kurdish freedom struggle: A tribute to Zeynep Kınacı |url=https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/ |access-date=2022-04-04 |website=Medya News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; لە ٦ی ئایاری ١٩٩٦دا ھات.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== پێزانین ==
کۆچی دواییی ئەو کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ڕۆڵی ژنان لە [[پەکەکە]]دا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لەلایەن پەکەکەوە، ئەو وەک [[عەشتار]]ی نوێ&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last=Çağlayan |first=Handan |date=2012-06-01 |title=From Kawa the Blacksmith to Ishtar the Goddess: Gender Constructions in Ideological-Political Discourses of the Kurdish Movement in post-1980 Turkey |url=https://journals.openedition.org/ejts/4657#tocto2n5 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |language=en |issue=14 |doi=10.4000/ejts.4657 |issn=1773-0546|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |chapter=The PKK – A Woman's Party?: A History of the Kurdish Women's Freedom Movement 1978–2020 |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-womens-freedom-movement/pkk-a-womans-party/A154F270788B30BB87C8705A5C3E794C |title=The Kurdish Women's Freedom Movement: Gender, Body Politics and Militant Femininities |pages=55 |editor-last=Käser |editor-first=Isabel |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781009022194.002 |isbn=978-1-316-51974-5 |access-date=2022-04-01 |s2cid=241947259|chapter-url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; و ھاوتای مێینەی [[کاوەی ئاسنگەر|کاوە]]ی مۆدێرن وێنا کرا، کە لە کەسایەتیی [[مەزلووم دۆغان]]دا بەرجەستە ببوو، کە لە [[نەورۆز]]ی ١٩٨٢ لە [[زیندانی ئامەد]]دا خۆی کوشت.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Çağlayan |first=Handan |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-030-24744-7.pdf |title=Women in the Kurdish Movement, Mothers, Comrades, Goddesses |year=2020 |publisher=[[Palgrave MacMillan]] |pages=72|doi=10.1007/978-3-030-24744-7 |isbn=978-3-030-24743-0 |s2cid=211675376 }}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ [[ناوی ڕەمزی]]ی ئەو، زەیلان، و ھەروەھا مەزلووم ناوگەلێکی باون لە پارێزگاکانی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای مێردین|مێردین]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adanir |first=Bedri |date=21 May 2013 |title=16,585 People With Kurdish Name Zîlan in Turkey |url=https://m.bianet.org/english/human-rights/146787-16-585-people-with-kurdish-name-zilan-in-turkey |website=[[Bianet]]}}&lt;/ref&gt; بۆ یادی ئەو، [[گوربەتەلی ئەرسۆز]]، سەرنووسەری پێشووی [[ئۆزگور گوندەم]] دوای پەیوەندیکردنی بە پەکەکە، ناوی ڕەمزیی زەینەبی بۆ خۆی ھەڵبژارد.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novellis |first=Andrea |title=The Rise of Feminism in the PKK: Ideology or Strategy? |url=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/817740/1726883/zanjglobsoutstud.2.1.0115.pdf |access-date=1 April 2022 |website=Zanj |publisher=[[University of Venice]] |page=122}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەڵمانیا]] فێستیڤاڵێکی ساڵانەی زەیلان بۆ یادی ئەو ڕێک دەخرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tausende Frauen auf dem Zîlan-Festival in Dortmund |url=https://anfdeutsch.com/frauen/tausende-frauen-auf-dem-zilan-festival-in-dortmund-5206 |access-date=2022-04-04 |website=Firat News Agency |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zîlan-Frauenfestival in Leverkusen |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-zilan-frauenfestival-in-leverkusen-127905 |access-date=2022-04-04 |website=YeniOzgurPolitika.com |date=6 June 2019 |language=tr}}&lt;/ref&gt; ئەو سەرچاوەی ئیلھامی [[ماھال بەلۆچ]] بوو، کە ھێرشبەرێکی خۆکوژی مێینەی بەلۆچ بوو و ئەویش ناوی خوازراوی زەیلانی بۆ خۆی دانابوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=2024-09-09 |title=استبول حملہ: کردوں نے اپنا حملہ بلوچ فدائین ماہل و رضوان سے منسوب کردیا |url=https://thebalochistanpost.com/2024/09/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%BExtra-%D9%81%D8%AF%D8%A7/ |access-date=2024-12-31 |website=The Balochistan Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>352afaho3tsu3h6ya70umznaws2tepq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598520</id>
      <parentid>1598518</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1598520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9170" sha1="a9c4231qi7lsb8usupt1u1yhpqomy91" xml:space="preserve">{{Databox}}'''زەینەب کناجی''' (١٩٧٢–١٩٩٦)، ناوی ڕەمزی '''زەیلان'''، ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بوو کە بە یەکەم ھێرشی [[خۆکوژی]] ناسراوە. شێوازی جێبەجێکردنی کاریگەری لەسەر ڕۆڵی ژنان لەناو حیزبەکەدا ھەبووە.

== ژیاننامە ==
کناجی لە گوندێکی [[پارێزگای مەلەتی]] لە ساڵی ١٩٧٢ لەدایکبووە&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Orhan |first=Mehmet |url=https://books.google.com/books?id=zOC9CgAAQBAJ&amp;dq=Zeynep+Kinaci+and+malatya+university&amp;pg=PT97 |title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires |date=2015-10-16 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-42043-9 |language=en}}&lt;/ref&gt; لە خێزانێکی ھۆزی مامورەکی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last=Ahmed |first=Akbar |chapter=Gender, Revenge, Mutation, and War |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/why-gender/gender-revenge-mutation-and-war/A9549983890762AC68C1B9821786734B |title=Why Gender? |pages=334–335 |editor-last=Browne |editor-first=Jude |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-108-83337-0 |access-date=2022-04-04}}&lt;/ref&gt; ئەو [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لە [[زانکۆی ئینۆنو]] لە [[مەلەتی]] خوێندووە و لە نەخۆشخانەی دەوڵەت وەک تەکنیکاری [[تیشکی ئێکس]] کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Özcan |first=Ali̇ Kemal |author-link=Ali Kemal Özcan |date=2005 |title=The Nature and Resource Field of the Kurdish Resistance in Turkey: A Dormant Resource |url=https://www.jstor.org/stable/4284373 |journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] |volume=41 |issue=3 |pages=399–402 |doi=10.1080/00263200500106024 |issn=0026-3206 |jstor=4284373 |s2cid=143133576|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە [[پەکەکە]]وە کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ھێرشە خۆکوژییەکە ===
لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٦، کناجی تەقەمەنییەکانی لە نزیک سەربازانی [[تورکیا]] لە [[دێرسیم]] تەقاندەوە کە خەریکی وتنی «[[سروودی سەربەخۆیی (تورکیا)|سروودی سەربەخۆیی]]» بوون،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی دە سەرباز&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و برینداربوونی زیاتر لە سی کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1996 Global Terrorism: Europe and Eurasia Overview |url=https://irp.fas.org/threat/terror_96/europe.html |access-date=2022-04-04 |website=irp.fas.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Gürbüz |first=Mustafa |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/a56ded63-17b0-4261-b529-334486937e12/623376.pdf |title=Rival Kurdish Movements in Turkey |publisher=[[University of Amsterdam]] |pages=96–97}}&lt;/ref&gt; پێش ھێرشەکە، سێ نامەی نووسی کە تێیدا ھۆکارەکانی بۆ ھێرشە خۆکوژییەکە ڕوون کردبووەوە، یەکێکیان ئاراستەی سەرکردایەتیی پەکەکە، یەکێکیان بۆ شەڕڤانانی ئازادیی ژنان و یەکێکی تریشیان بۆ گەلی شۆڕشگێڕی [[کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بە بۆچوونی نامەکانی، ئەو کارەکەی وەک دەربڕینی خۆشەویستیی خۆی بۆ مرۆڤ و ژیان دەبینی.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Käser, Isabel, ed. (2021) p.42&lt;/ref&gt; ئەو ئەمەی وەک [[ڕێگەیەک]] دەبینی بۆ ڕزگارکردنی خۆی لەو چەوسانەوەیەی کە کورد لەلایەن تورکیاوە ڕووبەڕووی دەبووەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[تەقینەوەی ١٩٩٦ی دێرسیم|ھێرشە خۆکوژییەکە]] لە وەڵامی ھەوڵێکی شکستخواردووی تیرۆرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yildiz |first=Güney |date=6 August 2019 |title=Assassinations could upset the status quo in Turkey-PKK conflict |url=https://www.mei.edu/publications/assassinations-could-upset-status-quo-turkey-pkk-conflict |access-date=2022-04-01 |website=[[Middle East Institute]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-06-30 |title=A 'Goddess' of the Kurdish freedom struggle: A tribute to Zeynep Kınacı |url=https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/ |access-date=2022-04-04 |website=Medya News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; لە ٦ی ئایاری ١٩٩٦دا ھات.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== پێزانین ==
کۆچی دواییی ئەو کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ڕۆڵی ژنان لە [[پەکەکە]]دا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لەلایەن پەکەکەوە، ئەو وەک [[عەشتار]]ی نوێ&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last=Çağlayan |first=Handan |date=2012-06-01 |title=From Kawa the Blacksmith to Ishtar the Goddess: Gender Constructions in Ideological-Political Discourses of the Kurdish Movement in post-1980 Turkey |url=https://journals.openedition.org/ejts/4657#tocto2n5 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |language=en |issue=14 |doi=10.4000/ejts.4657 |issn=1773-0546|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |chapter=The PKK – A Woman's Party?: A History of the Kurdish Women's Freedom Movement 1978–2020 |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-womens-freedom-movement/pkk-a-womans-party/A154F270788B30BB87C8705A5C3E794C |title=The Kurdish Women's Freedom Movement: Gender, Body Politics and Militant Femininities |pages=55 |editor-last=Käser |editor-first=Isabel |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781009022194.002 |isbn=978-1-316-51974-5 |access-date=2022-04-01 |s2cid=241947259|chapter-url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; و ھاوتای مێینەی [[کاوەی ئاسنگەر|کاوە]]ی مۆدێرن وێنا کرا، کە لە کەسایەتیی [[مەزلووم دۆغان]]دا بەرجەستە ببوو، کە لە [[نەورۆز]]ی ١٩٨٢ لە [[زیندانی ئامەد]]دا خۆی کوشت.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Çağlayan |first=Handan |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-030-24744-7.pdf |title=Women in the Kurdish Movement, Mothers, Comrades, Goddesses |year=2020 |publisher=[[Palgrave MacMillan]] |pages=72|doi=10.1007/978-3-030-24744-7 |isbn=978-3-030-24743-0 |s2cid=211675376 }}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ [[ناوی ڕەمزی]]ی ئەو، زەیلان، و ھەروەھا مەزلووم ناوگەلێکی باون لە پارێزگاکانی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای مێردین|مێردین]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adanir |first=Bedri |date=21 May 2013 |title=16,585 People With Kurdish Name Zîlan in Turkey |url=https://m.bianet.org/english/human-rights/146787-16-585-people-with-kurdish-name-zilan-in-turkey |website=[[Bianet]]}}&lt;/ref&gt; بۆ یادی ئەو، [[گوربەتەلی ئەرسۆز]]، سەرنووسەری پێشووی [[ئۆزگور گوندەم]] دوای پەیوەندیکردنی بە پەکەکە، ناوی ڕەمزیی زەینەبی بۆ خۆی ھەڵبژارد.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novellis |first=Andrea |title=The Rise of Feminism in the PKK: Ideology or Strategy? |url=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/817740/1726883/zanjglobsoutstud.2.1.0115.pdf |access-date=1 April 2022 |website=Zanj |publisher=[[University of Venice]] |page=122}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەڵمانیا]] فێستیڤاڵێکی ساڵانەی زەیلان بۆ یادی ئەو ڕێک دەخرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tausende Frauen auf dem Zîlan-Festival in Dortmund |url=https://anfdeutsch.com/frauen/tausende-frauen-auf-dem-zilan-festival-in-dortmund-5206 |access-date=2022-04-04 |website=Firat News Agency |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zîlan-Frauenfestival in Leverkusen |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-zilan-frauenfestival-in-leverkusen-127905 |access-date=2022-04-04 |website=YeniOzgurPolitika.com |date=6 June 2019 |language=tr}}&lt;/ref&gt; ئەو سەرچاوەی ئیلھامی [[ماھال بەلۆچ]] بوو، کە ھێرشبەرێکی خۆکوژی مێینەی بەلۆچ بوو و ئەویش ناوی خوازراوی زەیلانی بۆ خۆی دانابوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=2024-09-09 |title=استبول حملہ: کردوں نے اپنا حملہ بلوچ فدائین ماہل و رضوان سے منسوب کردیا |url=https://thebalochistanpost.com/2024/09/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%BExtra-%D9%81%D8%AF%D8%A7/ |access-date=2024-12-31 |website=The Balochistan Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|کوردستان|تورکیا|ژیاننامە|ژن}}</text>
      <sha1>a9c4231qi7lsb8usupt1u1yhpqomy91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598538</id>
      <parentid>1598520</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1598538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9379" sha1="37y53ruw5pygnx4xeqrgnkaa5qy91uw" xml:space="preserve">{{Databox}}'''زەینەب کناجی''' (١٩٧٢–١٩٩٦)، ناوی ڕەمزی '''زەیلان'''، ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بوو کە بە یەکەم ھێرشی [[خۆکوژی]] ناسراوە. شێوازی جێبەجێکردنی کاریگەری لەسەر ڕۆڵی ژنان لەناو حیزبەکەدا ھەبووە.

== ژیاننامە ==
کناجی لە گوندێکی [[پارێزگای مەلەتی]] لە ساڵی ١٩٧٢ لەدایکبووە&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Orhan |first=Mehmet |url=https://books.google.com/books?id=zOC9CgAAQBAJ&amp;dq=Zeynep+Kinaci+and+malatya+university&amp;pg=PT97 |title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires |date=2015-10-16 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-42043-9 |language=en}}&lt;/ref&gt; لە خێزانێکی ھۆزی مامورەکی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last=Ahmed |first=Akbar |chapter=Gender, Revenge, Mutation, and War |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/why-gender/gender-revenge-mutation-and-war/A9549983890762AC68C1B9821786734B |title=Why Gender? |pages=334–335 |editor-last=Browne |editor-first=Jude |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-108-83337-0 |access-date=2022-04-04}}&lt;/ref&gt; ئەو [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لە [[زانکۆی ئینۆنو]] لە [[مەلەتی]] خوێندووە و لە نەخۆشخانەی دەوڵەت وەک تەکنیکاری [[تیشکی ئێکس]] کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Özcan |first=Ali̇ Kemal |author-link=Ali Kemal Özcan |date=2005 |title=The Nature and Resource Field of the Kurdish Resistance in Turkey: A Dormant Resource |url=https://www.jstor.org/stable/4284373 |journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] |volume=41 |issue=3 |pages=399–402 |doi=10.1080/00263200500106024 |issn=0026-3206 |jstor=4284373 |s2cid=143133576|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە [[پەکەکە]]وە کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ھێرشە خۆکوژییەکە ===
لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٦، کناجی تەقەمەنییەکانی لە نزیک سەربازانی [[تورکیا]] لە [[دێرسیم]] تەقاندەوە کە خەریکی وتنی «[[سروودی سەربەخۆیی (تورکیا)|سروودی سەربەخۆیی]]» بوون،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی دە سەرباز&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و برینداربوونی زیاتر لە سی کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1996 Global Terrorism: Europe and Eurasia Overview |url=https://irp.fas.org/threat/terror_96/europe.html |access-date=2022-04-04 |website=irp.fas.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Gürbüz |first=Mustafa |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/a56ded63-17b0-4261-b529-334486937e12/623376.pdf |title=Rival Kurdish Movements in Turkey |publisher=[[University of Amsterdam]] |pages=96–97}}&lt;/ref&gt; پێش ھێرشەکە، سێ نامەی نووسی کە تێیدا ھۆکارەکانی بۆ ھێرشە خۆکوژییەکە ڕوون کردبووەوە، یەکێکیان ئاراستەی سەرکردایەتیی پەکەکە، یەکێکیان بۆ شەڕڤانانی ئازادیی ژنان و یەکێکی تریشیان بۆ گەلی شۆڕشگێڕی [[کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بە بۆچوونی نامەکانی، ئەو کارەکەی وەک دەربڕینی خۆشەویستیی خۆی بۆ مرۆڤ و ژیان دەبینی.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Käser, Isabel, ed. (2021) p.42&lt;/ref&gt; ئەو ئەمەی وەک [[ڕێگەیەک]] دەبینی بۆ ڕزگارکردنی خۆی لەو چەوسانەوەیەی کە کورد لەلایەن تورکیاوە ڕووبەڕووی دەبووەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[تەقینەوەی ١٩٩٦ی دێرسیم|ھێرشە خۆکوژییەکە]] لە وەڵامی ھەوڵێکی شکستخواردووی تیرۆرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yildiz |first=Güney |date=6 August 2019 |title=Assassinations could upset the status quo in Turkey-PKK conflict |url=https://www.mei.edu/publications/assassinations-could-upset-status-quo-turkey-pkk-conflict |access-date=2022-04-01 |website=[[Middle East Institute]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-06-30 |title=A 'Goddess' of the Kurdish freedom struggle: A tribute to Zeynep Kınacı |url=https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/ |access-date=2022-04-04 |website=Medya News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; لە ٦ی ئایاری ١٩٩٦دا ھات.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== پێزانین ==
کۆچی دواییی ئەو کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ڕۆڵی ژنان لە [[پەکەکە]]دا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لەلایەن پەکەکەوە، ئەو وەک [[عەشتار]]ی نوێ&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last=Çağlayan |first=Handan |date=2012-06-01 |title=From Kawa the Blacksmith to Ishtar the Goddess: Gender Constructions in Ideological-Political Discourses of the Kurdish Movement in post-1980 Turkey |url=https://journals.openedition.org/ejts/4657#tocto2n5 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |language=en |issue=14 |doi=10.4000/ejts.4657 |issn=1773-0546|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |chapter=The PKK – A Woman's Party?: A History of the Kurdish Women's Freedom Movement 1978–2020 |date=2021 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-womens-freedom-movement/pkk-a-womans-party/A154F270788B30BB87C8705A5C3E794C |title=The Kurdish Women's Freedom Movement: Gender, Body Politics and Militant Femininities |pages=55 |editor-last=Käser |editor-first=Isabel |place=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781009022194.002 |isbn=978-1-316-51974-5 |access-date=2022-04-01 |s2cid=241947259|chapter-url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; و ھاوتای مێینەی [[کاوەی ئاسنگەر|کاوە]]ی مۆدێرن وێنا کرا، کە لە کەسایەتیی [[مەزلووم دۆغان]]دا بەرجەستە ببوو، کە لە [[نەورۆز]]ی ١٩٨٢ لە [[زیندانی ئامەد]]دا خۆی کوشت.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Çağlayan |first=Handan |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-030-24744-7.pdf |title=Women in the Kurdish Movement, Mothers, Comrades, Goddesses |year=2020 |publisher=[[Palgrave MacMillan]] |pages=72|doi=10.1007/978-3-030-24744-7 |isbn=978-3-030-24743-0 |s2cid=211675376 }}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ [[ناوی ڕەمزی]]ی ئەو، زەیلان، و ھەروەھا مەزلووم ناوگەلێکی باون لە پارێزگاکانی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای مێردین|مێردین]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adanir |first=Bedri |date=21 May 2013 |title=16,585 People With Kurdish Name Zîlan in Turkey |url=https://m.bianet.org/english/human-rights/146787-16-585-people-with-kurdish-name-zilan-in-turkey |website=[[Bianet]]}}&lt;/ref&gt; بۆ یادی ئەو، [[گوربەتەلی ئەرسۆز]]، سەرنووسەری پێشووی [[ئۆزگور گوندەم]] دوای پەیوەندیکردنی بە پەکەکە، ناوی ڕەمزیی زەینەبی بۆ خۆی ھەڵبژارد.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novellis |first=Andrea |title=The Rise of Feminism in the PKK: Ideology or Strategy? |url=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/817740/1726883/zanjglobsoutstud.2.1.0115.pdf |access-date=1 April 2022 |website=Zanj |publisher=[[University of Venice]] |page=122}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەڵمانیا]] فێستیڤاڵێکی ساڵانەی زەیلان بۆ یادی ئەو ڕێک دەخرێت.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tausende Frauen auf dem Zîlan-Festival in Dortmund |url=https://anfdeutsch.com/frauen/tausende-frauen-auf-dem-zilan-festival-in-dortmund-5206 |access-date=2022-04-04 |website=Firat News Agency |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zîlan-Frauenfestival in Leverkusen |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-zilan-frauenfestival-in-leverkusen-127905 |access-date=2022-04-04 |website=YeniOzgurPolitika.com |date=6 June 2019 |language=tr}}&lt;/ref&gt; ئەو سەرچاوەی ئیلھامی [[ماھال بەلۆچ]] بوو، کە ھێرشبەرێکی خۆکوژی مێینەی بەلۆچ بوو و ئەویش ناوی خوازراوی زەیلانی بۆ خۆی دانابوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=2024-09-09 |title=استبول حملہ: کردوں نے اپنا حملہ بلوچ فدائین ماہل و رضوان سے منسوب کردیا |url=https://thebalochistanpost.com/2024/09/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%BExtra-%D9%81%D8%AF%D8%A7/ |access-date=2024-12-31 |website=The Balochistan Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|کوردستان|تورکیا|ژیاننامە|ژن}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>37y53ruw5pygnx4xeqrgnkaa5qy91uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوڵپەڕ (ڕووەک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297592</id>
    <redirect title="گوڵپەڕ (ڕوەک)" />
    <revision>
      <id>1598522</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[گوڵپەڕ (ڕووەک)]]ی گواستەوە بۆ [[گوڵپەڕ (ڕوەک)]]</comment>
      <origin>1598522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="ltxvfu0rrinfpx3ppsc5rp1j5bxt7bl" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گوڵپەڕ (ڕوەک)]]</text>
      <sha1>ltxvfu0rrinfpx3ppsc5rp1j5bxt7bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەرۆکی پێروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297593</id>
    <revision>
      <id>1598523</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1362634721|President of Peru]]»</comment>
      <origin>1598523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="qr0x8znef6ti9rbd2q5qpen6lcr76y9" xml:space="preserve">
The '''president of Peru''' ({{Langx|es|presidente del Perú}}), officially the '''constitutional president of the Republic of Peru''' ({{Langx|es|presidente constitucional de la República del Perú}}), is the [[سەرۆکی دەوڵەت|head of state]] and [[سەرۆکی حکوومەت|head of government]] of [[پێروو|Peru]]. The president is the head of the [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|executive branch]] and is the supreme head of the Armed Forces and National Police of Peru. The office of president corresponds to the highest magistracy in the country, making the president the highest-ranking public official in Peru.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=James L. |date=1972 |title=Revolution from Within: Changing Military Perspectives in Peru |journal=Naval War College Review |volume=25 |issue=2 |pages=43–60 |issn=0028-1484 |jstor=44639763}}&lt;/ref&gt; Due to broadly interpreted impeachment wording in the 1993 Constitution of Peru, the Congress of Peru can impeach the president without cause, effectively making the executive branch subject to the legislature.&lt;ref name=&quot;PROFE92&quot;&gt;{{Cite book|last=Asensio|first=Raúl|url=https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continuacion-2/|title=El Profe: Cómo Pedro Castillo se convirtió en presidente del Perú y qué pasará a continuación|last2=Camacho|first2=Gabriela|last3=González|first3=Natalia|last4=Grompone|first4=Romeo|last5=Pajuelo Teves|first5=Ramón|last6=Peña Jimenez|first6=Omayra|last7=Moscoso|first7=Macarena|last8=Vásquez|first8=Yerel|last9=Sosa Villagarcia|first9=Paolo|date=August 2021|publisher=[[Institute of Peruvian Studies]]|isbn=978-612-326-084-2|edition=1|location=Lima|pages=92|language=es|access-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105081352/https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continuacion-2/|archive-date=5 November 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Tegel |first=Simeon |ڕێکەوت=15 October 2021 |ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015221103/https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2021 |وێبگە=[[Foreign Policy]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qr0x8znef6ti9rbd2q5qpen6lcr76y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598524</id>
      <parentid>1598523</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="t88us78pxbpv22y2e5um9dyab9fgmss" xml:space="preserve">'''سەرۆکی پێروو''' ({{Langx|es|presidente del Perú}})، بە شێوەیەکی فەرمی '''سەرۆکی دەستووریی کۆماری پێروو''' ({{Langx|es|presidente constitucional de la República del Perú}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵاتی [[پێروو|پێرووە]]. سەرۆک سەرۆکایەتیی [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] دەکات و فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکان و پۆلیسی نیشتمانیی پێرووە. پۆستی سەرۆکایەتی ھاوتایە بە بەرزترین پێگەی دەسەڵاتداری لە وڵاتدا، ئەمەش وا دەکات سەرۆک ببێتە بەرزترین بەرپرسی گشتی لە پێروودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=James L. |date=1972 |title=Revolution from Within: Changing Military Perspectives in Peru |journal=Naval War College Review |volume=25 |issue=2 |pages=43–60 |issn=0028-1484 |jstor=44639763}}&lt;/ref&gt; بەھۆی لێکدانەوەی فراوانی دەستەواژەکانی پێوەندیدار بە متمانە لێسەندنەوە (لێپرسینەوە) لە دەستووری ١٩٩٣ی پێروودا، کۆنگرێسی پێروو دەتوانێت بەبێ ھۆکارێکی دیاریکراو متمانە لە سەرۆک بسەنێتەوە، ئەمەش لە ڕووی کردارییەوە دەسەڵاتی جێبەجێکار دەکاتە ژێردەستی دەسەڵاتی یاسادانان.&lt;ref name=&quot;PROFE92&quot;&gt;{{Cite book|last=Asensio|first=Raúl|url=https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|title=El Profe: Cómo Pedro Castillo se convirtió en president del Perú y qué pasará a continuación|last2=Camacho|first2=Gabriela|last3=González|first3=Natalia|last4=Grompone|first4=Romeo|last5=Pajuelo Teves|first5=Ramón|last6=Peña Jimenez|first6=Omayra|last7=Moscoso|first7=Macarena|last8=Vásquez|first8=Yerel|last9=Sosa Villagarcia|first9=Paolo|date=August 2021|publisher=[[Institute of Peruvian Studies]]|isbn=978-612-326-084-2|edition=1|location=Lima|pages=92|language=es|access-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105081352/https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|archive-date=5 November 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Tegel |first=Simeon |ڕێکەوت=15 October 2021 |ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015221103/https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2021 |وێبگە=[[Foreign Policy]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>t88us78pxbpv22y2e5um9dyab9fgmss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598525</id>
      <parentid>1598524</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1598525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="ohryg4ynz8ujyotpyehwyewfzlyv6ln" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''سەرۆکی پێروو''' ({{Langx|es|presidente del Perú}})، بە شێوەیەکی فەرمی '''سەرۆکی دەستووریی کۆماری پێروو''' ({{Langx|es|presidente constitucional de la República del Perú}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵاتی [[پێروو|پێرووە]]. سەرۆک سەرۆکایەتیی [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] دەکات و فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکان و پۆلیسی نیشتمانیی پێرووە. پۆستی سەرۆکایەتی ھاوتایە بە بەرزترین پێگەی دەسەڵاتداری لە وڵاتدا، ئەمەش وا دەکات سەرۆک ببێتە بەرزترین بەرپرسی گشتی لە پێروودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Williams |first=James L. |date=1972 |title=Revolution from Within: Changing Military Perspectives in Peru |journal=Naval War College Review |volume=25 |issue=2 |pages=43–60 |issn=0028-1484 |jstor=44639763}}&lt;/ref&gt; بەھۆی لێکدانەوەی فراوانی دەستەواژەکانی پێوەندیدار بە متمانە لێسەندنەوە (لێپرسینەوە) لە دەستووری ١٩٩٣ی پێروودا، کۆنگرێسی پێروو دەتوانێت بەبێ ھۆکارێکی دیاریکراو متمانە لە سەرۆک بسەنێتەوە، ئەمەش لە ڕووی کردارییەوە دەسەڵاتی جێبەجێکار دەکاتە ژێردەستی دەسەڵاتی یاسادانان.&lt;ref name=&quot;PROFE92&quot;&gt;{{Cite book|last=Asensio|first=Raúl|url=https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|title=El Profe: Cómo Pedro Castillo se convirtió en president del Perú y qué pasará a continuación|last2=Camacho|first2=Gabriela|last3=González|first3=Natalia|last4=Grompone|first4=Romeo|last5=Pajuelo Teves|first5=Ramón|last6=Peña Jimenez|first6=Omayra|last7=Moscoso|first7=Macarena|last8=Vásquez|first8=Yerel|last9=Sosa Villagarcia|first9=Paolo|date=August 2021|publisher=[[Institute of Peruvian Studies]]|isbn=978-612-326-084-2|edition=1|location=Lima|pages=92|language=es|access-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105081352/https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|archive-date=5 November 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Tegel |first=Simeon |ڕێکەوت=15 October 2021 |ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015221103/https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2021 |وێبگە=[[Foreign Policy]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ohryg4ynz8ujyotpyehwyewfzlyv6ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:بلو ئۆبێڵیسک</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297594</id>
    <revision>
      <id>1598542</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1598542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="lmd1340ng8mvc76r378vlkfk839jdpl" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بلو ئۆبێڵیسک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1598541 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191022123034/https://usefulchem.wikispaces.com/ بۆ http://usefulchem.wikispaces.com/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٩:٠٣، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>lmd1340ng8mvc76r378vlkfk839jdpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:نەسیم عبداللە قادر</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297595</id>
    <revision>
      <id>1598543</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1598543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7992" sha1="8h5s6tvmq15ldhga2hy4qd8es3t84zh" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:١٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>8h5s6tvmq15ldhga2hy4qd8es3t84zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوندی لەج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297596</id>
    <revision>
      <id>1598544</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sharviran mahabad</username>
        <id>77495</id>
      </contributor>
      <comment>ناساندنی ئاوایی لەج</comment>
      <origin>1598544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13532" sha1="cg0zhio45sha903sqcmzw5rqb5yjetr" xml:space="preserve">لە کتێبی کۆن و پیرۆزی ئاڤێستادا باسی چەندین شارکراوە، کە یەکێک لەوان شاری (ڕگا)یە کە ئاڤێستاناسان ئەو شارەیان بە (ڕێی)ی ئێستا کە لە نزیک تارانە داوەتە قەڵەم. ئەو بۆچوونەش هەر تەنیا بەبۆنەی ئەوەیە کە وشەی (ڕگا) و (رێی) هەتا رادەیەک لەیەک دەچن، دەنا دەساوێزێکی تر بۆ یەکبوونی ناوی ئەم دوو شارە لە دەستدا نیە و لە ئاوێستایش دیارە بۆ جێی هەڵکەوتنی شاری (ڕگا) روون نەکراوەتەوە، بەڵام من لەسەر ئەو باوەرەم کە ئەم بۆچوونە دەبێ هەڵە بێ و ڕەنگە شاری (ڕگا)ی ئاڤێستا کۆنە شار و تازە گوندی ئێستای (لەج)ی شاروێرانی مهاباد بێت. بۆ پتەوکردن و سەلماندنی ئەو باوەرەشم، لەپێشدا کورتە ئاورێک وەسەر ژیان و سەربوردەی زەردەشت دەدەین. بەشێکی زۆری رۆژهەڵاتناسانی ‌وەک دارمس تێر، نۆڵدکە، نیبرگ، هیرتسفیڵد، برۆنۆهنینگ، راولینسۆن و هتد، لەسەر ئەو باوەرەن ‌کە زەردەشت خەڵکی وڵاتی ماد بووە. پرۆفیسۆر ئیبرام جەکسۆن دەڵێ کە زەردەشت لە باشووری ورمێ لە دایک بووە. دیارە باشووری ورمێش دەبێتە ناوچەی پردی بەرەزەرد و مەمێند و شاوێرانی مهاباد. ئیبرام جەکسۆن درێژە بە بیروڕاکەی دەدا و دەنوسێ: زەردەشت دەبێ لە دەوروبەری گوندێکی وەک خوڕخوڕەدا ژیابێ و بووبێ. ئەم گوندەش کە پرۆفیسۆر جەکسۆن باسی دەکات، لە ناوچەی شاروێرانە و لە باکووری مهاباددایە. ئەم چەشنە بۆچوونە کە دەڵی زەردەشت خەڵکی ناوچەی ماد بووە، لەلایەن رۆژهەڵاتناس و ئاوێستناسێکی زۆر پشت راست کراوەتەوە، خوا لێخۆشبوو ئایەتوڵا مەردۆخ لە مێژووەکەیدا زەردەشت بە زەردەشتی مادی ناو دەبا. لە ناوچەی دەوروبەری گۆڵی ورمێی ئێستاش، هێندێ جێگا هەیە کە ئەم بیروباوەرانە پتر گومان بر دەکا، بۆ وێنە‌ لەسەر رێگای ورمێ بۆ مەرگەوەر لە نزیک گوندی “ئەمبی” کۆنە گۆرێک هەیە کە دەڵێن گۆری دایکی زەردەشتە و لەناوچەی مەنگوڕان کۆنە گوندێک هەیە کە پێی دەڵێن (ئاشۆگا). جا ئەگەر بەراوردی ئەو دەستە لە رۆژهەڵاتناسە بە ڕاست بدەینە قەڵەم کە زەردەشت خەڵکی ماد بووە و بۆچوونەکەی پرۆفیسۆر جەکسۆنیشی بدەینە پاڵ کە پێشی وایە زەردەشت لە باشووری گۆڵی ورمێ واتا ناوچەی شاروێران ژیاوە و کۆنە گۆری گوندی ئەمبی بە گۆری دایکی زەردەشت و ئاشۆگای ‌مەنگوڕان بە جێی ژیان و یادگاری زەردەشت بزانین، باس و دۆزەکە کەمێک لە دەستان خۆشتر دەبێ بۆ شی کردنەوەی بۆچوونەکەمان لەسەر (لەج) و (ڕگا)ی ئاڤێستا. لە زمانە کۆنەکانی ئێران و کوردیدا زۆر جار ئاڵوگۆر بەسەر پیتەکان دێ و جێگۆرکێ دەکرێن. ئەگەر لە ڕووەوە سەرنجێک وەسەر ناوی (ڕگا) بدەین، پێم وایە پر بە پێستی ناوی (لەج) بە دەست دێت. پیتی (ڕ) و (ل) زۆر جار جێگۆر دەکەن و دەبنە جێگری یەکتر. بۆ وێنە ئێستاش لە ناوچەی مەڕگەوەر و هەولێر جێگۆری (ڕ) و (ل) باوە. وەک: (ماڵ) دەبێتە (مار) واتە پیتی (ل) دەبێتە (ر) (دەلیا) دەبێتە (دەریا) زۆر شتی تر….. گۆڕانی پیتی (گ) و (ج)یش لەم گۆڕانە بە دوور نین ئەم ئاڵوگۆرە ‌لەم دوو پیتەشدا هەیە. وەک (گاوان) بۆتە (جاوان،جافان) یا (مەگووس) بۆتە (مەجووس) و زۆر شتی تر. جا ئەگەر پیتی (ڕ) و (گ)ی ناوی (ڕگا) وەبەر ئەم یاسای گۆرانی زمانی کوردی بخەین، یانی پیتی (ڕ) بکەین بە (ل) و پیتی (گ) بکەین بە (ج)، ناوی لەج بە دەست دێ. بەڵام بابزانین لەج ئێستا لە کوێیە و بە کوێ دەڵێن لەج؟ لەج، ئێستا ناوە بۆ کۆنە گوندێک لە ناوچەی شاروێرانی مەهاباد. بەڵام ئەم شاروێرانە یان شاری وێرانە دەبێ کوێ بێ و مەبەستی سەرەکی کام کۆنە شاری ناوچەی شاروێران بێ؟ هەتا ئێستا لەم بارەوە توێژکارییەکی زانستی نەکراوە. هێندێ کەس پێیان وایە، بۆیە بەم ناوچەیە دەڵێن شاروێران چونکە کۆنە شاری دارایاس لەم هەرێمەدایە. بەڵام پێم وایە ئەم ناونانە هەردەبێ بەهۆی کۆنە شاری ڕگا یان لەج بووبێ. پێم وایە کە شاری ڕگا یا لەج لە دارایاس یا دریازیش کۆنترە و رەنگە ڕگا یا لەج لە کاتی پێش یەکگرتن و فەرمانرەوایی مادەکان ئاوەدان بووبێ، تەنانەت ‌پێشدەچێ کە لە سەردەمی مانناکاندا ئەم شارەی ڕگا، گەورە شارێکی ئەو هەرێمە بووبێ و هەتا سەردەمی زەردەشت هەر مابێ و لەم شارەدا دەستی دابێتە مزگێنی و بەشارەی ئایینەکەی خۆی. بەداخەوە هەتا ئێستاکە کەتیبە و نوسراوەیەک لەو هەرێمەدا نەدۆزراوەتەوە، کە ببێتە پاڵپشتی باسەکەمان بۆ توێژەوانی. بەڵام لە ناوچەی گەورکان لە کۆنەمەزرای گوندی (بەیرەم) ئەنگوستیلەیەک دۆزراوەتەوە کە نقێمەکەی وێنەیەکی زەردەشتی لەسەر هەڵکەندراوە و لە دەوروبەری کۆنە گوندی لەج، گۆرستانێک هەیە کە خەڵکی ناوچەکە هەتا ئێستا زۆر شتی سەیریان لێ دۆزیوەتەوە. هەروەها لە دەوروبەری لەج چەندین شوێنگەی مێژوویی هەیە کە لێرەدا کە لێرەدا بە کورتی ئاماژەیان پێ دەکەین: ۱-لە رۆژئاوای لەج گوندی دارەلەک هەیە کە ناوەکە بە کۆن دێتە بەرچاو. ڕەنگە دارالەک یان شتێکی تری ئەوتۆ بێ کە جارێ زانیاریەکی زانستیمان لە بارەوە لە دەستدا نیە. لە مەزرای ئەم گوندەش زۆرجار کوتە سواڵەت وشتی تر دۆزراونەتەوە. ۲-هەر لەم بەشەی لای رۆژئاوایەدا، لە نزیک گوندی وسووکەند، ‌ئەشکەوتێک هەیە پێی دەڵێن (ئەشکەوتی بێشوەی یان خەلوەی)، کە لە بەیتی (مەحمەڵ و برایمی دەشتیان) دا باسی دەکرێ. وێدەچێ رۆژێک لە رۆژان، خەڵکی تێدا ژیابێ. کۆنە شاری دارایاسیش هەر لەم لایەنەی لەج دایە ۳-لە رۆژهەڵاتی لەجدا، گوندی ئیندرقاش هەیە. وشەی (ئیندر یان ئیندرا) ناوی یەکێک لە خودایانی هیند و ئێرانی بووە و بەشی دووەمی ئەو ناوە ئەگەر بە (گاش) دابنێین، ناوە بۆ یەکێک لە خودایانی هۆزی کاسی و ئەگەر بە ‌(گەش)ی بدەینە قەڵەم، بە مانای (بڵێسەی ئاگر)ە. لە نزیک ئەم گوندەدا، فەقرەقا هەڵکەوتووە ‌کە هەتا ئێستا کەم و زۆر شتی لەسەر نووسراوە و هەرکەس بە جۆرێک لێی ڕوانیوە و زۆرتر بە گڵکۆ و ئارامگای (فرەوەرتیس) پادشای مادیان داوەتە قەڵەم، چونکە هیرۆدۆت وتوویەتی کە فرەوەرتیس لە باکوری گۆڵی ورمێ نێژراوە. بەڵام ئەم فەقرەقایە، زۆرتر لە پەرستگای مادەکان دەچێ، با ئەوەش بڵێم کە خەڵکی ناوچەی شاروێران بە (فراتگا)ی بێژ دەکەن و پێیان وایە فەرهادی ناودار سازی کردووە. ئەم وشەی (فەقرەقا یان فراتگا) لە (فرەتاگ یان فرترکا ) دەچێ کە بە مانای فەرمانرەواییە. ئەم وشەیە لە دەورانی سلووکیاندا، واتا سەدەی سێهەمی پێش زاییندا باوبووە. ٤-لە بەشی باشووری لەجدا، کۆنە پەرستگەیەک هەیە کە لەسەر جادەرێی (مهاباد-ورمێ) دایە و پێی دەڵێن (بەردەکونتێ). شێوەی دروست بوونی ئەم پەرستگەیەش، وەک فەقرەقا و شوێنەوارەکانی تری سەردەمی مادەکان وایە. لەم هەرێمانەدا، کە باسمان کردن، هەتا ئێستا کەتیبە و نووسراوە و لەوحەیەک نەبیندراوەتەوە کە لەبەر رووناکی ئەودا، لە بارودۆخی ناوچەکە لە باری مێژووییەوە ورد بینەوە. ئەوەی کە هەتا ئێستا لەسەر شوێنەواری ناوچەکە نووسراوە، زۆربەیان تەنیا بۆچوونن و لە ڕووی ئاسەواری ترەوە بەراورد کراون. بەڵام، لەم وتارەدا باسی بەیتی مەحمەڵ و برایمی دەشتیان کرا. لەم بەیتەدا کە لە ناوچەی شاروێراندا زۆریش باوە، باسی فەرمانڕەوایی ژنێک بەناوی پەریخان دەکرێ کە کچی میر زۆراب شایە. لە دەقی بەیتەکەدا دەردەکەوێ کە پێوەندییەکی تەواوی بە دەورانی بەر لە ئیسلامەوە هەیە و هێمنی شاعیر لە سەرەتای توحفەی موزەفەرییەدا، پێشینەی دەباتەوە دەورانی دایک شایی (دایک سالاری). لەم بەیتەدا دەبێژێ لەناوچەی شاروێراندا شارێک هەبووە بەناوی چەری یان چەلیان. ڕەنگە بە تێپەربوونی کات ئەم وشەی (چەر یان چەل)ە پاشە و پێش بووبێ پاشانیش ئاڵوگۆر بەسەر پیتەکان هاتبێ. پاش و پێش بەسەر وشەکان لە کوردی بێ پێشینە و سەیر نیە. بۆ وێنە وشەی (خیز)ی موکریان لە خوارەوەی کوردستاندا بۆتە (زیخ) و وشەی (چە)ی کوردی سەروو بە هەورامی و لەکی دەبێتە (جە). عەلی حەسەنیانی شاعیر، لە کتێبی شاروێراندا، باسی بەیتێک دەکات بەناوی (چیری) کە هەر لەم ناوچەی شاروێرانەدا ڕووی داوە و زۆر شتی تریشی لەسەر ناوچەکە روون کردۆتەوە. هەتا رادەیەکی زۆر بۆچوونەکانمان پێک دەچن. بەڵام بالێرەدا ئاماژە بۆ ئەوەش بکەم کە لە ناوچەی (سۆما)ی سەر بە ورمێ گوندێک هەیە کە پێی دەڵێن (چەری یان چاری) و لە فارسی بۆتە (چهریق) کە لە کۆنەوە بنەماڵەی سمکۆ لەوێ ژیاون. رەنگە ئەم ناوەی(چەری-چەلی-چاری) وشەیەکی سەکایی بێت. سەکەکان بۆ ماوەیەکی زۆر لەگەڵ میدەکان یەک ماڵ و یەک حکومەت بوون و تەنانەت ڕەنگە هەر یەک رەگەزیش بووبێتن. پێدەچێ کە خێڵی شکاکی هەر پاشماوەی تۆرەمەی سکاکی. ئێستا لە ناوچەی شاروێراندا، هێندێک داستان و بەیت هەن کە باسی رووداوە کۆنەکانی ناوچەکە دەکەن. وەک بەیتی چێری، بەیتی مەحمەڵ و برایمی دەشتیان و چیرۆکی دێت کۆنە چارێ کە رەنگە ئەگەر لە باری زانستی و مێژووییەوە بروانینە بروانینە ئەم چیرۆک و بەیتانە زۆر شتی شاراوەمان بۆ ئاشکرا ببێ…! &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=مێژووی ئاوەدانی لەج (ڕگا//چەلیان) لە ناوچەی موکریان،مەهاباد |ناونیشان=https://sharviran.blogfa.com/post/114/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AC-(%DA%95%DA%AF%D8%A7-%DA%86%DB%95%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86)-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%D9%88%DA%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%8C%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-05 |وێبگە=sharviran.blogfa.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>cg0zhio45sha903sqcmzw5rqb5yjetr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وێرانکردنی گوندی کەلکۆم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297597</id>
    <revision>
      <id>1598547</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1287746387|Kelekçi village destruction]]» دروست کراوە.</comment>
      <origin>1598547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="sa3ge89h9kywmqdrqveh3pow9gs0aox" xml:space="preserve">'''وێرانکردنی گوندی کەلکۆم''' لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ لە ناوچەی پیران لە [[پارێزگای دیاربەکر]] لە باکووری کوردستان ڕوویدا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 December 1996 |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-05 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی تورکیا داوای چۆڵکردنی سەرجەم دانیشتووانی گوندەکەیان لە [[موختار|موختاری]] گوندی کەلکۆم کرد. بەڵام لەگەڵ کۆبوونەوەی خەڵکی گوندەکە لە ناوچەیەک، جەندرمەی تورکیا, بە بەکارهێنانی چەکی قورس دەستیان کرد بە تەقەکردن لە گوندنشینەکان و ماڵەکانیان. سەربازەکان ئاگریان لە ١٣٦ خانوو بەردا و وێرانیان کرد. بەشێک لە خەڵکی گوندەکە ھەڵاتن بۆ شارۆچکەکانی نزیک، بەشێکی نەناسراویان کوژران. لە ٦ی نیسانی ١٩٩٣ دەسەڵاتدارانی تورکیا گەڕانەوە و ئەو خانووانەی کە مابوونەوە و ئاگریان تێبەردا. پێش وێرانبوونی، دانیشتووانی گوندەکە پێنج سەد کەس بوو. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

لە مانگی تەممووزی هەمان ساڵدا بنەماڵەیەکی پاسەوانی گوندەکان بڕیاری دەستلەکارکێشانەوەیان دابوو لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکان]] کە لەلایەن تورکیاوە دامەزرابوو بەھۆی کوژرانی سێ ئەندام لە کاتی هێرشێکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672 |ڕێکەوتی سەردان=2019-10-14 |وێبگە=www.hrw.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>sa3ge89h9kywmqdrqveh3pow9gs0aox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598551</id>
      <parentid>1598547</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="pz6lsgntrf380l4gs4vstlk2jccdms6" xml:space="preserve">{{Databox}}'''وێرانکردنی گوندی کەلکۆم''' لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ لە ناوچەی پیران لە [[پارێزگای ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]] ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 December 1996 |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-05 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی تورکیا داوای چۆڵکردنی سەرجەم دانیشتووانی گوندەکەیان لە [[موختار|موختاری]] گوندی کەلکۆم کرد. بەڵام لەگەڵ کۆبوونەوەی خەڵکی گوندەکە لە ناوچەیەک، جەندرمەی تورکیا, بە بەکارھێنانی چەکی قورس دەستیان کرد بە تەقەکردن لە گوندنشینەکان و ماڵەکانیان. سەربازەکان ئاگریان لە ١٣٦ خانوو بەردا و وێرانیان کرد. بەشێک لە خەڵکی گوندەکە ھەڵاتن بۆ شارۆچکەکانی نزیک، بەشێکی نەناسراویان کوژران. لە ٦ی نیسانی ١٩٩٣ دەسەڵاتدارانی تورکیا گەڕانەوە و ئەو خانووانەی کە مابوونەوە و ئاگریان تێبەردا. پێش وێرانبوونی، دانیشتووانی گوندەکە پێنج سەد کەس بوو. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا بنەماڵەیەکی پاسەوانی گوندەکان بڕیاری دەستلەکارکێشانەوەیان دابوو لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکان]] کە لەلایەن تورکیاوە دامەزرابوو بەھۆی کوژرانی سێ ئەندام لە کاتی ھێرشێکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672 |ڕێکەوتی سەردان=2019-10-14 |وێبگە=www.hrw.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>pz6lsgntrf380l4gs4vstlk2jccdms6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598552</id>
      <parentid>1598551</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="n7oxbd9w25bvyd92s8ovtdlolkguhvm" xml:space="preserve">{{Databox}}'''وێرانکردنی گوندی کەلکۆم''' لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ لە قەزای پیران لە [[پارێزگای ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]] ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 December 1996 |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-05 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی تورکیا داوای چۆڵکردنی سەرجەم دانیشتووانی گوندەکەیان لە [[موختار|موختاری]] گوندی کەلکۆم کرد. بەڵام لەگەڵ کۆبوونەوەی خەڵکی گوندەکە لە ناوچەیەک، جەندرمەی تورکیا, بە بەکارھێنانی چەکی قورس دەستیان کرد بە تەقەکردن لە گوندنشینەکان و ماڵەکانیان. سەربازەکان ئاگریان لە ١٣٦ خانوو بەردا و وێرانیان کرد. بەشێک لە خەڵکی گوندەکە ھەڵاتن بۆ شارۆچکەکانی نزیک، بەشێکی نەناسراویان کوژران. لە ٦ی نیسانی ١٩٩٣ دەسەڵاتدارانی تورکیا گەڕانەوە و ئەو خانووانەی کە مابوونەوە و ئاگریان تێبەردا. پێش وێرانبوونی، دانیشتووانی گوندەکە پێنج سەد کەس بوو. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا بنەماڵەیەکی پاسەوانی گوندەکان بڕیاری دەستلەکارکێشانەوەیان دابوو لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکان]] کە لەلایەن تورکیاوە دامەزرابوو بەھۆی کوژرانی سێ ئەندام لە کاتی ھێرشێکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672 |ڕێکەوتی سەردان=2019-10-14 |وێبگە=www.hrw.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>n7oxbd9w25bvyd92s8ovtdlolkguhvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598553</id>
      <parentid>1598552</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="71pr2r9ou3zcaf26ca15jzqlbjgsbb7" xml:space="preserve">{{Databox}}'''وێرانکردنی گوندی کەلکۆم''' لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ لە قەزای [[پیران]] لە [[پارێزگای ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]] ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 December 1996 |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-05 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی تورکیا داوای چۆڵکردنی سەرجەم دانیشتووانی گوندەکەیان لە [[موختار|موختاری]] گوندی کەلکۆم کرد. بەڵام لەگەڵ کۆبوونەوەی خەڵکی گوندەکە لە ناوچەیەک، جەندرمەی تورکیا, بە بەکارھێنانی چەکی قورس دەستیان کرد بە تەقەکردن لە گوندنشینەکان و ماڵەکانیان. سەربازەکان ئاگریان لە ١٣٦ خانوو بەردا و وێرانیان کرد. بەشێک لە خەڵکی گوندەکە ھەڵاتن بۆ شارۆچکەکانی نزیک، بەشێکی نەناسراویان کوژران. لە ٦ی نیسانی ١٩٩٣ دەسەڵاتدارانی تورکیا گەڕانەوە و ئەو خانووانەی کە مابوونەوە و ئاگریان تێبەردا. پێش وێرانبوونی، دانیشتووانی گوندەکە پێنج سەد کەس بوو. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا بنەماڵەیەکی پاسەوانی گوندەکان بڕیاری دەستلەکارکێشانەوەیان دابوو لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکان]] کە لەلایەن تورکیاوە دامەزرابوو بەھۆی کوژرانی سێ ئەندام لە کاتی ھێرشێکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672 |ڕێکەوتی سەردان=2019-10-14 |وێبگە=www.hrw.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>71pr2r9ou3zcaf26ca15jzqlbjgsbb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەلکۆم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297598</id>
    <revision>
      <id>1598548</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330515011|Kelekçi, Dicle]]» دروست کراوە.</comment>
      <origin>1598548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="6y6ia5qnmce36slviq93yp670brp7lg" xml:space="preserve">'''کەلکۆم،''' بە ناوی تورککراو: '''کەلەکچی''' گەڕەکێکە لە شارەوانی و قەزای پیران ، [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە باکووری کوردستان.  دانیشتووانی [[کورد|کوردن]] و لە ساڵی ٢٠٢٢ ژمارەی دانیشتووانی ١١٢ کەس بووە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=12 July 2023 |زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Malmîsanij |first=Mehemed |author-link=Mehemed Malmîsanij |date=1988 |editor-last=Pîro |editor2-last=Baran |editor3-last=Şêxbizinî |title=Bazı yörelerde Dımıli ve Kurmanci lehçelerinin köylere göre dağılımı |journal=Berhem |language=tr |volume=2 |pages=17 |issn=1100-0910}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ و نیسانی ١٩٩٣ گوندەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە بێ دانیشتوو و وێران کرا چونکە خەڵکی گوندەکە نەیاندەویست بەشێک بن لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکە]]. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-06 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>6y6ia5qnmce36slviq93yp670brp7lg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598550</id>
      <parentid>1598548</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1518" sha1="7uale1afj77wzam27u2lxqyuulsi8hh" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کەلکۆم،''' بە ناوی تورککراو: '''کەلەکچی''' گەڕەکێکە لە شارەوانی و قەزای پیران، [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]].  دانیشتووانی [[کورد|کوردن]] و لە ساڵی ٢٠٢٢ ژمارەی دانیشتووانی ١١٢ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=12 July 2023 |زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Malmîsanij |first=Mehemed |author-link=Mehemed Malmîsanij |date=1988 |editor-last=Pîro |editor2-last=Baran |editor3-last=Şêxbizinî |title=Bazı yörelerde Dımıli ve Kurmanci lehçelerinin köylere göre dağılımı |journal=Berhem |language=tr |volume=2 |pages=17 |issn=1100-0910}}&lt;/ref&gt; لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ و نیسانی ١٩٩٣ گوندەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]]وە بێ دانیشتوو و وێران کرا چونکە خەڵکی گوندەکە نەیاندەویست بەشێک بن لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-06 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>7uale1afj77wzam27u2lxqyuulsi8hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1598554</id>
      <parentid>1598550</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1598554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="iyv8w0xya84m9wytq9lgzbe7oykikf3" xml:space="preserve">{{Databox}}'''کەلکۆم،''' بە ناوی تورککراو: '''کەلەکچی''' گەڕەکێکە لە شارەوانی و قەزای [[پیران]]، [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]].  دانیشتووانی [[کورد|کوردن]] و لە ساڵی ٢٠٢٢ ژمارەی دانیشتووانی ١١٢ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en |ڕێکەوتی سەردان=12 July 2023 |زمان=en |format=XLS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Malmîsanij |first=Mehemed |author-link=Mehemed Malmîsanij |date=1988 |editor-last=Pîro |editor2-last=Baran |editor3-last=Şêxbizinî |title=Bazı yörelerde Dımıli ve Kurmanci lehçelerinin köylere göre dağılımı |journal=Berhem |language=tr |volume=2 |pages=17 |issn=1100-0910}}&lt;/ref&gt; لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ و نیسانی ١٩٩٣ گوندەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]]وە بێ دانیشتوو و وێران کرا چونکە خەڵکی گوندەکە نەیاندەویست بەشێک بن لە [[جەردەوان|سیستمی پاسەوانی گوندەکە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://minorityrights.org/publications/the-kurds-december-1996/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-06 |وێبگە=Minority Rights Group |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>iyv8w0xya84m9wytq9lgzbe7oykikf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:7mokocher</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297599</id>
    <revision>
      <id>1598559</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1598559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7992" sha1="res4kn1h83j1cxmccu8kxgbmr850lu5" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٥٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>res4kn1h83j1cxmccu8kxgbmr850lu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Mhamadkochar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>297600</id>
    <revision>
      <id>1598560</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1598560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8106" sha1="s3yyyl06hxekdqnm63mjuqi3nl1lfar" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١١:٥٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>s3yyyl06hxekdqnm63mjuqi3nl1lfar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297601</id>
    <revision>
      <id>1598561</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahel khdhr</username>
        <id>75558</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342838672|Central dogma of molecular biology]]»</comment>
      <origin>1598561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37899" sha1="8wu5jusoqkmezucmlsoeadzphgzk81n" xml:space="preserve">
دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی مامەڵە لەگەڵ لێشاوی زانیارییە بۆماوەییەکان لەناو سیستەمێکی زیندەییدا دەکات. زۆرجار بەم شێوەیە دەردەبڕدرێت &quot;[[دی ئێن ئەی]] ← [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی]] دروست دەکات، و [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەیش]] ← [[پرۆتین]] دروست دەکات&quot; &lt;ref name=&quot;Leavitt&quot;&gt;{{cite web |last=Leavitt |first=Sarah A. |name-list-style=vanc |date=June 2010 |url=http://history.nih.gov/exhibits/nirenberg/glossary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317004800/http://history.nih.gov/exhibits/nirenberg/glossary.htm |archive-date=2015-03-17 |access-date=2012-03-02 |title=Deciphering the Genetic Code: Marshall Nirenberg |publisher=Office of NIH History}}&lt;/ref&gt;، هەرچەندە ئەمە مانا ڕەسەنەکەی نییە. بۆ یەکەمجار لەلایەن فرانسیس کریک (Francis Crick)ەوە لە ساڵی ١٩٥٧دا خرایە ڕوو، &lt;ref name=&quot;Cobb 2017&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Cobb M |date=September 2017 |title=60 years ago, Francis Crick changed the logic of biology |journal=PLOS Biology |volume=15 |issue=9 |doi=10.1371/journal.pbio.2003243 |pmc=5602739 |pmid=28922352 |doi-access=free |article-number=e2003243}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://libgallery.cshl.edu/items/show/52220 |access-date=2018-11-13 |website=libgallery.cshl.edu |language=en-US |title=CSHL Archives Repository {{!}} On Protein Synthesis}}&lt;/ref&gt; پاشان لە ساڵی ١٩٥٨ بڵاوکرایەوە: &lt;ref name=&quot;crick1956&quot;&gt;{{cite book|title=Symposia of the Society for Experimental Biology, Number XII: The Biological Replication of Macromolecules|vauthors=Crick FH|date=1958|publisher=Cambridge University Press|editor=F. K. Sanders|pages=138–163|chapter=On Protein Synthesis|author-link=Francis Crick}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Crick |first=Francis. H. C. |date=1958 |title=On protein synthesis |url=https://wellcomelibrary.org/item/b1817789x |journal=Symposia of the Society for Experimental Biology |publisher=Symposia on the society for Experimental biology number XII: The Biological Replication of Macromolecules |volume=12 |at=p. 153 |pmid=13580867}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=دۆگمای ناوەندی. ئەمە دەڵێت کاتێک &quot;زانیاری&quot; تێپەڕی بۆ ناو پرۆتین، ناتوانێت دووبارە لێی بێتە دەرەوە. بە وردتر، گواستنەوەی زانیاری لە ترشی ناوەکییەوە بۆ ترشی ناوەکی، یان لە ترشی ناوەکییەوە بۆ پرۆتین لەوانەیە کراوە بێت، بەڵام گواستنەوە لە پرۆتینەوە بۆ پرۆتین، یان لە پرۆتینەوە بۆ ترشی ناوەکی مەحاڵە. زانیاری لێرەدا بە واتای دیاریکردنی وردی زنجیرە (Sequence) دێت، چ بۆ بنکەکان لە ترشی ناوەکیدا یان بۆ پاشماوەکانی ترشی ئەمینی لە پرۆتیندا.}}

لە توێژینەوەیەکی گۆڤاری [[سروشت (گۆڤار)|نەیچەر]] (سرووشت)دا لە ساڵی ١٩٧٠ دووبارە خستییە ڕوو: &quot;دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی مامەڵە لەگەڵ گواستنەوەی وردی [[پاشماوە (کیمیا)|پاشماوە]]-بە-پاشماوەی [[زنجیرەکردنی دی ئێن ئەی|زانیارییە زنجیرەیەکان]] دەکات. دەڵێت کە زانیاریی لەم جۆرە ناتوانرێت لە پرۆتینەوە بۆ پرۆتین یان پڕۆتین بۆ ترشی ناوەکی بگەڕێندرێتەوە.&quot; &lt;ref name=&quot;crick1970&quot;&gt;{{cite journal |author-link=Francis Crick |vauthors=Crick F |date=August 1970 |title=Central dogma of molecular biology |url=https://www.nature.com/articles/227561a0 |journal=Nature |volume=227 |issue=5258 |pages=561–3 |bibcode=1970Natur.227..561C |doi=10.1038/227561a0 |pmid=4913914 |s2cid=4164029 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

وەشانی دووەمی دۆگمای ناوەندی باوە بەڵام نادروستە. ئەمە ئەو ڕێڕەوە سادەکراوەی ([[دی ئێن ئەی]] ← [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی]] ← پرۆتین)ـە کە لەلایەن [[جەیمس واتسن|جەیمس واتسۆنەوە]] لە چاپی یەکەمی کتێبی زیندەزانیی گەردیلەیی جین لە ساڵی ١٩٦٥ بڵاوکرایەوە. وەشانەکەی واتسۆن جیاوازە لەوەی [[فڕانسس کریک|کریک]] چونکە واتسۆن پرۆسەیەکی دوو هەنگاوی ([[دی ئێن ئەی]] ← [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی]] / [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی]] ← پرۆتین) وەک دۆگمای ناوەندی وەسف دەکات. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Moran |first=Laurence A. |name-list-style=vanc |date=15 January 2007 |url=https://sandwalk.blogspot.com/2007/01/central-dogma-of-molecular-biology.html |access-date=17 March 2018 |website=sandwalk.blogspot.com |title=Sandwalk: Basic Concepts: The Central Dogma of Molecular Biology}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا دۆگماکە وەک ئەوەی لە بنەڕەتدا لەلایەن کریکەوە خراوەتەڕوو تا ئەمڕۆش کارپێکراوە، &lt;ref name=&quot;crick1970&quot;&gt;{{cite journal |author-link=Francis Crick |vauthors=Crick F |date=August 1970 |title=Central dogma of molecular biology |url=https://www.nature.com/articles/227561a0 |journal=Nature |volume=227 |issue=5258 |pages=561–3 |bibcode=1970Natur.227..561C |doi=10.1038/227561a0 |pmid=4913914 |s2cid=4164029 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Cobb|first=Matthew|title=Life's Greatest Secret: The Race to Crack the Genetic Code|publisher=Basic Books|year=2015|isbn=978-0-465-06267-6|quote=When Crick enuciated the central dogma, his aim was not to reframe Weismann's division of cells into the somatic line and the germ line, or to defend the modern understanding of evolution by natural selection against the idea of the inheritance of acquired characteristics. The central dogma was based on known or assumed patterns of biochemical information transfer in the cell rather than any dogmatic position. As such it was vulnerable to being invalidated by future discoveries. Nevertheless, in its fundamentals it has been shown to be correct. Real or apparent exceptions to this rule, such as retrotranscription prion disease or transgenerational epigenetic effects have not undermined its basic truth. (p. 263)}}&lt;/ref&gt; وەشانەکەی واتسۆن وانییە. &lt;ref name=&quot;Cobb 2017&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Cobb M |date=September 2017 |title=60 years ago, Francis Crick changed the logic of biology |journal=PLOS Biology |volume=15 |issue=9 |doi=10.1371/journal.pbio.2003243 |pmc=5602739 |pmid=28922352 |doi-access=free |article-number=e2003243}}&lt;/ref&gt;

== زانیاریی زنجیرەی زیندەیی ==
ئەو [[زیندەپۆلیمەر|زیندەپۆلیمەرانەی]] کە [[دی ئێن ئەی]]، [[ئار ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی]] ، و (پۆلی)[[پێپتاید|پێپتایدەکان]] ([[پرۆتین|پڕۆتینەکان]]) پێکدەهێنن، هێتێرۆپۆلیمەری هێڵین (واتە: هەر [[مۆنۆمەر|مۆنۆمەرێک]] بەلایەنی زۆرەوە بە دوو مۆنۆمەری ترەوە بەستراوەتەوە). زنجیرەی مۆنۆمەرەکانیان بە شێوەیەکی کاریگەر زانیاری کۆد دەکات. گواستنەوەی زانیاری لە گەردێکەوە بۆ گەردێکی تر گواستنەوەیەکی دروست و حەتمییە، کە تێیدا زنجیرەی زیندەپۆلیمەرێک وەک قاڵبێک (Template) بەکاردەهێنرێت بۆ دروستکردنی زیندەپۆلیمەرێکی تر بە زنجیرەیەکی کە بەتەواوی پشت بە زنجیرەی زیندەپۆلیمەرە ڕەسەنەکە دەبەستێت. کاتێک دی ئێن ئەی لەبەردەگیرێتەوە بۆ ئاڕ ئێن ئەی، تەواوکەرەکەی لەگەڵیدا جووت دەبێت. کۆدەکانی دی ئێن ئەی بە شێوەیەکی تەواوکەرانە دەگوازرێنەوە بۆ کۆدی ئاڕ ئێن ئەی. کۆدکردنی پرۆتینەکان بە کۆمەڵەی سێ‌قۆڵی دەکرێت، کە بە [[کۆدۆن]] دەناسرێن. خشتەی ستانداردی کۆدۆنەکان بۆ مرۆڤ و شیردەرەکان جێبەجێ دەبێت، بەڵام هەندێک لە شێوەکانی تری ژیان (لە نێویاندا مایتۆکۆندریای مرۆڤ &lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Barrell BG, Bankier AT, Drouin J |date=1979 |title=A different genetic code in human mitochondria |journal=Nature |volume=282 |issue=5735 |pages=189–194 |bibcode=1979Natur.282..189B |doi=10.1038/282189a0 |pmid=226894 |s2cid=4335828}} ()&lt;/ref&gt;) وەرگێڕانی جیاواز بەکاردەهێنن. &lt;ref&gt;{{cite web |date=2008-04-07 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c |access-date=2021-08-03 |title=The Genetic Codes |vauthors=Elzanowski A, Ostell J |publisher=National Center for Biotechnology Information (NCBI)}}&lt;/ref&gt;

== گواستنەوەی گشتی زانیارییە زنجیرە زیندەییەکان ==
[[پەڕگە:Crick's_1958_central_dogma.svg|ڕاست|وێنۆک|247x247پیکسڵ|هێڵکارییەکەی ساڵی ١٩٥٨ی فرانسیس کریک کە گواستنەوە جیاوازەکانی زانیاری نیشان دەدات. هێڵە تۆخەکان گواستنەوەی زنجیرەکان کە بەشێکن لە دۆگمای ناوەندی. هێڵە پچڕپچڕەکان گواستنەوەی زانیاریی ڤایرۆسی و تاقیکاری دەنوێنن.]]

=== دووهێندەبوونی دی ئێن ئەی ===
لەو ڕوانگەیەوە کە ئەگەر بڕیار بێت ماددەی بۆماوەیی بۆ نەوەی هەر خانەیەک دابین بکرێت، جا لەشە خانە بێت یان [[خانەی زاوزێ]]، دەبێت دووهێندەبوونی دی ئێن ئەی ڕووبدات، دەکرێت بگوترێت کە کۆپیکردن لە دی ئێن ئەیەوە بۆ دی ئێن ئەی هەنگاوی بنەڕەتییە لە گواستنەوەی زانیاریدا. کۆمەڵەیەکی ئاڵۆز لە پرۆتینەکان کە پێیان دەوترێت [[ڕیپلیسۆم]] دووهێندەبوونی زانیارییەکان لە شریتی باوانەوە بۆ شریتە تەواوکەرەکەی کچ ئەنجام دەدەن.

=== لەبەرگرتنەوە ===
[[پەڕگە:Central_Dogma_of_Molecular_Biochemistry_with_Enzymes.jpg|چەپ|وێنۆک|313x313پیکسڵ]]
[[لەبەرگرتنەوە (بۆماوەزانی)|لەبەرگرتنەوە]] ئەو پرۆسەیەیە کە تێیدا ئەو زانیارییانەی لە بەشێکی دی ئێن یەیدا هەن بە شێوەی پارچەیەکی تازە دروستکراو لە [[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێر]] کۆپی دەکرێن. ئەو [[ئەنزیم|ئەنزیمانەی]] کە ئاسانکاری بۆ پرۆسەکە دەکەن بریتین لە [[ئەنزیمی پەڵمەرەی ئاڕ ئێن ئەی|ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیز]] و [[هۆکاری لەبەرگرتنەوە|هۆکارەکانی لەبەرگرتنەوە]]. لە [[زیندەوەرە ناوک ڕاستەقینەکان|خانە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا]]، لەبەرگیراوە سەرەتاییەکە بریتییە لە [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامنێری سەرەتای]]. دەبێت [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامنێری سەرەتای]] پڕۆسێس بکرێت بۆ ئەوەی وەرگێڕان بەردەوام بێت. پڕۆسێسەکە بریتییە لە زیادکردنی کڵاوێکی 5' و کلکێکی پۆلی-ئەی بۆ زنجیرەی  [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامنێری سەرەتای]]، و بەدوایدا پرۆسەی [[بڕین و پێکەوەبەستن|بڕین و بەیەکەوەبەستن]] دێت. [[بڕین و پێکەوەبەستن|بڕین و بەیەکەوەبەستنی جێگرەوە]]  لە کاتی گونجاودا ڕوودەدات، کە هەمەجۆریی ئەو پرۆتینانە زیاد دەکات کە هەر  [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامبەرێکی]] تاک دەتوانێت بەرهەمی بهێنێت. بەرهەمی تەواوی پرۆسەی لەبەرگرتنەوە (کە بە بەرهەمهێنانی زنجیرەی   [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامنێری سەرەتای]] دەستی پێکرد) بریتییە لە زنجیرەیەکی پێگەیشتووی  [[وەرگێڕانی سەرەتایی|ئاڕ ئێن ئەی-پەیامنێر]]. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== وەرگێڕان ===
[[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێرە]] پێگەیشتووەکە ڕێگەی خۆی بەرەو [[ڕایبۆسۆم|ڕایبۆسۆمێک]] دەدۆزێتەوە، کە لەوێدا وەردەگێڕدرێت. لە [[زیندەوەری ناوک سەرەتایی|خانە ناوکدارە سەرەتاییەکاندا]]، کە هیچ بەشێکی ناوکییان نییە، لەوانەیە پرۆسەکانی لەبەرگرتنەوە و وەرگێڕان بەبێ جیابوونەوەیەکی ڕوون پێکەوە بەسترابن. لە خانە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، بەزۆری شوێنی [[لەبەرگرتنەوە (بۆماوەزانی)|لەبەرگرتنەوە]] (ناوکی خانە) لە شوێنی [[وەرگێڕان (زیندەزانی)|وەرگێڕان]] ([[سایتۆپلازم]]) جیاکراوەتەوە، بۆیە دەبێت [[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێر]] لە ناوکەوە بگوازرێتەوە بۆ ناو سایتۆپلازم، کە لەوێدا دەتوانێت بە ڕایبۆسۆمەکانەوە ببەسترێتەوە. ڕایبۆسۆمەکە [[کۆدۆن|کۆدۆنە سێ‌قۆڵییەکانی]] [[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێر]] دەخوێنێتەوە، کە بەزۆری بە AUG (ئەدینین-یوراسیل-گوانین)، یان کۆدۆنی دەستپێکەری میسایۆنین دەست پێدەکات لە بەشی خوارەوەی شوێنی بەستنەوەی ڕایبۆسۆم. کۆمەڵە هۆکارەکانی دەستپێکردن و هۆکارەکانی درێژبوونەوە ئاڕ ئێن ئەیە گوازەرەوە ئەمینۆئەسایلکراوەکان (Aminoacylated transfer RNAs - tRNAs) دەهێننە ناو کۆمەڵەی [[ڕایبۆسۆم]]-[[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێر]]، و کۆدۆنی ناو [[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێرکە]] لەگەڵ [[دژە-کۆدۆن|دژە-کۆدۆنی]] (Anti-codon) سەر [[ئاڕ ئێن ئەیە گوازەرەوەکە]] دەگونجێنن. هەر [[ئاڕ ئێن ئەی گوێزەرەوە|ئاڕ ئێن ئەیە گوازەرەوە]] یەک پاشماوەی ترشی ئەمینیی گونجاو هەڵدەگرێت بۆ ئەوەی بۆ زنجیرە پۆلیپێپتایدە دروستکراوەکەی زیاد بکات. کاتێک ترشە ئەمینییەکان بە زنجیرە پێپتایدە گەشەسەندووەکەوە دەبەسترێنەوە، زنجیرەکە دەست دەکات بە چەمانەوە بۆ شێوە پێکهاتەییە دروستەکەی. وەرگێڕان بە [[کۆدۆنی وەستان|کۆدۆنێکی وەستان]] کۆتایی دێت کە لەوانەیە سێ‌قۆڵییەکی UAA، UGA، یان UAG بێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

[[ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر|ئاڕ ئێن ئەی پەیامنێر]] هەموو زانیارییەکانی تێدا نییە بۆ دیاریکردنی سروشتی پرۆتینە پێگەیشتووەکە. زنجیرە پۆلیپێپتایدە سەرەتاییەکەی کە لە ڕایبۆسۆمەوە ئازاد دەکرێت، بەگشتی پێویستی بە هەنگاوی زیاتر هەیە پێش ئەوەی بەرهەمە کۆتاییەکە دەربکەویت. بۆ نموونە، پرۆسەی چەمانەوەی دروست ئاڵۆزە و زۆر گرنگە. بۆ زۆربەی پرۆتینەکان پێویستی بە پرۆتینە چاودێرەکانی (Chaperone proteins) تر هەیە بۆ کۆنترۆڵکردنی شێوەی بەرهەمەکە. پاشان هەندێک لە پرۆتینەکان بەشە ناوەکییەکانی ناو زنجیرە پێپتایدەکانی خۆیان دەبڕن، و ئەو سەربەستانەی کە سنووری بۆشاییەکە دەدەن پێکەوە دەبەستن؛ لە پرۆسەی لەم جۆرەدا ئەو بەشە &quot;فڕێدراوانە&quot;ی ناوەوە پێیان دەوترێت ئینتین (Inteins). هەندێک پرۆتینی تر دەبێت بەسەر چەندین بەشدا دابەش ببن بەبێ پرۆسەی بڕین و پێکەوەبەستن. هەندێک لە زنجیرە پۆلیپێپتایدەکان پێویستیان بە بەستنەوەی یەکتربڕە، و هەندێکی تر دەبێت بە هۆکارە یارمەتیدەرەکانی (Cofactors) وەکو هیم (Haem یان heme)ەوە ببەسترێنەوە پێش ئەوەی ببنە کارا. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== گواستنەوە زیاتری زانیارییە زنجیرەیە زیندەییەکان ==

=== لەبەرگرتنەوەی پێچەوانە ===
[[پەڕگە:Extended_Central_Dogma_with_Enzymes.jpg|چەپ|وێنۆک|550x550پیکسڵ|لێشاوە نائاساییەکانی زانیاری کە بە سەوز دیاری کراون]]
لەبەرگرتنەوەی پێچەوانە بریتییە لە گواستنەوەی زانیاری لە دی ئێن ئەیەوە بۆ دی ئێن ئەی (پێچەوانەی لەبەرگرتنەوەی ئاسایی). ئەمە زانراوە کە لە حاڵەتی [[ڕێترۆڤایرۆس|ڕێترۆڤایرۆسەکاندا]]، وەک HIV، هەروەها لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، لە حاڵەتی ڕیترۆترانسپۆزۆنەکان و دروستبوونی تێلۆمێردا ڕوودەدات. ئەمە ئەو پرۆسەیەیە کە تێیدا زانیارییە بۆماوەییەکان لە ئاڕ ئێن ئەیەوە بۆ دی ئێن ئەی نوێ لەبەردەگیرێنەوە. ئەو خێزانە ئەنزیمانەی کە لەم پرۆسەیەدا بەشدارن پێیان دەوترێت [[لەبەرگرەوەی پێچەوانە]]. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== دووهێندەبوونی ئاڕ ئێن ئەی ===
دووهێندەبوونی ئاڕ ئێن ئەی بریتییە لە کۆپیکردنی ئاڕ ئێن ئەییەک بۆ یەکێکی تر. زۆرێک لە ڤایرۆسەکان بەم شێوەیە دووهێندە دەبن. ئەو ئەنزیمانەی کە ئاڕ ئێن ئەی کۆپی دەکەن بۆ ئاڕ ئێن ئەیی نوێ، کە پێیان دەوترێت [[ئاڕ ئێن ئەی پۆلیمەرەیزی پشتبەستوو بە ئاڕ ئێن ئەی]]، هەروەها لە زۆرێک لە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا هەیە، کە تێیدا بەشدارن لە [[بێدەنگکردنی ئاڕ ئێن ئەی]]. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ahlquist P |date=May 2002 |title=RNA-dependent RNA polymerases, viruses, and RNA silencing |journal=Science |volume=296 |issue=5571 |pages=1270–3 |bibcode=2002Sci...296.1270A |doi=10.1126/science.1069132 |pmid=12016304 |s2cid=42526536}}&lt;/ref&gt;

[[دەستکاریکردنی ئاڕ ئێن ئەی]]، کە تێیدا زنجیرەیەکی ئاڕ ئێن ئەی لەلایەن کۆمەڵێک لە پرۆتینەکان و &quot;[[ئاڕ ئێن ئەی ڕێنماییکەر]]&quot; دەگۆڕدرێت، هەروەها دەکرێت وەک گواستنەوەیەکی ئاڕ ئێن ئەی-بۆ-ئاڕ ئێن ئەی سەیر بکرێت. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ئەو چالاکییانەی کە پەیوەندییان بە دۆگمای ناوەندییەوە نییە ==
دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی دەڵێت، کاتێک زانیارییە پاشیەکییەکان لە ترشی ناوەکییەوە تێپەڕین بۆ پرۆتین، ناتوانن لە پرۆتینەوە بگەڕێنەوە بۆ ترشی ناوەکی. هەندێک کەس {{Who|date=April 2025}} پێیان وایە کە ئەم چالاکییانەی خوارەوە لەگەڵ دۆگمای ناوەندیدا یەکناگرنەوە.

=== گۆڕانکاریی دوای وەرگێڕان ===
دوای ئەوەی زنجیرەی ترشە ئەمینییەکانی پرۆتین لە زنجیرەکانی ترشی ناوەکییەوە وەرگێڕدران، دەکرێت لەلایەن ئەنزیمە گونجاوەکانەوە دەستکاری بکرێن. ئەمە جۆرێکە لەوەی پرۆتین کاریگەری لەسەر زنجیرەی پرۆتین دروست بکات، نەک پرۆتین زانیاری بگوازێتەوە بۆ ترشی ناوەکی. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== دروستبوونی پێپتایدی ناڕایبۆسۆمی ===
هەندێک پرۆتین لەلایەن ئەنزیمە دروستکەرەکانی پێپتایدی ناڕایبۆسۆمییەوە دروست دەکرێن، کە دەکرێت کۆمەڵە پرۆتینێکی گەورە بن، هەریەکەیان تایبەتمەندە لە دروستکردنی تەنها یەک جۆر لە پێپتاید. پێپتایدە ناڕایبۆسۆمییەکان زۆرجار پێکهاتەی بازنەیی یان لقیان هەیە و دەتوانن [[ترشی ئەمینی|ترشە ئەمینییە]] نا-پرۆتینۆجینیکەکان (Non-proteinogenic amino acids) لەخۆبگرن - هەردوو ئەم هۆکارانە جیایان دەکاتەوە لەو پرۆتینانەی لەلایەن ڕایبۆسۆمەوە دروست دەکرێن. نموونەیەک لە پێپتایدە ناڕایبۆسۆمییەکان هەندێک لە دژەبکتریاییەکان. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== ئینتینەکان ===
ئینتین (Intein) بەشێکی &quot;مشەخۆر&quot;ە لە پرۆتینێک کە توانای هەیە خۆی ببڕێت لە زنجیرەی ترشە ئەمینییەکان کاتێک لە ڕایبۆسۆمەوە دەردەچن و بەشەکانی تر بە بەندی پێپتایدی بەیەکەوە ببەستێتەوە بە شێوەیەک کە &quot;بڕبڕەپشتی&quot; پرۆتینە سەرەکییەکە لەیەک هەڵنەوەشێت. ئەمە حاڵەتێکە کە پرۆتینێک زنجیرە سەرەتاییەکەی خۆی دەگۆڕێت لەو زنجیرەی کە لە بنەڕەتدا لەلایەن دی ئێن ئەی جینێکەوە کۆد کراوە. سەرەڕای ئەوەش، زۆربەی ئینتینەکان ئەندۆنیوکلیەیزی ئاراستەکراو (Homing endonuclease) یان دۆمەینی HEG لەخۆدەگرن، کە توانای دۆزینەوەی کۆپییەکی جینی باوانی هەیە کە زنجیرە نیوکلیۆتایدییەکەی ئینتینەکەی تێدا نییە. لە کاتی بەرکەوتن بە کۆپییە بێ ئینتینەکە، دۆمەینی HEG دەستپێکەری میکانیزمی چاککردنەوەی پچڕانی دوو-شریتیی دی ئێن ئەی دەبێت. ئەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی ئەوەی زنجیرەی ئینتینەکە لە جینی سەرچاوە ڕەسەنەکەوە کۆپی بكرێت بۆ جینە بێ ئینتینەکە. ئەمە نموونەیەکە لەوەی کە پرۆتین بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەستکاریی زنجیرەی دی ئێن ئەی بکات، هەروەها بڵاوبوونەوەی زنجیرەی بۆماوەیی زیاد بکات. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== پرایۆنەکان ===
پرایۆنەکان پرۆتینێکن کە زنجیرەی ترشە ئەمینییە دیاریکراوەکانیان لە شێوە پێکهاتەیییە دیاریکراوەکاندان. خۆیان بڵاودەکەنەوە لە خانە خانەخوێیەکاندا لە ڕێگەی دروستکردنی گۆڕانکاریی پێکهاتەیی لە گەردەکانی تری پرۆتین کە هەمان زنجیرەی ترشە ئەمینییان هەیە، بەڵام بە پێکهاتەیەکی جیاواز کە لە ڕووی کارکردنەوە گرنگە یان زیانبەخشە بۆ زیندەوەرەکە. کاتێک پرۆتینەکە گۆڕدرا بۆ شێوە چەماوەکەی پرایۆنەکە، ئەرکەکەی دەگۆڕێت. لە بەرامبەردا، دەتوانێت زانیاری بگوازێتەوە بۆ خانە نوێیەکان و گەردە کاراکانی تری ئەو زنجیرەیە دووبارە ڕێکبخاتەوە بۆ شێوە جێگرەوەکەی پرایۆن. لە هەندێک جۆری پرایۆن لە کەڕووەکاندا، ئەم گۆڕانکارییە بەردەوام و ڕاستەوخۆیە؛ لێشاوی زانیارییەکە بەم شێوەیەیە پرۆتین ← پرۆتین. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2025)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

هەندێک لە زانایان وەک ئالاین ئی. بوسارد (Alain E. Bussard) و یوجین کونین (Eugene Koonin) پێداگرییان کردووە کە بۆماوەیی نێوەندگیرکراو بە پرایۆن (Prion-mediated inheritance) پێشێلی دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bussard AE |date=August 2005 |title=A scientific revolution? The prion anomaly may challenge the central dogma of molecular biology |journal=EMBO Reports |volume=6 |issue=8 |pages=691–4 |doi=10.1038/sj.embor.7400497 |pmc=1369155 |pmid=16065057}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Koonin EV |date=August 2012 |title=Does the central dogma still stand? |journal=Biology Direct |volume=7 |page=27 |doi=10.1186/1745-6150-7-27 |pmc=3472225 |pmid=22913395 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ڕۆزالیند ڕیدلی لە نەخۆشیزانیی گەردیلەییی پرایۆنەکان (٢٠٠١) نووسیویەتی کە &quot;گریمانەی پرایۆن پێچەوانەی دۆگمای ناوەندیی زیندەزانیی گەردیلەیی نییە—کە دەڵێت ئەو زانیارییانەی بۆ دروستکردنی پرۆتینەکان پێویستن لەناو زنجیرەی نیوکلیۆتایدیی ترشی ناوەکیدا کۆد کراون—چونکە بانگەشەی ئەوە ناکات کە پرۆتینەکان دووهێندە دەبن. بەڵکو بانگەشەی ئەوە دەکات کە سەرچاوەیەکی زانیاری لەناو گەردەکانی پرۆتیندا هەیە کە بەشدارە لە ئەرکە زیندەیییەکەیاندا، و ئەم زانیارییە دەتوانرێت بگوازرێتەوە بۆ گەردەکانی تر.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ridley|first=Rosalind|url=https://archive.org/details/molecularpatholo00bake_152|title=Molecular Pathology of the Prions|date=2001|publisher=Humana Press|isbn=0-89603-924-2|editor-last=Baker|editor-first=Harry F.|series=Methods in Molecular Medicine|pages=[https://archive.org/details/molecularpatholo00bake_152/page/n1 1]–16|chapter=What Would Thomas Henry Huxley Have Made of Prion Diseases?|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

== بەکارهێنانی زاراوەی ''دۆگما'' ==
لە ژیاننامەی خۆیدا، چ بەدواداچوونێکی شێتانە (What Mad Pursuit)، کریک سەبارەت بە هەڵبژاردنی وشەی [[دۆگما]] و هەندێک لەو کێشانەی کە بۆی دروست کردووە نووسیویەتی:&lt;blockquote&gt;&quot;من ئەم بیرۆکەیەم ناونا دۆگمای ناوەندی، گومان دەکەم لەبەر دوو هۆکار بێت. من پێشتر وشە ڕوونەکەی گریمانەم (hypothesis) لە گریمانەی زنجیرەی (sequence hypothesis)دا بەکارهێنابوو، و سەرەڕای ئەوەش دەمویست پێشنیاری ئەوە بکەم کە ئەم گریمانە نوێیە ناوەندیتر و بەهێزترە. ... وەک دواتر دەرکەوت، بەکارهێنانی وشەی دۆگما نزیکەی کێشەی زیاتری دروستکرد لەوەی کە شایەنی بێت. چەندین ساڵ دواتر ژاک مۆنۆ (Jacques Monod) پێی ڕاگەیاندم کە پێناچێت تێگەیشتبم لە بەکارهێنانی دروستی وشەی دۆگما، کە بریتییە لە بیروباوەڕێک کە ناتوانرێت گومانی لێ بکرێت. من بە شێوەیەکی ناڕوون ئەمەم درک پێکردبوو بەڵام لەبەر ئەوەی پێم وابوو کە هەموو بیروباوەڕە ئایینییەکان بێ بنەمان، من وشەکەم بەو شێوەیە بەکارهێنا کە خۆم بیرم لێ دەکردەوە، نەک بەو شێوەیەی کە زۆربەی جیهان بەکاریدەهێنێت، و بە سادەیی جێبەجێم کرد لەسەر گریمانەیەکی گەورە کە، هەرچەندە باوەڕپێکراو بوو، پاڵپشتییەکی تاقیکاریی ڕاستەوخۆی کەمی هەبوو.&quot;&lt;/blockquote&gt;بە هەمان شێوە، هۆراس فریلاند جادسۆن (Horace Freeland Judson) لە کتێبی ڕۆژی هەشتەمی دروستبوون (The Eighth Day of Creation)دا تۆماری دەکات: &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Judson|first=Horace Freeland|title=The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology|publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press|year=1996|isbn=978-0-87969-477-7|edition=25th anniversary|location=Cold Spring Harbor, NY|chapter=Chapter 6: ''My mind was, that a dogma was an idea for which there was ''no reasonable evidence''. You see?!''}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;بیرکردنەوەی من وا بوو، کە دۆگما بیرۆکەیەکە کە هیچ بەڵگەیەکی مەعقولی بۆ نییە. دەبینیت؟!&quot; و کریک هەناسەیەکی دڵخۆشی کێشا. &quot;من تەنها نەمدەزانی دۆگما مانای چییە. و دەکرا بە هەمان شێوە پێی بڵێم 'گریمانەی ناوەندی،' یان — دەزانیت. کە ئەمە ئەو شتە بوو کە دەمویست بیڵێم. دۆگما تەنها دەستەواژەیەکی سەرنجڕاکێش بوو.&quot;&lt;/blockquote&gt;

== بەراوردکردن لەگەڵ بەربەستی وایسمان ==
[[پەڕگە:Weismann's_Germ_Plasm.svg|وێنۆک|لە بیردۆزی پلازمای زاوزێی (Germ plasm theory) ئۆگەست وایسماندا، ماددە بۆماوەییەکە، پلازمای زاوزێ، لە ناو ڕژێنەکانی زاوزێدا (Gonads) قەتیس بووە. [[لەشە خانە]] لە هەر [[ئاولەمەناسی|نەوەیەکدا لە پلازمای زاوزێوە نوێ دەبنەوە]]. هەر شتێک بەسەر ئەو خانانەدا بێت کاریگەریی لەسەر نەوەی داهاتوو نابێت.]]
بەربەستی وایسمان (Weismann barrier)، کە لەلایەن ئۆگەست وایسمانەوە لە ساڵی ١٨٩٢ پێشنیار کرا، جیاوازی دەکات لە نێوان هێڵە &quot;نەمرەکانی&quot; خانەی زاوزێ (پلازمای زاوزێ) کە گەمیتەکان (Gametes) بەرهەم دەهێنن، و [[لەشە خانە]] کە &quot;فڕێدەدرێن&quot;. زانیارییە بۆماوەییەکان تەنها لە خانەکانی هێڵی زاوزێوە دەگوازرێنەوە بۆ خانە جەستەییەکان (واتە، بازدانە جەستەییەکان بۆماوەیی نین و ناگوازرێنەوە). ئەمە، پێش دۆزینەوەی ڕۆڵ یان پێکهاتەی دی ئێن ئەی، پێشبینی دۆگمای ناوەندی ناکات، بەڵام پێشبینی بۆچوونی ژیان-لە-سەنتەری-جین (Gene-centric view of life)ەکەی دەکات، هەرچەندە بە دەستەواژەی نا-گەردیلەیی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=De Tiège A, Tanghe K, Braeckman J, Van de Peer Y |date=January 2014 |title=From DNA- to NA-centrism and the conditions for gene-centrism revisited |journal=Biology &amp; Philosophy |volume=29 |issue=1 |pages=55–69 |doi=10.1007/s10539-013-9393-z |s2cid=85866639}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turner|first=J. Scott|url=https://books.google.com/books?id=naQm1_Lutq4C&amp;pg=PA192|title=Biology's Second Law: Homeostasis, Purpose, and Desire|work=Beyond Mechanism: Putting Life Back Into Biology|publisher=Rowman and Littlefield|year=2013|isbn=978-0-7391-7436-4|editor-last=Henning|editor-first=Brian G.|page=192|quote=Where Weismann would say that it is impossible for changes acquired during an organism's lifetime to feed back onto transmissible traits in the germ line, the CDMB now added that it was impossible for information encoded in proteins to feed back and affect genetic information in any form whatsoever, which was essentially a molecular recasting of the Weismann barrier.|editor-last2=Scarfe|editor-first2=Adam Christian}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|32em}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==
 {{refbegin|32em}}
* {{cite journal |vauthors=Bussard AE |date=August 2005 |title=A scientific revolution? The prion anomaly may challenge the central dogma of molecular biology |journal=EMBO Reports |volume=6 |issue=8 |pages=691–4 |doi=10.1038/sj.embor.7400497 |pmc=1369155 |pmid=16065057}}
* Baker, Harry F. (2001). ''Molecular Pathology of the Prions (Methods in Molecular Medicine)''. Humana Press. {{ISBN|0-89603-924-2}}
* {{cite journal |vauthors=Li JJ, Biggin MD |date=March 2015 |title=Gene expression. Statistics requantitates the central dogma |journal=Science |volume=347 |issue=6226 |pages=1066–7 |bibcode=2015Sci...347.1066L |doi=10.1126/science.aaa8332 |pmid=25745146 |doi-access=free}}
* {{cite journal |vauthors=Piras V, Tomita M, Selvarajoo K |year=2012 |title=Is central dogma a global property of cellular information flow? |journal=Frontiers in Physiology |volume=3 |page=439 |doi=10.3389/fphys.2012.00439 |pmc=3505008 |pmid=23189060 |doi-access=free}}
* {{cite journal |vauthors=Robinson VL |year=2009 |title=Rethinking the central dogma: noncoding RNAs are biologically relevant |journal=Urologic Oncology |volume=27 |issue=3 |pages=304–6 |doi=10.1016/j.urolonc.2008.11.004 |pmid=19414118}}
{{refend}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.nature.com/scitable/ebooks/cntNm-16553173 '''The Elaboration of the Central Dogma'''] – ''Scitable: By Nature education''
* [http://naturedocumentaries.org/2149/central-dogma-biology-2008/ Animation of Central Dogma from RIKEN] - NatureDocumentaries.org
* [http://sandwalk.blogspot.co.nz/2007/01/central-dogma-of-molecular-biology.html Discussion on challenges to the &quot;Central Dogma of Molecular Biology&quot;]
* [https://scienceonthesquares.blogspot.com/2012/09/a-primer-for-molecular-biology.html Explanation of the central dogma using a musical analogy]
* [http://embryo.asu.edu/pages/francis-harry-compton-crick-1916-2004 &quot;Francis Harry Compton Crick (1916–2004)&quot; by A. Andrei at the Embryo Project Encyclopedia]
[[پۆل:ژینناسیی گەردی]]</text>
      <sha1>8wu5jusoqkmezucmlsoeadzphgzk81n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>